Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τσιγγάνοι, αθίγγανοι και τσιγγούνηδες

Posted by sarant στο 29 Οκτώβριος, 2013


Τώρα που η μικρή Μαρία αποδείχτηκε τσιγγανάκι, και μάλιστα από τη Βουλγαρία, τα κανάλια έπαψαν να ολοφύρονται για το «ξανθό αγγελούδι», που δεν έχει καμιά σχέση, τάχα, με τα τσιγγανάκια. Βέβαια, το ίδιο το παιδί έχει άλλα ντράβαλα τώρα, πολύ σοβαρότερα, καθώς, όπως όλα δείχνουν, οδεύει προς κάποιο ίδρυμα, έχοντας χάσει την οικογένειά του τη θετή, χωρίς να βρει τη βιολογική –μπορεί να το ανέλαβε το Χαμόγελο του Παιδιού, αλλά το παιδί έχασε το χαμόγελό του.

Το ξανθό αγγελούδι βγήκε γυφτάκι, έγραψε σαρκαστικά κάποιος, χρησιμοποιώντας επίτηδες τη μειωτική ονομασία γύφτος που είναι καθιερωμένη για τους Ρομά, και που δεν θα μας απασχολήσει στο σημερινό άρθρο, επειδή σήμερα λογαριάζω να περιοριστώ στην ιστορία της λέξης «τσιγγάνος», που κι αυτή βέβαια έχει πάμπολλες αρνητικές συμπαραδηλώσεις, έχει όμως και θετικές, και πιστεύω ότι μπορεί να χρησιμέψει εναλλακτικά σαν ελληνικό συνώνυμο του άβολου Ρομά, που καλό είναι στον πληθυντικό, αλλά δεν έχει ούτε θηλυκό ούτε ουδέτερο, τουλάχιστον στα ελληνικά.

Βέβαια στη Ρομανί, τη γλώσσα των Ρομά, ο ενικός αριθμός είναι Ρομ στο αρσενικό και Ρομνί στο θηλυκό γένος, ενώ Ρομά είναι ο πληθυντικός (και, αν δεν κάνω λάθος, Ρομνιά ο πληθυντικός στο θηλυκό). Όμως είναι αμφίβολο αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στα ελληνικά τους κανόνες κλίσης μιας άλλης γλώσσας, αν και όχι αδιανόητο, εφόσον έχουμε να κάνουμε με μια μειονότητα που ζει στη χώρα μας εδώ και τόσους αιώνες. Η χρήση πάντως των όρων ρομ/ρομνί/ρομά βοηθάει προσωρινά, αν και τελικά προβλέπω να καθιερωθεί το «ο/η/οι ρομά». Δεν βοηθάει βέβαια η λατινογραφή (roma), ούτε ο παρατονισμός «Ρόμα», που κύριος οίδε πού τον ψάρεψε το λεξικό Μπαμπινιώτη και τον κατέγραψε και τον χρησιμοποιεί ακόμα και στην τελευταία έκδοσή του. Σε μιαν άλλη εποχή, θα είχε ίσως καθιερωθεί ή έστω επιχειρηθεί κάποιος εξελληνισμός (Ρομαΐτες, ας πούμε).

Το άρθρο θα λεξιλογήσει, και θα σταθεί ειδικά στην ετυμολογία των τσιγγάνων -και των Ρομ. Σε ένα παλιό κείμενό του (εδώ βρίσκετε ένα καίριο απόσπασμα) ο καθηγητής Γεωργακάς είχε προτείνει ελληνική αρχή για τη λέξη Ρομ, από το Ρωμαίος/Ρωμιός, κάτι όχι παράλογο αφού οι Τσιγγάνοι πρώτα στο Βυζάντιο ήρθαν. Ωστόσο, οι περισσότεροι δέχονται ότι η λέξη Ρομ έχει ινδική/σανσκριτική ετυμολογία (παράδειγμα, αν και υπάρχουν κι άλλες εκδοχές).

Όπως διαβάζω στην εργασία «Οι Ρομά στην Ελλάδα: Ιστορία και σημερινή πραγματικότητα«, της Ελληνικής Ομάδας για τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων, Η πρώ­τη ου­σια­στι­κή α­να­φο­ρά στους Ρο­μά γί­νε­ται στα 1068, σε ένα γεωρ­για­νό εκκλη­σιαστι­κό κεί­με­νο, τον Βί­ο του Α­γί­ου Γε­ωρ­γί­ου του Α­θω­νί­τη. Σε αυ­τό το κείμενο, που είναι γραμμένο στη γεωργιανή γλώσσα αλλά έχει μεταφραστεί στα λατινικά, α­να­φέ­ρε­ται πως στα 1050, ο Αυ­το­κρά­το­ρας Κων­στα­ντί­νος Μο­νο­μά­χος ο Θ’ κά­λεσε τους «Α­τζίγ­γα­νους’, έ­να λα­ό ‘…Σα­μαρει­τών, α­πο­γό­νων του Σί­μω­νος του Μά­γου και γνω­στών για τις μα­γι­κές τους ικα­νό­τη­τες», προ­κει­μέ­νου να α­ντι­με­τω­πί­σει τα ά­γρια θη­ρί­α τα ο­ποί­α κα­τέτρωγαν τα θη­ρά­μα­τα στο αυ­το­κρα­το­ρι­κό δά­σος του Φι­λο­πα­τί­ου.

Αναφορές στην ελληνόγλωσση γραμματεία υπάρχουν πολλές αλλά μεταγενέστερες, ας πούμε στην Παιδιόφραστο διήγηση των τετραπόδων ζώων («αλλ’ είσαι ψεματάρισσα, κλέπτρια και τσιγγάνα») ή στον Πουλολόγο («Ατσίγγανε, μαυρότεχνε»). Η ενωρίτερη αναφορά από δυτικό συγγραφέα είναι το 1323, όταν ο Ιρλανδός μοναχός Symon Semeonis που ταξίδευε από την Υβερνία στους Αγίους Τόπους συνάντησε έξω από την Κάντια, το Ηράκλειο Κρήτης δηλαδή, έναν νομαδικό λαό, απογόνους του Κάιν όπως τους ονόμασε, που μάλλον ήταν τσιγγάνοι. Λίγο αργότερα, το 1360, στην επίσης ενετική Κέρκυρα ιδρύθηκε ένα φέουδο, το Feudum Acinganorum, οι κολίγοι του οποίου ήταν ατσίγγανοι. Ο σατιρικός Μάζαρης που γράφει το 1416 χαρακτηρίζει την Πελοπόννησο πανσπερμία λαών, από τους οποίους ξεχωρίζει τα εξής επτά έθνη: Λακεδαίμονες, Ἰταλοί, Πελοποννήσιοι, Σθλαβῖνοι, Ἰλλυριοί, Αἰγύπτιοι καὶ Ἰουδαῖοι(οὐκ ὀλίγοι δὲ μέσον τούτων καὶ ὑποβολιμαῖοι), ὁμοῦ τὰ τοιαῦτα ἐπαριθμούμενα ἑπτά. Λακεδαιμόνιοι μπορεί να είναι και οι Τσάκωνες, Σλαβίθνοι είναι οι Σλάβοι, Ιλλυριοί οι Αρβανίτες, ενώ Αιγύπτιοι είναι προφανώς οι τσιγγάνοι.

Από τα ελληνικά της εποχής, η λέξη περνάει στα ρώσικα και τις βαλκανικές γλώσσες, και από εκεί στα γερμανικά (Zigeuner), ενώ επίσης από τα ελληνικά περνάει στα ιταλικά (zingaro). Οι Γάλλοι έχουν το gitane, που προέρχεται από το Egiptano/Αιγύπτιος και θα το δούμε σε άλλο άρθρο. Από εκεί και το αγγλικό gypsy. Πάντως και στα γαλλικά χρησιμοποιείται το tzigane, το οποίο μάλιστα, σύμφωνα με το atilf, το πήραν από τα ρώσικα μάλλον παρά από τα γερμανικά.

Ταυτόχρονα, ξέρουμε ότι στα ελληνικά τους τσιγγάνους στην καθαρεύουσα τους λέμε ή τους λέγαμε και Αθίγγανους, ταύτιση σφαλερή και παραπλανητική. Αθίγγανοι ονομάζονταν, από τον 8ο-9ο αιώνα, οι οπαδοί μιας αίρεσης που ήταν διαδεδομένη στη Μικρασία, οι Μελχισεδεκίτες, που ονομάστηκαν έτσι επειδή, αν και δέχονταν τον Ιησού, θεωρούσαν ανώτερό του τον Μελχισεδέκ (πρόσωπο της Παλαιάς Διαθήκης). Στην αίρεση αυτή προσχώρησαν και βυζαντινοί αυτοκράτορες. Ύστερα από τους συνηθισμένους διωγμούς, ο αριθμός τους έπαψε να αποτελεί απειλή.  Σύμφωνα με το Μέγα Ετυμολογικόν, Αθίγγανος είναι «ο μη θέλων τινί προσεγγίσαι, από του θίγω. Οι γαρ την αίρεσιν ταύτην έχοντες ουδέν παρ’ άλλου λαμβάνουσιν». Επομένως, η μεταγενέστερη ερμηνεία ότι «αθίγγανος είναι αυτός που δεν τον αγγίζουν» δεν συμφωνεί με τις πηγές. Επομένως, οι «αιρετικοί» Αθίγγανοι εμφανίστηκαν στο Βυζάντιο αρκετούς αιώνες νωρίτερα από τους νομάδες Ατσίγγανους.

Στην πορεία, οι νομάδες, που είχαν κάποια εξωτερικά κοινά στοιχεία με τους πολύ προγενέστερους αιρετικούς, όπως την ενασχόληση με τη μαντεία κτλ., ονομάστηκαν κι αυτοί Αθίγγανοι -τότε, Αθίγγανος σήμαινε απλώς αιρετικός, είχε ατονήσει η αναφορά στη μελχισεδεκιτική αίρεση, που δεν επιβίωνε άλλωστε πλέον. Ένα μεγάλο ερώτημα είναι αν ο τύπος ατσίγγανος είναι μετεξέλιξη του αθίγγανος ή αν ανάγεται σε κάποια ξένη λέξη που ενδεχομένως προσαρμόστηκε υπό την επιρροή του «αθίγγανος».

Ο Μπαμπινιώτης λέει ότι το ατσίγγανος προέρχεται από το «αθίγγανος» χωρίς να το τεκμηριώνει. Στο μεσαιωνικό του Κριαρά, δίνεται η ίδια παραγωγή, ατσίγγανος από αθίγγανος, με παραπομπή σε άρθρο του Δ. Πομόνη στη Νέα Εστία (τόμος 58, σελ. 991). Με όλο τον σεβασμό στον Εμμανουήλ Κριαρά, φοβάμαι πως υπάρχει παρανάγνωση. Ο Πομόνης στο άρθρο του (σημείωμα είναι στην πραγματικότητα, 3-4 μικρές παράγραφες, μπορείτε να το δείτε εδώ αν πάτε στη σελ. 991 με δικές σας δυνάμεις) δεν διαφωνεί με τον Κοραή, η τελευταία πρότασή του είναι ειρωνική, αντίθετα επιτίθεται στους «λογιώτατους» της εποχής του (1955) που αντικαθιστούσαν το «τσιγγάνος» με το «αθίγγανος». (Το αστείο είναι ότι και το αρθράκι του Πομόνη έχει ένα καίριο τυπογραφικό λάθος: ο Κοραής έγραφε ότι «κακώς ενομίσθη ότι [οι Τσιγγάνοι] είναι οι από τους Γραικορρωμαίους [Βυζαντινούς] ονομασθέντες Αθίγγανοι» και ότι «το όνομα Τσίγγανος ή το έφεραν από την Ινδίαν ή το έλαβαν εις τον δρόμον από κανέν’ άλλον έθνος». Έχουμε επομένως δύο απόψεις, Ας κρατήσουμε ότι δεν είναι βέβαιο πως η λ. τσιγγάνος είναι μετεξέλιξη του Αθίγγανος. Προσωπικά μάλιστα βρίσκω πιο εύλογη την εξήγηση του Κοραή.

Στα τούρκικα, ο Τσιγγάνος λέγεται çingene, που είναι δάνειο από το ελληνικό τσιγγάνος. (Ο αρχικός τύπος, στα παλιότερα οθωμανικά ήταν çigâne). Το εθνικό όνομα πήρε σύντομα και υποτιμητικές αποχρώσεις· κάποια στιγμή, το çingene απέκτησε και μια δεύτερη σημασία, φιλάργυρος. Το ερώτημα είναι αν η διπλή σημασία υπήρχε ήδη στα ελληνικά της βυζαντινής εποχής και πέρασε στα τουρκικά ή αν αναπτύχθηκε στα τουρκικά. Πιθανότερο είναι το δεύτερο, ιδίως υπό την επίδραση του παλαιοτουρκικού çιgan, που σήμαινε «φτωχός». Βλέπετε, για τον χορτάτο άρχοντα, ο φτωχός είναι φιλάργυρος. Το πολύ ενδιαφέρον είναι ότι η λέξη çingene, με τη δεύτερη αυτή σημασία, του φιλάργυρου, επανακάμπτει στα ελληνικά ως τσιγκούνης, δηλαδή η λέξη «τσιγκούνης» είναι στα ελληνικά αντιδάνειο, αλλά φυσικά χωρίς οι περισσότεροι Έλληνες ομιλητές να υποψιάζονται την ετυμολογική συγγένειά της με τους τσιγγάνους.

Πάντως, τη συσχέτιση των τσιγγάνων με τη φιλαργυρία ή με τη μικροπρεπή συμπεριφορά την έχουμε κι εμείς, όταν λέμε «γύφτο» εκείνον π.χ. που ενώ έχει οικονομική άνεση αποφεύγει να κεράσει και επιδιώκει πάντοτε να τον κερνάνε. Στο σημερινό άρθρο δεν θέλω να αναφερθώ στη λέξη «γύφτος» γιατί έχω πολλά να πω και θα μου βγει τριπλοσέντονο, αλλά πάντως ξαναβλέπουμε ότι οι χορτάτοι εύκολα χαρακτηρίζουν φιλάργυρο τον φτωχό που μετράει και τη δεκάρα. Καμιά φορά μάλιστα, και οι χορτάτοι με δανεικά.

Κατά σύμπτωση, από τα τούρκικα έχουμε δανειστεί και άλλο ένα εθνωνύμιο που επίσης σημαίνει «φιλάργυρος», το τσιφούτης, από το τουρκικό çιfιt που σημαίνει φιλάργυρος αλλά ανάγεται σε παλιότερη λέξη που σήμαινε ‘Εβραίος’. Στα σύγχρονα ελληνικά λεξικά (ΛΚΝ, Μπαμπινιώτης) το «τσιφούτης» δίνεται με αποκλειστική σημασία «φιλάργυρος, συμφεροντολόγος», αλλά αν ανατρέξουμε στα σώματα κειμένων βλέπουμε ότι συχνά χρησιμοποιόταν, ειρωνικά ή περιφρονητικά, με τη σημασία «Εβραίος». που τη βρίσκουμε σε παλιότερα ελληνικά λεξικά (Δημητράκος, Πάπυρος). Προσωπικά τη λέξη την αποφεύγω. (Παρεμπιπτόντως, το λήμμα «τσιφούτης» του slang.gr είναι γεμάτο λάθη στα σχόλια, μην δώσετε βάση).

Τους τσιγγάνους τους λέμε ή τους λέγαμε και κατσίβελους, λέξη που χρησιμοποιείται σχεδόν πάντα μειωτικά. Η ετυμολογία της έχει ενδιαφέρον, αφού προέρχεται, μέσω των αρωμουνικών, από το λατινικό captivus, αιχμάλωτος, και ειδικότερα από κάποιο υποκοριστικό (*captivellus). Ο αιχμάλωτος λογικό ήταν να πάρει μεταφορικά τη σημασία «άθλιος, δυστυχής» που πέρασε μετά στους τσιγγάνους. Κατσίβελο λέμε επίσης κάποιον απεριποίητο, βρόμικο. «Από έξω μπέλα μπέλα, κι από μέσα κατσιβέλα» λέει μια παροιμία. Στην ελληνική φρασεολογία πάντως είναι πολύ λίγες οι εκφράσεις με τσιγγάνους ή με κατσίβελους, ενώ για τους γύφτους υπάρχουν πάρα πολλές -αλλά αυτό είναι ένα θέμα που θα το δούμε μεθαύριο.

Advertisements

138 Σχόλια to “Τσιγγάνοι, αθίγγανοι και τσιγγούνηδες”

  1. Γιώργος Φιλίππου said

    με την μικρή Μαρία δεν τελείωσε τίποτε, εκτός κι αν …κουκουλωθεί. Εμπόριο καραμπινάτο μυρίζει. Από το άρθρο πάντως κρατάω το θυλικού γένους ρομνί έτσι, για να κάνω τους συνειρμούς μου…

  2. Γιώργος Φιλίππου said

    ωχ! το καημένο το θηλυκό…

  3. Καμία αναφορά όμως στους «Γύφτους» και την υποτιθέμενη αιγυπτιακή καταγωγή (κόπτες -οθωμανικό kıbtî); Α, τώρα είδα την τελευταία φράση αλλά ας σε προλάβω με μια ωραία ιστορία που αφηγείται ο Εβλιγιά Τσελεμπή: ένας τσιγγάνος μουσικός στον οποίο ο σουλτάνος Ιμπραήμ πρότεινε το αξίωμα του αγά των γενιτσάρων, αρνήθηκε συνετά, θυμίζοντας πως δεν ήταν παρά ένας διασκεδαστής και πως κανένας πρόγονός του δεν είχε γίνει βεζίρης ή αγάς. Συμπλήρωσε όμως με περηφάνεια: «όσον αφορά πάντως το ζήτημα των υψηλών βαθμών, παππούς μας ήταν ο Φαραώ».
    Φαραωνίτες (Fira’ûniyân) τους λέει και αλλού ο Εβλιγιά, ονομασία (Pharaones) που χρησιμοποιήθηκε και στα πρώτα ουγγρικά έγγραφα που αναφέρουν Τσιγγάνους, στα τέλη του 15ου αιώνα.

    Για τα οθωμανικά του Çingene: Μια άλλη ετυμολόγηση το ανάγει στη λέξη Çangâr ή Zingar, η οποία φέρεται να προσδιορίζει κάποιο φύλο της κοιλάδας του Ινδού (σημ. νότιο Πακιστάν): Encyclopaedia of Islam, 2η έκδ., λ. «Cingâne» (G. L. Lewis, Ch. Quelquejay). Υπάρχει τέλος και η πιθανή ετυμολογία από το περσικό çengî, («χορευτής», πληθ. çengîyân, από το çeng «άρπα»), η οποία όμως αποτελεί μάλλον παρετυμολόγηση, όπως και η αναγωγή στη λέξη cinn, «πνεύμα, τζίνι» σε ένα χαρακτηριστικό οθωμανικό κείμενο. Σύμφωνα με την παρετυμολογία αυτή, η λέξη είναι παρεφθαρμένος περσικός πληθυντικός της υποτιθέμενης αρχαϊκής μορφής cinne (çinkân<çinnegân<cinne=cinn). Σύμφωνα με τους Elena Marushiakova– Vesselin Popov, Gypsies in the Ottoman Empire. A Contribution to the History of the Balkans, Hatfield 2001, σελ. 26, οι διάφορες οθωμανικές μορφές της λέξης προέρχονται από τον όρο çin-maçin, τη μυθική φυλή του Κορανίου και της ισλαμικής μυθολογίας για τους λαούς πέρα από τον Καύκασο (και όχι την Κίνα, όπως γράφουν οι συγγραφείς), τους Γωγ και Μαγώγ.

    Αυτά τα σχολαστικά, κλεμμένα από κάποια διατριβή. Για τα ουσιαστικά και τον νέο Εβραίο της Ευρώπης, προβλέπω ότι θα ακούσουμε πολλά στα σχόλια –όχι για καλό αναγκαστικά.

  4. Τι είδους εμπόριο μυρίζει;
    Ποιος πούλησε/ θα πουλήσει τι, σε ποιον;

  5. Περιγράφοντας την ελεεινή και τρισάθλια (και τότε 🙂 ) γειτονιά της Βάθειας, όπως τη λέει, που τη διέρρεε ακόμα ανοιχτό το ρέμα που όταν διευθετήθηκε και σκεπάστηκε μεταμορφώθηκε σε οδό Μάρνη(ς), ο Ροΐδης την αποκαλεί «είδος τι τζιφουτοχωρίου». Αναρωτιέμαι τι σήμαινε αυτό για τον Έλληνα αναγνώστη της εποχής, ο οποίος μάλλον δεν είχε παραστάσεις των στετλ της Ανατολικής Ευρώπης. Παρομοίως, μιλώντας για τη διγλωσσία, τη χαρακτηρίζει «ίδιον των Αράπηδων, των Ατζέμηδων και των Τζιφούτηδων», δηλ. των Αράβων, των Περσών και των Εβραίων. Δεν διακρινόταν βέβαια για πολιτική ευπρέπεια εκείνος που είπε ότι δύο μόνον επαγγέλματα αρμόζουν στη γυναίκα, της νοικοκυράς και της εταίρας!

  6. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Κάποτε οι «τσιγγάνες» ήταν καλτ. Υπήρχαν ξανθιές και μελαχρινές. Περνούσαν και μύριζε όλο το Σεν Ζερμέν ντε Πρε, η Μονμάρτη, αλλά και τα Εξάρχεια … 😐

  7. Αρκεσινεύς said

    προσοχή το τσιφούτης δεν έχει καμιά σχέση με το τσίφτης. Το πρώτο από τουρκ. çifit, το άλλο από τουρκ. çift

    εξαιρετικό τραγούδι

  8. Ανδρέας Καλογερόπουλος said

    Καλημέρα

    Κάπου έχει πάρει το μάτι μου τον όρο «Ρόμηδες» αλλά δεν ξέρω αν χρησιμοποιείται από παλιά σε κάποιες περιοχές ή αν είναι νεολογισμός.

    Αναμένω εναγωνίως το άρθρο για τον όρο «Γύφτοι», γιατί ψάχνοντας αυτές τις μέρες είδα ότι σχετίζεται με την πατριδούλα μου.

  9. ΠαπαΣτρούμφ said

    αααα γι’ αυτό λέει το τραγούδι «ρομνιός, αγάπησε ρομνιά, ρομνιά, και θεσσαλονικιά…»
    🙂

  10. Alexis said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο!
    #3: ετυμολόγηση του «γύφτου» από το «κόπτης» ή από το «Αιγύπτιος»;

    Είχα την εντύπωση ότι η λέξη «τσιγγάνος» είναι δάνειο από κάποια λατινογενή γλώσσα, δεν ήξερα ότι έχει ελληνική αρχή…

    Και ένα μικρό «μεζεδάκι» από δελτίο ειδήσεων του ΑΝΤ1: Η υπόθεση της μικρής Μαρίας άνοιξε την κερκόπορτα σε δεκάδες έρευνες για παράνομες υιοθεσίες και αγοραπωλησίες βρεφών.
    Τελείως άστοχη η χρήσης της έκφρασης στη συγκεκριμένη περίπτωση, εκτός αν ο ρεπόρτερ θεωρεί ότι κακώς γίνονται οι έρευνες! 🙂

  11. … ή ότι καλώς εισήλθαν οι Οθωμανοί στην Πόλη.

  12. Γιάννης said

    Οι ίδιοι οι Ρομά, δεν έχουν πρόβλημα να αποκαλούνται τσιγγάνοι, όπως με διαβεβαίωσε και εκπρόσωπός τους, σε κάποια συνάντησή μας.
    (Δείτε κι αυτό:
    https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=521439834589139&id=200894903310302 )

  13. Ελληνοποίηση έκανε ο Γκότοβος και το πανεπιστημιακό του πρόγραμμα υποτιθέμενης εκπαίδευσης των τσιγγανόπαιδων όπου χρησιμοποιείτο η λέξη ρόμηδες και όπου αντικρούετο σχεδόν υβριστικά η άποψη πως οι Ρομά αποτελούν διαφορετική εθνότητα.

  14. «…3-4 μικρές παράγραφες»,. Δηλαδή, ψήφες, άμπελες, οδές;

  15. spiral architect said

    Στη Γερμανία υπάρχουν επίσης ξανθοί τσιγγάνοι και συνάμα υπέροχοι μουσικοί. 😉

  16. Να σημειώσω πως στην ελληνική οπερατική καθομιλουμένη έχει περάσει σχεδόν ανεπιστρεπτί ο Βαρώνος Αθίγγανος.

  17. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

  18. Avonidas said

    Γύφτο, πάντως, έλεγαν παλιότερα και τον σιδερά, υποθέτω γιατί οι τσιγγάνοι έκαναν αρκετά συχνά αυτό το επάγγελμα.

    Είχα την εντύπωση ότι η ετυμολογία τσιγγάνοι < αθίγγανοι όντως ίσχυε, αλλά ότι προερχόταν από τους αθίγγανους της Ινδίας, την κατώτερη κοινωνική κάστα. Όπως μπορείτε να δείτε και στον σύνδεσμο στη Βικιπαίδεια, πάντως, οι Τσιγγάνοι συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο των ομάδων που θεωρήθηκαν ή θεωρούνται «αθίγγανοι». Φυσικά, η αναφορά στη Βικιπαίδεια δεν συνιστά τεκμηρίωση.

  19. Alexis said

    #0: Στην ελληνική φρασεολογία πάντως είναι πολύ λίγες οι εκφράσεις με τσιγγάνους
    Αντίθετα στο ελληνικό τραγούδι (λαϊκό κυρίως αλλά όχι μόνο μόνο) οι αναφορές σε τσιγγάνους είναι συχνότατες.
    Μια απλή αναζήτηση στο stixoi.info βγάζει 52 αποτελέσματα μόνο για τραγούδια που έχουν στον τίτλο τους σχετική λέξη.
    Ενώ αντίστοιχες ανευρέσεις για λέξεις παράγωγες του «γύφτος» είναι μόλις 19!
    Για κάποιον λόγο (ευπρέπειας ίσως;) οι έλληνες στιχουργοί αγαπούν περισσότερο τους «τσιγγάνους» από τους «γύφτους».
    Τραγούδια με τη λέξη «ρομά» δεν έχω υπόψη μου, τουλάχιστον όχι ακόμα, εκτός αν έχει δίκιο ο Παπαστρούμφ στο #9! 🙂

  20. Alexis said

    «μόνο μόνο»…
    πάλι καλά που δεν έγραψα «μονάχους μονάχους»…

  21. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    7. Καλὴ ἐπιλογὴ ἀλλὰ δὲν μποροῦμε νὰ παραλείψουμε τὸ ἀθάνατο http://www.youtube.com/watch?v=G3LQeuCBqbc

  22. Δημήτρης Μ. said

    19. Και όμως υπάρχει

  23. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

  24. Περιδιαβαίνοντας τα αχανή τοπία του Google με αφορμή το Βαρώνο Αθίγγανο βρίσκω και αφήνω εδώ αυτό το σχετικό άσχετο. «Ρατσιστικές ονομασίες φαγητών και γλυκών» στην Αυστρία.
    http://archive.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=680439

  25. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Κάποια βιβλιογραφία για την ιστορία των τσιγγάνων
    Άρθρο του Σούλη http://tinyurl.com/ovalqg4
    Ένα βιβλιαράκι του Κόμη http://tinyurl.com/njhh6b7
    Κι ακόμα ένα http://tinyurl.com/qfagero και

  26. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Καὶ βέβαια τὸ κλασσικό http://www.youtube.com/watch?v=AjySuAGCaQQ

  27. Γιώργος Φιλίππου said

    για τις ανάγκες μιας θεατρικής παράστασης στη Στουτγάρδη (στο στάδιο της δημιουργίας – αναγνώριση χαρακτήρων) είχαμε καλέσει, μεταξύ άλλων, και έναν Roma. Κατ` αυτόν Τσιγγάνος (Zigeuner στα γερμανικά) σημαίνει στην ΓΛΩΣΣΑ τους άστεγος.

  28. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    παρὰ λίγο νὰ τὸ ξεχάσω http://www.youtube.com/watch?v=9pdaSZHBIAU

  29. Ανδρέας Καλογερόπουλος said

    και κάτι λίγο πιο βρώμικο για να γουστάρουμε:

  30. cronopiusa said

    Ευχαριστώ κι εγώ, Μπίθρο… Ευχαριστώ πολύ, βαθιά, κι εγώ… ο Μέλιος… ο άντρας… το παιδί… ο άνθρωπος… Ευχαριστώ, που μπορείς να διαβάζεις πιο βαθιά απ’ όλους τους σοφούς… να γελάς πιο πλούσια απ’ όλους τους ευτυχισμένους… Να κλαις πιο αληθινά απ’ όλους τους λυπημένους. Και ν’ αγαπάς, Μπίθρο… Ν’ αγαπάς, όπως πρέπει ν’ αγαπηθούν μια μέρα… όλοι οι άνθρωποι. Αμήν!
    Μενέλαος, Λουντέμης
    Ενα παιδί μετράει τ’ άστρα

  31. Nestanaios said

    Ο Αθίγγανος έχει ετυμολογία.

    Α + θιν + γανος. Το ν της θιν τρέπεται σε γ βρισκόμενο προ γ και έχουμε αθίγγανος.
    Α = στερητικό μόριο.
    Θίν = παραλία.
    Γαν = Γάνος• από του τα γυία ιαίνειν λέγεται. Οίνος, μέλι, ύδωρ. Κρηναίον γάνος. Ιαματική πηγή.

    Είναι προφανές ότι οι αθίγγανοι δεν επωφελούντο από τα παρα θίν αλός οφέλη.

  32. kamateros said

    https://sites.google.com/site/romeandromania/gypsies

    Ως “Ρομά” συστήνονται μέχρι σήμερα οι περισσότεροι από τους Τσιγκάνους, οι απόγονοι κυμάτων από ινδικές νομαδικές φυλές, που μετανάστευσαν μαζικά, κατά τη διάρκεια του Ύστερου Μεσαίωνα προς την Εγγύς Ανατολή και την Ευρώπη. Σήμερα πάντως λογίζονται τρεις τέτοιες ινδογενείς ομάδες:

    i. οι Ρομά -από Ανατολία έως Βρετανία,
    ii. οι Λομ της Αρμενίας, και
    iii. οι Ντομ/Ντομάρι/Ντομπα -από Βεγγάλη έως Μαρόκο.

    Παρά τις λαλιές τους, που ανήκουν στην Αριοευρωπαϊκή Ομάδα, οι πρόγονοι αυτών των φυλών κατείχαν ταπεινές θέσεις στο αυστηρά δομημένο σύστημα των καστών που είχε στήσει στις Ινδίες η άρυα κοινωνία των Βραχμάνων.

  33. spiral architect said

    Και η κλασσική σινεφίλ ταινία: Dom za vesanje

  34. Σ Η Μ Α

    ΑΠΟ: ΑΡΧΗΓΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ /Κ.Δ./ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ
    ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ-ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ/ 2o ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΤΕΛΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

    ΠΡΟΣ: ΟΛΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ

    ΚΟΙΝ: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ

    ΑΡΙΘ: 7100/26/5ε
    4-8-2004

    ΘΕΜΑ: Προσδιορισμός μελών ευπαθούς ομάδας Ρομά.
    ΣΧΕΤ.: 7100/ 16/1κγ από 8-7-2004 διαταγή μας προς Διευθύνσεις Κλάδων/ Α.Ε.Α.

    1. Συνέχεια ανωτέρω σχετικής, που αφορά εκδοθείσα από Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ρατσισμού και Μισαλλοδοξίας (ECRI) Τρίτη Έκθεση για κατάσταση Ελλάδα, τονίζεται σύσταση Επιτροπής για συνέχιση και ένταση προσπαθειών προκειμένου καταργηθούν άμεσες και έμμεσες διακρίσεις κατά Ελλήνων Ρομά και ευαισθητοποιηθούν αρχές, ιδιαίτερα τομέα διατύπωσης δηλώσεων που εμπεριέχουν απαξιωτικούς ή ρατσιστικούς όρους.

    2. Με βάση ανωτέρω σύσταση και έχοντας υπόψη υποχρεώσεις Ελληνικής Αστυνομίας, ως συνιστώσας δημόσιας διοίκησης, όπως προκύπτουν από υπάρχουσα νομοθεσία ( Ν.Δ. 494/1970 ‘‘Κύρωση διεθνούς σύμβασης περί καταργήσεως πάσης μορφής φυλετικών διακρίσεων’’ Φ.Ε.Κ.77/Α΄), παρακαλούμε όπως σε αλληλογραφία, γραπτές ανακοινώσεις και προφορικές δηλώσεις Υπηρεσιών και προσωπικού σας, εφόσον υφίσταται ανάγκη προσδιορισμού μέλους ευπαθούς ομάδας Ρομά, χρησιμοποιούνται, αποκλειστικά, διεθνής όρος ρομ (ρομά) ή όρος τσιγγάνος. Απαξιωτικοί όροι, όπως ‘‘αθίγγανος’’ κ.λ.π. δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται.

    ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ
    ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΑΣΙΟΠΟΥΛΟΣ
    ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ

    Για την αντιγραφή
    Αθήνα, αυθημερόν
    Το 2ο Τμήμα Επιτελικού Σχεδιασμού
    Της Δ/νσης Οργάνωσης-Νομοθεσίας/Α.Ε.Α.

    [Υπογραφή, σφραγίδα]

    Γεώργιος ΠΑΛΛΙΟΥΡΑΣ
    Αστυν. Υποδ/ντής

  35. physicist said

    #27. — Από τη διάκριση ανάμεσα σε Sinti και Roma (οι πρώτοι, από την Κεντρική Ευρώπη, δεν θέλουν να αναμειγνύονται με τους δεύτερους, από την ΝΑ Ευρώπη), μέχρι τις διχογνωμίες για το αν πρέπει να γίνεται η διάκριση αυτή, και μέχρι τις φωνές να επαναφερθεί ο όρος Zigeuner για όλους, το τοπίο είναι νεφελώδες. Είναι αδύνατον να μην προσβάλεις κανέναν ό,τι κι αν πεις ή γράψεις: Σίντι, Ρομά, Τσιγγάνος, κάποιοι θα βρεθούν να νοιώσουν προσβεβλημένοι.

    Μερικές πληροφορίες εδώ:

    http://de.wikipedia.org/wiki/Sinti

  36. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα (και τα δεύτερα…) σχόλια, τις μέρες αυτές τρέχω συνεχώς, μακριά από το μηχάνημα.

    5: Πολύ ωραίο! Όντως, η Μάρνη δείχνει ότι κάποτε ήταν ρέμα.
    3-8-10: Για τη λέξη «γύφτος», είπαμε, μεθαύριο, έβγαινε μεγάλο αλλιώς το άρθρο.

    13: Έλεγε και «η Ρόμισσα» για τις γυναίκες; Και όντως διαφέρει Ρομ από Τσιγγάνο;

    14: Το θηλυκό σε -ες στα πρώην τριτόκλιτα το έχουν χρησιμοποιήσει όλοι οι παλιοί μαστόροι, καλό είναι να το θυμόμαστε πότε-πότε, κι ας μην είναι σήμερα δόκιμο. Όταν ο άλλος λέει «ηγγυάτο», γιατί δεν φωνάζετε;
    Εκτός κι αν προτιμάτε «δυο-τρεις μικρούς παράγραφους» 🙂

    19: Ναι, τραγούδια με τσιγγάνους/τσιγγάνες κτλ. έχει αμέτρητα.

  37. agapanthos said

  38. sarant said

    34: Χρήσιμο αυτό.
    Το «ευπαθής ομάδα» είναι λίγο προβληματικό, θα προτιμούσα ‘μειονότητα’. Το έχουν πάρει και οι ακροδεξιοί και λένε π.χ. «ευπαθείς κλέβουν καλώδια».

  39. Μπράβο βρε Δημήτρη (22). Και μένα εκεί πήγε αμέσως το μυαλό μου αλλά δεν πρόλαβα. Είχα αγοράσει και το δίσκο με τη φοβερή φατσούλα στο εξώφυλλο. Από το ντοκιμαντέρ: http://www.youtube.com/watch?v=WFMQNwyH_R4

  40. cronopiusa said


    Ο γύφτος γελάει και δείχνει όλα τα κίτρινα δόντια του.
    Χάιρλίτικο… χάίρλίτικο!… Μάλαμα πήρες, κερά, μπακίρι δεν πήρες…
    Η γυναίκα σκουπίζει τα χέρια της, μπαίνει στο σπίτι και του φέρνει τα χρήματα, δυο εικοσάρικα.
    Ο γύφτος τα παίρνει, κλείνει τα μάτια του και τα χαϊδεύει πά’ στα γένια του.
    Να τ’ αβγατίζεις, κερά, Έιβαλαχ!…
    Άνοιξε την τραχηλιά του και τα ‘χωσε μέσα… Ύστερα κατέβηκε κοντά στο παιδί. Είχε ένα πεζούλι εκεί από άσπρη πέτρα. Κάθισε, απόθεσε το καπέλο του στο χώμα, και σκούπισε με την απαλάμη τον ιδρώτα του. Ύστερα έβαλε το χέρι του στον κόρφο κι έβγαλε ένα κομμάτι μαύρο, ξερό ψωμί, μα πολύ μαύρο… Ποιος ξέρει… Μπορεί να είχε μαυρίσει κι απ’ το πετσί του. Πήρε το ψωμί, το βούτηξε στο ποτάμι κι ύστερα τ’ άφησε στην πέτρα να παπαρώσει. Ύστερα έχωσε ξανά το χέρι του στον άλλο κόρφο κι έβγαλε ένα χαρτί. Κάτι είχε μέσα -καθώς φαίνεται λαδερό γιατί το είχε φασκιωμένο σε πολλά χαρτιά. Πήρε, λοιπόν, να το ξετυλίγει. Στο τέλος φάνηκε ένα κομμάτι χαλβάς αγοραστός, του μπακάλη.
    Έσπασε με το ζερβί χέρι το ψωμί, άνοιξε το στόμα του και πέταξε μέσα ένα κομμάτι. Μετά πέταξε κι ένα κομμάτι χαλβά… Έκλεισε τα μάτια κι άρχισε να μασάει. Μασούσε… μασούσε… Όλο γλύκα… και τα μουστάκια του σαλεύανε, σαν του κουνελιού.
    Μα η απόλαυση του δεν κράτησε πολύ. Ξαφνικά, είδε το παιδί να τον κοιτάει με κάτι τόσα μάτια… Βιάστηκε να καταπιεί, κι έστειλε με τα μουστάκια του ένα γέλιο. Τα μάτια του σκεπάστηκαν με κάτι ζάρες τόσο πυκνές, που του τα ‘κρυψαν ολόκληρα.
    γύφτος: θέλεις ψωμί; λέει.
    Και δεν περιμένει. Κόβει ένα μεγάλο κομμάτι και τ’ απλώνει.
    Το παιδί ντροπιάζεται και στρίβει τα δάχτυλα απ’ την αμηχανία.
    γύφτος: – Πάρε… λέει ο γύφτος. Να, φα… φα…
    Το παιδί δε σαλεύει.
    γύφτος: – Φα… φα… επιμένει ο γύφτος. Μπερκέτι…
    Τα μάτια του γύφτου έχουν δυνατή στοργή, και ντρέπεται να μην το πάρει. Απλώνει, λοιπόν, και το παίρνει.
    γύφτος: Θέλεις αλβά; συνεχίζει ο γύφτος. Πάρε αλβά… Φα…φα…Μπερκέτι…
    Στρώνονται εκεί κάτω απ’ τη μουργιά και τρώνε. Το σκυλάκι -κείνο το κανελί- το πιάνει και κείνο η ζούλια κι έρχεται και κείνο κοντά να ζητιανέψει. Το ταΐζουνε κι οι δυο με κάτι ψίχουλα…
    Χαρισάμενη παρέα κάνουνε κι οι τρεις. Σε λιγάκι ζηλεύουνε κι οι πάπιες κι έρχονται σερνάμενες κουνάμενες να πάρουνε και κείνες μερτικό. Έχουνε γούστο, έτσι που τεντώνουνε το λαιμό τους να πιάσουνε τα ψωμάκια, Κι άμα τους ξεφεύγουνε, τα κυνηγάνε με βουτιές και πεταρίσματα κάτω στο ποτάμι.
    Σαν αποφάγανε, ο γύφτος έκανε τα χέρια του κούπα. Τα γέμισε απ’ τον ποταμό νερό και ποτίστηκε. Ύστερα ξέπλυνε τα χέρια του, ξαναγέμισε τη χούφτα του… και…
    γύφτος: Μπούγιουρουμ… λέει στο παιδί. Πχε.. πχε… Μπερκέτι.
    Δεν έκανε τσιριμόνιες ο Μέλιος. ούτε και ξέτασε τα χέρια του, να δει αν ήταν παστρικά. Ήταν τίμια χέρια – αυτό ήξερε… Χέρια φτωχά, δουλεμένα απ’ το σφυρί. Του άρεσε κιόλα το νερό. Η καρδιά του ήταν ζεματισμένη, και διψούσε.
    γύφτος: Ααα…, έκανε ο γύφτος κι ακούμπησε στη μουργιά.Να φτιάνουμε τώρα κι ένα “κατσάκικο”*, να κάνουμε λίγο ντουμάνι… Πίνεις εσύ τσιγάρες;
    Μέλιος: Όχι.
    γύφτος: Καλό κάνεις. Μη πίνει!… Θα γίνεις κίτρινο.
    Έψαξε μέσα στο ταγάρι του, κι έβγαλε μια χουφτίτσα καπνό. Τον καθάρισε απ’ τα ψίχουλα και τις τρίχες, ύστερα φύσηξε την πέτρα απ’ τη σκόνη και τον άδειασε απάνω. Κατόπι έχωσε δυο δάχτυλα στη γελεκότσεπη, τράβηξε το τσιγαρόχαρτο, φύσηξε να ξεχωρίσει ένα, σάλιωσε το δάχτυλο του, το τράβηξε, και βάλτηκε με μεράκι να το στρίβει. Ο Μέλιος και το σκυλάκι τον παρακολουθούσαν με μεγάλη προσοχή.
    Ύστερα από λίγο το τσιγάρο ήταν έτοιμο. Του ‘κλεισε ο γύφτος την κάτω τρυπίτσα με το δάχτυλο κι ύστερα έβγαλε απ’ το ζουνάρι του το τσακμάκι, την ίσκα, τη στουρναρόπετρα, άναψε, το ξανάβαλε στο ζουνάρι, κι ακούμπησε καλύτερα στη μουργιά.
    γύφτος: – Πάει το σκολειό; ρώτησε φυσώντας τον καπνό του.
    Λαθραίο.
    Αντίς γι’ απάντηση, του Μελιού τα μάτια γέμισαν δάκρυα. Σάστισε ο γύφτος. Κάθισε και κοιτούσε το παιδί λυπημένος, πολύ λυπημένος… Έμοιαζε έτσι σαν τον καπνισμένο άγιο κάποιας παλιάς εκκλησιάς.
    γύφτος: Ε… τ’ είναι για…; λέει του παιδιού. Τι σε πείραξα και κλαίει; Να… τώρα κλαίει. Τι σε πείραξα, για; Καλά.Δε θέλει, μη θέλει. Καλά. Άμα δε θέλει, δεν πάει. Τι κλαις;και τα δικά μου παιδούλια δεν πάνε. Κλαίνε; Ε, καλά, ας μην πάνε. Είδα εγώ μια φυλλάδα. Δεν είναι, τίποτα. Ένα χαρτί γιομάτο ψείρες. Ε, ντε; Είπα… μην πας.Τι κλαίει άλλο;… Βάι. Εσύ δεν είσαι καλός καρντάσης.
    Το παιδί έκλαιγε σπαραχτικότερα…
    Μέλιος: Χάθηκε το σκολειό. μπάρμπα, πάει το σκολειό για μένα… πάει. πάει…
    Ο γύφτος πέταξε το τσιγάρο του στο ποτάμι, που σκόρπισε μες στο νερό, κι έσκυψε πάνω απ’ το παιδί.
    γύφτος: Μπρε,τσορμπατζή μου…του λέει γλυκά. Μπρε,ποιος σε παραμονεύει; Εδώ είμ’ εγώ! Ε, κοίτα… Εδώ είμ’εγώ!Ποιο κοτάει, ας έρτει… Μα το γιαραμπή! Θα το κάνωτο κεφάλι του πίτα! Να, έτσι! Κοίτα… Σήκω! Και πάτησεμε το τρύπιο παπούτσι του το χώμα.Ξέρεις ποιος είμαι εγώ; Ο Μπίθρος… χα χα χα!…
    Ο Μέλιος δεν παρηγοριόταν. Με τα μάτια σκεπασμένα έκλαιε πικρά, πικρά.
    Ο γύφτος σίμωσε πιο πολύ και στάθηκε κοντά του ανακούρκουδα. Ως και το σκυλί ανησύχησε και ήρθε και κείνο πιο κοντά.
    γύφτος: -Ωχ, γιαβρούδι μου… μεγάλο σεκλέτι μου κάνεις…Τι έχεις, μπρε τζιέρι μου; Πες το εμένα. Εμένα να το πεις…
    Μέλιος: -Με διώξανε απ’ το σκολειό. Σήμερα με διώξανε και πάει πια, δε με παίρνουνε άλλο…Μ’ αφήσανε έξω απ’την πόρτα.Και είναι πολύ καλά τα γράμματα, μπάρμπα…Εγώ πολύ τ’ αγαπώ.
    γύφτος: – Σε διώξανε; Μπρε!… Ε, να πεις στο μπουμπά σου να τους ρίξει ένα σοπάκι. Αμα δεν έχεις μπουμπά, εγώ ο Μπίθρος να τους ρίξω. Να, κοίτα. Έτσι, έτσι, έτσι! Εσύ, δάσκαλε, το κάνεις; Να, δάσκαλε, πάρε, πάρε, πάρε! Άιτε,τώρα, σήκω., άιτε, τράβα στο κονάκι σου. Αμα δεν έχεις,έλα σε μένα. Στου μπάρμπα σου του Μπίθρου. Εγώ σε παίρνω. Ε, μην κάνεις έτσι. Τι τα θέλεις, μπρε, τα γράμματα; Στραβώνουνε τα μάτια. Ψεμάτα;
    Μέλιος: -Εγώ τα θέλω.
    γύφτος: -Ε, να πας. Κι άμα δε θέλει ο δάσκαλος, εδώ το ‘χω τοσοπάκι. Σώπα… Αιτε, έτσι! Μπίτισε…
    Έσκυψε στο ποτάμι, πήρε νερό και του ‘πλυνε τα μάτια. Ύστερα τον ανέβασε στο πεζούλι και του ‘δειξε με το ραβδί ένα σπιτάκι μοναχικό μέσα στα δέντρα.
    γύφτος: Να… κοίτα, εεεε! Το βλέπεις το κονάκι; Αυτό είναι.Να, τώρα… το μικρό μικρό παίζει.Κοίτα… Να το, τώραπαίζει. Είναι λίγο ζαμπούνικο… Νέισα*… Τώρα παίζει…
    Ένα ξεβράκωτο γυφτάκι έπαιζε μπροστά στο καλυβάκι με τα χώματα. Κοίταξε ο Μέλιος τα μάτια του γύφτου. Τι γλυκά που τον κοιτούσαν!
    γύφτος: Να, τώρα παίζει… ξαναείπε ο γύφτος μ’ ευτυχισμένη φωνή. Η ζαβάλισσα η γυναίκα. Πλένει, πλένει. Βλέπεις; Αυτό είναι το πιο κούτσικο! Έχει κι άλλα. Να, να, να… Άμα έχεις σεκλέτι, έλα. Ε; Μην ξεχάνεις. Να έρχεσαι. Ε; Αιτε,τώρα. Εγώ να κάνω μια γυροβολιά, να φάνε τα παιδούλια.Αιτε, χαïρολα.
    Έφυγε ο γύφτος κατά τους κατωμαχαλάδες, όλο γυρνώντας κατά το παιδί, κι όλο γνέφοντας με το ραβδί -να μην ξεχάσει το κονάκι. Έπειτα χάθηκε. Σε λίγο σβηστά ακουότανε το τραγούδι και τα κουδουνίσματα του μες στο μαχαλά.

  41. Α, θυμήθηκα το «τσιγγάνικο», ένα πιάτο που θύμιζε –πώς να το πει κανείς– μπριζόλα σαγανάκι στο «Άσυλο» της Ευαγγελίστριας, στη Θεσσαλονίκη του ’90.

  42. spiral architect said

    To reverse engineering και οι τσιγγάνοι χάκερς 😀

  43. physicist said

    #41. — «Τσιγγάνικο σνίτσελ» στην Κεντρική Ευρώπη είναι το σνίτσελ με κόκκινη σάλτσα που περιέχει ακόμα πιπεριές και άλλες νοστιμιές — σε αντίθεση με το στεγνό βιεννέζικο σνίτσελ. Δεν ακούγεται να είναι το ίδιο μ’ αυτό που λες αλλά αν γουγλίσεις Zigeunerschnitzel θα δεις εικόνες.

  44. Gpoint said

    Από τα βιντεα λείπει ως τώρα το καλύτερο (μακράν) για τους τσιγγάνους

    (μαζί και το υπέροχο Stride la vamra )

    Καλημέρα σας

  45. 43 Τι καλά! αυτό ακριβώς εννοούσα, με μπριζόλα αντί για σνίτσελ. Τυλιγμένο σε αλουμινόχαρτο (έγραφα σαγανάκι, αλλά είχα στο μυαλό μου τη φέτα ψητή με ντομάτα και πιπεριά, ας πούμε).

  46. (αφού αρχίσατε τα γιουτουμπάκια και καπάρωσε ο Σπάιραλ τον Καιρό των τσιγγάνων, να κι εγώ:)

  47. physicist said

    #45. — Είναι λιχουδιά πρώτης τάξεως κι άμα έρθεις ποτέ από τα μέρη μου, να μου πεις να πάμε να τσακίσουμε μερικά κομμάτια. 🙂

  48. Ε μην ξεχνάτε και την εμβληματική Κάρμεν αλλά δεν βάζω βίντεο γιατί αρχίζει να σέρνεται η σελίδα.

  49. Δημήτρης Μ. said

  50. Νέο Kid Στο Block said

    Καλά τα σνίτσελ αλλά καλύτερο το Γκούλασς!! Nα ένα ωραίο με έξτρα πάπρικά από 100 τσιγγάνους.
    100 Tagú Cigányzenekar

  51. Φυσικέ, από το στόμα σου… (δεν βάζω ποιανού τ’ αυτί γιατί είσαι και ντωκινσικός 😉 🙂 )

  52. physicist said

    #51. — 😀 😀

    Μ’ έχεις παρεξηγήσει, μάστορα, εγώ είμαι τόλεραντ τύπος.

  53. eirinipax said

    » Ἦτο τὸ μοιρολόγι τοῦ πατρός μας. Πρὶν ἀσθενήσῃ ἡ Ἀννιῶ, τὸ ἔψαλλε πολὺ συχνὰ, ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἀσθένησε, τὸ ἤκουον διὰ πρώτην φορὰν.

    Τὸ μοιρολόγιον τοῦτο ἐσύνθεσεν ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ πατρός μου, κατὰ παραγγελίαν αὐτῆς, ἡλιοκαὴς ρακένδυτος Γύφτος, γνωστὸς εἰς τὰ περίχωρά μας διὰ τὴν δεξιότητα εἰς τὸ στιχουργεῖν αὐτοσχεδίως.

    Μοὶ φαίνεται, ὅτι βλέπω ἀκόμη τὴν μαύρην καὶ λιγδερὰν κόμην, τοὺς μικροὺς καὶ φλογεροὺς ὀφθαλμοὺς καὶ τ’ ἀνοιχτὰ καὶ τριχωμένα στήθη του.

    Ἐκάθητο ἔνδοθεν τῆς αὐλείου ἡμῶν θύρας, περιστοιχισμένος ὑπὸ τῶν χαλκῶν ἀγγείων, ὅσα ἐσύναζε διὰ νὰ γανώσῃ. Καὶ, μὲ τὴν κεφαλὴν κεκλιμένην ἐπὶ τοῦ ὦμου, συνώδευε τὸν πένθιμον αὐτοῦ σκοπὸν μὲ τοὺς κλαυθμηροὺς ἤχους τῆς τριχόρδου του λύρας.

    Πρὸ αὐτοῦ ἡ μήτηρ μου ὀρθία ἐβάσταζε τὴν Ἀννιῶ εἰς τὴν ἀγκάλην της καὶ ἤκουε προσεκτικὴ καὶ δακρύουσα.

    Ἐγὼ τὴν ἐκράτουν σφιγκτὰ ἀπὸ τοῦ φορέματος καὶ ἔκρυπτον τὸ πρόσωπόν μου εἰς τὰς πτυχὰς αὐτοῦ, διότι ὅσον γλυκεῖς ἦσαν οἱ ἤχοι ἐκείνοι, τόσον φοβερὰ μοι ἐφαίνετο ἡ μορφὴ τοῦ ἀγρίου των ψάλτου.

    Ὅταν ἡ μήτηρ μου ἔμαθε τὸ θλιβερὸν αὐτῆς μάθημα, ἔλυσεν ἀπὸ τὸ ἄκρον τῆς καλύπτρας της καὶ ἔδωκεν εἰς τὸν Ἀθίγγανον δύο ρουμπιέδες. -Τότε εἴχομεν ἀκόμη ἀρκετοὺς. – ἔπειτα παρέθηκεν εἰς αὐτὸν ἄρτον καὶ οἶνον καὶ ὅ,τι προσφάγιον εὐρέθη πρόχειρον. Ἐνῶ δὲ ἐκεῖνος ἔτρωγε κάτω, ἡ μήτηρ μου εἰς τὸ ἀνώγι ἐπανελάμβανε τὸ ἐλεγεῖον κατ’ ἰδίαν διὰ νὰ τὸ στερέωσῃ εἰς τὴν μνήμην της. Και φαίνεται ὅτι τὸ εὔρε πολὺ ὡραῖον. Διότι καθ’ ἥν στιγμὴν ὁ Κατσίβελος ἀνεχώρει, ἔδραμε κατόπιν του καὶ τῷ ἐχάρισεν ἐν ἀπὸ τὰ σαλιβάρια τοῦ πατρός μου.

    – Θεὸς σχωρέσοι τὸν ἄνδρα σου, νύφη! Ἐφώνησεν ἔκθαμβος ὁ ραψωδὸς καὶ φορτωθεὶς τὰ χάλκινά του σκεύη ἐξῆλθε τῆς αὐλῆς μας.»
    Γ. Βιζυηνός, Το Αμάρτημα της μητρός μου

  54. E, στου Θεού τότε, μπας και μας ακούσει 😉

  55. sarant said

    Είχανε δεν είχανε, στα κοψίδια το γυρίσανε 🙂

  56. cronopiusa said

    «Our School»

  57. physicist said

    #54, #55. — Ε, άμα είναι για κοψίδια, ας το πάρει το ποτάμι. 😉

    (Καλά βρε Νίκο κι εσύ, τι περιμένεις; Μετά τις κραιπάλες της Ισπανίας, λιχουδιές ονειρεύομαι, τι άλλο;)

  58. 36. Δεν φώναξα, ερώτηση έκανα.
    Αφού με ρωτάτε, προτιμώ το «δυο-τρεις μικρές παραγράφους».

  59. Gpoint said

    # 5, 36

    Η Μάρνη ήταν συνέχεια του ρέματος Κρίσσης-Φωκίονος Νέγρη- Γ Σεπτεμβρίου και χυνότανε στον Κηφισσό.
    Στην Κρίσσης ( στην πλατεία) και στην Φ. Νέγρη (μπροστά την Δ. Αγορά) μπορείς να το ακούσεις και σήμερα που συνεχίζει υπόγειο

  60. Η λέξη «μειονότητα» είναι απαγορευμένη από τις ελληνικές αρχές που τονίζουν πως η μόνη μειονότητα είναι η μουσουλμανική. Άρα βάζουν τη λέξη ευπαθείς.

    Φυσικά δεν υπάρχει καμιά διαφορά μεταξύ του Ρομ και του Τσιγγάνου εκτός από του ότι το πρώτο προέρχεται από τη γλώσσα Ρομανί.

    Δεν θυμάμαι πώς χρησιμοποιεί τον ενικό ο Γκότοβος.

    Ίσως ενδιαφέρει και αυτό https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10151785608227968&set=pb.772172967.-2207520000.1383047540.&type=3&theater

  61. marulaki said

    #59 Αυτό το πράγμα στο κέντρο της Αθήνας, που έχει σημεία που σωπαίνεις και ακούς το νερό, δίνει αυτήν τη μυστήρια αίσθηση ότι κάπου πίσω από τους τοίχους βρίσκεται ένας καταπράσινος, αλλά απροσπέλαστος πια, παράδεισος.

  62. Νέο Κid said

    Αχχ…μπερεκέτια! Νάστε καλά Φυσικέ άμα τε και Δύτα! Μού ανοίξατε την όρεξη με τα κοκκινιστά και τις γκούλασσούπε και μεταστοιχείωσα την παραδοσιακή φασολάδα σε πανδαισία. Την τίγκαρα στην πάπρικα, είχε περισέψει και λίγο γύφτικο μαγυάρικο πικ-σαλάμι και φτηνιάρικη του λίντολ γκορκονζόλα, έσφιξα και δυο ποτηράκια καμπερνέ ντε Τσίλε, και την έκανα ταράτσεν! 🙂

  63. munich said

    #3
    Αν με το «νέο Εβραίο της Ευρώπης» εννοείτε τους τσιγγάνους-ρομά νομίζω ότι είναι ατυχής η συγκριση. Βλέπετε το ολοκάυτωμα των τσιγγάνων κατά το Β’ΠΠ ναι μεν το έχει αναδείξει η ΕΕ αλλά ακόμα το κοινό έχει άγνοια. Η δυσπιστία, το λέω ευγενικά, έναντι αυτού του νομαδικού λαού υπήρχε ανέκαθεν, μόνο που τους θεωρούσαν πολύ υπάνθρωπους για να τους αποδώσεουν και παγκόσμια συνομωσία όπως έγινε με τους Εβραίους. επίσης και οι Εβραίοι δεν γουστάρουν τους τσιγγάνους και τους αποδίδουν όλα αυτά τα κλισέ (κλέφτες παιδιών, εγκλήματα, βρωμιά, μαγεία κτλκτλ)

  64. Bαγκ said

    Στην ταπεινη μου πατριδα τους τσιγγάνους η γυφτους του καθωσπρεπέστατου και νοικοκυρεμενου μαχαλα τους,καθοτι ευκαταστατοι οργανοπαίκται οι περισσοοτεροι εξ αυτων,ή οπως θελετε πειτε τους,προσωπικα δεν εχω δει μιλησει με γυφτο ή τσιγγανο ο οποιος να θιχτει απο αυτες τις προσφωνησεις οταν τις απευθυνω και ειμαι και κατα της political correct ορολογιας γενικοτερα,τους αποκαλουμε Ρόμ(η)δες και Ρομ(ι)σσες αντιστοιχως σε αρσενικο και θηλυκο..

  65. δεν μπορείς να πεις ποιοι παίζουν καλύτερα, οι κλασικοί ή οι τσιγγάνοι..

  66. physicist said

    #62. — Φαίνεται ο μερακλής ο άνθρωπος. 😉

  67. 63 Αυτό μάλλον λέγεται «ρελάνς δια της αρνήσεως» 🙂

  68. sarant said

    64: Σε ποιο μέρος;

  69. Παύλος said

    Και η Τσιγγάνα μαυρομάτα

  70. Bαγκ said

    Τσοτυλι Κοζανης..Και εξ οσων εχω αντιληφθει ειναι γενικοτερα χρησιμοποιουμενος ο ορος στις περιοχες εκεινες της Δυτικης Μακεδονιας και της γειτονικης Ηπείρου κυριε Σαραντακο 🙂

  71. Νέο Kid Στο Block said

    «Ρομάκια» και τα δικά μου φιλαράκια στου Ζητούν(ι). Αξιοπρεπέστατοι και παλαιοί -παλαιότατοι κάτοικοι.

  72. Gpoint said

    Οι δικές μου – των δεκαετιών 60 και 70- εμπειρίες με τους τσιγγάνους (κυρίως της Κωπαϊδας) είναι διφορούμενες. Ηταμ οι εποχές τότε που ταξίδευα αποκλειστικά με ότοστοπ και τα σχετικά στοιχήματα με την παρ΄ρα (όποιος έφτανε πρώτος έπινε μπύρες μέχρι να έρθει ο άλλος να πληρώσει). Σταμάταγαν πάντοτε μόλις έβλεπαν σηκωμένο χέρι,, ακόμα και σε ανοικτές ευθείες όπου ο μπαλαμός αρνιότανε να φρενάρει και είχαν την προθυμία να κεράσουν κάτι ή και να λοξοδρομήσουν προκειμένου να εξυπηρετήσουν. Αλλά…
    μόλις έβλεπαν γυναίκα μόνη να κάνει οτοστόπ, άρχιζαν να σκέπτονται που θα την πάνε για τα περαιτέρω και γενικά μιλούσαν τρομερά απαξιωτικά για το λεγόμενο ασθενές φύλο

  73. Έχει άραγε σχέση ο τσίγκος με τους τσιγγάνους;
    Τσίγκος αναφέρεται στον ψευδάργυρο (zink) που χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, για προστατευτικές επικαλύψεις μετάλλων, όπως και επικαλύψεις μεταλλικών σκευών με κασσίτερο (tin) έκαναν στο παρελθόν αρκετά, απ’ ό,τι ξέρω, τσιγγάνοι τεχνίτες (καλαϊτζήδες, γανω(μα)τ(ζ)ήδες).

  74. Μαρία said

    73
    Τι μου θύμισες! Μικρή νόμιζα οτι τον τσιγκενέ μαχαλά τον έλεγαν έτσι, επειδή στα γύφτικα έτρωγαν σε τσίγγινα πιάτα.

  75. physicist said

    #74. — Κι εγώ είχα έναν Αρμένη σιδερά στη γειτονιά που τον λέγανε Τενεκετζιάν, και πίστευα ότι το επίθετό του βγαίνει απ’ το επάγγελμά του. Που μπορεί και να μην ήταν τελείως λάθος, δηλαδή, αλλά δεν το εξακρίβωσα ποτέ.

  76. Dimitris said

    να και κατι που δεν είχα ξανακούσει
    H δράστιδα, ένα μήνα πριν από το φόνο φιλοξενείτο από το θύμα…

  77. munich said

    Δράστρια δίνει το λεξικό Τριαντ. αλλά ίσως το δράστιδα βγαίνει από το λόγιο δράστις

  78. Μαρ Πυρ said

    Στην Ισπανία η προσφόνηση gitano μερικές φορές γίνεται αγαπησιάρικη, όταν την χρησιμοποιούν οι τσιγγάνοι μεταξύ τους, και πολλές φορές τιμητική. Αυτό το τελευταίο όταν αναφέρονται διάφορες ιδιότητες ή ικανότητες (όπως την ικανότητα να εκφράζει κανείς βαθιά αισθήματα και πόνο μέσω της μουσικής και του χορού) στα οποία οι τσιγγάνοι λέγεται να υπερτερούν σε σχέση με τους payos (μη τσιγγάνους)

    Και μια που μιλάμε για ταλαντούχα έκφραση αισθημάτων εδώ είν’ ένα αυτοσχέδιο τραγουδάκι του μεγάλου Διέγο ελ-Θιγάλα σαν απάντηση στον Σαρκοζύ

  79. Spyros said

    «Γαντζάοι, Κατσίβελλοι, Νετότσοι,
    Σίντηδες, Ρόμοι, Ζαπαράδες,
    κάθε όνομα, κάθε γενιά!»

    Ξέφυγε ή προορίζεται για το άρθρο της Πέμπτης;

  80. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    79: Την Πέμπτη 🙂

    76-77: Δράστρια θα έβαζα.

    74: Κάποιοι το πιστεύουν και μεγάλοι 🙂

  81. ΕΡΣΗ said

    Με αφορμή την «αρπαγή» της μικρής Μαρλιας θυμήθηκα οτι, πριν από άπειρα χρόνια, ως μαθήτρια των τελευταίων τάξεων του δημοτικού, είχα διαβάσει με την προτροπή του δασκάλου μου, το νεανικό μυθιστόρημα «Ένα καλοκαίρι γεμάτο βροχή» του Γιάννη Αγγέλου. Η υπόθεση του είχε να κάνει με τις περιπέτειες μιας παρέας εφήβων οι οποίοι προσπαθούσαν για ένα ολόκληρο καλοκαίρι να εντοπίσουν την πραγματική οικογένεια ενός κλεμμένου από τους τσιγγάνους παιδιού. Το βιβλίο ήταν πολύ καλογραμμένο (απόδειξη οτι το θυμάμαι εδώ και τόσες δεκαετίες…), αλλά αναρωτιέμαι πόσο επιδρούσε υποδόρια σε εμάς αυτή η αρνητική παρουσίαση που έκανε για τους τσιγκάνους.

  82. nirevess said

    Πολύ ενδιαφέρον!
    Η Κερκυρα γίνεται βενετική το 1386.Το 1360 ανήκε στους Ανδεγαυούς.

  83. ππαν said

    78: Όχι μόνο στην Ισπανία, και στη Γαλλία, πχ. στο Μονπελιέ. Εδώ και χρόνια έχω διαβάσει ότι η διάκριση των Ρομ γίνεται σε Tziganes, Rom, Manouches. Δηλαδή οι Ρομ είναι και το σύνολο και το μέρος;

  84. physicist said

    #83. — Σύμφωνα με τη γερμανική Βίκη, οι Μανούς, που λέγονται στη Γερμανία Σίντι, θέλουν να διακρίνονται από τους Ρομά — τουλάχιστον πολλοί απ’ αυτούς — γιαυτό και επιμένουν π.χ. να ονομάζεται η Οργάνωσή τους «Κεντρικό Συμβούλιο των Σίντι και των Ρομά». Ένα θέμα είναι πως οι περισσότεροι Σίντι είναι Γερμανοί πολίτες και έχουν μόνιμη κατοικία ενώ πολλοί Ρομά είναι πρόσφυγες και νομάδες. Αν αυτό είναι νέο φρούτο ή παλιότερο, δεν ξέρω. Μυρίζει λίγο για ενδοτσιγγανικό ρατσισμό: οι μεν από την Κεντρική ή τη Δυτική Ευρώπη, οι δε από τη ΝΑ Ευρώπη άρα παρακατιανοί. Όλα αυτά με τις γνωστές επιφυλάξεις για τα άρθρα της Βίκης, ασφαλώς.

  85. ππαν said

    ΟΙ περισσότεροι Γερμανοί πολίτες; Καλέ εδώ, δικοί μας είναι, εννοώ Γάλλοι αι Ισπανοί υποτίθεται, υπάρχει και η ομώνυμη τζαζ με τον γνωστότατο εκπρόσωπο Τζάνγκο http://www.youtube.com/watch?v=uTlo809EIlo

  86. physicist said

    #85. — Τι να σου πω, μεταφέρω αυτά που διάβασα. Μπορεί να υπάρχουν και Σίντι από την Πολωνία ή αλλού, φρεσκοεγκατεστημένοι και συνεπώς χωρίς την υπηκοότητα αλλά με άδεια παραμονής. Θα σε γελάσω.

  87. Ελληνικό τραγούδι με τη λέξη Ρομά στον τίτλο:
    «Χελιδόνι μου Ρομά»
    Χρήστος Παπαδόπουλος/ Μαρία Κατινάρη/ Παιδιά από την Πάτρα, δίσκος «51 Έξτρα»
    Υπάρχει (όπως και πολλά άλλα) εδώ

  88. gbaloglou said

    Τσιγγάνα Μαρία

  89. leonicos said

    Η ευαισθησία και η ομορφιά όλων των σχολιαστών σήμερα ήταν εκπληκτική, όσο για τα δώρα τους υπέροχα!

    Κι εμένα με γοητεύουν οι τσιγγάνοι, και τους φρόντιζα και τους εξυπηρετούσα πάντα (αλλά όχι αποκλειστικά) και γι’ αυτό ο πατέρας μου με έλεγε ….. της φασολάδας, και άλλοι ….. των αναξιοπαθούντων. Δεν κέρδισα λεφτά αλλά πολύ περισσότερα και σημαντικότερα.

    Νικ. Νοικ. Τα περί τσιφούτη στο slang.gr μάλλον δεν είχαν πρόθεση εξάντλησης του θέματος. Πάντως ο όρος cifut στα αλβανικά σημαίνει επισήμως τον ‘εβραίο’ και δεν έχει καμιά μειωτική απόχρωση. Τώρα αν θέλεις να ‘δεις’ μειωτικές αποχρώσεις είναι εύκολο σε κάθε λέξη. Το ‘άντε ρε εβραίε’ και ‘…εβραίε’ το έχω ακούσει πού συχνά στο σχολείο (δεκαετία του 50). Αντίθετα, από σένα προσωπικά έχω ακούσει ένα επαινετικό σχόλιο που με εξέπληξε, στην συνάντησή μας μετά από 40 χρόνια…. διότι πιστεύω ότι ‘οι γενικότητες παραπλανούν’. Αλλά μ’ ευχαρίστησε, γιατί όλοι έχουμε τις αδυναμίες μας….

  90. Μαρία said

    84
    Τριβές και εσωτερικός ρατσισμός υπάρχει κι εδώ ανάμεσα στους εδραίους και στα φιτσίρια (νομάδες).
    Μια αναφορά στις ποικίλες διακρίσεις υπάρχει εδώ
    http://www.grsr.gr/preview.php?c_id=301

  91. Μαρία said

    88
    Σκέφτηκα να το βάλω με την αγαπημένη σου Γιασμίν αλλά σε λυπήθηκα.

  92. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    ΤΡΕΛΕ ΤΣΙΓΓΑΝΕ !

  93. sarant said

    89 τέλος: Εννοώ διάφορα σχόλια στη συζήτηση του σλανγκρ που είναι άκυρα από ετυμολογική άποψη.

    92: Τι τραγουδάρα!

  94. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    93. Συγκλονιστικά και τα μαρτυρούμενα:
    Οι εκδοχές της δημιουργίας-πατρότητας του τραγουδιού είναι τρεις :
    1. Το δημιούργησε ο Τσιτσάνης και έδωσε τα πνευματικά του δικαιώματα στην Ιωάννα Γεωργακοπούλου έναντι ή άνευ ανταλλαγμάτων.
    2. Το έγραψε η Γεωργακοπούλου με τη βοήθεια του Τσιτσάνη.
    3. (Το πιο πιθανό) Το έγραψε η Γεωργακοπούλου μόνη της εμπνευσμένη από ένα περιστατικό που συνέβη στα χρόνια της Κατοχής.
    Σύμφωνα με την συνέντευξη που έδωσε η ίδια η Γεωργακοπούλου στον Πάνο Γεραμάνη το 1997: «Ο Τρελός Τσιγγάνος ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Ήταν αντάρτης του ΕΛΑΣ, που αγωνίστηκε κι αυτός για την απελευθέρωση της πατρίδας μας από τους Γερμανούς κατακτητές. Δυστυχώς όμως, πλήρωσε με τη ζωή του. Εκτελέστηκε από τα Ες-Ες. Ήταν ο αληθινός ήρωας του τραγουδιού, που έγραψα στα τέλη του 1943». Η Ιωάννα Γεωργακοπούλου αποκαλύπτει, για πρώτη φορά, την ιστορική λεπτομέρεια του τραγουδιού, που από τότε που γράφτηκε προκάλεσε κόντρες με τον αξέχαστο λαϊκό βάρδο, τον Βασίλη Τσιτσάνη, αντεγκλήσεις και πολλές συζητήσεις. Λέει επίσης: «Ο Τσιτσάνης το ‘παιξε με το μπουζούκι του και συμπλήρωσε την εισαγωγή πάνω στη δική μου μελωδία. Αργότερα, ο Μάνος Χατζιδάκις, που έγραψε τη μουσική για τη θρυλική ταινία «Στέλλα» και συνεργάστηκε με τον Τσιτσάνη στο τραγούδι «Αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι», χρησιμοποίησε πάλι τη μελωδία του «Τρελού Τσιγγάνου»

  95. Earion said

    Το ρέμα της Φωκίωνος Νέγρη είναι άλλο από εκείνο της οδού Μάρνη. Το ποτάμι κάτω από τη Μάρνη ονομαζόταν Κυκλοβόρος, κατέβαινε από τα Τουρκοβούνια, διέσχιζε το Πολύγωνο και το χώρο που σήμερα ονομάζουμε Πεδίο του Άρεως, λίμναζε στη γούβα της Βάθειας / Βάθης, και συνέχιζε στην άλλη μεριά, με διαδρομή κάτω από τη σημερινή οδό Καρόλου. Μετά το Μεταξουργείο χανόταν στα μποστάνια της Κολοκυνθούς.

  96. Παλαιών Πατρών Ιωάννης said

    Να μην ξεχάσουμε και τους γλυκύτατους Taraf de Haidouks:

  97. sarant said

    Taraf το ταράφι, η παρέα, η ομάδα.

  98. cronopiusa said

    Σ’ ένα τσαντίρι φτωχικό εβρέθηκε μια μέρα
    η μαυρομάτα η Μαριγώ δίχως μάνα και πατέρα

    Τα κάλλη της την κάμανε σωστής τσιγγάνας γέννα
    και τ’ όνομα της έμεινε Μαριγούλα Μανταλένα

    Είχε τσιγγάνικ’ αμορφιά δυο μάτια μαγεμένα
    και τρέλαν’ όλο το ντουνιά η Μαρία η Μανταλένα

    Τρανό ταλέντο στη σκηνή πήγε η Μαριώ στα ξένα
    νέοι και γέροι φώναζαν αχ Μαρία Μανταλένα

  99. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Οι Αθιγγανόπαιδες του βασιλέως

    Ατσιγγάνους, ατσιγγάνες κι ατσιγγανάκια τους λέγαμε εμείς και ατσιγγαναριό, τα ατακτοποίητα πράγματα. Ατσιγγανόκουνια η σκοινένια κούνια σε δέντρο (ή στα δοκάρια -μέσα στο σπίτι) όπου δίπλωναν με τρόπο υφαντά στρωσιδάκια κι έκαναν ασφαλή την εσοχή που έβαζαν το μωρό και το κοίμιζαν κουνώντας.
    Η φράση που λεγόταν στο φτάσιμο ομάδας τσιγγάνων που άπλωναν συμπράγκαλα να στήσουν τα τσαντήρια τους και μας το έλεγε κι εμάς η μάνα όταν μπαίνοντας έβρισκε το σπίτι άνω κάτω, ήταν «ήρθετε πολλοί; «. Το είπα κι εγώ,σε ανάλογη περίσταση, για να καμουφλάρω την φούντωσή μου, καθώς έφτασα και βρήκα να γίνεται κακός χαμός από το κρυφτό που έπαιζε με τους φίλους («μόνος στο σπίτι») ο γιος μου και εισέπραξα: ¨’Οχι δεν ήρθαμε πολλοί.Μόνο τρεις ρε μαμά!» 🙂

  100. sarant said

    A, το κρατάτε το ‘α’ στον ατσίγγανο;

  101. Γς said

    >Πάντως και στα γαλλικά χρησιμοποιείται το tzigane

    Του Ραβελ

    Αλλά και Gitanes

  102. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    95.>>στα μποστάνια της Κολοκυνθούς:
    στην Ακαδημία Πλάτωνος πέριξ .Πριν 3-4 χρόνια ακόμη,ίσως και τώρα, μερικά-λίγα- τετράγωνα απέναντι από το «Καπνεργοστάσιο», (νυν βιβλιοθήκη της Βουλής), είδα με ευχάριστη ‘εκπληξη μερικές σπαρμένες βραγιές με ραδίκια, κρεμμυδάκια κλπ .Η περιοχή λεγόταν και Βύθουλας (ιδέ Μαντάμ Σουσού).
    ‘Εστριβε δηλαδή το ρέμα του ο Κυκλοβόρος κατά μήκος περίπου της Λένορμαν ;

  103. Αρκεσινεύς said

    Εμμ. Ροΐδης Εστία 22.5.1896

    Τι άλλο δύναταί τις εκ των συστάσεων τούτων να συμπεράνει παρά μόνον ότι, καθώς οι Τζιφούτηδες της Βλαχίας αλλάζουν και κυνηγούν τας ψείρας των μόνον κατά τας μεγάλας των θρησκευτικάς εορτάς, ούτω και οι κάτοικοι των Αθηνών μόνον εις εκτάκτους περιστάσεις πρέπει ν’ αναπνέουν άοσμον αέρα, να μη γλιστρούν εις αίματα και να μη σκοντάφτουν εις σάπια πορτοκάλια και λείψανα γάτων και ορνίθων;

  104. Αρκεσινεύς said

    100. Κι εμείς ατσιγγάνους τους λέμε.

  105. Γς said

    Νιοκοκύρης:

    >στον Ιανό γίνεται την Τετάρτη 30 Οκτωβρίου, δηλαδή την Τετάρτη που μας έρχεται, στις 6 μ.μ. η παρουσίαση του βιβλίου μου Οπωροφόρες λέξεις.

    Δηλαδή αύριο.
    Και που είναι ακριβώς στη Σταδίου ο Ιανος;

  106. sarant said

    105: Σταδίου 24 είναι ο Ιανός, στο τετράγωνο μεταξύ Κλαυθμώνος και Χρήστου Λαδά.

  107. Παλαιών Πατρών Ιωάννης said

    97:
    Στα ρουμανικά, πιο συγκεκριμένα, σημαίνει «μπάντα παραδοσιακής (folk) μουσικής» (Mihai Miroiu, Romanian Practical Dictionary, 2010). Αραβικής προέλευσης δάνειο από τα τουρκικά.
    Στα τουρκικά (τουρκοελληνικό λεξικό Κέντρου Ανατολικών Γλωσσών): πλευρά, μέρος, μεριά, πλευρό, όψη / μπάντα / κατεύθυνση / άποψη / διάδικος / μερίδα / στρατόπεδο.

  108. avras said

    Το πιο «καμένο» από όλα…..

  109. gryphon said

    Πως και δεν αναφερθηκε και το Gadjo Dilo για μενα η πιο ωραια ταινια για τους τσιγγανους που εχω δει (ενταξει δεν εχω δει και πολλες δηλαδη μαλλον καμμια αλλη).Με την αθυροστομη πρωταγωνιστρια που νομιζα οτι ηταν πραγματικη τσιγγανα και που μου αρεσε τοσο πολυ σαν εμφανιση και σαν τυπος που σκεφτομουν γιατι γαμωτο να μην εχω συναντησει τετοια κοπελα ποτε στην πραγματικη ζωη.
    Μονο καποια τρειλερ βρηκα στο ιντερνετ

  110. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    100. Ναι.Ατσίγγανος,ατσιγγάνα. Θυμήθηκα και τα «ατσιγγανόρουχα» που ντυνόμασταν τις Απόκριες.Δηλαδή τίποτε παρδαλά με φραμπαλάδες,καμιά κλαρωτή μαντήλα και σκουλαρικάρες (της νεάζουσας θείας οι κρίκοι και τα χαντρωτά κολιέ μας σώζανε).
    Ε, μη φανεί ρατσιστικό* αλλά έναν από τους μελαχρινούς γαϊδαράκους μας,τον λέγαμε Ατσίγγανο(άλλον, Μαυριά και τον ψαρή, Καζόλιο).
    -Στο Άστρος Κυνουρίας η μια από τις δυο μεγάλες παραλίες-όρμους είναι ο Ατσίγγανος.

    *Προ καιρού που κατέβηκα, άκουσα να φωνάζει «Μαντέλα» το μαύρο σκυλάκι της η ανηψιά μου.
    -«Γουίνι Μαντέλα, ελπίζω να εννοείς» .
    -«Είναι αρσενικός και κατράμι αλλά από το παλιομοδίτικο «Αράπης» πιο καλό το Μαντέλα» !!

  111. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Και η Μελίνα πανέμορφη τσιγγάνα:

    Η ΤΣΙΓΓΑΝΑ ΚΑΙ Ο ΤΖΕΝΤΛΕΜΑΝ 1958

  112. Γς said

    106:
    Και ποιος δεν ξέρει που είναι ο Ιανός. Ακόμη κι αυτοί που δεν ξέρουν τι είναι (μετά από την επίθεση που δέχτηκε το Μαη του 2010, μαζί με την Μαρφιν).
    Κόλπο ήταν η ανάρτηση (#105) για να θυμηθούμε την παρουσίαση
    😉

  113. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    106,112: Ιανός, Σταδίου24.Δυο βήματα από τη στάση «Πανεπιστήμιο» του Μετρό .
    Αν με αυτοκίνητο, προσοχή διότι:
    Επιστρέφει η ελεγχόμενη στάθμευση στην Αθήνα.Κλήσεις από υπαλλήλους χωρίς στολή.

  114. Αγγελος said

    Ετσι ξέρω κι εγώ, Εαρίων. Αλλο το ρέμα της Κυψέλης/Φωκ. Νέγρη και άλλο το ρέμα της Βάθειας/Μάρνη. Η απορία μου είναι πού στο δ… πήγαινε το ρέμα της Κυψέλης αφού περάσει την Πατησίων και πώς η πολεοδόμηση κατάφερε κι έσβησε κάθε ίχνος του (ένας λοξός δρόμος στην περιοχή δεν υπάρχει!)

  115. Πέπε said

    @8: «Ρόμηδες» είναι αργκό των μουσικών, κυρίως των δημοτικών, που για προφανείς λόγους νταλαβερίζονται πολύ με Γύφτους. Οι μπαλαμοί δημοτικοί μουσικοί έχουν πολλά να σούρουν στους Ρόμηδες, αλλά η λέξη από μόνη της χρησιμοποιείται εντελώς αχρωμάτιστα.

    Απορία:

    Δεν μπορώ να καταλάβω πώς από το ρήμα θιγγάνω (=θίγω, αγγίζω) βγαίνει ο αθίγγανος. Το θέμα είναι θιγ-. Η μορφή θιγγαν- προκύπτει από τα διάφορα ενεστωτικά προσφύματα (όπως στο λαχ- > λαγχάνω, τυχ- > τυγχάνω, μαθ- > μανθάνω) και αφορά μόνο ενεστώτα και παρατατικό. Αυτά λοιπόν τα ενεστωτικά θέματα ποτέ δε δίνουν παράγωγα. Ατυχής, αμαθής, όχι ατύγχανος ή αμάνθανος.

    Παρά ταύτα έχω ακούσει και μια θεωρία ότι οι απώτατοι πρόγονοι των δικών μας Γύφτων, στο Ρατζαστάν, ανήκαν στην κάστα των «Ανέγγιχτων».

    Να σχολιάσω επίσης ότι μ’ ενοχλεί η χρήση των λέξεων Ρομ / Ρομά και Ρομανί. Γιατί τη γλώσσα τους να τη λέμε Ρομανί δηλαδή; Επειδή έτσι τη λένε στα Ρομανί; Λέμε ποτέ «τα φρανσέ, τα αγγλέ, τα ρούσκι, τα ντόιτς»; Η έμμεση παραδοχή ότι από τις λέξεις Γύφτος, Τσιγγάνος, Αθίγγανος, Κατσίβελος και τα παράγωγά τους καμία δεν είναι απαλλαγμένη από αρνητικές συνδηλώσεις το μόνο που κάνει είναι να ρίχνει λάδι στη φωτιά. Στα αγγλικά όμως λένε με καμάρι οι Γύφτοι / με θαυμασμό οι μπαλαμοί «Gypsy Music».

    Ακόμη, έχω υπόψη μου (χωρίς όμως εξαντλητική ενημέρωση) ότι σε διάφορες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας όπου κατοικούν παλιοί εδραίοι γύφτικοι πληθυσμοί η διάκριση των εννοιών Γύφτος, Τσιγγάνος, Κατσίβελος είναι διαφορετική από την πανελλήνια. Ένα παράδειγμα που θυμάμαι είναι ότι στο γύφτικο χωριό Φλάμπουρο των Σερρών οι ντόπιοι, που είναι εδραίοι από αιώνες, δηλώνουν με καμάρι Γύφτοι και αρνούνται μετά βδελυγμίας οποιαδήποτε σχέση με τους Τσιγγάνους, δηλαδή τους νομάδες, που τους χαρακτηρίζουν υποτιμητικά ως βρωμιάρηδες, χωρίς πολιτισμό κλπ..

    Δεν έχω προλάβει να διαβάσω όλα τα σχόλια. Υποθέτω ότι τις έννοιες «γύφτος = σιδεράς» και «γύφτος = οργανοπαίχτης» όλο και κάποιος θα τις έχει αναφέρει. Από την πρώτη βγαίνει και το γύφτικο σκεπάρνι, το σκεπάρνι που έχει κατασκευαστεί από σιδερά. Καθώς και το γυφτόκαρφο (ξέρετε, αυτά τα χειροποίητα καρφιά με το κάπως ακανόνιστο σχήμα). Τα γυφτοφάσουλα όμως πώς προκύπτουν;

  116. Emphyrio said

    Στην Θεσσαλια (ή τουλαχιστον στην περιοχη της Καρδιτσας) παρεπιδημει το επιθετο «Τσιγγενες» ή «Τσιγγινες» – προφανως απο την τουρκικη λεξη çingene που ανεφερε ο Νικοκυρης)

  117. Gpoint said

    # 95, 114

    Εγώ έγραψα ότι άκουσα από τον πατέρα μου, τοπογράφο μηχανικό και εργολάβο το 60 του Οργανισμού Αποχετεύσεως Πρωτευούσης.

  118. Γς said

    **** Να κι ενας σεισμούλης αυτή τη στιγμή

  119. Γς said

    Τοπικούλης πάλι μου φάνηκε. Σαν να έγινε μερικά χιλιόμετρα κοντά μας σαν τον άλλο τον Ιούνιο

  120. Γς said

    Ο «Μεγάλος Τραγουδιστής» την έκανε πάλι τη μαλακία του!

  121. Γς said

    118, 119:
    Στην Αρτέμιδα (Λούτσα) λέει ο σεισμούλης (3 Ρίχτερ).
    Ενα – δυό χιλιόμετρα κοντά στον Γς

  122. Κόκκινος Πλανήτης said

    Καλημέρα,
    παίρνω γραμμή από τον 16 JustAnotherGoneOff, και τον Βαρώνο Αθίγγανο του Στράους (Προσοχή, έχει και μια Τσίπρα!)

  123. leonicos said

    @115 Πέπε είσαι φοβερός.

    Δεν μπορώ να καταλάβω πώς από το ρήμα θιγγάνω (=θίγω, αγγίζω) βγαίνει ο αθίγγανος. Το θέμα είναι θιγ-. Η μορφή θιγγαν- προκύπτει από τα διάφορα ενεστωτικά προσφύματα (όπως στο λαχ- > λαγχάνω, τυχ- > τυγχάνω, μαθ- > μανθάνω) και αφορά μόνο ενεστώτα και παρατατικό. Αυτά λοιπόν τα ενεστωτικά θέματα ποτέ δε δίνουν παράγωγα. Ατυχής, αμαθής, όχι ατύγχανος ή αμάνθανος.

    Κανείς μας δεν το είδε έτσι.

  124. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ για τα σχόλια -όχι, δεν με ξύπνησε ο σεισμούλης.

  125. Άφωνος said

    Καλημέρα,

    με φλαμένκο ζιτάνο:

    κι’ ένα τσιγαράκι ζιτάν:
    http://en.wikipedia.org/wiki/Gitanes

    και το σχετικό ανεκδοτάκι:

    – Παρακαλώ έχετε τσιγάρα γκολουάζ;
    – Οχι δεν έχουμε!
    – Ζιτάν;
    – Ζητάν αλλά δεν έχουμε!

  126. Ρωμιός αγάπησε Ρομά. said

    Μένει κανείς από τους γράφοντες αρκετά κοντά σε γυφτομαχαλά; Ας σηκώσει το χέρι, θα ακολουθήσουν ερωτήσεις.

  127. Γς said

    126:
    Δεν μένω, αλλά έχω εμπειρίες.

    Για ρώτα

  128. […] Πηγή: sarantakos.wordpress.com […]

  129. Ρωμιός αγάπησε Ρομά. said

    Αγαπητέ Γς, χωρίς πρόθεση να υποτιμήσω τις εμπειρίες σου, αν δεν μένεις δύσκολα θα καταλάβεις. Απλά αναρωτιέμαι, κάποιος που στο άκουσμα της λέξης τσιγγάνος/γύφτος (προς Θεού, όχι Ρομά, ματώνουν τ’ αφτιά μας) το πρώτο που του έρχεται στο μυαλό είναι Κουστουρίτσα ή φλαμένκο, σε ποιο κόσμο ζει.

  130. sarant said

    Σε ποιον κόσμο ζει κάποιος που όταν ακούει Έλληνας του έρχονται στο νου ο Πλάτωνας ή ο Παρθενώνας;

  131. Γς said

    129 @ Ρωμιός Αγάπησε Ρομά

    Πολλές φορές έτυχε στη ζωή μου να μένω κοντά τους. Μαχαλάδες ή καταυλισμούς, τσαντίρια.

    > το πρώτο που του έρχεται στο μυαλό είναι Κουστουρίτσα

    Ναι, σαν προχτές

  132. Ρωμιός αγάπησε Ρομά. said

    Εδώ και πάρα πολλά χρόνια οι ξένοι όταν ακούν Ελλάδα σκέφτονται το τρίπτυχο sea-sex-sun (τελευταία με ολίγη crisis) και στο πολύ βάθος ο Πλάτωνας.

  133. NM said

    Λίγο παραπάνω στα σχόλια, αρκετοί ασχολήθηκαν με τα ρέματα της Αθήνας. Πριν μερικές μέρες αρκετοι άλλοι ασχολήθηκαν με το επάγγελμα – σπουδές του Τσίπρα.
    Θυμήθηκα λοιπόν κι εγώ ότι κάποτε μου είχε πέσει στα χέρια μια εργασία του Τσίπρα (διπλωματική?) ακριβώς γι αυτό το θέμα. Ηταν άκρως κατατοπιστική, αλλά τώρα δεν μπορώ να τη βρω στο διαδικτυακό χάος.
    Σε όσους λοιπόν αναζητούν πληροφορίες για τα ρέματα της Αθήνας (και της Αττικής, νομίζω) συστήνω την εργασία αυτή ανεπιφύλακτα. Αν καταφέρετε να την βρείτε στο ιντερνετ βεβαίως.

  134. stratosbg said

    Reblogged this on ahairlessape.

  135. Akate said

    Ενδιαφέρον έχουν και οι Τσιγγάνοι της Κάτω Αχαΐας.
    Εγκαταστάθηκαν στη περιοχή στα 1923, με την ανταλλαγή των πληθυσμών από τη Μικρά Ασία αφού πρώτα κατέλυσαν στις Σέρρες. Πρόκειται για εύπορο πληθυσμό που
    κατά κύριο λόγο ασχολείται με το (παρα)εμπόριο στις λαϊκές αγορές σε όλο τον άξονα της Δυτικής Ελλάδας.
    Σχετική έκθεση (από το 1998) του ΕΠΣΕ: http://www.greekhelsinki.gr/greek/reports/roma-camps-kato-ahagia.html
    Επίσης σχετικά με τη παραβατικότητα της εν λόγω ομάδας : http://directnews.gr/greece/15565-xeiropedes-se-plousious-tsigganous-me-off-shore-etaireies-foto.html
    http://www.patrastimes.gr/arthro.php?id=19806
    Βέβαια στη Πάτρα υπάρχει και η συνοικία τα Γύφτικα , αυτό όμως είναι κάτι άλλο, βρίσκεται δε δίπλα στα Προσφυγικά.

    Zigeuner (ξανθοί ως επί το πλείστον), με αντικείμενο το κυνήγι μετάλλων υπήρχαν μέχρι πρόσφατα και στο “κέντρο της Ευρώπης “ , στο Μaastricht ( Vinkenslag, σήμερα De Karosseer), όπου “εκκαθαρίστηκαν “ με συνοπτικές διαδικασίες .

    Σχετικά : http://forum.mestreechonline.nl/showthread.php?t=212
    http://nl.wikipedia.org/wiki/De_Karosseer
    http://nieuwsuur.nl/onderwerp/451718-vinkenslag-kost-maastricht-nog-meer.html

  136. gmallos said

    Με τα πολλά κατάφερα να φτάσω μέχρις εδώ. Αλλά σε τόσο πολλές δόσεις που χάθηκα. Απλά είπα να μαζέψω μερικές τσιγγανοταινίες που μου ‘ρθαν στο νου. Αναφέρθηκε (στα τελευταία; Δεν το πιστεύω πως δεν υπάρχει και πιο πάνω αλλά δεν είμαι και σίγουρος) «Ο καιρός των τσιγγάνων». Έχουμε και λέμε επίσης:
    Συνάντησα κι ευτυχισμένους τσιγγάνους
    Οι τσιγγάνοι πεθαίνουν απ’ αγάπη
    Οι τσιγγάνοι χάνονται στους ουρανούς

    Αλλά και «Το άλογο που κλαίει» που μπορεί να μην έχει τσιγγάνους στον τίτλο, αλλά έχει να κάνει με Ρώσους (μπαλαμούς, άρα) που καταφεύγουν σε τσιγγάνους κι από κει και πέρα η ταινία συνεχίζεται με όλους μαζί (ή όσους μένουν).

    Να προσθέσω δε, πως γύφτους έχει εκτός απ’ την Κάτω Αχαγιά και σε όλο το κομμάτι μέχρι τον Πύργο. Με μεγάλους γειτονιές μόνιμες (αν και οι ίδιοι μπορεί να λείπουν καιρό απ’ τα σπίτια τους) και ιδιαίτερη συμμετοχή στις λαϊκές της περιοχής. Στην περιοχή μένει και (ένας) βασιλιάς (συγγνώμην, το άλλαξε, πρόεδρος ή αρχηγός έγινε τώρα) των τσιγγάνων.

  137. τσανακακης said

    Ρε κοπέλια είχαν τσε βεντέτα τσίνοι οι τσιγγάνοι που λέτε επαέ; Κατέετε; Ετσά. Έχουν τσε μετόχι τσε μιτάτο; Ti πράμα! Πίνω μία τσικουδιά στην υγειά τους.

  138. Γς said

    114:
    >ένας λοξός δρόμος στην περιοχή δεν υπάρχει!

    Δλδ κάτι σαν τον Μπρόντγουεϊ;

    Υπάρχει στην περιοχή το Θέατρο Μπρόντγουεϊ στην περιοχή [Αγ. Μελετίου & Πατησίων,Κυψέλη]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: