Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γιατί λέμε κύμινο;

Posted by sarant στο 29 Ιουλίου, 2013


Μπορεί να κάνω λάθος, αλλά τα τελευταία χρόνια, χρόνια της κρίσης, ο μόνος κλάδος που φαίνεται να διαφημίζεται στην τηλεόραση με ζήλο συγκρίσιμο με πριν είναι ο κλάδος της κινητής τηλεφωνίας. Αυτό που λέω βέβαια δεν στηρίζεται σε κάποιαν ενδελεχή -ή όχι- μελέτη του κλάδου, στατιστικά στοιχεία δεν έχω στη διάθεσή μου, απλή εμπειρική παρατήρηση κάνω, ίσως επηρεασμένος από μερικές πολύ πετυχημένες διαφημίσεις που θυμάμαι, σαν τον Ομορφάντρα ή τον Αγαπούλα, που όλες τους διαφήμιζαν εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, οι οποίες πώς να μην ευδοκιμούν τη στιγμή που, σε αγαστή σύμπνοια (είδες ο ανταγωνισμός; ) αλλάζουν κατά το δοκούν τους όρους χρήσης και επιβάλλουν ελάχιστη χρέωση κλήσης τα 60 δευτερόλεπτα (ή και τα 180), αλλά ας μην παρασυρθώ, δεν είναι αυτό το θέμα του άρθρου μου. Έλεγα ότι έχουν φτιαχτεί μερικές πολύ πετυχημένες διαφημίσεις για εταιρείες κινητής τηλεφωνίας. Τις τελευταίες διαφημίσεις της Κοσμοτέ δεν θα τις χαρακτήριζα ιδιαίτερα επιτυχείς, αλλά μία από αυτές, με τους νεαρούς στο αυτοκίνητο, μου έδωσε την πάσα για το σημερινό μου άρθρο.

Η διαφήμιση αυτή εκμεταλλεύεται το παλιό ανέκδοτο που λέει ότι το μικρότερο μετρήσιμο χρονικό διάστημα είναι το διάστημα που μεσολαβεί από τη στιγμή που θα ανάψει πράσινο έως τη στιγμή που θα κορνάρει το από πίσω σου αυτοκίνητο. Στη διαφημιστική παραλλαγή, αν υπάρχει, λέει, κάτι γρηγορότερο από το δίκτυο 4G της Κοσμοτέ, αυτό ίσως είναι η ελληνίδα κόρνα, διότι βλέπετε ο διαφημιστής, που μάλλον δεν έχει οδηγήσει στο εξωτερικό, ακόμα και τόσο χαμηλά που έχουμε φτάσει, πρέπει σε κάτι να βρίσκει αιτίες εθνικής υπερηφάνειας -ας είμαστε σε κάτι πρώτοι, έστω και στην ανυπομονησία, στην αγένεια, στη γαϊδουριά βρε αδερφέ, κι ας έχουμε πρωθυπουργό Σαμαρά και αντιπρόεδρο Βενιζέλο. Αλλά εδώ δεν πολιτικολογούμε, λεξιλογούμε, και με την αφορμή της διαφήμισης θα δούμε μερικές από τις πολλές φράσεις που διαθέτει η γλώσσα μας για να εκφράσει το ακαριαίο μιας ενέργειας.

Η έμφαση εδώ δεν είναι τόσο στην ταχύτητα της κίνησης, όσο στο μικρό χρονικό διάστημα. Βέβαια αυτά πάνε μαζί, και όσο πιο γρήγορη η κίνηση τόσο μικρότερος ο χρόνος ώσπου να διανυθεί η ίδια απόσταση, αλλά εδώ θα κοιτάξουμε το νόμισμα από τη μία όψη, θα δούμε τις φράσεις που δηλώνουν μικρό χρονικό διάστημα.

Λοιπόν, όταν κάτι γίνεται πολύ γρήγορα, αστραπιαία, μπορούμε να πούμε ότι γίνεται όσο να πεις κύμινο ή ώσπου να πεις κύμινο. Για παράδειγμα, στον Συνταγματάρχη Λιάπκιν του Καραγάτση, ο Λιάπκιν φωνάζει σε κάτι αλήτες: — Αλάργα, κανάγηδες! Χαθήτε, παλιόμουτρα! Ώσπου να πω κύμινο, νά’ χει αδειάσει ο δρόμος. Το κύμινο δεν είναι η μοναδική λέξη που χρησιμοποιείται για τον σκοπό αυτό. Παλιότερα έλεγαν όσο/ώσπου να πεις κρεμμύδι. Ας πούμε, στους Χαλασοχώρηδες του Παπαδιαμάντη, ένα μέλος της εφορευτικής επιτροπής προφασίζεται ότι έχει δουλειά και θέλει να πάει σπίτι του και υπόσχεται να γυρίσει ωσότου να πεις κρεμμύδι. Μάλλον έχει ξεχαστεί η παλιότερη έκφραση «όσο να πεις λουκάνικο«, για την οποία θα παραθέσω έναν ωραίο στίχο του Σουρή, του 1890: Με σκέψιν ερευνήσαντες τα οικονομικά μας, που ήλθαν σουλφ και βερεσέ ώσπου να πεις λουκάνικο… Ήρθαν σουλφ και βερεσέ θα πει «κατασπαταλήθηκαν». Λέμε επίσης «ώσπου να πεις τρία» και «ώσπου να πεις αμήν«, ενώ στον Τσίρκα βρίσκω «ώσπου να πεις κινίνο» και δεν ξέρω αν λεγόταν ή αν είναι προσωπική του παραλλαγή από το κύμινο.

Γιατί λέμε κύμινο (ή κρεμμύδι); Πώς επικράτησε αυτή η λέξη και όχι κάποια άλλη; Δεν έχω την απάντηση. Μια παρατήρηση ωστόσο, ή μάλλον δύο. Καταρχάς, το κύμινο και το κρεμμύδι δεν είναι οι συντομότερες λέξεις -όταν θέλουμε να δείξουμε ότι κάποιος δεν είπε ή δεν κατάλαβε τίποτα λέμε «δεν έβγαλε κιχ», «δεν κατάλαβε γρυ», λέξεις μονοσύλλαβες και όχι τρισύλλαβες όπως το κύμινο. Επομένως, το διάστημα όσο να πεις κύμινο είναι μεν μικρό αλλά δεν είναι εντελώς αμελητέο. Δεύτερον, τόσο το κύμινο όσο και το κρεμμύδι είναι δυο είδη που υπάρχουν στην κουζίνα, οπότε μπορούμε να σκεφτούμε τη μαγείρισσα που λέει «κύμινο», «κρεμμύδι» στον ή στη βοηθό της. Αλλά αυτό είναι μια σκέτη εικασία.

Μια δεύτερη οικογένεια φράσεων για το σύντομο διάστημα, που τις είχαμε συζητήσει και σχετικά πρόσφατα, είναι στο πι και φι και στο πιτς φιτίλι. Και πάλι, λέγοντας «στο πι και φι» δηλώνουμε πολύ μικρό διάστημα. «Η δουλειά θα τελειώσει στο πι και φι», υπόσχεται ο μάστορας στον πελάτη. Για την προέλευση της φράσης, έχει χυθεί πολύ μελάνι. Ο Φαίδων Κουκουλές, θεωρεί ότι κατά τη διδασκαλία των συμφώνων οι δάσκαλοι, ήδη στο Βυζάντιο, έλεγαν στους μαθητές ότι τα χειλικά σύμφωνα είναι τρία, πι, βι, φι, και τους έβαζα να τα απαγγέλλουν πολύ γρήγορα. Η εξήγηση αυτή πάσχει σε πολλά σημεία, θαρρώ. Μια άλλη θεωρία λέει ότι το πι και το φι είναι τα αρχικά των λέξεων «παλούκι» και «φούρκα» -αλλά αυτά είναι εργαλεία θανάτωσης, πώς απέκτησαν την έννοια της ταχύτητας ή του ακαριαίου; Θα μπορούσε πάντως το πι και φι να είναι απλώς η περαιτέρω συντόμευση της έκφρ. στο πιτς φιτίλι, που είναι περίπου συνώνυμή της και που φαίνεται να προέρχεται από την εικόνα (και τον ήχο) των δυο δαχτύλων που σβήνουν κερί ή καντήλι. Και βέβαια, έτσι φτάνουμε στην τρίτη έκφραση της ίδιας οικογένειας, την πιο παλιά ίσως από τις τρεις: στο άψε σβήσε, δηλαδή ώσπου ν’ ανάψεις και να σβήσεις ένα κερί, ένα σπίρτο, κάτι. Πριν από τον ηλεκτρισμό, ο κόσμος άναβε και έσβηνε κεριά, λάμπες και καντήλια πολύ συχνότερα.

Άλλη μια οικογένεια φράσεων παίρνει σαν βάση μέτρησης τον χρόνο που χρειάζεται για να ανοιγοκλείσουμε τα μάτια μας. Υπάρχει και η μορφή όσο ν’ ανοιγοκλείσεις τα μάτια σου. Βάζει τα γυαλιά κι όσο νανοιγοκλείσεις τα μάτια έχει περάσει στο συνθετήριο ολόκληρες αράδες, παινεύει ο Μ. Αλεξανδρόπουλος μια γιαγιά που δουλεύει σε παράνομο αντιστασιακό μηχανισμό επί κατοχής. Ωστόσο, δεν είναι αυτή η κοινότερη φράση της οικογένειας, είναι η λογιότερη εν ριπή οφθαλμού, που έχει την προέλευσή της στις επιστολές του Παύλου. Στην πρώτη προς Κορινθίους (15.52), μιλώντας για το τι θα γίνει στη Δευτέρα Παρουσία, λέει: πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα, ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ. Το «εν ατόμω» θα το δούμε αμέσως μετά, η «ριπή» οφθαλμού είναι το ανοιγοκλείσιμο των ματιών. Η έκφρ. έχει περάσει και στη λαϊκή χρήση, μάλιστα ο Δ. Λουκάτος έχει καταγράψει και τις δημώδεις παραλλαγές «ροπή οφθαλμού» και «στρίψη ματιού». Στην ίδια οικογένεια ανήκει και η ώσπου να γυρίσεις να δεις.

Το «εν ατόμω», από το άτομος = απειροελάχιστος, είναι αρχαία έκφραση που σήμαινε, ακριβώς, «αμέσως, στο άψε σβήσε». Δεν τη χρησιμοποιούμε πια, όμως τη λένε οι Ιταλοί, αν όχι την ίδια, πάντως το εγγονάκι της. Αν μιλάτε ιταλικά, θα ξέρετε ότι για να σας πουν «μια στιγμή, σε μισό λεπτό» σας λένε «un attimo». Αυτό το… άτιμο το attimo σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία προέρχεται από το «εν ατόμω», μέσω λατινικών.

Η τέταρτη οικογένεια, ίσως η πιο συμβατική ή λιγότερο παροιμιακή, είναι οι φράσεις που χρησιμοποιούν μονάδες χρόνου. Μια στιγμή, σε μισό λεπτό («μισό» που λένε τώρα οι νέοι), σε πέντε λεπτά («σε πέντε»). Και: στη στιγμή, στο λεφτό, ενώ δεν πρέπει να ακούγεται πια το στο μινούτο, που το’χει όμως απαθανατίσει η ποίηση του Βάρναλη (Εχάλα και ξανάχτιζ’ εκκλησιές σ’ ένα μινούτο!)

Και πιο επιστημονικά, σε χρόνο μηδέν, ή, όπως λέγαμε στο Πολυτεχνείο αλλά το ακούω και πολύ πλατύτερα, σε χρόνο ντετέ, από το dt, το διαφορικό του χρόνου που είναι πολύ συχνό στη γυμνασιακή και πανεπιστημιακή φυσική.

Και μια τελευταία οικογένεια, μια φράση που τη βρίσκω στα Συνώνυμα και συγγενικά του Βλαστού: στο φτύσμα, που σημαίνει μεν «αμέσως», αλλά δεν ξέρω αν εννοεί «ώσπου να φτύσεις» ή «όσο να στεγνώσει η φτυσιά», που το θεωρώ πιθανότερο, και που επίσης το έχω αποδελτιώσει ως έκφραση. Οι μανάδες τον παλιό καιρό, όταν έστελναν τα παιδιά τους για θέλημα, έφτυναν κάτω στο χώμα και τα διάταζαν να έχουν γυρίσει ώσπου να στεγνώσει η φτυσιά. Συνήθως αρκούσε η φράση «Έφτυσα!» για να φύγει σφαίρα το πιτσιρίκι. Στα Ματωμένα χώματα της Διδώς Σωτηρίου διαβάζουμε: — Τρέχα, μ’ αποκρίθηκε και πες και τα χαιρετίσματά μου. Και, γιάδε, έφτυσα, κακομοίρη. Να πας και να ρτεις σαν το πουλί.

Τότε βέβαια ήταν αλλιώς, είχε χώμα κάτω και το να φτύνεις κάτω δεν θεωριόταν έγκλημα καθοσιώσεως. Και πήγαιναν κι έρχονταν σαν το πουλί τα παιδιά, πράγμα που θα μπορούσε να μας οδηγήσει σε μια καινούργια ενότητα, τις φράσεις που περιγράφουν όχι πια το μικρό διάστημα αλλά την άλλη όψη του νομίσματος, τη μεγάλη ταχύτητα. Όμως ήδη έχουμε πει πολλά και θα σταματήσω εδώ -τις εκφράσεις της μεγάλης ταχύτητας θα τις αφήσω για επόμενο άρθρο, διότι φοβάμαι μήπως εξαντληθούν πριν της ώρας τους τα θέματα για άρθρα, οπότε θα προκύψει δημοσιονομικό κενό και θ’ αναγκαστεί ο κ. Στουρνάρας ν’ απολύσει καμιά διακοσαριά επιπλέον δημοσίους υπαλλήλους. Και με προεδρικό διάταγμα, χωρίς να περάσει από τη Βουλή, ώσπου να πει κύμινο.

 

 

84 Σχόλια προς “Γιατί λέμε κύμινο;”

  1. Zazula said

    Για τη διαφημιστική παρουσία των εταιριών κινητής τηλεφωνίας δεν είναι ιδέα σου, Νικοκύρη· το ίδιο λένε και τα στοιχεία: http://www.marketingweek.gr/?pid=9&arID=41352&la=1 — η διαφημιστική αγορά έχει μαν γενική πτώση, αλλά πρώτες σε μερίδιο δαπάνης και προβολής είναι οι εν λόγω εταιρίες.

  2. Zazula said

    *μαν => μεν 😀

  3. ΓΙΩΡΓΟΣ Π. said

    Αλλά και στον Ιωάννου, στο διήγημα ‘Τα Ρέστα’ η κυκλοθυμική μάνα συχνά λέει …’έφτυσα’ κι αυτό προκαλεί στο μικρό παιδί τεράστιο άγχος για να επιστρέψει μέχρι να στεγνώσει το σάλιο…

  4. Γς said

    Αντε και λίγο κύμινο-κύμινο-κύμινο του Λουκιανού

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Μερσί!

    2: Δίκιο έχεις, και κάπου το θυμομουν.

  6. Ἀχιλλέας Τζάλλας said

    3 Μὲ προλάβατε, ἀλλὰ εἶναι τοῦ Ταχτσῆ τὸ διήγημα!

  7. άλλος Παναγιώτης said

    Να, λοιπόν, από πού είναι το «φτού και βγαίνω» !

  8. Hellegennes Alexandrine said

    Αμάν, βρε Νίκο! Βλέπω τον τίτλο, διαβάζω να δω την απάντηση στο ερώτημά σου και διαπιστώνω ότι δηλώνεις άγνοια. Τι γείωση ήταν αυτή; 🙂

    Άλλη φορά να βάζεις σύντομη απάντηση σε παρένθεση. :p

  9. sarant said

    8 : Εντάξει, άλλη φορά θα γράφω ότι το λέμε έτσι επειδή ο Κολοκοτρώνης στη μάχη των Δερβενακιών είπε στον Δράμαλη…..

  10. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. 🙂
    Τι κύμινο πάει στα σουτζουκάκια και όλες οι τελευταίες διαφημίσεις κινητής τηλεφωνίας και 3G (μη χέσω!) είναι επιεικώς GTP.
    Ενδεικτικά: 17% αύξηση στα κέρδη Vodafone και Cosmote έφερε η νέα καμπάνια της Wind 😀

  11. Πάνος με πεζά said

    Φυσικά ενέσκηψε και το νεολαιίστικο ASAP (as soon as possoble, αλλά πολλές φορές ειρωνικά επεξηγούμενο ως «after September, August probably») και το εξυπναδίστικο «το θέλω έτοιμο χτες» !
    Θυμάμαι επίσης διαγφήμιση τηλεόρασης κατά τη δεκαετία του 80. Εκείνη την εποχή καταργούνταν οι -απαιτούσες προθέρμανση- λυχνίες από τους δέκτες, και αντικαθίσταντο (αντικαταστιόντουσαν, αντικατασταίνονταν, πώς σκ… να το πω) από transistors. Μια εταιρία λοιπόν έδειχνε έναν κύριο να πατάει το κουμπί κι από κάτω υπήρχε η λεζάντα «Έικόνα πριν να προλάβετε να καθίσετε στη θέση σας !», καθόσον οι κοινές συσκευές ήταν φυσικά…της υπομονής !
    Στα σταυρόλεξα υπάρχει το γνωστό «διπλό βιάζεται», έχον τις εναλλακτικές επιλογές «τσάκα», «τάκα», «άρον» και «μάνι». Συνήθως μπαίνει στα 4 γράμματα, οπότε προβληματίζεσαι μόνο για τις τρεις τελευταίες.
    Στο στρατό έχουν καθιερωθεί τα «σφαίρα», «πετώντας», «ακόμα ρεεεε;» κλπ.
    H συντομία της λέξης «κύμινο» πάντως, δεν είναι αρκετή για να χωρέσουν μαγικά κόλπα, αφού εκεί χρησιμοποιείται συνήθως η μακρύτερη λέξη «Αμπρακατάμπρα».
    Αυτά προς το παρόν, καλή βδομάδα.

  12. sarant said

    11: Να προσθέσουμε και τον Λούκι Λουκ, που πυροβολεί πιο γρήγορα κι από τον ίσκιο του (όπως και ο Δύτης των Νιπτήρων στα διαδικτυακά).

  13. Πάνος με πεζά said

    …όπως κι εκείνες τις σαχλαμάρες που λέγαμε μικρό ως «άκρων άωτον» : να κλειδώσεις ένα συρτάρι και να προλάβεις να ρίξεις το κλειδί μέσα !

  14. Hellegennes Alexandrine said

    #11:

    Επίσης τα «έφυγες» και «τρέχουμε τώρα».

  15. LandS said

    Το τσάκα-τσάκα ταιριάζει. Το άρον-άρον μου ταιριάζει περισσότερο με το απρόσμενο, το ξαφνικό, αυτό που πρέπει να κάνεις, γρήγορα μεν απρόθυμα δε. Αν χωράει στο σταυρόλεξο, άλλο θέμα.

    Σπάνια ακούγεται και το χάμπα-χάμπα. Ίσως από τα Αραβικά.

    Κύμινο, κρεμμύδι, πι και φι. Όλα τρεις συλλαβές. Τυχαίο;

  16. Πάνος με πεζά said

    Πάντως επίσης ανεξήγητο είναι το γιατί το «Κύμινο-κύμινο-κύμινο» έγινε τραγούδι, και για την ακρίβεια, ποτέ δεν κατάλαβα τη διασύνδεση του κυμίνου με το βαλάντωμα, το φόρτε μαντολίνο και όλα τα υπόλοιπα που αναφέρονται στους «στίχοι». (Με το κύμινο κλαίνε τα μάτια όπως με το κρεμμύδι;)
    Επίσης, ανήκω κι εγώ στη σωρεία των ανθρώπων που πιο πολύ άκουσαν το «ώσπου να πεις κινίνο», όχι κύμινο. Το κινίνο έχει κάποια λογική, αφού νομίζω ότι χορηγούνταν σε περιπτώσει λιποθυμιών ή κάτι τέτοιο, κι έπρεπε να βρεθεί και να δοθεί ταχύτατα.

  17. Gpoint said

    Το πι και φι που αναφέρει ο Κουκουλές πιθανόν να έχει σαν ρίζα την αδυναμία (σωστής)προφοράς του φι (f) σε παλαιότερες εποχές όπως φαίνεται από την λατινική μεταγραφή του (ph) ή την γνωστή ιστορία με το άλογο του Φίλιππου που δάμασε ο Αλέξανδρος. Θα μπορούσε να ίναι μια άσκηση προφοράς με γρήγορη επανάληψη όπως υπάρχουν αντίστοιχες ασκήσεις για την προφορά των s και ch στα γαλλικά (un chasseur et son chien)

    Γνωστό και το ανέκδοτο ερέ euτuχuς, μαλερέ δuστuχuς

  18. 12 Χα, χα (περασμένα μεγαλεία…)

  19. LandS said

    #10 Από πολύ ωραία του κουλουριού!

    Το παρακάτω όμως είναι από σοβαρή μελέτη.

    «Most millionaires do not consider themselves to be wealthy (only 31% do). Having $5 million in investable assets seems to be the key threshold, as 60% of these investors feel wealthy»

    Click to access viewer

  20. Γς said

    13:
    Αχ, εκτός από αυτό το “άκρων άωτον” της ταχύτητας που αναφέρεις υπάρχει και κάτι ανάλογο του πόνου.
    Με συρτάρι κι αυτό και με τον τσίτσιδο Γς που το είχε ανοίξει για να πάρει ένα εσώρουχο. Το έκλεισε απότομα με τους μηρούς. Μόνο που δεν πρόφτασε να …
    😦 😦

  21. spiral architect said

    Αυθωρεί και παραχρήμα … για τους οπαδούς της παλιάς σχολής. 😉

  22. Γς said

    Δεν πρόφτασε να τραβηχτεί. Γίνομαι αντιληπτός φαντάζομαι.

  23. spiral architect said

    @20: … πιάσει το ποντίκι που είχε παρεισφρήσει στο συρτάρι. :mrgreen:

  24. Πάνος με πεζά said

    Και μετά για ομοιοπαθητική πήγε να κάνει τσουλήθρα γυμνός πάνω σ’ ένα ξυραφάκι,ε;
    Αλήθεια, εγώ το έγραψα κατά λάθος αλλά μου φαίνονται και τα δύο σωστά : είναι «άκρων άωτον» ή «άκρον άωτον»;

  25. Απόστολος Δεδουσόπουλος said

    Θυμάμαι – και το έλεγα χθες στην καλή μου – όταν ήμουν πιτσιρίκος η γειτόνισσα έλεγε στο γιό της «πήγαινε για ψωμί και να γυρίσεις αμέσως. Έφτυσα», εννοώντας ώσπου να στεγνώσει, να έχει γυρίσει.

  26. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια!

    24: Άκρον άωτον είναι.

  27. leonicos said

    Τα ασάπ δεν είναι καθόλου νεολαιίστικο. Είναι κοινός στόπος στις μεγάλες εταιρείας

  28. ΓΙΩΡΓΟΣ Π. said

    Ἀχιλλέας Τζάλλας : ναι, βεβαίως, έχετε δίκιο: ο Ταχτσής, φυσικά!

  29. Πάνος με πεζά said

    ΟΚ, εγώ με τον πληθυντικό την είδα σαν το «Κυπρίων κοινόν» της σ’χωρεμένης Τράπεζας Κύπρου, και το «άωτον» μονοσήμαντη επιλογή μεταξύ των «άκρων». Ωστόσο ήμουν σίγουρος ότι είναι στον ενικό.
    Το ASAP είναι για την ακρίβεια ένας από τους πολλούς αγγλισμούς που χρησιμοποιούτναι σήμερα στις εταιρίες («Μου το κάνεις forward μόλις το πάρεις στα submitted ?)

  30. Anasto said

    Τη ριπή του οφθαλμού την έχουν κι οι αγγλόφωνοι. Θυμάμαι το τραγούδι του Σπρίνγκστιν που έλεγε «well, they ‘ll pass you by, glory days. In the wink of a young girl’s eye…»

    Και μια που έκανα λόγο για αγγλικά, να μοιραστώ ένα χθεσινοβραδινό μαργαριτάρι του Σκάι στην αξιόλογη εκπομπή για τις εποχές του ροκ. Μιλούσε κάποιος για τον Τζόνι Μαρ των Σμιθς και έλεγε πως τότε ο Μαρ είχε turtleneck. Στους υπότιτλους μάθαμε πως είχε λαιμό χελώνας. Καλύτερη θα θεωρούσα την ημιτρολιά τού να μας έλεγε πως τότε ο Τζόνι Μαρ ήταν πχ Ζιβέγγος (σαν αυτές που κάνουν γενικά οι ευρηματικότατοι ερασιτέχνες μεταφραστές σειρών) παρά αυτό.

  31. spiral architect said

    @27, 29: Από τον IKA φτάσαμε στα μανατζερίστικα ASAP, forward, submitted και το απολαυστικό «πάρε με πίσω»! 😛 😛
    (με προσοχή το τελευταίο, ε;) 😉

  32. tofistiki said

    Και “λάχα-λάχα”, που δίνει και την εντύπωση αυτού που από την πολύ βιασύνη και το άγχος, λαχανιάζει κιόλας! :-p .
    Αραβικής προέλευσης, θαρρώ, το άκουσα από Αιγυπτιώτες.

  33. Μπετατζής said

    Δεν ξέρω αν έχει σχέση το παρακάτω : Στον Αριστοτέλη (Ηθικά Νικομάχεια, Δ΄ 1121b , 28), υπάρχει η λέξη κυμινοπρίστης, αυτός που πριονίζει στα δύο το κύμινο, για να δηλώσει τον αρχιτσιφούτη (κάτι ανάλογο με το σκίζει στα δύο το τσιγάρο). Όλα αυτά σύμφωνα με τα λίγα σχόλια της έκδοσης που έχω, στα οποία βασίζομαι. Γράφει λοιπόν ο Αρίστος :»τούτων δε και ο κυμινοπρίστης και πας ο τοιούτος (άνω τελεία) ωνόμασται δ΄ από της υπερβολής του μηδέν αν δούναι.» Δηλαδή, όπως το καταλαβαίνω, «σε αυτούς (τους τσιγκούνηδες), ανήκει και αυτός που κόβει στα δύο το κύμινο και κάθε τέτοιος και ονομάζονται (όλοι αυτοί οι τσιγκούνηδες) έτσι από την υπερβολή τους να μη δίνουν ποτέ τίποτα».
    Μήπως, λέω εγώ, το κύμινο (ο καρπός του), κουβαλούσε πάντα τη σημασία του πολύ μικρού πράγματος, του αμελητέου, του σχεδόν μηδενικού (μηδέν αν δούναι), οπότε μετατοπίστηκε η σημασία αυτή και στο χρόνο που απαιτείται για να προφέρεις τη λέξη. Ας πουν άλλοι αρμοδιότεροι, εγώ συνεισφέρω απλώς το παράθεμα.

  34. per aspera said

    10 Κύμινο μπαίνει στα σμυρνέικα σουτζουκάκια, στα πολίτικα κανέλα κορυφής.

  35. LandS said

    20. Φίλε Γς με τους μηρούς λες ότι έκλεισες το συρτάρι και όχι με τη γάμπα; Μπράβο μετριοφροσύνη!

  36. Μπετατζής said

    33 συμπλήρωση : O Αριστοφάνης στις Σφήκες έχει και τον κυμινοπριστοκαρδαμογλύφο, με την ίδια σημασία και κυμινοκίμβιξ είναι ο φιλάργυρος ή ο σμικρολόγος (από λίντελ σκοτ)

  37. Γς said

    35:
    Εντάξει. Με τις φτέρνες!

    Παρά λίγο να δια-κόψω κάθε σχέση με την οικογένεια…που δεν είχα κάνει ακόμη.

  38. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    30: Χαχά, λαιμό χελώνας!

    32: Ναι, το λάχα-λάχα το έχω ακούσει από νησιώτες αλλά είχα την εντύπωση πως είναι επιβίωση του λαχαίνω. Μπορεί να πέφτω έξω.

    33-36 Κύμινο το πολύ μικρό… δεν αποκλείεται. Κύμινον έπρισεν, ήταν παροιμία για τον πολύ τσιγγούνη λέει το λεξικό.

  39. spyroszer said

    Και στο Ευαγγέλιο:
    Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι ἀποδεκατοῦτε τὸ ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον καὶ τὸ κύμινον, καὶ ἀφήκατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον καὶ τὴν πίστιν·

    Στ’ αγγλικά υπάρχει η αντίστοιχη φράση «before you can say Jack Robinson»
    http://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Robinson_%28mythical_person%29

  40. Japetus said

    Το πι και φι, μήπως μπορεί να έχει σχέση με το ‘στρατιωτικό’ ΠΦ, δηλαδή Πρώτο Φως; (πχ. έναρξη επίθεσης στο ΠΦ)

  41. Πάνος με πεζά said

    Για το αντίθετο νόημα από τη συγκεκριμένη έκφραση, χρησιμοποιούνται αρκετές περίεργες όσο και εύσχημες εκφράσεις, σαν τις ακόλουθες :

    – σε τρία τέρμηνα
    – στις 32 του μηνός
    – την κόκκινη την Πέμπτη
    – το μήνα που δεν έχει Σάββατο
    – του αγίου Π…
    – όταν βγάλει ο ήλιος κέρατα
    – φέξε μου και γλύστρησα
    κλπ.

  42. Nestanaios said

    27. Πολύ μου αρέσει η ⟨⟨ στόπος ⟩⟩. Ετυμολογείται ούτως. (Σ = στερητικό και επιτατικόν μόριον) + τοπ + ος και αναρωτιέμαι ἄν η «stop» προέρχεται από την στόπος.

  43. sarant said

    39: Ναι μπράβο, είχε και μερικές ακόμα η Λεξιλογία σήμερα.

    40: Πόσο παλιό είναι αυτό το ΠΦ;

    41: Είπαμε, άλλο θέμα για άλλο άρθρο.

    42: Από το στυππείον.

  44. θυμᾶμαι ποὺ ἡ γιαγιά μου μιὰ φορὰ μὲ εἶχε στείλει γιὰ θέλημα στὸν μπακάλη κι ἔφτυσε κάτω στὸ τσιμέντο τῆς αὐλῆς, τέτοια ἐποχὴ θἆταν καὶ τέτοιες ζέστες ἔκανε, καὶ μοῦ λέει «νἆσαι πίσω πρὶν νὰ στεγνώσῃ τὸ σάλιο».

  45. Τι μπορεί να γίνει σε χρόνο όσο να ανοιγοκλείσεις τα μάτια σου

  46. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    «άχα-λάχα» το λέμε μεις κι έχει μέσα κι αγκομαχητό.
    -«βιά τζη βιάς» επίσης (βία-βία)
    -Ζόρι-ζόρι, τ άκουσα στην Αρκαδία.
    – «σε χέντε χαν» ή «αστραπή», λέει ο πατέρας μου , αγνώστου προελεύσεως το πρώτο.
    -«Πουλί πετάμενο» (πήγε κι ήρθε), άλλη έκφραση γρηγοράδας ή (πήγε)πουλάκι.

  47. gmich said

    Πιτσιρικάδες όταν οι μεγάλοι μας έστελναν για καμιά δουλειά, πέρα από το «ώσπου να πω κρεμμύδι να έχεις γυρίσει» μας έλεγαν » να γυρίσεις γρήγορα, φτύνω» και εννοούσαν ότι έπρεπε να επιστρέψουμε πριν στεγνώσει το σάλιο που έφτυναν …

  48. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

  49. Raptakis Dimitrios said

    Γερά-γερά, ντελόγο από τη νήσο Κρήτη.

  50. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    ‘ Ηρθε η ώρα για άσμα:
    κύμινο μοσχοκάρυδο και κόκκινο πιπέρι

  51. Προσγολίτης said

    «Στο τσακ-μπαμ», το ’πε κανείς;

    (Αν ήρθα δεύτερος, δεν είναι κι άσχημη θέση).

    Καλό σας ξημέρωμα!

  52. sarant said

    51: Ούτε το τσακ μπαμ, ούτε το πατ κιουτ!

  53. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    >> κάτι γρηγορότερο από το δίκτυο 4G της Κοσμοτέ, αυτό ίσως είναι η ελληνίδα μάνα, λέει η άλλη τους διαφήμιση με τον τύπο στην παραλία να στέλνει τη μούρη του, όλη με τατού ,στη μαμ, στο f.b.
    Γουσου, βρες τη (ανοίγεις εκείνη του νήματος και βγαίνει παράλληλα)
    ………………………………………………………………..
    Και μια ανωγεινή μαντινάδα:
    Λιγότερο ΄πο μια στιγμή
    μάθια να κοιταχτούνε
    μπορεί να φύγει μια ζωή
    να μη λησμονηθούνε

  54. asto992013 said

    στο 52, το πατ-κιουτ ειναι συνηθες Κωνσταντινουπολιτικο. Στα τουρκικα η ηχομιμιτική παιρνει και δινει. Το στο τσακ δεν δημαινει γρηγορα αλλα εγκαιρα.

  55. Γς said

    53:
    >η ελληνίδα μάνα […] Γουσου, βρες τη

    Ελληνίδα μάνα. Και αλλοίμονο αν δεν την σκοτώσεις γρήγορα. Ιδίως αν είναι και ζωντοχήρα.

    Ηταν στο Δημοτικό ο γιός της, πήγε Γυμνάσιο, Λύκειο, Πολυτεχνείο, Στρατό. Εκεί αυτή!

    -Τελείωνε. Πρέπει να πάω σπίτι. Δεν έχω ετοιμάσει φαγητό για το Γιωργάκη.

    Μια ζωή κολλημένη πάνω του.
    -Ρε, είναι εκεί η μάνα σου;
    -Να τη φωνάξω. Πάρε την καμιά βόλτα με έχει πρήξει!

    Και μη νομίζετε ότι δεν τα μισούν αυτά τα i-τέτοια, 4G με τα ΦΒ κλπ που ξεμυαλίζουν τους κανακάρηδές τους.
    Λένε ότι οι ελληνίδες μάνες έπαθαν σοκ όταν πρωτοκυκλοφόρησαν οι Plasma τηλεοράσεις.
    Δεν υπήρχε χώρος για το παραδοσιακό σεμεδάκι!
    Και σιγά μην τα έβαζαν κάτω.

  56. Dimitrios Raptakis said

    Δεν ξέρω εάν ειπώθηκε: στο φτερό!

  57. Πάνος με πεζά said

    Στο απίκο;

  58. Πάνος με πεζά said

    Στο απίκο; (ενέργεια που γίνεται όμως κατόπιν προετοιμασίας)

  59. sarant said

    Λέμε «στο απίκο»; Όχι «στέκει απίκο»;

  60. Απικο και απίκου στη ναυτική γλώσσα είναι όταν το σχοινί ή η αλυσίδα της άγκυρας είναι κάθετα πάνω από την άγκυρα. Συνήθως λίγο πριν σηκώσει την άγκυρα αφού έχει μαζέψει το υπόλοιπο τμήμα του αγκυρίχοινου.
    http://www.eugenfound.edu.gr/appdata/documents/books_pdf/e_j00002.pdf#page=26

    Στα νησιά η έκφραση στέκομαι απίκου σημάιναι έιμαι σε ετοιμότητα σε εγρήγορση πιθανότατα σε παρομοίωση με το καράβι που έχει την άγκυρα απίκου ώστε να την σηκώσει γρήγορα και να σαλπάρει. Ίσως σε αναλογιά με αυτό χρονικά αν σημάινει την γρήγορη κίνηση, από το σήκωμα της άγκυρας από το απίκου σε αντίθεση με το μάζεμα της άγκυρας από την κανονική αγκυροβολία. Αλλά πρώτη φορά ακοούω αυτή τη σημασία.

  61. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Εδώ και τώρα

  62. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    36
    Κύριε Μπετατζή, με προλάβατε με τον κυμινοκίμβικα.
    Να προσθέσω ότι η λέξη κύμινο βρίσκεται και στις πινακίδες της γραμμικής Β. Ο μυκηναϊκός πολιτισμός ήταν και… κυμιναϊκός!

  63. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    Τσαμπού -τσαμπού; Έλεγε η μάννα μου.

    Ο Πωγωνάτος εκπρόσωπος Τύπου μας δήλωσε χθες ότι η κυβέρνηση έσωσε την Κυπριακή οικονομία και την Τράπεζα Κύπρου, των χαμένων εκατομμυρίων των χαμένων. Έγινε, στην κυριολεξία, το…σώσε!

  64. sarant said

    62: Άψογο το λογοπαίγνιο, αλλά
    63: μήπως έλεγε τσαμπούκ-τσαμπούκ; Διότι αυτό το έχω ακούσει πολλάκις

  65. τὸ τσαμποὺκ-τσαμποὺκ δὲν εἶναι τὸ ἀντίθετο τοῦ γιαβὰς-γιαβάς; μὰ ποῦ εἶναι αὐτὸς ὁ Δύτης;

  66. Japetus said

    65. Ναι

  67. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    φουρ – φουρ

  68. Εδώ είναι αυτός ο Δύτης –αλλά δεν πρόλαβα αυτή τη φορά (να πω το ναι) 😉

  69. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    55.Γς, Άστη τη μάνα να ζει.Για τα μανάρια της παραλίας(της διαφήμισης) σ έλεγα 🙂
    Με τέτοια βράση στο έβγα του ο Δευτερογιούνης,και που γράφω παραλία, σα να δροσίζει κοματάκι.
    Σκάει (έσκασε) ο τζίτζικας.

  70. Japetus said

    Σχετικά με το πφ -πρώτο φως- είναι από πάρα πολύ παλιά σε χρήση στη στρατιωτική διάλεκτο (την επιτελική, όχι την αργκό) και γι αυτό ψυλλιάζομαι ότι μπορεί να έχει σχέση με το ‘πι και φι’…Σαν όρος χρησιμοποιείται ευρύτατα και διεθνώς, σαν first light.

  71. sarant said

    70: Πόσο παλιά εννοείτε όταν λέτε «πάρα πολύ παλιά»;

  72. Το σούμπιτος το είπαμε;

  73. Γς said

    72:
    Α, θα το ξαναπώ.

    Ημουν μπροστά όταν άρχισαν τα ασθενοφόρα να φέρνουν τους τραυματίες.
    Ο Ιταλός (γιατρός) είχε κατατραυματίσει τη γυναίκα του, την αδελφή της, επίσης γιατρίνες και την πεθερά του.
    Αυτός μόνο με ελαφρά τραύματα.

    -Πως έγινε μωρέ; του λέω.
    -Εγκό με μάκινα Σπάτα. Στροφή σινίστρα ε ούνο τοιχο πηγκαίνει πάνω μας. Σούμπιτο!

  74. physicist said

    #73. — Σινίστρα ήτανε και η στροφή του τραίνου στην Ισπανία, που οι εικόνες δεν βγαίνουν απ’ το μυαλό εδώ και μια βδομάδα. Και διαβάζω στην Ελ Παΐς πως τηλεφώνησε ο αρχιελεγκτής από το βαγόνι 3 στον οδηγό, να του πει σε ποιά τροχιά να μπει στο σταθμό σε μια κατοπινή πόλη. Στην τροχιά 2, του είπε, για να μπορέσει να κατέβει μια οικογένεια με παιδιά πιο εύκολα. Κι αποσπάστηκε ο οδηγός από το τηλεφώνημα και ξέχασε να φρενάρει.

    Δηλαδή να είναι η ζωή τόσο τραγική καμια φορά, που το μυαλό σταματάει.

    (Συγγνώμη για την άσχετη παρένθεση).

  75. Γς said

    74:
    Τραγικό!
    Αλλά ας το ξορκίσουμε.
    Ντέστρα ή σινίστρα;

  76. voutsi1377 said

    Θα το χετε ξανασυζητησει μαλλον.Το κυμινο και αλλα μπαχαρικα ειναι σχεδον το ίδιο στις περισσότερες γλωσσσες, κυριως παραλλαγές του cumin. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό ;;

  77. sarant said

    Γιατί είναι δάνειο από τα ελληνικά, μέσω λατινικών. Η λέξη βέβαια στα ελληνικά ήρθε από ανατολικά -από τα σουμεριακά, λέει ο Λεώνικος,

  78. Japetus said

    Σχετικά με την παλαιότητα της χρήσης του πφ (πρώτου φωτός) στον στρατό, δεν μπορώ να ξέρω, ίσως κάποιος στρατιωτικός να γνωρίζει. Αλλιώς όμως πώς να εξηγηθεί ετυμολογικά το ‘πιτς φιτίλι’ από όπου θα μπορούσε αλλιώς να προέρχεται;

  79. sarant said

    Το πιτς υποτίθεται ότι είναι ο ήχος που κάνει το φιτίλι όταν το σβήνεις με τα δάχτυλα.

    Δεν αποκλείω τη δημιουργία Πρώτο φως -> ΠΦ -> στο πι και φι -> στο πιτς φιτίλι, αλλά δεν ξέρω αν είναι πολύ πιθανή.

  80. Δεν βλέπω το «ασκαρδαμυκτί», ίσως δεν έψαξα καλά. Σημαίνει μέχρι να ανοιγοκλείσεις το βλέφαρο και σχετίζεται με την σκαρδαμυκτική μεμβράνη που διαθέτουν τα πτηνά (ίσως και τα ερπετά) για πρόσθετη προστασία του ματιού.

  81. sarant said

    Δεν σημαίνει «ατενώς»; Δηλ. χωρίς να ανοιγοκλείνουμε τα μάτια;

  82. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Χωρίς να λοξεύει η ματιά ή να πεταρίσει το βλέφαρο, νόμιζω.
    Χώθηκα να πω γιατί έχω αδυναμία στη λέξη που μαζί με το κρουνηδόν ήταν γερό ατού ένα φεγγάρι, για να εντυπωσιάσεις το λεγάμενο φιλόλογο ή φιλολογίζοντα.
    σ.σ.Τον εντυπωσίαζες, αλλά τα έφτιαχνες (σταθερά) με μηχανικό 🙂

  83. Παντελής said

    63,64,65: Γνωστα απο τα τουρκικα: τσαμπούκ(çabuk)=γρηγορα, γιαβάς(yavaş)=αργα (αν δε βγαινουν οι τουρκικοι χαρακτηρες, απλως τα c και s αντιστοιχως εχουν απο κατω και ουριτσες).
    Συνηθιζουν και οι τουρκοι τις διπλες λεξεις για ενδειξη υπερθετικου βαθμου.

  84. Pretty-Fast

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: