Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το τζάκι και πώς να μην το ανάβετε

Posted by sarant στο 16 Δεκεμβρίου, 2013


69662-tzaki15Προχτές είχαμε αιθαλομίχλη στο λεκανοπέδιο Αττικής, με αποτέλεσμα τα Υπουργεία Υγείας και Περιβάλλοντος, σε κοινή τους ανακοίνωση, να απευθύνουν στους πολίτες έκκληση για περιορισμό της «άσκοπης χρήσης τζακιών» μέχρι σήμερα το πρωί. Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που γίνονται παρόμοιες συστάσεις -μάλιστα, πριν από δύο μήνες είχε γραφτεί, μάλλον στα σοβαρά, ότι το Υπουργείο Περιβάλλοντος σχεδιάζει να επιβάλει δακτύλιο στα τζάκια, δηλαδή να καθιερώσει την εκ περιτροπής χρήση των τζακιών, όπως γίνεται δηλαδή με τα αυτοκίνητα, που μπαίνουν στον δακτύλιο του κέντρου της Αθήνας εκ περιτροπής, τη μία μέρα τα μονά και την άλλη τα ζυγά.

Φυσικά, ένα τέτοιο μέτρο για τα τζάκια θα είχε ανυπέρβλητες ίσως πρακτικές δυσκολίες για να οργανωθεί και πολύ περισσότερο στην επιτήρησή του, και ίσως γι’ αυτό δεν προχώρησε -ενώ θα έδινε και άφθονο υλικό στους επιθεωρησιογράφους και τους γελοιογράφους, όχι ότι δεν έχουν δηλαδή έτσι κι αλλιώς. Τα σπίτια με μονό αριθμό θα είχαν δικαίωμα να ανάβουν τζάκι τις μονές μέρες, και με ζυγό αριθμό τις ζυγές, ενώ κλιμάκια επιθεωρητών θα περιπολούσαν την Αθήνα για να εντοπίσουν τις παραβατικές καμινάδες  -βέβαια, κατά την περίοδο των γιορτών η αποστολή αυτή θα μπορούσε να ανατεθεί στον Άγιο Βασίλη, σε συνδυασμό με το μοίρασμα των δώρων.

Τα τζάκια λοιπόν, που από διακοσμητικό μάλλον στοιχείο έχουν αρχίσει, από τον περσινό κιόλας χειμώνα, να χρησιμοποιούνται και για τον αρχικό τους σκοπό, τη θέρμανση δηλαδή, μαζί με τις ξυλόσομπες και τις άλλες θερμαντικές συσκευές που έγιναν, ή φαίνονται πως έγιναν, οικονομικότερες ύστερα από τη βάναυση αύξηση της τιμής του πετρελαίου θέρμανσης πέρυσι. Κι έτσι, ολοένα και περισσότερες πολυκατοικίες αποφασίζουν να μη βάλουν πετρέλαιο τον χειμώνα, κι έτσι ξανάπιασαν δουλειά τα τζάκια.

Εμείς βέβαια εδώ λεξιλογούμε, οπότε θα παρατηρήσουμε ότι η λέξη «τζάκι» είναι υστεροβυζαντινό δάνειο από τα τούρκικα (ocak), που αρχικά πέρασε στην ελληνική γλώσσα ως «οτζάκιον» και «οτζάκι», και με τον καιρό, από τη συμπροφορά με το άρθρο (τ’ οτζάκι – το τζάκι) έχασε το άτονο αρκτικό της φωνήεν. Οι παλιότερες ελληνικές λέξεις είναι η πολύσημη «εστία», ή αλλιώς στια και παραστιά, γωνιά και παραγώνι, λέξεις που ακούγονται πολύ λιγότερο σήμερα.

Όπως και η λέξη «εστία» πήρε πολλές σημασίες, έτσι και η λέξη «τζάκι» πολύ γρήγορα έφτασε να σημαίνει όχι μόνο το μέσο θέρμανσης, αλλά και το σπίτι, και την οικογένεια. Κι επειδή τζάκια, και μάλιστα μεγάλα και επιβλητικά, είχαν κυρίως οι εύποροι, αφού οι παρακατιανοί κυρίως με σόμπες και μαγκάλια βολεύονταν, η λέξη «τζάκι» έφτασε να σημαίνει τις ισχυρές και επιφανείς οικογένειες ενός τόπου. «Είναι από τζάκι», λέμε για έναν γόνο αρχοντικής οικογένειας, ή, ακόμα σαφέστερα, «από μεγάλο τζάκι».

Τη σημασία αυτή τη βρίσκουμε ήδη στον Μακρυγιάννη, όπου μάλιστα διατηρείται ο τύπος «οτζάκι», αλλά πρέπει να είναι παλαιότερη. Γράφει κάπου ο Μακρυγιάννης ότι κάποιος «είχε πάγει στην Κόρθο, να συβιβάσει τα οτζάκια των Νοταράδων, ότι τρώγονταν», δηλαδή να συμφιλιώσει δυο παρακλάδια της μεγάλης αυτής οικογένειας. Κι αλλού δυσφορεί που «Κι εγώ πρέπει να υπομένω και να θυσιάζω εις τα οτζάκια», δηλαδή στους άρχοντες. Και πιο χαρακτηριστικά, όταν κινδύνευε να πέσει η Ακρόπολη και οι Νοταράδες πάλι τρώγονταν γιατί ήθελαν κι οι δυο την ίδια γυναίκα, γράφει ο Μακρυγιάννης: «Κι ο καβγάς τους ποιος ήταν; Ήθελαν να πάρουν μια γυναίκα και την θέλαν και οι δυο. Το χωριό καίγεταν και η γριά λαμπροχτενίζεταν. Παντού εις την πατρίδα Τούρκοι, και το κάστρο των Αθηνών, οπού ήταν η ελπίδα της Ελλάδος, κιντύνευε και σαν χάνεταν αυτό, και η πατρίς κακή τύχη είχε -τα οτζάκια καύλωναν».

Πιο κοντά στην εποχή μας, εξακολουθούσαμε να λέμε «τα τζάκια» τις μεγάλες και ισχυρές επιχειρηματικές οικογένειες, που διεύθυναν, συχνά από το παρασκήνιο, τις τύχες του τόπου, ενώ «νέα τζάκια» ονομάστηκαν, στα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι νέοι ισχυροί επιχειρηματίες που αναδείχτηκαν κατά την περίοδο της διακυβέρνησης από το ΠΑΣΟΚ μετά το 1981.

Μια παλιά παροιμιώδης έκφραση, που ίσως έχει ξεχαστεί, για κάποιον που διαρκώς μετακινείται και αλλάζει επάγγελμα ή τόπο κατοικίας, είναι «δεν πιάνει το τζάκι του στάχτη» -γιατί, για να πιάσει στάχτη, πρέπει να δουλέψει αρκετόν καιρό. Και «είδε κι έπαθε να πιάσει στάχτη το τζάκι του», δηλαδή να στεριώσει σ’ έναν τόπο. Υπάρχει και μια άλλη έκφραση όπου το τζάκι συμμετέχει έμμεσα, χωρίς να χρησιμοποιείται η λέξη: πρόκειται για την έκφραση αποπομπής «άδειασέ μου τη γωνιά». Η γωνιά εδώ δεν είναι άλλη από τις δυο θέσεις, από τη μια κι από την άλλη μεριά του τζακιού, που θεωρούνταν οι πιο τιμητικές και γι’ αυτό εκεί κάθονταν οι γηραιότεροι ή οι μουσαφίρηδες. Όταν ο επισκέπτης γινόταν φορτικός και τον έδιωχναν, τον καλούσαν να φύγει από τη γωνιά, να την αδειάσει.

Το τζάκι το βρίσκουμε και σε πολλά τραγούδια, από το παιδικό χριστουγεννιάτικο «Στη γωνιά μας κόκκινο το αναμμένο τζάκι«, ίσαμε το «Μες στης αγαπης μας το τζάκι» του Καζαντζίδη, περνώντας από το ελαφρό μεταπολεμικό «Κοντά στο τζάκι«, αλλά η δική μου προτίμηση είναι ένα τραγούδι που δεν έχει τη λέξη στον τίτλο του, εννοώ το «Πολύ αργά» του Χιώτη, όπου και οι στίχοι: Στης αγάπης μας το τζάκι, ήρθε άλλος με μεράκι, κι έχει ανάψει τη φωτιά, είναι αργά, πολύ αργά». Το βρίσκουμε και σε ποιήματα -θα θυμηθώ τον Βάρναλη, που σήμερα είναι η επέτειος του θανάτου του πριν από 39 χρόνια, και απόψε στις 8.15 παρουσιάζεται στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών το βιβλίο «Γράμματα από το Παρίσι» σε δική μου επιμέλεια, ο οποίος, σε ένα διάσημο ποίημά του παρουσιάζει τους «σαράντα βωδινούς σβέρκους», ύστερα από ένα πλούσιο γεύμα, να «Κι απέ ρεβάμενοι βαθιά ξαπλώσανε στο τζάκι κι αβάσταγες ενιώσανε φαγούρες στο μπατζάκι.».

Το αναμμένο τζάκι, βλέπετε, παλιότερα ήταν ένδειξη πλούτου. Γράφει ο Καζαντζάκης στο «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»: …δίπλα από τους ανθρώπους που κρυώνουν και         πεινούν <…> [είναι] άλλοι που τρων τον αβλέμονα, κι είναι πάντα αναμμένα τα τζάκια τους. Σήμερα, πολλοί το ανάβουν, το τζάκι ή ακόμα περισσότερο τη σόμπα, σαν λύση ανάγκης, που βέβαια δεν είναι ούτε οικολογική ούτε αποδοτική, αλλιώς δεν θα ήταν λύση ανάγκης. Το υπουργείο καλεί να μην ανάβουμε τζάκι «άσκοπα», αλλά τι σημαίνει, άραγε, «άσκοπα»; Όταν απλώς κρυώνει κάποιος, θεωρείται σκόπιμη η χρήση ή πρέπει να ξεπαγιάσει για να δικαιολογείται το άναμμα; Και πρέπει τάχα να νιώθει ενοχές όποιος ανάβει τζάκι όχι όπως ο μεγαλοαστός για διασκέδαση (ενώ δίπλα δουλεύει το καλοριφέρ στο φουλ) αλλά από ανάγκη, για να ζεσταθεί; Και δεν θα ήταν πιο αποτελεσματικό (αλλά και προσοδοφόρο για τον δημόσιο κορβανά) να ακυρωθεί η ανόητη απόφαση για τον φόρο στο πετρέλαιο θέρμανσης, να μπορέσει περισσότερος κόσμος να αγοράσει πετρέλαιο;

Εκτός κι αν το επόμενο βήμα θα ήταν, για λόγους οικολογικούς φυσικά, να επιβληθεί και φόρος στα αναμμένα τζάκια, κάτι που μπορεί να λανσαριστεί και ως επιστροφή στα δοξασμένα χρόνια της βυζαντινής αυτοκρατορίας, όταν υπήρχε «το καπνικόν», ο φόρος στις καμινάδες, δηλαδή στα νοικοκυριά, τὸ εἰς τὸ βασιλικὸν ταμιεῖον εἰσαγόμενον δημόσιον τέλος, ὃ καπνικὸν καλεῖν εἰώθασιν, που το μάζευαν οι καπνικάριοι, ιδιώτες στους οποίους το κράτος εκχωρούσε το δικαίωμα συλλογής του φόρου, που κάποιος από αυτούς θα έχτισε και την Καπνικαρέα. Τότε θα σβήσουν τα τζάκια και οι φτωχοί θα ξεπαγιάζουν στο εξής άοσμα, χωρίς να ενοχλούν και τους υπόλοιπους, που δεν φταίνε τίποτα.

80 Σχόλια προς “Το τζάκι και πώς να μην το ανάβετε”

  1. ΠανΚαπ said

    Καλημέρα.
    Μην τους βάζεις ιδέες με το «καπνικόν».

  2. Makis said

    Ώρα καλή.
    Στο Άστρος λένε το τζάκι »ο τζάκης».

  3. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. 🙂
    «Κάποτε μας κυβερνούσαν τα τζάκια.
    Τώρα μας κυβερνούν τα κούτσουρα

    (σύγχρονο λαϊκό γνωμικό)

    Προσοχή στα τζάκια σας (όσοι έχετε και τα δουλεύετε) να ελέγχετε συχνά τις καμινάδες και τα ντάμπερ τους, προσοχή στην υπερθέρμανση των τυχόν κρυφών σπιράλ αλουμινένιων κουρμπών που μπορεί να έχει εγκαταστήσει ο αλμπάνης εργολάβος, να κάνετε κάθε σεζόν μηχανικό καθαρισμό της καμινάδας και ο θεός βοηθός. 😦

  4. Παλαιών Πατρών Ιωάννης said

    Η περί οτζακίου αυταπάτη:
    http://www.samharris.org/blog/item/the-fireplace-delusion

  5. Είναι προφανές πως αν πέσει η τιμή στο πετρέλαιο θέρμανσης θα γεμίζουν μ’ αυτότα ρεζερβουάρ της πετρελαιοκίνησης που είναι και της μόδας. Σήμερα διάβασα πως μελετάται η χορήγηση δωρεάν ρεύματος τις μέρες του μεγάλου ψύχους αλλά το πως θα περιορισθεί η χρήση σε θερμαντικούς μόνο σκοπούς μόνο οι φωστήρες εισηγητές θα γνωρίζουν. Κλασσικές συνταγές του ελληνικού κράτους, δείχνουν την καλή πρόθεση και το καλό πρόσωπο της κυβέρνησης που ατυχώς δεν θα μπορέσουν (πάλι) να εφαρμοσθούν, οπότε πάλι στα ξύλα θα γυρίσουνε με προσευχές στον στρατηγό άνεμο να καθαρίζει την ατμόσφαιρα.

  6. atheofobos said

    Μιας και μιλάμε για τζάκια και καμινάδες η πρώτη φορά που έγινε συσχέτιση καρκίνου με επάγγελμα ήταν στους καπνοδοχοκαθαριστές.
    Ο Percival Pott, χειρουργός του Νοσοκομείου του Αγίου Βαρθολομαίου του Λονδίνου, διαπίστωσε το 1775 ότι οι καπνοδοχοκαθαριστές εμφάνιζαν με μεγαλύτερη συχνότητα καρκίνο του οσχέου από τον γενικό πληθυσμό.

  7. spiral architect said

    @6: Οι Αγγλοι όμως στα τζάκια έκαιγαν κατά βάση λιθάνθρακα οι δε Ιρλανδοί τύρφη.

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

  9. Πάνος με πεζά said

    Μέχρι να τελειώσουν και τα λεφτά για ξύλα, και να ακούσουμε το στίχο του Καζαντζίδη («μη σκαλίζεις τη στάχτη, δεν υπάρχει φωτιά», με τη χαρακτηριστικά σπάνια και αταίριαστη, σε τραγούδι, λέξη «προκειμένου», παρακάτω…). Κουζάκι : σε ποιό τραγούδι ακόμα ακούσαμε τη λέξη «προκειμένου»;

    Σχετικό με τζάκι το ρήμα «συδαυλίζω», δηλαδή προσέχω και αναζωουρώνω συνεχώς την εστία. Στα παλιά αρχοντόσπιτα, όταν ο αφέντης ήθελε να προσλάβει σέμπρο (εργάτη), τον έβαζε να κάτσει δίπλα στο αναμμένο τζάκι, και παρατηρούσε. Αν ο σέμπρος καθόταν άπρακτος και κοίταζε μόνο πώς θα ζεσταθεί, και όχι να φροντίσει τη φωτιά ανά διαστήματα, καταλάβαιναν ότι δε θα ήταν εργατικός, και τον έδιωχναν !

    Και λίγη ακόμα ορολογία : το σταντ (ωραία ελληνική λέξη, ε;) με τα 3-4 εργαλεία τζακιού (φτυαράκι, σκουπάκι κλπ.) λέγεται «κρεμανταλάς», για όσους δεν το έχουν ξανακούσει. Η φραγή του καπναγωγού λέγεται «τάπερ», ναι , σαν τα σκεύη, και όχι «ντάμπερ», που έρχεται από το damper=αποσβεστήρας.

    H κατακράτηση της αιθάλης επιτυγχάνεται, ακόμα και σε τζάκι, με τον περίφημο «καπνοσυλλέκτη», ναι, εκείνο το μπουκαλοειδές περίπου δίμετρο μεταλλικό εξάρτημα που βλέπατε παλιά στις ταράτσες, όταν οι καυστήρες έκαιγαν μαζουτ και τα κατάλοιπα ήταν πιο επιβλαβή. Στην ουσία πρόκειται για ένα δοχείο νερού μέσα από το οποίο περνάει ο καπνός και κατακρατούνται αρκετά στερεά σωματίδια. Υπάρχουν κατασκευαστές τζακιών που παρέχουν και τέτοια εξαρτήματα, αλλά με την εκτόξευση των τιμών των εναλλακτικών μεθόδων θέρμανσης, θεωρείται πολυτέλεια.

  10. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Καλημέρα.
    Σε διάφορα μπουγιουρντιά του Αλή Πασά και των γιων του οι παραλήπτες ενημερώνονται ότι κάνουν χάρη στο οτζάκι του Αλή εκτελώντας την διαταγή. Και να μην ξεχνάμε τα οτζάκια των γενίτσαρων (Δύτη;).

  11. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #10 συνέχεια
    Τα μπουγιουρντιά του Αλή γράφονταν από τους γραμματικούς στα ελληνικά κι αυτό σημαίνει ότι η λέξη ήρθε στα ελληνικά πριν το 19ο αιώνα.

  12. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Με αφορμή το 9. Στο τζάκι μπαίνει η πυροστιά για να ακουμπήσει πάνω το σκεύος, αλλά μπορεί να υπάρχει και η κρεμαστάλα που αποτελείται από σίδερο πακτωμένο χαμηλά στα πλάγια του φρέατος της εστίας (πςςςςς) και πάνω σε αυτό κρέμεται σιδερένια αλυσίδα με γάντζο από όπου κρέμεται πάλι το τσουκάλι. Επίσης στο τζάκι μπορούμε να ρίξουμε και γάστρα.
    Επίσης, το συνδαυλίζω (!) λέγεται στην Ήπειρο συμπάω «σύμπα τ’ φουτχιά μη ζβής».

  13. Γς said

    Τζάκι Φωτογραφίες
    Φωτιά, πραγματικό ηφαίστειο

  14. spiral architect said

    @9: Σωστός πεζοΠάνε για το (ν)τάμπερ, μ’ έφαγαν τα μαστορατζίδικα. 😳
    Μη βάζεις όμως ιδέες για καπνοσυλλέκτες στις καμινάδες των τζακιών. Αυτοί είναι ικανοί να τους νομοθετήσουν. 😯

  15. atheofobos said

    @7
    Έχεις δίκιο, μόνο που σήμερα μπορεί το όσχεο μας να παραμένει υγιές και καλοδιατηρημένο, όπως αυτό που στολίζει τον ανδριάντα του Reiser, αλλά από τον καπνό των τζακιών δεν θα την γλυτώσουν τα πνευμόνια μας!
    (Ο ανδριάντας του Reiser εδώ: REISER-Ο ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΘΕΩΡΟΥΣΕ ΤΙΠΟΤΑ ΙΕΡΟ ΚΑΙ ΟΣΙΟ http://atheofobos2.blogspot.gr/2010/12/reiser.html )

  16. regina said

    Ξέρουμε για ποια γυναίκα γινονταν ο τσακωμός των Νοταράδων; Φοβερη παράγραφος.

  17. Στα κυπριακά, το απλοποιημένο τζάκι, χωρίς πλαϊνά τοιχώματα (νομίζω) λέγεται «νηστιά-νεστιά-νεσκιά». Δεν το έχω δει ποτέ γραμμένο. Στα σπίτια των παλιών παππούδων υπήρχε κάποτε.

    Την καλημέρα μου

  18. 10 Παρών! Τα οτζάκια των διάφορων οθωμανικών στρατιωτικών ομάδων, ήτοι τα διάφορα σώματά τους, με μέγεθος από τρία-τέσσερα άτομα (η περίπτωση των μουσελέμ) ή τριάντα (περίπτωση των γιουρούκ), μέχρι και δέκα-είκοσι χιλιάδων (όλο το σώμα των γενιτσάρων ένα οτζάκι, χωρισμένο σε περίπου διακόσιους ορτάδες).

    Η τουρκική λέξη προέρχεται από την παλαιοτουρκική ôd, ôt, που σημαίνει φωτιά, διαβάζω στον Νισανιάν.

  19. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    16: Δεν ξέρω, άλλος κανείς;

    9: Μερσί Πάνε για τα λεξιλογικά!

    9-12: Το συδαυλίζω βέβαια το λέμε και μεταφορικά, όπως επίσης και το συμπάω, διότι στον Κοτζιούλα, σε ένα ημερολόγιο, βρίσκω τη φράση

    – Τι θα κερδέσεις, μαύρε Χρήστο! συμπάν οι γειτόνοι απ’ έξω [δηλαδή βάζουν λόγια]

    12: Μια και σε πέτυχα, Γρηγόρη, μια ερώτηση για το τζάκι. Διηγείται μια ξαδέρφη του Κοτζιούλα για την επίσκεψή της σε ένα άλλο χωριό, πιο πάνω, που οι άνθρωποι είναι απολίτιστοι (δεν λέω όνομα μην παρεξηγηθώ) και λέει:

    Εκεί δεν έχουν σταχτολόγο στη γωνιά κι είχε μαζωχτεί η στάχτη δέκα απιθαμές, δε βόλαγε να μαγερέψουν. Εγώ της είπα να τη μάσουμε και γιομίσαμαν τρία καζάνια!

    Τι ακριβώς σύνεργο είναι ο σταχτολόγος;

  20. spyroszer said

    Και η γριά λαμπροχτενίζεταν 🙂 🙂

    10. Εν αναμονή και του Δύτη.
    Για τον Αλή Πασά:
    http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathextra_1_21/02/2010_325228

    Για το γενιτσαρικό οτζάκι (το οτζάκι σήμαινε στρατόπεδο;;): Το Άγιον Όρος λέει υπαγόταν σο γενιτσαρικό οτζάκι των Μποσταντζήδων.
    http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/122678

    Και ένα λαογραφικό, που ίσως αναβιώσει:
    Στη Σινώπη «μόλις ξημερώση την Αρχιχρονιά… ένα κορίτσι έπαιρνεν ένα κομμάτι δάφνα κ’ επήγαινε στα συγγενικά σπίτια να καλαγγιάση το οτσάκι… Πήγαινε ίσια στο τζάκι, έρριχνε τη δάφνα μέσ’ στη φωτιά και καούντανε κ’ έλεγε: «Και του χρόνου, καλές δουλειές»…»
    http://www.24grammata.com/?p=8821

  21. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Κι ένα βιβλίο με ευσεβή πόθο στον τίτλο 🙂 http://tinyurl.com/o9ch4c6

  22. Νέο Kid Στο Block said

    18. Από την περιγραφή, είναι μάλλον το «συρτάρι/σταχτοθήκη» του τζακιού. Η τρύπα δηλαδή με σκέπασμα (και συρταριέρα κάτωθεν) ώστε να μαζεύεις εύκολα τη στάχτη και να μην ντανιάζει στην παραστιά…και ντουμανιάζει και η σκόνη στο μάζεμα.
    Elementary dear Sarant! 🙂

  23. Νέο Kid Στο Block said

    Oυπς! Σόρυ. Το 22. πήγαινε στο 19.(12) του Σαραντ κι όχι στον ματζίρη του 18. 🙂

  24. spiral architect said

    Αμήχανο χιουμοράκι απ’ τη φαϋλοπαρέα. 😛

  25. Νέο Kid Στο Block said

    Γρηγόρ! Το «ζ(σ)γάρλα!» τη φωτιά» (χτύπημα στα ξύλα για αναζωπύρωση..:-) ) δεν το λέτε στην Ήπειρο;
    (συνώνυμο του «ζύμπα!» δηλαδή)

  26. Πάντως σύμφωνα με τη μελέτη του Πολυτεχνείου που μπορούμε να δούμε εδώ

    http://www.lsbtp.mech.ntua.gr/el/node/1051

    Το τζάκι κοστίζει ακριβότερα ακόμα και από το καλοριφέρ με πετρέλαιο χωρίς επιδότηση. Οπότε «φαινεται οιτι ειναι οικονομικότερο» όπως λέει ο Νικοκύρης.

  27. Νέο Kid Στο Block said

    Πέθανε ο Πήτερ (Κ)οτούλ (που τον έλεγε ένας στον «Πανελλήνιον» τσεσοκαφενέ..) ηθοποιάρα που αν και δεν ήταν από μεγάλο τζάκι (δεν υπάρχουν πολλά τέτοια στους Ιρλανδούς..) έπαιξε στα καλύτερα σεξπηρικά και όχι μόνο τζάκια.

  28. cronopiusa said

    Καλημέρα σας
    μια όμορφη, μελωδική πυρωσιά απ τη Κρήτη

    και ο καλός γείτονας να καθαρίζει το τζάκι του χωρίς να σέβεται την μπουγάδα σου

    βέβαια η αιθαλομίχλη οφείλεται στα τζάκια που μας κυβερνάνε απ την εποχή των Χαλασοχώρηδων. ενώ σχεδιάζεται και εφαρμόζεται γενοκτονία

    η «μικρή Σάρα» της Αλκαλά ντε Γουαδάιρα θρεφόταν με «τρόφιμα περασμένης διαθεσιμότητας»

  29. #19
    Σταχτολόγο, ούτε εγώ αλλά ούτε και οι γονείς μου έχουν ακούσει. Κοίταξα και στο λεξιλόγιο του Μπόγκα, αλλά δεν έχει τη λέξη.
    #25
    Ζγκαρλάω (και ζγκαρλίζω) το λέμε, αλλά όχι για τη φωτιά. Έχει τη σημασία πειράζω γενικώς.

  30. (4) Πολύ ενδιαφέρον, και όχι μόνον όσον αφορά την ατμοσφαιρική ρύπανση!
    Κάπως έτσι αντέδρασα κι εγώ όταν ένας φίλος μου μου πάσαρε πέρυσι ένα βιβλίο που υποστήριζε ότι το ψωμί (και εν γένει το σιτάρι) βλάπτει…

  31. #27
    Ωραίος τύπος, θεός σχωρέστον! Είδα χτες κάτι συνεντεύξεις δικές του και του Μάικλ Κέιν και το τι έχουν κάνει (με Κέιν και Π. Φιντς) σε περιόδους βαρέος αλκοολισμού δεν περιγράφεται… 🙂

  32. Νέο Kid Στο Block said

    31. Ναι, και το πιο ζαλιστικό μπλε μάτι της οθόνης!

  33. spiral architect said

    @26: Με την έννοια ότι, απ’ τις συνήθεις πρωτογενείς μορφές ενέργειας για θέρμανση (ξύλο, πετρέλαιο) το μεν πρώτο στοιχίζει πολύ φτηνότερα ανά τιμή μονάδας (m^3) και μπορεί να αγοραστεί σε μικρές ποσότητες, αλλά ταυτόχρονα έχει πολύ χαμηλότερη θερμογόνο δύναμη απ΄το δεύτερο.
    Δεν συζητάμε βέβαια για την ομοιόμορφη κατανομή θερμοκρασίας που έχουμε με την κεντρική θέρμανση, ως προς τα τζάκια και τις ξυλόσομπες όπου με τα τελευταία «μπροστά καίγεσαι, αλλά ο κώλος σου κρυώνει». 😉
    Κάποτε οι γονείς μας αγόραζαν πετρέλαιο με το μπιτόνι για τη σόμπα Ιζόλα (οι πιο χάι είχαν την Κρέσκι με την εξαναγκασμένη ροή θερμού αέρα) το ίδιο εύκολα, όπως τώρα τα ξύλα που τα παίρνεις ακόμα και στη σακούλα για μιας μέρας άναμμα.

  34. Γς said

    Με Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ ο Ολυμπιακός
    Πρώτο ματς στου Καραϊσκάκη

    οι αντίπαλοι του Ολυμπιακού

  35. cronopiusa said

    My Favorite Year (1982) Peter O’Toole

    Rebecca (1940) Joan Fontaine

    και χρόνια πολλά στους Νιόνιους και Διονησίες

  36. Alexis said

    #12: Επίσης, το συνδαυλίζω (!) λέγεται στην Ήπειρο συμπάω
    Εξ ού και η παροιμιακή φράση «Σύμπα γριά το μονοδαύλι» για κάποιον που προσπαθεί μάταια, γιατί ως γνωστόν το μονοδαύλι, δηλ. το κούτσουρο που έχει απομείνει μόνο του, δεν αναζωπυρώνεται εύκολα αν δεν του βάλεις και άλλα ξύλα από δίπλα.

    #19: Το συδαυλίζω βέβαια το λέμε και μεταφορικά, όπως επίσης και το συμπάω
    Σαφέστατα, και ίσως να έχω ξαναγράψει στο ιστολόγιο τον παρακάτω διάλογο, που είναι πραγματικός, από Δημοτικό Συμβούλιο:
    Πολίτης: Αυτά Δήμαρχε πρέπει εσύ ο ίδιος να πας και να τα πεις στον εισαγγελέα!
    Δήμαρχος: Τα ξέρει ο εισαγγελέας, δεν χρειάζεται…
    Πολίτης: Ναι αλλά ο εισαγγελέας θέλει και λίγο σύμπισμα για να κάνει κάτι!

    Παροιμίες με τζάκι δεν μπορώ να σκεφτώ εκτός από το «μπρός πύρα και πίσω κλαδευτήρα» που περιγράφει μεν το τζάκι χωρίς να το ονοματίζει.
    (Μπροστά ζεσταίνεσαι και πίσω σε κόβει το κρύο, λέγεται στην Ηλεία και πιθανόν και αλλού…)

  37. Μαρία said

    16, 19
    O Τόμας Γκόρντον γράφει για όμορφη και πλούσια κληρονόμα αλλά όνομα δεν αναφέρει.

  38. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #37
    Αν είναι έτσι τότε δεν ήταν η καύλα των Νοταράδων το πρόβλημα, αλλά τ’ άσπρα, όπως συνήθως δηλαδή! 🙂

  39. Προσγολίτης said

    Για τον φέξο δεν έγραψε κανείς.
    Σιδερένια βέργα με τρίποδη βάση και κυλινδρική κορυφή, όπου βάζαμε το δαδί ή τη λάμπα.
    Μυθιστορηματικές οικογενειακές σκηνές…

  40. munich said

    Έχω δει ισαμέ 7 φορές τον Λώρενς οφ αράμπια! μου φαίνεται ξέρω ακόμα και τις ατάκες που λένε οι καμήλες!
    Το έβαζε η ΕΡΤ πάντα σε μαθητικές διακοπες πάσχα ή χριστούγεννα μεσημέρι όταν όλοι οι εργαζόμενοι κοιμόσαντε μετά το μεσημεριανό.
    Τώρα κι εγώ θα θελα να την πέφτω κανα μεσημεράκι αλλά ας είναι που μας έφαγαν οι Ευρώπες και κουραφέξαλα…

  41. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    39: Εσύ Προσγολίτη, μήπως ξέρεις τι είναι ο σταχτολόγος του 19; Αν κα η εξήγηση στο 22 στέκει.

  42. Πάνος με πεζά said

    Kαι η σόμπες Πίτσος και Κρέσκι πετύχαιναν ομοιόμορφη κατανομή της θερμοκρασίας. Μέσω του μπουριού που διέτρεχε όλα τα δωμάτια !
    Επίσης αργότερα είχε βγει και μια ελληνική πατέντα, απλώστρα με πτυσσόμενες βέργες που στερεωνόταν στο μπουρί, αμέσως μετά τη σόμπα, και χρησίμευε στο άπλωμα ρούχων.
    Κι επίσης δε θα ξεχ’ασω ποτέ την πατέντα που είχαν για την ένδειξη της στάθμης καυσίμου : ένα ανάποδο ποτηράκι-φλοτέρ, που συνδεόταν με μια πλακέ λεπτή βέργα, που είχε υποστεί μια φορά συστροφή περί τον άξονά της. Όπως το ποτηράκι κατέβαινε, η επιμήκης σχισμή του ανάγκαζε την περασμένη σε αυτήν (στριμμένη) βέργα να γυρίσει, οπότε η άλλη άκρη της που συνδεόταν με τον δείκτη, τον έκανε να κάνει μια σχεδόν πλήρη περιστροφή μέχρι να κατέβει το πετρέλαιο κάτω.
    Η σόμπα Κρέσκι βρέθηκε εξαρχής αντιμέτωπη με «τα δύσκολα», αφού ζέστανε δεκάδες ιερούς Ναούς… Μάλιστα το εν λόγω «εκκλησιαστικό» μοντέλο είχε όψη από περφορέ (διάτρητη) λαμαρίνα με σχήματα…σταυρών !

  43. Πάνος με πεζά said

    «Και οι σόμπες», βέβαια, όχι όπως «Η Σέρρες» !

  44. Νέο Kid Στο Block said

    41 !! Ορίστε κυρίες και κύριοι σε τι σκληρές και πεζές εποχές ζούμε να ούμε!!
    Η Nεοκιντιανή reine Vernunft έγινε μια ξερή «εξήγηση στο 22.» … 🙂

  45. Από τα ποικίλα κομματικά «τζάκια», μόνο στάχτη και αποκαΐδια απόμειναν.

  46. Γς said

    μπα!

  47. Τζακτύλιο στην Αθήνα;

  48. Προσγολίτης said

    41
    Νικοκύρη, μετά το 22… ό,τι ξέρεις ξέρω.

  49. 5, «…θα γυρίσουνε με προσευχές στον στρατηγό άνεμο να καθαρίζει την ατμόσφαιρα.»
    …kατά το ρητό «Dilution is the solution to pollution

  50. «..τώρα της αγάπης μας το τζάκι είναι σβηστό…»
    από τον Μητζάκη.

  51. Εθνικόφρων said

    Αξιότιμοι σύντροφοι,

    Η αιφνιδία ασθένεια της συζύγου μου (καλπάζων καρκίνος) με ηνάγκασε να απουσιάσω από το παρόν Σαραντάκειον Ιστολόγιον διά τριάκοντα σχεδόν ημέρας (18 Νοεμβρίου – 16 Δεκεμβρίου). Δυστυχώς, δεν έχω αναγνώσει τας περισσοτέρας από τας τελευταίας αναρτήσεις του ρέκτου κ. Σαραντάκου, αλλά φαντάζομαι ότι θα είναι λαμπραί ως πάντοτε. Ευρών σήμερον ολίγον ελεύθερον χρόνον, σάς γράφω διά να σας προσφέρω έν εξαιρετικόν βιβλίον, ό δύνανται να καταβιβάσωσι απαξάπαντες οι μπολσεβίκοι αναγνώσται του παρόντος Ιστολογίου. Πρόκειται διά το εξαιρετικόν «Διατί αποτυγχάνουν τα Έθνη» των Αμερικανο-Εβραίων οικονομολόγων Ντάρον Ατζέμογλου και Τζέιμς Ρόμπενσον, που μόλις εξέδωσαν εις τα ελληνικά αι πασοκικαί εκδόσεις «Λιβάνη». Εγώ θα σας προσφέρω το πρωτότυπον αγγλικόν κείμενον

    Click to access Why-Nations-Fail-Daron-Acemoglu.pdf

    αλλά παρακαλώ πάντας να αναγνώσωσι την παρουσίασιν που κάμνει εις το εν λόγω σύγγραμμα το «Πρώτον Θέμα».

    http://www.protothema.gr/culture/article/337258/giati-apotughanoun-ta-ethni/

    Κάματε τον κόπον να αναγνώσητε αυτάς τας 500 λέξεις και θα αντιληφθήτε διατί το μόνον σύστημα που «δουλεύει» είναι ο Καπιταλισμός, ενώ ο Σοσιαλ-κομμουνισμός οδηγεί με μαθηματικήν ακρίβειαν εις την χρεοκοπίαν. ¨Οσοι αγγλομαθείς μελετήσουν το αγγλικόν πρωτότυπον που σάς συνέστησα ανωτέρω, θα εκπλαγούν με τα φοβερά ιστορικά παραδείγματα που δίδουν οι Ατζέμογλου + Ρόμπενσον, από την Αρχαίαν Εποχήν μέχρι σήμερον. Ιδιαιτέρως θα συγκλονισθώσι μανθάνοντες πόσον αρνητικόν ρόλον έπαιξεν εις την Ιστορίαν του Δυτικού Κόσμου ο βρωμερός Χριστιανισμός, μέσω της λατρείας του διά την πτωχείαν, την Κοινοκτημοσύνην, την απαγόρευσιν του Τόκου (17ος Κανών της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου) και το μίσος του διά το Κέρδος. Όλας αυτάς τας εντελώς ανθελληνικάς Ιδέας, ο Χριστιανισμός εκληρονόμησεν εις υμάς τους πάσης φύσεως Μπολσεβίκους, δι’ αυτό και το Ρωμέηκον έγινε σήμερον το ρεντίκολον της Οικουμένης. Επίσης, θα μάθετε πώς οι Εβραίοι και οι Προτεστάνται έσωσαν το παιγνίδι, αφού αυτοί είναι οι δημιουργοί του λεγομένου Καπιταλισμού.

    Και εις άλλα με υγείαν

    ΕΘΝΙΚΟΦΡΩΝ Έλλην και ουχί Ρωμηός καρπαζοεισπράκτωρ
    Μέγας Ευεργέτης του παρόντος Ιστολογίου (Βιβλιοθήκη Loeb, Λεξικόν Liddell-Scott κλπ.)

    ΥΓ:-1: Λόγω της θνησκούσης συζύγου μου (είναι η 3η κατά σειράν, αι άλλαι δύο ζώσι…) δεν θα δυνηθώ να σας ξαναγράψω διά κάποιον διάστημα. Ίσως κάμω μίαν εξαίρεσιν Παραμονάς Χριστουγέννων (Ημέρα του Ανικήτου Ηλίου δι’ ημάς τους πιστούς της Πατρώας Ελληνικής Θρησκείας), διά να σας προσφέρω έν καταπληκτικόν σύγγραμμα, δι’ ό θα με ευγνωμονήτε ισοβίως…

    ΥΓ-2: Δεν επιθυμώ να μοί αποσταλώσι μηνύματα συμπαραστάσεως από τους αγαπητούς μπολσεβίκους σχολιογράφους του παρόντος Ιστολογίου διά την δοκιμασίαν της συζύγου μου. Ημείς οι Έλληνες, όπως ίσως γνωρίζητε, αυτό που κυρίως απεχθανόμεθα είναι ο Οίκτος. Είμεθα εκπαιδευμένοι να δεχώμεθα την μοίραν που μάς έχουσι επιφυλάξει οι Θεοί…

  52. Ηλεφούφουτος said

    Να ρε τι είναι ο σταχτολόγος:

    http://www.google.co.uk/imgres?sa=X&hl=en&biw=1001&bih=568&tbm=isch&tbnid=8zYpYwJZvYtkhM:&imgrefurl=http://www.discounto.de/Angebot/Aschesauger-47225/&docid=uGzU2A5kSbUqZM&imgurl=http://src.discounto.de/pics/Angebot/47225/67631_Aschesauger-47225_xxl.jpg&w=600&h=600&ei=MS2vUuzXEoTTsgaX7oCQDg&zoom=1&iact=rc&dur=453&page=1&tbnh=139&tbnw=144&start=0&ndsp=19&ved=1t:429,r:3,s:0,i:92&tx=107&ty=69

    Πάντως εξακολουθώ να αναρωτιέμαι για το πώς προέκυψε η μεταφορική σημασία του τζακιού. Τζάκι έχουν και τα φτωχόσπιτα, αρκεί να είναι χτιστά, πέτρινα.

    «… “είδε κι έπαθε να πιάσει στάχτη το τζάκι του”, δηλαδή να στεριώσει σ’ έναν τόπο…»
    Μήπως εκεί πρέπει να ψάξουμε την απαρχή της μεταφορικής σημασίας.
    Στη διάκριση ανάμεσα σε αυτόν που ήταν στεριωμένος σε έναν τόπο και στον περιπλανώμενο νομάδα.

  53. Ηλεφούφουτος said

    Μ έπιασε η σπασμοπαγίδα;

  54. sarant said

    47: Κέφια έχουμε…!

    52: Λες να είχε τέτοιο πράγμα ο πατέρας του Κοτζιούλα στα Τζουμέρκα το 1940;

  55. Ηλεφούφουτος said

    54β Ή είμαστε πολιτισμένοι ή δεν είμαστε.

  56. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #54
    Τώρα που το σκέφτομαι, τζάκια με συρτάρια να μαζεύουν τη στάχτη, που λέει ο Κιντ, δεν είχαν όχι στο Ξηροβούνι και στα Τζουμέρκα, αλλά ούτε στα Ζαγόρια και τα Γιάννενα. Κρίνοντας κι από τον καρπολόγο (ή καρπολόι) που ήταν εργαλείο για το λίχνισμα, καταλήγω ότι σταχτολόγος είναι ένα εργαλείο που μαζεύει τη στάχτη, κάτι σαν μικρό φτυαράκι ας πούμε.
    Ποιο είναι το πρώτο γράμμα του χωριού που δεν είχαν σταχτολόγο; 🙂

  57. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Συμπαίνω, σύμπαλε τη φωτιά:

    Σκύλα και δε μου τόλεγες
    πως είχες κι άλλο φίλο
    να σε συμπάλω να καείς
    σαν το ελένιο ξύλο

    Τα τζάκια σα να γίναν μετά ρετιρέ.
    Τα ρετιρετζάκια καλυτερότερα 🙂

    Δεν κάνει η παραστιά ν του άθο, λέμε μεις.

    »Λασπωμενα όνειρα» Βίρβος,Καλδάρας,Καζαντζίδης
    Το τζάκι της αγάπης μας
    σκάλισε πρι να σβήσω
    κι αν βρεις μια σπίθα, μόνο μια
    να καίει για μένα στη γωνιά
    πάρε το δρόμο πίσω
    κι ας μού ΄ριξες τα όνειρα
    στου δρόμου τα λασπόνερα

    Το τζακόπανο ελησμονήσετε: http://www.patris.gr/articles/113454?PHPSESSID=#.Uq9ERPQW3HQ :
    Ομπρός κι απάνω παρασιάς τόπος δε μ-πάει στράφι
    τζακόταβλα ραίνει εκειά και του τζακιού το ράφι.
    Σίγλες,σιντεροτσίκαλα,απάνω εκειά βάνει
    και το σιντεροχάβανο,το ξύλινο χαβάνι.
    Ο χασές και το τζακόπανο κι η αντέλα του μορφίζει
    σαν έχεται στση παρασιάς στο ράφι και κουμπίζει.

    Είχε ό παπούς μου και τη φυσιχτήρα: Ένα μέτρο περίπου ξερό καλάμι ,που του τρυπούσε με σίδερο πυρωμένο, σιγά σιγά ,τα εσωτερικά διαφράγματα,το έκανε σωλήνα και φύσαγε μετά πασαλίδικα τα ξύλα από το καρεκλάκι του.

  58. Μαρία said

    56
    Τον έχει ο Βλαστός στα σύνεργα του σπιτικού. Αντιγράφω: Πυροστάτης, πυροστασιά· πυρομάχι, πυρομάχος. Παραπύρι. Σιδεροστιά, τριπόδι,
    τρισκέλι· σταχτολόγος· γάιδαρος.

    Δεν μας έφτανε ο σταχτολόγος, μας πρόκυψε κι ο γάιδαρος 🙂

  59. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Τα ξύλα:
    Λιανά ή λιανουδάκια,κουτσουράκια, χοντρά κουτσούρια ή κουτσούρες, ανελαμπίδι(το προσάναμα), δαδί ή φρύγανα,κουκουμάρια,χαρτιά κλπ.

    Επίλωσέ* με στη φωτιά
    και με κεντά η λόχη
    και με συμπάλλει κι ας καώ
    μ αυτή ίντα χρεία τόχει

    *πιλώθω ,σπρώχνω.

    Η σκηνή(από τη Σταχομαζώχτρα του θείου Παπαδιαμάντη) των ορφανών παιδιών π άπλώναν να ζεστάνουν τα χεράκια στο σβηστό τζάκι είναι συγκλονιστική.
    » Ἐσκάλιζε τὴν στάκτην, νομίζουσα ἐν τῇ παιδικῇ ἀφελείᾳ της (ἦτο μόλις τετραετές, τὸ πτωχὸν κοράσιον) ὅτι ἡ ἑστία εἶχε πάντοτε τὴν ἰδιότητα νὰ θερμαίνῃ, καὶ ἂς μὴ καίῃ »

    .

  60. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    >>στια και παραστιά, γωνιά και παραγώνι, λέξεις που ακούγονται πολύ λιγότερο σήμερα.

    παροιμίες:
    ‘Οποιος δε βρίσκει από γονιό,παραγωνιάς καθίζει.
    Άντρας στη γωνιά,διάολος στο σπίτι 🙂

  61. Αρκεσινεύς said

    Αντιγράφω από τη μελέτη της Μαρίας Ιωαννίδου:Οικίαι Αραχώβης. Το έτος στο οποίο έγινε η έρευνα είναι το 1938.

    «Η εντός τούτου παλαιά υψηλή παραστιά έχει αντικατασταθεί δια νεωτέρας,οίαι συνηθίζονται νυν και μόνον εν λείψανον απομένει εις τον τοίχον εκ του παλαιού οτζακιού1

    1. Ούτω ονομάζεται το άνω μέρος της εστίας, η καπνοδόχος (ο μπουχαρές) εξωτερικώς,ενώ το κάτω μέρος όπου τοποθετούνται τα ξύλα λέγεται σταχολόγος.

  62. Αρκεσινεύς said

    >>Υπάρχει και μια άλλη έκφραση όπου το τζάκι συμμετέχει έμμεσα, χωρίς να χρησιμοποιείται η λέξη: πρόκειται για την έκφραση αποπομπής “άδειασέ μου τη γωνιά”. Η γωνιά εδώ δεν είναι άλλη από τις δυο θέσεις, από τη μια κι από την άλλη μεριά του τζακιού, που θεωρούνταν οι πιο τιμητικές και γι’ αυτό εκεί κάθονταν οι γηραιότεροι ή οι μουσαφίρηδες. Όταν ο επισκέπτης γινόταν φορτικός και τον έδιωχναν, τον καλούσαν να φύγει από τη γωνιά, να την αδειάσει.

    «Θρακικαί οικήσεις» Γ. Μέγα. Έτος έρευνας 1922

    «Η εστία (γουνιά) ευρίσκεται κατά το μέσον τοίχον καταλαμβάνουσα σχεδόν όλον το μήκος αυτού… Η γωνιά περιλαμβάνει την γάστραν, το μέρος όπου ανάπτεται η φωτιά,τα πυρμάχια και τα δαυλιά,όπου ακουμβούν τα ξύλα της φωτιάς»

  63. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα! Μόλις επέστρεψα από την παρουσίαση, οπότε διατελώ σε ευθυμία κι έτσι δεν θα πω πολλά.

    56: Β.

  64. cronopiusa said

    ΚΟΖΑΝΗ: ΚΑΗΚΕ ΣΠΙΤΙ ΑΠΟ ΑΝΑΜΜΕΝΟ ΤΖΑΚΙ

  65. Ηλεφούφουτος said

    58 Στο Εικονόγραπτο του Βοσταντζόγλου είναι πάντως συρταράκι.

    Ενδιαφέρον: τζάκι λένε, λέει, και τη σέρα που αυτοθερμαίνεται με στρώμα κοπριάς.

  66. sarant said

    65: Και η οποία μπορεί να βγάλει πολύ ζέστη. Στη βικτωριανή Αγγλία καλλιεργούσαν (μετά κόπων και βασάνων βέβαια) ανανάδες σε τέτοιες σέρες.

  67. Emphyrio said

    Σομπα ειναι και τουτη http://tr.wikipedia.org/wiki/Soba, σομπα ειναι κι’εκεινη http://en.wikipedia.org/wiki/Soba, σομπα και τουτοδω http://hu.wikipedia.org/wiki/Szoba, μα πανω απ’ολα σομπα ειναι εδαυτη http://www.soba.org.nz/

    Η Kresky με το μοτερ νομιζω πως διαφημιζοταν ως αεροθερμη – ή ειχε μηπως καθιερωθει ο ορος «αεροθερμο» απο αυτην; Παντως η θερμαστρικη της αποδοση ηταν εκπληκτικη, οσο την θυμαμαι (και η θερμιδικη – νομιζω εβγαζε 18,000 θερμιδες).

  68. Emphyrio said

    Και στα γαλλικα τζακια υπηρχε και αυτη εδω: http://fr.wikipedia.org/wiki/Cr%C3%A9maill%C3%A8re με το κρεμασμα της: http://fr.wikipedia.org/wiki/Pendaison_de_cr%C3%A9maill%C3%A8re

  69. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    Είναι μια αλλεργία που με ταλαιπωρεί τον τελευταίο καιρό και έτσι έχω γίνει πολύ επιφυλακτικός απέναντι σε κτήτορες, ιδιοκτήτες και λοιπούς χτίστες που έχουν χαρίσει το όνομά τους σε περιοχές, μνημεία και ναούς, έτσι βρίσκω συμπαθή και πειστικότερη την πρόταση του Καμπούρογλου για την προέλευση του ονόματος της Καπνικαρέας:

    επωνύμου της Παναγίας, της Καμνούσης (ποιούσης) Χάριτας = Χαριτοποιού (Καμνη-χαρέα, Καμου-χαρέα, Κανου-χαριώτισσα κ.λ.) φαίνεται δ΄ ότι εν τοπις Τουρκοκρατίας χρόνοις το χ προ του α προυφέρετο ως κ εξ ού τα Καμουκαρέα, Καμηκαρέα Καμνικαρέα. Τούτο παρετηρήσαμεν και εις το όνομα της Εκκλησίας Πελεκαρίχη όπερ βεβαίως Πολυκαρίχη αντί του ορθού Παλοχαρίχη. (Δ. Καμπούρογλου, Ιστορία των Αθηναίων τομ. Β΄ σελ. 286 – 289)

    Βέβαια ο Σακκελίων το 1884 σχετίζει την επωνυμία της Καπνικαρέας με τον καπνικό φόρο που επέβαλε ο Νικηφόρος μετά το 802 και κράτησε μέχρι την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους, καταλήγοντας στο συμπέρασμα: Ούτως άρα και εκ του Καπνικού: Καπνικάριος είτε Καπνικάρις και τοιούτος τις πιθανώ τω λόγω υπήρξεν ο τον ειρημένον ναόν ανιδρύσας, εξ ού και η επωνυμία Καπνικαρέα.

    Όμως μου φαίνεται, αν και έξυπνο, πολύ αδύναμο επιχείρημα.

    Λυπάμαι πολύ που μια ίωση με κράτησε και με κρατά για λίγο ακόμα στο κρεβάτι και έτσι δεν μπόρεσα να παραβρεθώ στην χτεσινή παρουσίαση. Είμαι σίγουρος ότι εγώ βγήκα χαμένος.:(

  70. Παλαιών Πατρών Ιωάννης said

    Το τζάκι στα σύγχρονα τουρκικά δεν λέγεται ocak:
    http://goo.gl/6JZRX1
    Και τότε πώς λέγεται;
    http://goo.gl/dXLwvu
    (από το γαλλικό cheminée!)

  71. sarant said

    69: Ανδρέα, περαστικά σου, δεν ήξερα την εκδοχή αυτή, σ’ ευχαριστώ!

  72. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #69
    Περαστικά σας, αλλά μόλις καλυτερέψετε και ξαναδείτε τα επιχειρήματα, θα δείτε ότι ο Σακελλίων έχει δίκιο… 🙂

  73. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #72 συνέχεια
    http://tinyurl.com/o4g2e6z

  74. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    Γρηγόρη Κοτορτσινέ
    Ευχαριστώ πολύ για τις ευχές και την επισήμανση. Δυστυχώς όμως η άποψή μου για το ζήτημα διαμορφώθηκε πολύ πριν από την ίωση, ίσως είναι απόρροια άλλης μονιμότερης βλάβης.
    Είναι κι αυτός ο Καμπούρογλου που επιμένει να παρουσιάζει τα πεισματάρικα στοιχεία του. Βλέπεις το ίδιο συχνά εμφανίζονται, από το 16ο αιώνα σε έγραφα που σώζει στα Μνημεία του (Μνημεία Ιστορίας των Αθηνών – τόμος Β΄ σελ. 8 – 10), οι ονομασίες: Καπνικαρέα, Καμνικαρέα, Καμουκαρέα, Καμκαρέα, Καμουχαρέα (από περιηγητές), Καμουχαριώτισσα και Χρυσοκαμουχαριώτισσα.

    Και συνεχίζει σχολιάζοντας ένα μηναίο του 1548 με αρκετή δόση ειρωνίας:

    Ιδού λοιπόν προ 330 ενιαυτών δυο σωφρονέσταται μεν βεβαίως, λογιώταται δε άμα μοναχαί παρέρχονται δειναί πολέμιαι της γνώμης του Αττικού, ο ταλαίπωρος καμουκάς, ως ξεπεσμένος ευγενής, απορρίπτεται, ροβολούσι δε γαυριώσαι αι παραγωγαί, άς οι σοφοί του αιώνος κατά τους καπνούς πού ανέβαινον εις την κεφαλήν των είπον: η κεκαυμένη και καπνίζουσα καρέα, τα καμίνια του Καρά, η καπινάδα του Καρέα και, ως τις καπνιστή γλώσσα, η καπνισμένη κάρα αγνώστου αγίου και ό,τι άλλο περί του ζητήματος εική ερρήθη υπό των πρότερον.

    Μερικές αναφορές από το μηναίο:

    «έτουτώ το χαρτήν υνέ τα΄ς κάμουκάρεας και ωπύώς τώ παρί να εχύ το αφώρεςμό του μετρωπόλίτύ κέ ηχθτέρου του πάπά θώμά δόξα σί ώ θεός υμον κύριε».

    «Ετόυτω το μύνεο ύνε τα΄ς κάμηκάρεάς και οπη το χάλάσι να έχη τον αφορεσμο του κάρήκί ενη μετασαρκοσις και ζουντομε…, τος
    παπας κιορβας
    (εις) τη καμουκαρέ(α)»

    «Ετουτω το μινεο ηνε της καμουκαρέας απο εμενα το γιοργακη πολαχαρις μιχαηλος γραφο».

    Τελικά το Καπνικαρέα από κάποιον καπνικάριο είναι πιθανό αλλά όχι πιθανότερο από όλα τα άλλα μέχρι να κατατεθούν πειστικές σκέψεις, αποδείξεις και ότι άλλο. Το Κάμνει χάρες με την ιδιάζουσα αττική προφορά εξακολουθεί να μου φαίνεται πιθανότερο. Το ΙΣΩΣ του Λεξικού του Τριανταφυλλίδη είναι η σοφότερη λέξη στο λήμμα.
    (ίσως η εκκλησία χτίστηκε με δωρεά της συζύγου κάποιου καπνικάρη)
    🙂

  75. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Ούτε έχω τη θέληση ούτε και τις γνώσεις για να επιμείνω. Το μόνο που θα πω είναι ότι η λέξη «Καπνικαρέα» μου φαίνεται ότι δεν μπορεί παρά να προέρχεται από κάποιον Καπνικάρη με την κατάληξη -έας, που νομίζω και σήμερα επιχωριάζει σε επώνυμα στη Μάνη. Τώρα, αν το όνομα Καπνικαρέα στα αυτιά των λιγότερο μορφωμένων ήταν ακαταλαβίστικο και κατέληξε να προφέρεται αλλιώς, αυτό θα ήταν μια πολύ πιθανή πορεία.
    Κι αν θέλω να γίνω κακός 🙂 μπορώ να πω ότι τα σημειώματα που δεν αναφέρουν «Καπνικαρέα» γράφτηκαν αργότερα, όταν το μηναίο μετακινήθηκε σε άλλη εκκλησία (μη ξεχνάμε ότι βρέθηκε τελικά στα Μέγαρα), η οποία ονομαζόταν Καμουκαρέα.
    Η πρόταση του Καμπούρογλου, που αμφισβητεί το Καπνικαρέα, είναι «Κάμνουσα χάριτας > Καμνη-χαρέα > Καμου-χαρέα κλπ» που είναι αστείο έως γελοίο.
    Τέλος, το ΙΣΩΣ του λεξικού Τριανταφυλλίδη δεν πάει στην ετυμολογία, αλλά στο ποιος πιθανόν να έχτισε την εκκλησία. 🙂

    Για όσους θέλουν να δουν τα κείμενα, η παραπομπή από τα Μνημεία εδώ http://tinyurl.com/ohsftel και από την Ιστορία εδώ http://tinyurl.com/oy3dv66

  76. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    Εστιάζω, focus, τα οπτικής συγκέντρωσης ρήματα, όπως και τα κρουστά, τα μουσικά όργανα, πώς συδέονται με τις πρακτικές αφής της φωτιάς!

  77. Άρτεμη said

    Εδώ (υποτίθεται πως) εξηγείται το γιατί κρεμάμε τις κάλτσες στο τζάκι
    http://o-kipos.pblogs.gr/2011/12/o-agios-basilhs-kai-oi-bregmenes-kaltses-sto-tzaki.html

  78. marulaki said

    #57 Το ‘δεν κάνει η παρασιά του άθο’ το λέμε για κάποιον που δεν προκόβει, νόμιζα.

  79. Μανόλης said

    #2 Καλησπέρα σε όλους. Το ίδιο και στη Σάμο, το τζάκι λέγεται «ο τζάκης»

  80. Το «από τζάκι» πιθανολογώ ότι προέρχεται από την διαφοροποίηση του τρόπου φορολογικής συμπεριφοράς πλούσιων και φτωχών, στις εποχές του καπνικού φόρου. Ακόμα και σήμερα διατηρούνται ελάχιστα δείγματα σπιτιών (όσα δεν πήρε η λαίλαπα του κακοχωνεμένου μοντερνισμού και της αποτυχημένης αναστήλωσης), με «παραγώνι» αντί για τζάκι. Πρόκειται για εσοχή στον τοίχο που δεν απολήγει σε καμινάδα, αλλά σβήνει στο ύψος των δοκαριών της στέγης. Δεν έχει προβαλλόμενη εκ του τοίχου άλλη κατασκευή – φούσκα για να οδηγεί τον καπνό. Ο καπνός ακολουθεί την πορεία των θερμών μαζών εφαπτομενικά στον τοίχο και φεύγει μέσα από τα κενά της στέγης σε κατασκευές που έχουν εν ξηρώ επικάλυψη.
    Προφανώς οι πλούσιοι είχαν κανονικό τζάκι – show off – και πλήρωναν τον φόρο που δεν μπορούσαν οι φτωχοί που ζούσαν μέσα στην κάπνα.
    Αντίστοιχες αρχιτεκτονικές λύσεις απαντώνται και σε άλλες χώρες που πέρασαν ίδιες φορολογικές παλαβωμάρες, πχ Αγγλία.

    Το διοικητικό οτζάκι, μήπως είναι παραφθορά της διοικητικής ενότητας «σαντζάκι»?

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: