Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πανδιδακτήριον, αυτό το ανύπαρκτο

Posted by sarant στο 23 Δεκεμβρίου, 2013


Όπως όλοι ξέρουμε, Πανδιδακτήριο ονομαζόταν ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα που ιδρύθηκε το 425 από τον Θεοδόσιο τον Β’ στην Κωνσταντινούπολη και το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί αντίστοιχο με τα σημερινά πανεπιστήμια. Έτσι περίπου αρχίζει το σχετικό λήμμα της Βικιπαίδειας, αλλά περίπου ίδιον ορισμό βρίσκουμε και σε συμβατικές εγκυκλοπαίδειες -ας πούμε, στην εγκυκλοπαίδεια του Ηλίου, με την καθαρεύουσα που ήταν επιβεβλημένη στη δεκαετία του 1950, διαβάζουμε ότι το Πανδιδακτήριον ήταν «Ανώτατον εκπαιδευτήριον, είδος Πανεπιστημίου, ιδρυθέν εν Βυζαντίω τω 435 μ.Χ. υπό του αυτοκράτορος Θεοδοσίου Β’ του Μικρού. Είχεν εν όλω τριάκοντα καθηγητάς, διοριζομένους κατόπιν εξετάσεων ενώπιον της Συγκλήτου». Και τα δυο άρθρα συνεχίζουν λέγοντας ότι τον 9ο αιώνα το εκπαιδευτήριο μετεγκαταστάθηκε στη Μαγναύρα, γι’ αυτό και συχνά αναφέρεται ως Πανδιδακτήριο της Μαγναύρας.

Αυτά είναι γνωστά πράγματα, τα έχουμε διδαχτεί, τουλάχιστον οι παλιότεροι, στο σχολείο, είναι γνώσεις εδραιωμένες. Γι’ αυτό και αισθάνθηκα μεγάλην έκπληξη όταν πριν από λίγο καιρό, γράφοντας ένα άρθρο για την ανώτατη εκπαίδευση, διαπίστωσα, με πολύ μεγάλη έκπληξη, ότι η λέξη «πανδιδακτήριον» δεν υπάρχει σε καμιά πρωτογενή πηγή, δηλαδή σε κανένα κείμενο της βυζαντινής γραμματείας -αλλά, αν δεν υπάρχει η λέξη «Πανδιδακτήριον» στις πηγές, από πού το βρήκαν οι μεταγενέστεροι λόγιοι και επιστήμονες και αποκαλούν, όλοι τους, «Πανδιδακτήριον» το εκπαιδευτήριο της Κωνσταντινούπολης; Αυτό θα προσπαθήσω να διερευνήσω στο σημερινό άρθρο, το οποίο, πρέπει να το τονίσω, αντλεί το υλικό του σχεδόν αποκλειστικά από τα εξαιρετικά σχόλια που διατύπωσαν πολλοί φίλοι σχολιαστές στο προηγούμενο άρθρο του ιστολογίου, και που θα ήταν κρίμα να μείνουν σε σχετική αφάνεια.

Πριν ξεκινήσω, να το ξεκαθαρίσω. Το άρθρο δεν αμφισβητεί ότι υπήρξε στην Κωνσταντινούπολη ένα εκπαιδευτήριο, που ιδρύθηκε το 425 από τον Θεοδόσιο τον Β’ και το οποίο αργότερα επεκτάθηκε και έγινε θεσμός αντίστοιχος με τα σημερινά πανεπιστήμια. Τέτοιο ίδρυμα ασφαλώς και υπήρξε -το ερώτημα, στο οποίο εγώ απαντώ αρνητικά, είναι αν το ίδρυμα αυτό είχε, κάποια στιγμή ενόσω λειτουργούσε, την ονομασία «Πανδιδακτήριον».

Για να ξεκινήσουμε από την αρχή, το νομοθετικό κείμενο με το οποίο ιδρύθηκε από τον Θεοδόσιο το εκπαιδευτήριο της Κωνσταντινούπολης δεν συντάχθηκε στα ελληνικά, αλλά στα λατινικά, που ήταν ακόμα η επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας. Περιλαμβάνεται στον Θεοδοσιανό Κώδικα, στο 14ο βιβλίο, στο 9ο κεφάλαιο και στην 3η ενότητα (14.9.3) και μπορείτε να το διαβάσετε εδώ. Απ’ όσο καταλαβαίνω, χρησιμοποιείται ο όρος auditorium για τη σχολή που ιδρύεται.

Στη συνέχεια, στο Χρονικό του Γεωργίου Μοναχού, εικονόφιλου χρονογράφου, διαβάζουμε ότι κοντά στη Βασιλική κινστέρνα «παλάτιον ην σεμνόν, εν ω υπήρχε κατά τύπον αρχαίον οικουμενικός διδάσκαλος έχων μεθ’ εαυτού ετέρους μαθητάς αυτού» και ότι ο εικονομάχος αυτοκράτορας Λέων Γ’ (το θηρίο το ανήμερο, όπως τον αποκαλεί) έκαψε το κτίριο του ιδρύματος, που δεν το ονομάζει, καθώς και τα βιβλία, και γι’ αυτό έμειναν πίσω τα γράμματα στην Κωνσταντινούπολη για μερικά χρόνια. Σε ένα άλλο κείμενο, στα Πάτρια Κωνσταντινουπόλεως του Ψευδο-Κωδινού, έργο του Ι’ αι. κατά την εκτίμηση του εκδότη τους Th. Preger, βρίσκουμε πιθανώς και την ονομασία της σχολής, «οικουμενικόν διδασκαλείον»: «Το δε τετραδήσιον το οκτάγωνον, εις ο ήσαν στοαί οκτώ ήγουν καμαροειδείς τόποι, διδασκαλείον εκείσε ετύγχανεν οικουμενικόν, και οι βασιλεύοντες αυτούς εβουλεύοντο και ουδέν έπραττον χωρίς αυτών”. Αν δεν κάνω λάθος, αυτή είναι η μοναδική αναφορά στη βυζαντινή γραμματεία που δίνει το όνομα της σχολής, οικουμενικόν διδασκαλείον, υπάρχουν όμως πολλές αναφορές σε οικουμενικούς διδασκάλους, π.χ. «Γεωργίου του Χοιροβοσκού Βυζαντίου γραμματικού και οικουμενικού διδασκάλου».

Επομένως, τα μόνα ονόματα που παραδίδονται στη βυζαντινή γραμματεία για τη σχολή της Κωνσταντινούπολης είναι Auditorium και Οικουμενικόν Διδασκαλείον. Λέξη «πανδιδακτήριον» δεν υπάρχει πουθενά, ενώ πρέπει να πούμε ότι και η λέξη «διδακτήριον» στα αρχαία ελληνικά δεν σημαίνει το οίκημα στο οποίο γίνεται διδασκαλία, αλλά την απόδειξη.

Αν όμως είναι έτσι, πώς γεννήθηκε η τόσο ισχυρή πεποίθηση για την ονομασία «Πανδιδακτήριον»; Νομίζω πως έχω την απάντηση, η οποία, πρέπει να το ξαναπώ, είναι καρπός της συλλογικής έρευνας των σχολιαστών του ιστολογίου -είμαι πολύ τυχερός που έχω τόσο εκλεκτούς θαμώνες.

Όπως όλα δείχνουν, η λέξη «Πανδιδακτήριον» γεννήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα, όταν οι νεοέλληνες λόγιοι προσπαθούσαν να αποδώσουν τον νεολογισμό Université, Università, και τις άλλες λέξεις που γεννήθηκαν από το μεσαιωνικό λατινικό Universitas. Κάποιοι χρησιμοποίησαν το αρχαίο «Ακαδημία», αλλά οι περισσότεροι προτίμησαν να προτείνουν νέους όρους, ας πούμε «Καθολικότητες», «Καθολική σχολή», «Πανεπιστημείον», «Παντεπιστημόνιον», «Πανδιδασκαλείον» και βέβαια «Πανεπιστήμιον» (από τον Κοραή), που τελικά επικράτησε. Ένας από τους πρώτους όρους που προτάθηκαν ήταν και το «Πανδιδακτήριον», που τον συναντάμε, ας πούμε, στην προμετωπίδα του βιβλίου Ύμνοι δοξαστικοί, το οποίο τυπώθηκε Εν Βούδα παρά τη τυπογραφία του κατ’ Ουγκαρίαν Βασιλικού Πανδιδακτηρίου το 1797. Σε ένα άλλο βιβλίο, τη Βιογραφία του Μποναπάρτε, σημειώνεται: Εν Βούδα, τύποις του Καισαροβασιλικού Πανδιδακτηρίου, 1800. Μεταφραστής του δεύτερου αυτού βιβλίου είναι ο Κωνσταντίνος Γεωργιάδης Κουτζίκος, που ζούσε τότε στη Βουδαπέστη, οπότε δεν αποκλείεται να είναι αυτός που πρωτοεμπνεύστηκε την απόδοση Πανδιδακτήριο.

Το γεγονός είναι ότι ο όρος Πανδιδακτήριο χρησιμοποιήθηκε αρκετά κατά τον 19ο αιώνα, ως συνώνυμο του Πανεπιστημίου. Πολλές φορές σε κείμενα της εποχής βρίσκει κανείς άλλοτε Πανδιδακτήριον και άλλοτε Πανεπιστήμιον, επειδή θεωρούσαν ότι είναι κακό στιλ να επαναλαμβάνεται πολλές φορές η ίδια λέξη. Όπως παρατηρεί ο Στέφανος Κουμανούδης στη Συναγωγή νέων λέξεων, το Πανδιδακτήριον «το μεταχειρίζονται όμως τινές έτι και νυν, ως παραφραστικόν και οιονεί σεμνότητος πλείονος χάριν και προς αποφυγήν της εν τω λόγω συχνής επαναλήψεως του επισήμως εν τοις ελληνικοίς κώδιξι κυρωθέντος πανεπιστημίου». Για παράδειγμα, στον πρυτανικό λόγο του Καστόρχη το 1872 οι δυο όροι, Πανδιδακτήριον και Πανεπιστήμιον, εναλλάσσονται αδιάφορα.

Και φτάνουμε στη μνημειώδη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους του Κων. Παπαρρηγόπουλου, που εκδόθηκε τμηματικά γύρω στα 1860-1870. Εκεί, στον δεύτερο τόμο, μέρος Β, σελ. 243 γίνεται λόγος για τη σχολή που ίδρυσε ο Θεοδόσιος. Το σχετικό κεφάλαιο έχει τίτλο «Το εν Κωνσταντινουπόλει Πανδιδακτήριον”. Γράφει ο Παπαρρηγόπουλος: “.. εν έτει 425 ίδρυσεν εν Κωνσταντινουπόλει ανώτατον εκπαιδευτήριον, το οποίον σήμερον ηθέλομεν ονομάσει πανεπιστήμιον και το οποίον περιελάμβανε τριάκοντα καθηγητάς, εξ ων πεντεκαίδεκα εδίδασκον την ελληνικήν γραμματικήν και φιλολογίαν … ”. Και παρακάτω “Καθηγητής εν τω πανδιδακτηρίω τούτω δεν ηδύνατο τις να διορισθή ειμή μετ’ αυστηράν ενώπιον της συγκλήτου επιστημονικήν δοκιμασίαν….”. Ο Παπαρρηγόπουλος ονομάζει ο ίδιος «πανδιδακτήριο» το εκπαιδευτήριο, αλλά δεν λέει πουθενά ότι οι βυζαντινοί το αποκαλούσαν έτσι.

Είναι λοιπόν πολύ πιθανό η σύνδεση του νεολογισμού Πανδιδακτήριον με τη βυζαντινή σχολή να έγινε από όσους διάβασαν απρόσεχτα τον Παπαρρηγόπουλο. Και στη συνέχεια, καθώς δεν ήταν ευχερής η αναδρομή στις πρωτογενείς πηγές, θεωρήθηκε ως κεκτημένη γνώση ότι η ονομασία Πανδιδακτήριον δόθηκε από τους βυζαντινούς. Και αυτό επαναλαμβάνεται από τότε, ακόμα και σε συγγράμματα με μεγάλο κύρος. Για παράδειγμα, στο μνημειώδες έργο του Φ. Κουκουλέ «Βυζαντινών βίος και πολιτισμός», στον 6ο τόμο (σελ. 115-125) υπάρχουν δυο άρθρα για την ανώτατη εκπαίδευση, με τη γενική ονομασία “ΠΕΡΙ ΤΟ ΠΑΝΔΙΔΑΚΤΗΡΙΟΝ”. Το πρώτο άρθρο έχει τίτλο ΕΙΣ ΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟΝ. Στον τίτλο αυτό υπάρχει υποσημείωση όπου λέει (αντιγράφω): Το Πανεπιστήμιον της Κωνσταντινουπόλεως ήλλασσε κατά καιρούς ονόματα. Επί Κωνσταντίνου του Μεγάλου εκαλείτο μέγα διδασκαλείον, επί Θεοδοσίου του Β’ auditorium ή σχολή του Καπιτωλίου, μετά ταύτα δ’ ελέχθη πανδιδακτήριον και οικουμενικόν διδασκαλείον και κατά τον ΙΕ’ αιώνα καθολικόν μουσείον. Η επί Κωνσταντίνου του Μονομάχου ιδρυθείσα σχολή ωνομάζετο διδασκαλείον των νόμων.

Ο Κουκουλές δεν τεκμηριώνει τις ονομασίες αυτές με παραπομπές στις πηγές. Στο άρθρο αυτό, όπως και στο επόμενο (“Προσόντα, προνόμια και αμοιβαί των καθηγητών του Οικουμενικού Διδασκαλείου”) χρησιμοποιεί αδιάφορα τους όρους Πανεπιστήμιον, Πανδιδακτήριον, Οικουμενικόν διδασκαλείον, σαν να είναι συνώνυμοι. Δεν δίνει πρωτογενή πηγή, μόνο δευτερογενείς, π.χ. Fr. Schemmel, Die Hochschule von Kostantinopel im IV Jahrhundert (Neue Jahrb. fuer das klass. Altertum, 2, 153). Αυτή την πηγή την ελέγξαμε, και δεν έχει καμιά αναφορά σε πανδιδακτήριο (και πώς θα μπορούσε, άλλωστε).

Ρωτήσαμε και βυζαντινολόγο, ο οποίος μας επιβεβαίωσε ότι σε καμιά βυζαντινή πηγή δεν υπάρχει ο όρος «πανδιδακτήριο» -δεν ήταν ανακάλυψη δική μας, δηλαδή. Οι ειδικοί το ήξεραν, αλλά κρατούσαν τη γνώση για τον εαυτό τους, όπως φαίνεται, διότι «όλος ο υπόλοιπος κόσμος» φαίνεται να πιστεύει ότι η λέξη «πανδιδακτήριον» είναι βυζαντινή.

Η λαθεμένη πληροφορία για το «πανδιδακτήριον» δεν βρίσκεται μόνο στις εγκυκλοπαίδειες που παρέθεσα αρχικά, αλλά και σε σχολικά βιβλία (π.χ. Ιστορία των Επιστημών και της Τεχνολογίας της Γ’ Λυκείου: “… Όφείλουμε εδώ να διευκρινίσουμε ότι χρησιμοποιούμε τον όρο «πανεπιστήμιο» συμβατικά, για να δηλώσουμε το κρατικό ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα που κατά καιρούς είχε διάφορες ονομασίες, όπως «αυτοκρατορικό auditorium», «οικουμενικόν διδασκαλείον», «πανδιδακτήριον» κ.ά.”), σε διατριβές (στη σελ. 170: «Ο Θεοδόσιος ο Β’, με προτροπή της μορφωμένης συζύγου του Ευδοκίας, αναδιοργάνωσε το Πανεπιστήμιο που ονομάστηκε Παιδιδακτήριο» -μάλλον τυπογραφικό λάθος), σε ανακοινώσεις σε συνέδρια (Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Β’ (408-450 μ.Χ.) με εισήγηση της συζύγου του Αθηναΐδας-Ευδοκίας εξέδωσε στις 27 Φεβρουαρίου 425 νόμο που στο πρώτο μέρος του ρύθμιζε την κρατούσα κατάσταση και στο δεύτερο προέβαινε στην αναδιοργάνωση του πανεπιστημίου, του πρώτου κρατικού πανεπιστημίου με το όνομα «Πανδιδακτήριον» και καθόριζε τη σύνθεση του διδακτικού προσωπικού), αλλά και σε ξενόγλωσσες Βικιπαίδειες (enseigna dans un établissement appelé le Πανδιδακτήριον).

Αν πάντως κάποιος έχει στοιχεία για να αντικρούσει τα όσα έγραψα, τον παρακαλώ θερμά να τα παρουσιάσει -όπως επίσης κι αν κάποιος έχει παλαιότερη από το 1797 ανεύρεση του όρου «Πανδιδακτήριον». Από την άλλη πλευρά, αφού σήμερα όλοι σχεδόν πιστεύουν ότι οι βυζαντινοί το έλεγαν Πανδιδακτήριο, κάποιος θα έλεγε ότι κακώς γράφτηκε το άρθρο, και ότι σήμερα η ονομασία του βυζαντινού εκπαιδευτηρίου είναι, όντως, Πανδιδακτήριον, αφού έτσι θέλησαν και το κατασκεύασαν οι νεότεροι. Ή δεν είναι έτσι;

32 Σχόλια to “Πανδιδακτήριον, αυτό το ανύπαρκτο”

  1. Γς said

    Καλημέρα
    >Πανδιδακτήριον, αφού έτσι θέλησαν και το κατασκεύασαν οι νεότεροι

    των Βυζαντινών, αφού έτσι θέλησαν να τους ονομάσουν οι νεότεροι

  2. Για την ιστορία να γράψουμε και ποιοι ήταν οι εκλεκτοί σχολιαστές! Οι εξής (από το σχ. 85 κ.ε.): Yannis, Άρτεμη, spyroszer, Ππαν, Μαρία, Gbaloglou. Όσο για τον βυζαντινολόγο, μια και τον ρώτησε η Μαρία υποπτεύομαι ποιος είναι (και γιορτάζει σε μια βδομάδα).

  3. Νέο Kid Στο Block said

    Δεδομένης της Δυτικής αναφοράς στους εκλεκτούς σχολιαστές, και δεδομένου του 0mod2(3) αριθμού τους ,γεγονός που συνιστά 3 ζεύγη σχολιαστών ,θα μπορούσαμε να τούς χαρακτηρίσουμε Αντάι-Κουκούληαν πέαρς; («Anti-Coucoulean pairs»); 🙂
    (το παραπάνω είναι απόπειρα αστείου που μόνο ένας από τους 6 σχολιαστές μπορεί να πιάσει, λόγω κάποιου ειδικού λόγου. Οι υπόλοιποι 5 μπορούν να είναι ήσυχοι ότι ουδέν μειωτικό ή απαξιωτικό ή πονηρό προκύπτει ή υποννοείται εξ αυτού.)

  4. Εγώ κάτι έπιασα: διαιρούνται δια του δύο με αποτέλεσμα 3 χωρίς υπόλοιπο, άρα τρία ζεύγη (σώπα…). Τα ρέστα έχουν να κάνουν με τον Κουκουλέ;
    (Πανδιδακτήριο το κάναμε εδώ μέσα)

  5. Γς said

    Και θυμήθηκα τις «Νεοπαγανιστικές Απάτες «κάποιου που
    >γιορτάζει σε μια βδομάδα

  6. gbaloglou said

    3,4: φυσικά και δεν θέλαμε να κουκουλωθεί το θέμα του πανδιδακτηρίου 🙂 🙂

  7. Νέο Kid Στο Block said

    Γιώργο, θα υπολογίσω το ελάχιστο αντάι-κουκούλαελ pair. Aφού είστε 6 οι εκλεκτοί και ένας ο Σαραντάκος 7, και είστε όλοι «και οι πρώτοι!» ,άρα είστε μεταξύ σας πρώτοι, ήτοι x=6 και y=7. H ελάχιστη θετική λύση της διοφαντικής
    6x-7y=1 είναι η x=6, άρα κάθε ζεύγος ακεραίων της μορφής( 6(6+42κ), 7(6+42κ) ) είναι Αnti-Coucouleal διά κάθε μη αρνητικό ακέραιο k. Για κ=0 λοιπόν παίρνουμε το πρώτο Αντικουκούλειο ζεύγος :(36, 42) (εσύ είσαι το 36 και από το inclusion-exclusion principle προκύπτει ότι η Μαρία είναι το 42 🙂 ) To «ιστορικό» ζεύγος (63,217) (που δικαιωματικά θα σού ανήκε!) το αποδίδω σε Ππαν και Σπύρο .

  8. sarant said

    Kαλημέρα, έστω και με καθυστέρηση, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια, και να με συμπαθάτε για την απουσία από τις επάλξεις του ιστολογίου -είχα δουλειές από το πρωί και έφυγα νωρίς.

    Ομολογώ, Νεοκίντ, ότι τα αντικουκούλεαν δεν τα καταλαβαίνω. Αν θες, πες κάτι παραπάνω πώς ονομάστηκαν έτσι.

  9. Μαρία said

    >έκαψε το κτίριο του ιδρύματος, που δεν το ονομάζει, καθώς και τα βιβλία

    Όπως για την ονομασία «οικουμενικόν διδασκαλείον» έτσι και για το κάψιμο των βιβλίων άλλη πηγή δεν υπάρχει και ως εκ τούτου μπορεί να θεωρηθεί συκοφαντία, μου είχε πει εκείνος ο καλός βυζαντινολόγος.

  10. sarant said

    Mαρία, για το Οικουμενικόν Διδασκαλείον υπάρχει και ο ψευδοΚωδινός.

  11. Νέο Kid Στο Block said

    «Από την άλλη πλευρά, αφού σήμερα όλοι σχεδόν πιστεύουν ότι οι βυζαντινοί το έλεγαν Πανδιδακτήριο, κάποιος θα έλεγε ότι κακώς γράφτηκε το άρθρο, και ότι σήμερα η ονομασία του βυζαντινού εκπαιδευτηρίου είναι, όντως, Πανδιδακτήριον, αφού έτσι θέλησαν και το κατασκεύασαν οι νεότεροι. Ή δεν είναι έτσι;»

    Nίκο, αν καταλαβαίνω σωστά το πνεύμα της παραπάνω καταληκτικής του άρθρου σου παραγράφου, θεωρείς δόκιμο τελικά το «Πανδιδακτήριον», έτσι; Eίναι λίγο -όπως το βλέπω το θέμα με τις «τουριστικές» μου γνώσεις/εντυπώσεις- σαν τους αρχαίους Σπαρτιάτες και τη Σπάρτη σήμερα. Όλοι -και σε βιβλία- λένε «Σπαρτιάτες» ,αν και οι ίδιοι χρησιμοποιούσαν άλλο αυτοπροσδιορισμό. Όχι;

  12. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Εμένα πάντως, μου αρέσει πιο πολύ η λέξη πανδιδακτήριο απο το πανεπιστήμιο, νομίζω οτι ταιριάζει καλύτερα, αισθητικά τουλάχιστον.
    Όμως μια και μιλάτε για νεολογισμούς σήμερα, που εγώ δεν μπορώ να έχω καμία άποψη, να πώ εναν νεολογισμό που άκουσα στο ράδιο, και φέρεται να τον είπε ο Βενιζέλος σε κομματική διαμάχη, ΕΚΤΣΟΓΛΑΝΙΣΜΟΣ.!!!

    Τελικά αυτός ο «άνθρωπος» με το που πήρε την πολυπόθητη αρχηγία του ΠΑΣΟΚ, όλο και πιο λίγος αποδεικνύεται.

    Μίνι διαγωνισμός χωρίς έπαθλο, μια και ο σχολιασμός σήμερα, είναι οικογενειακός.
    Ποιός θεωρείτε οτι είναι πιο βλάκας πολιτικός, ο ΓΑΠ ή ο Βενιζέλος, και γιατί;

  13. gbaloglou said

    7, 8 🙂

  14. Yannis said

    Καλησπέρα.

    Νικοκύρη, είναι σωστό να γκρεμίζεις τους μύθους των σχολικών μας χρόνων, Χριστουγεννιάτικα; 🙂

    Εντύπωση μου κάνει ότι η Σύγκλητος ήταν που ενέκρινε τους διορισμούς των διδασκάλων μετά από δοκιμασία. Με τί προσόντα έκριναν οι συγκλητικοί; Ξέρουμε κάτι περισσότερο για τη διαδικασία;

    «Ουγκαρία» το έγραφαν τότε;
    Ισως, λοιπόν, ο όρος να προέρχεται από εκεί. Ψάχνοντας λίγο στο διαδίκτυο, βρήκα ότι το (σημερινό Eötvös Loránd) ονομαζόταν Budapesti Tudományegyetem. Ο όρος «Tudományegyetem» δεν έχει ακριβή αντιστοίχιση (απ’ όσο κατάλαβα) με το «University».
    Κάποιος που γνωρίζει μαγυάρικα ίσως μας διαφωτίσει για την ακριβή μετάφραση του όρου.

  15. Νέο Kid Στο Block said

    Γιάννη, το «έγκιετεμ» (egyetem) πάντως είναι σίγουρα «Πανεπιστήμιο». Το ξέρω καθότι ο αδερφός μου τυγχάνει απόφοιτος του Μουσάκιέγκιετεμ (Πολυτεχνείο) της Βουδαπέστης (τόσο τούκοβε κι αυτουνού.., δεν ήξερε,δε ρώταγε;)

  16. Γς said

    Και πως θα μπορούσαμε να πούμε το Λύκειο του Αριστοτέλη και την Ακαδημία του Πλάτωνα με σημερινούς όρους;

  17. Yannis said

    15. Ευχαριστώ. Ψάχνοντας προσεκτικότερα, βρήκα (σε online λεξικό) ότι το egyetem έχει την έννοια του ιδρύματος (και του Πανεπιστημίου και φτιάχνει και το universal), tudomåny είναι η επιστήμη(;) και mûszaki είναι ο μηχανικός. Καμιά ετυμολογική σχέση, όπως φαίνεται, με τη διδασκαλία, άρα άκυρη η υπόθεσή μου.

  18. physicist said

    #14. — Μαγυάρικα δεν ξέρω αλλά μου είχε αρέσει πολύ η λέξη Yliopisto στα φινλανδικά (που κάποια συγγένεια έχουν με τα ουγγρικά, χωρίς να ξέρω ακριβείς λεπτομέρειες). Ηλιόπιστο, πιστό στον Ήλιο, στο Φως και στη μεταλαμπάδευση της Γνώσης. Ελληνική λέξη πέρα για πέρα.

    (Γιά να ιδούμε τι ψάρια θα πιάσουμε …)

    Γιάννη, χαθήκαμε, όλα καλά;

  19. spiral architect said

    @12: Εκβενιζελισμός: Το ανώτατο στάδιο του εκτσογλανισμού. 😀

  20. Yannis said

    18. Γεια σου, Φυσικέ! Ολα καλά, πολλές παραδόσεις και διοικητικά το τελευταίο δίμηνο. Το αυτό (όλα καλά) εύχομαι και δι’ υμάς.

    Βλέπω ότι κινείσαι προς Τζιροπούλου μεριά 🙂
    Συγγνώμη, αλλά καμιά σχέση με τον ήλιο και την πίστη.
    Απλά, yliopisto = ανώτατο ίδρυμα. (yli=υπέρ, opisto=ίδρυμα, ινστιτούτο).
    http://en.wiktionary.org/wiki/yliopisto

  21. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    19 – Ξέρεις, το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι οτι τέτοια άτομα κυκλοφορούν ελεύθερα, αλλα το οτι αποφασίζουν για το μέλον μας. Το απίστευτο; είναι αιρετά, δηλαδη αποφασίζουμε εμείς ποιός θα μας κλέψει, θα μας κατηγορήσει, θα μας σκοτώσει, ή θα μας οδηγήσει στο καλύτερο, και μια και συνήθως κρίνουμε εξ ιδίων, ο Βαραβάς κερδίζει για πλάκα.

  22. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα! Ελειπα, είχα πάει σε μια παράσταση του Κάπου περνούσε μια φωνή, του Λαπαθιώτη από τρία λαμπρά παιδιά στο Bios.

    Ωρσίο το Ηλιόπιστο πάντως!

  23. Alexis said

    Καλημέρα, συγχαρητήρια για την ανάρτηση!
    Ο τίτλος ωστόσο, παρά την διευκρίνηση της 3ης παραγράφου, είναι ελαφρώς παραπλανητικός, αφού δίνει την εντύπωση ότι «Πανδιδακτήριον» δεν υπήρχε.
    Θα ήταν προτιμότερος π.χ. ένας τίτλος «Το Πανδιδακτήριον και γιατί δεν το έλεγαν έτσι» ή κάτι ανάλογο τέλως πάντων…
    Όχι τίποτα άλλο δηλαδή αλλά αφορμές ψάχνουν κάποιοι να πουν ότι μετά το Κρυφό Σχολειό και το χορό του Ζαλλόγου αμφισβητείται και η ύπαρξη του Πανδιδακτήριου 🙂

  24. physicist said

    #20. — Καλώς τον και καλές γιορτές εύχομαι!

    Είπα να κάνω λίγον αλπινισμό να δω τη γλύκα, μη με ξεσυνερίζεσαι. 🙂

  25. physicist said

    #22. — Ωρσίο το Ηλιόπιστο πάντως!

    Νίκο, το ωρσίο είναι παράγωγο του ώρσε! (με ανοιχτή παλάμη κλπ.);

    😉

  26. Νέο Kid Στο Block said

    Βρήκαμε (επιτέλους!) τη θρησκεία του Φυσικού! Eίναι Sonnengläubiger! 😆
    (βρε μήπως ήταν Sonnenhaus το φινλανικό; Ηλιόσπιτο,δηλαδή και απλά γλώσεψες την μπέρδα σου στο -σπ- ; 🙂 )

  27. sarant said

    25: 🙂

  28. physicist said

    #26. — 😀

    Καλά Χριστούγεννα σε όλες και όλους! Εδώ στο αλπικό(!) περιβάλλον, η γιορταστική βραδιά είναι η αποψινή.

  29. Yannis said

    24. Ποιος θα είναι ο Σημαιοφόρος στο αλπικό σας περιβάλλον; 🙂
    Καλά Χριστούγεννα και σε σένα, Φυσικέ, και σ’ όλες κι όλους, αλπινιστές και μη!

  30. BLOG_OTI_NANAI said

    Ο Σαραντάκος τίμια αναφέρει ότι : το «άρθροαντλεί το υλικό του σχεδόν αποκλειστικά από τα εξαιρετικά σχόλια που διατύπωσαν πολλοί φίλοι σχολιαστές«.

    Όμως, θα πρέπει να πούμε ότι το σημαντικότερο κομμάτι της έρευνας, δόθηκε ολόκληρο από τον Κώστα Λάππα και το βιβλίο του, «Πανεπιστήμιο και φοιτητές στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα» το οποίο υπάρχει και ψηφιοποιημένο στο «Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας«.

    Η συγκεκριμένη έρευνα για το πανεπιστήμιο όπου αναφέρονται όλα τα στοιχεία ξεκινά από τη σελίδα 25:

    http://www.iaen.gr/panepistimio_kai_foitites_stin_ellada_kata_ton_19o_aiona-b-59*25.html#

    Επειδή δεν είδα ν’ αναφέρεται το όνομα του, καλό είναι ν’ αναφερθεί.

    Σίγουρα για την αρχή της χρήσης της λέξης «Πανδιδακτήριο» θα μπορούσε οποιοσδήποτε να θεωρήσει ότι είναι παλαιότερη του 1797, καθώς ο «Θησαυρός Γραμματικής» του Καραϊωάννη εκδόθηκε στα 1797 από τις εκδόσεις της «Ακαδημίας» της «Ουγκαρίας» ( http://pandektis.ekt.gr/pandektis/bitstream/10442/59889/1/2186.jpg ). Κι όμως, την ίδια ακριβώς χρονιά (1797) ο φορέας των εκδόσεων μετονομάζεται και η Βασιλική Ακαδημία γινεται Βασιλικό Πανδιδακτήριο και εκδίδει το «ύμνοι δοξαστικοί εγκωμιαστικοί ψαλλόμενοι εις την Γέννησιν του Κυρίου και σωτήρος ημών Ιησού Χριστού εις τον λέγετον ήχον«.

    Αυτό πάντως που κάνει τον αναγνώστη να μπερδευτεί περισσότερο, είναι ότι σε τεκμήρια γκρίζας βιβλιογραφίας, σε εγκυκλοπαίδειες και σε ελάχιστα (ευτυχώς ) άλλα κείμενα, η εισαγωγή του όρου «Πανδιδακτήριο» τοποθετείται σε πολύ συγκεκριμένο χρόνο, επί αυτοκράτορα Ηρακλείου. Μια τόσο συγκεκριμένη αναφορά, σίγουρα θα μπορούσε να μπερδέψει οποιονδήποτε αν δεν έχει λόγο ή την περιέργεια να το ερευνήσει.

    Ο Κουκουλές βεβαίως, υιοθετεί το σφάλμα και διατυπώνει ότι «ήλλασσε κατά καιρούς ονόματα. Επί Κωνσταντίνου του Μεγάλου εκαλείτο μέγα διδασκαλείον […] μετά ταύτα δ’ ελέχθη πανδιδακτήριον«. Βεβαίως, στην εποχή του Κουκουλέ δεν υπήρχε ούτε το CD ούτε και η ιστοσελίδα της TLG, κάτι που κάνει ιδιαίτερα εύκολη την σημερινή έρευνα, ευτυχώς όμως, άλλοι σημαντικοί βυζαντινολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο χωρίς όμως να τον θέτουν σε εισαγωγικά ως συγκεκριμένο τίτλο.

  31. sarant said

    30: Ναι, στα αρχικά σχόλια αναφέρεται η οφειλή στην εργασία του Λάππα. Καλά κάνατε και το αναφέρετε. Στα άλλα συμφωνούμε.

  32. BLOG_OTI_NANAI said

    Διόρθωση:
    «… θα μπορούσε οποιοσδήποτε να θεωρήσει ότι είναι ΝΕΩΤΕΡΗ του 1797″.

    Μια αναφορά του τεκμηρίου «ύμνοι δοξαστικοί…» υπάρχει στη βιβλιογραφία Θωμά Παπαδόπουλου: http://sykoutris.academyofathens.gr/assets/generatepdf.aspx?id=128571&aa=&w= (αρ. 2896)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: