Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Από το κωλόκουρο στα κουρκουμπίνια

Posted by sarant στο 30 Δεκεμβρίου, 2013


Ξεκινάω με ανακοίνωση, που θα μου δώσει και την πάσα για να προχωρήσω στο σημερινό θέμα. Ανακοινώνω λοιπόν και ειδοποιώ ότι αν θέλετε να ψηφίσετε για τη Λέξη της χρονιάς πρέπει να βιαστείτε, η προθεσμία λήγει σήμερα, στις 18.00, στις 6 το απόγευμα δηλαδή. Για να ψηφίσετε, κλικάρετε εδώ.

Στην ψηφοφορία έχουν μπει 52 λέξεις, όχι όμως οι δυο λέξεις του τίτλου, που άλλωστε δεν ακούστηκαν πολύ τη χρονιά που πέρασε. Κι αν αναρωτιέστε τι σχέση έχουν τα κουρκουμπίνια, ίσως δεν έχετε διαβάσει την απολογία του αναπληρωτή διευθυντή Εξοπλισμών του υπουργείου Άμυνας κ. Αντώνη Κάντα, όπου αποκαλύπτεται ότι ένας από τους λογαριασμούς στον οποίο διοχετεύονταν τα ποσά από τις δωροδοκίες είχε την ονομασία kourkoubini. Κι έτσι, τα κουρκουμπίνια, που όλοι τα ξέραμε για σοροπιαστά γλυκά, μπορούν να αποκτήσουν και μια νέα σημασία, να δηλώνουν δηλαδή τις μίζες. Καθώς μάλιστα ο μιζαδόρος θα μπαίνει στο γραφείο του μιζολήπτη θα μπορεί να κρατάει στα χέρια ένα κουτί δεμένο με φιόγκο, όπως των ζαχαροπλαστείων, και να δηλώνει περήφανα «τα έφερα τα κουρκουμπίνια». Καλύτερο το βρίσκω αυτό, παρά την ορολογία που φέρεται να χρησιμοποίησε ο νεοδημοκράτης πολιτευτής κ. Χάρης Τομπούλογλου, όπου τα χιλιάρικα είχαν τη συνθηματική ονομασία «ημέρες αδείας» -και «είσαι εντάξει με 25 μέρες άδεια;» τον ρώτησε ο μεσάζοντας.

Ο γενικός όρος, πάντως, είναι μίζα. Η λέξη μάς έχει απασχολήσει κι άλλοτε, και ομολογώ ότι δεν έχω ξεκαθαρίσει απόλυτα την ετυμολογία της. Από μια πρώτη ματιά, φαίνεται να προέρχεται από το γαλλικό mise, από το οποίο άλλωστε προέρχεται και η άλλη μίζα, η αθώα, ο εκκινητήρας των αυτοκινήτων. Η γαλλική λέξη είναι το θηλυκό της μετοχής του ρήματος mettre (βάζω, θέτω, τοποθετώ). Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι η μίζα (η δωροδοκία) προήλθε από τη μίζα του αυτοκινήτου, μια και είναι το ποσόν που χρειάζεται για να «μπει σε λειτουργία» μια όχι και τόσο νόμιμη υπόθεση, αλλά υπάρχει και η μίζα του καζίνου και των χαρτοπαιγνίων, κι αυτή από το γαλλ. mise, που είναι πιο παλιά και πιο πιθανή αρχή. Την άλλη φορά που είχαμε συζητήσει στο ιστολόγιο το θέμα, ο φίλος Σπύρος βρήκε επίσης ότι mise ονομάζεται, στα παλιά αγγλικά, το δώρο που έδιναν οι Ουαλοί στον βασιλιά τους -αλλά δεν είναι ανάγκη να πηγαίνουμε τόσο μακριά, η γαλλική λέξη mise με τη σημασία του ποσού που ποντάρεις στο χαρτοπαίγνιο είναι πειστικότατη για προέλευση της δικής μας μίζας -και αυτήν δέχονται και τα λεξικά.

Ωστόσο, εγώ έχω μια επιφύλαξη, επειδή έχω συναντήσει, σε παλιότερα ιδίως κείμενα, τον τύπο μίτζα, που φαίνεται να είναι η αρχική μορφή της λέξης -ας πούμε στον προπολεμικό Τροφοδότη, ένα μυθιστόρημα του Π. Μπρεδήμα. Αλλά θυμάμαι επίσης καθαρά ότι ο Γιάννης Ιωάννου, σε γελοιογραφίες του 1988 περίπου, αυτόν τον τύπο χρησιμοποιούσε, για τα τοτινά σκάνδαλα. Θα μπορούσε βέβαια η μίτζα να είναι παράλληλος τύπος της μίζας.

Το κωλόκουρο, που το έβαλα στον τίτλο, είναι μια ειδική μορφή μίζας, αφού, στη σημερινή σημασία της λέξης, είναι η (όχι μεγάλη) αμοιβή που δίνεται στους ελάσσονες εργολάβους που συμμετέχουν σε έναν στημένο διαγωνισμό του δημοσίου  για να υποβάλουν προσφορά που να υστερεί σε σχέση με την προσφορά του ευνοουμένου, ή για να αποχωρήσουν ήσυχα και να αφήσουν τα πράγματα να εξελιχθούν «ομαλά». Η λέξη πάντως έχει την προέλευσή της στον αγροτικό κόσμο, αφού «κωλόκουρο» είναι κυριολεκτικά το μαλλί που προέρχεται από τα οπίσθια και τους μηρούς του προβάτου, το οποίο είναι δεύτερης ποιότητας. Λογικό φαίνεται ο τσέλιγκας να χάριζε αυτό το παρακατιανό μαλλί σε τίποτα αγροφύλακες, οπότε έτσι θα πήρε η λέξη τη σημασία της, αν και είναι αξιοσημείωτες αφενός η σημασιακή της εξειδίκευση και αφετέρου η επιβίωσή της σε καθαρά αστικά συμφραζόμενα. Τα νεότερα μεγάλα λεξικά μας δεν καταγράφουν το κωλόκουρο (εκτός αν το έχει ο Μπαμπινιώτης στην τελευταία έκδοσή του τού 2012, που δεν την έχω).

Η μίζα και το κωλόκουρο είναι το ποσό της δωροδοκίας. Η ίδια η πράξη της δωροδοκίας στη λαϊκή γλώσσα λέγεται λάδωμα, ενώ λαδώνω σημαίνει δωροδοκώ και ο υπάλληλος που χρηματίζεται λέγεται λαδιάρης. Η εικόνα του τροχού που λαδώνεται (λιπαίνεται) για να γυρίζει εύκολα και αθόρυβα είναι πολύ χαρακτηριστική και εξηγεί την προέλευση της φράσης -όπως μάλιστα με πληροφορεί ο Ν. Πολίτης ανάλογα υπάρχουν ή υπήρχαν και στα γερμανικά (seinen Wagen schmieren). «Αλείφτηκε ο τροχός, γι’ αυτό και δεν φωνάζει» είναι μια παλιά φράση που παραδίδει ο Πολίτης, ενώ υπάρχει και η ξεχασμένη παραλλαγή «αλείφτηκαν τα φαλάγγια», όπου φαλάγγια είναι τα στρογγυλά δοκάρια (φάλαγγες) της εσχάρας που πάνω τους γίνεται η καθέλκυση του πλοίου -«Αν χρειάζεται ν’ αλείψουμε τα φαλάγγια, δώσε διά λογαριασμό μου, αφέντη» λέει ένας στον Βασιλικό του Μάτεση, ενώ στον Καπετάν Μιχάλη του Καζαντζάκη διαβάζουμε: «Τά’χω εγώ καλά με τους νιζάμηδες που φυλάγουν του  Λαζαρέτου την Πόρτα (…) Κάτι κοντραμπάντα που κάνω, κάτι νταμιτζάνες ρακή και πακέτα καπνό και κουτιά λουκούμια που τους αποχερίζω για να κλείνουν τα μάτια… να μην τα πολυλογούμε, θα λαδώσω πάλι τον τροχό και θα γλιστρήσουμε όλοι όξω, άμαχα κι ατάραχα!» Αλλά και στον Ζορμπά, ο Αλέξης Ζορμπάς διαβεβαιώνει το αφεντικό του ότι «θα λαδώσω τον τροχό και θα κυλήσει». Ο τροχός δεν λαδωνόταν μόνο με λάδι, αλλά και με άλειμμα, δηλαδή μαγειρικό λίπος. «Το κάνουμε εμείς και πάει. Του βάζουμε άλειμμα», διαβεβαιώνει τη γυναίκα του ο καπετάν Πανάγος στην «Πιτρόπισσα» του Παπαδιαμάντη.

Στα γαλλικά υπάρχει η φράση graisser la patte à qqn, του λαδώνω το ξερό, ας πούμε (patte είναι το πόδι του ζώου και υποτιμητικά το ανθρώπινο χέρι). Η μίζα στα γαλλικά λέγεται pot de vin, κατά λέξη κανάτα με κρασί -δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε την προέλευση της λέξης, αρχικά ήταν το δωράκι που δίνουμε σε κάποιον για να πιει κάτι, το πουρμπουάρ που λέμε. Στα αγγλικά, λέγεται bribe (είναι και ρήμα), μια λέξη που έχει τις ρίζες της στην αργκό των ζητιάνων και που, σύμφωνα με τον μεγάλο καταλανό ετυμολόγο Κορομινάς, μπορεί να ανάγεται, τελικά, στη… Βίβλο (μεγάλη ιστορία, θα την πούμε άλλη φορά).

Στα αρχαία, είχα διαβάσει ότι η φράση «βους επί γλώττη επέβη», που τη λέγαν για όσους δεν ήθελαν να μιλήσουν για ένα θέμα, είχε την αρχή της στο ότι κάποια νομίσματα είχαν πάνω τους μια βοϊδοκεφαλή -βόδι του πάτησε τη γλώσσα, δωροδοκήθηκε, γι’ αυτό δεν μιλάει. Ωστόσο, πρόσφατα διάβασα ότι αυτή η άποψη έχει καταρριφθεί, οπότε τη μεταφέρω με επιφύλαξη.

Αν και προφανώς δεν έχουμε εξαντλήσει το θέμα, έχουμε πει πολλά οπότε εγώ θα σταματήσω, κι αν θέλετε συμπληρώνετε. Θα κλείσω με ένα εντελώς παράπλευρο σχόλιο για την υπόθεση Τομπούλογλου. Διάβασα (π.χ. εδώ) ότι ο κατηγορούμενος για δωροδοκία νεοδημοκράτης πολιτευτής απολύθηκε από την Εθνική Τράπεζα και μάλιστα με συνοπτικές διαδικασίες. Δεν θα σταθώ στο ότι δεν πέρασε από πειθαρχικό, στους άγριους καιρούς που ζούμε ακόμα και να αναφέρεις το τεκμήριο αθωότητας σε κάνει ύποπτο. Παρατηρώ όμως ότι ο Τ. χαρακτηρίζεται «χαμηλόβαθμος υπάλληλος», ενώ όταν διορίστηκε ισόβιο μέλος του Ιδρύματος Αγλ. Κυριακού από το Πρωτοδικείο είχε χαρακτηριστεί «Ανώτερος Υπάλληλος«. Φαίνεται πως ο βαθμός του μπορούσε να ανεβοκατεβαίνει: να γίνεται ανώτερος όταν θέλουμε να τον παινέψουμε και να τον διορίσουμε, και να πέφτει απ’ τα ψηλά στα χαμηλά όταν δεν θέλουμε πια να έχουμε καμιά σχέση μαζί του.

47 Σχόλια to “Από το κωλόκουρο στα κουρκουμπίνια”

  1. Θρασύμαχος said

    http://mises.org/

  2. Alexis said

    Περί μίζας…

    Είναι γνωστό στους θαμώνες του slang.gr και το «μίζων ελληνικό λεξικό» τόμος α΄ και τόμος β΄

  3. Γς said

    2:
    Καλημέρα
    Πάει το 13. Μία και η σημερινή

    >graisser la patte à qqn
    α κελκέν

    Εχει ψωμί το σημερινό θέμα και κρίμα που θα τρέχω σε εφορίες και τράπεζες.

    Για αρχίστε! Κι έφτασα

  4. christos k said

    Καλημέρα, στον Μπαμπινιώτη υπάρχει το κωλόκουρο από το 2005(εκδ Β ανατυπ.) περιλαμβάνοντας και τις δύο ερμηνείες που δίνεις σήμερα.

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2: Καλή επισήμανση, το Μίζων είναι πολύ καλό!

    3: Κι εγώ θα τρέχω, φεύγω τώρα….

    4: Χρήστο, σ’ ευχαριστώ, εδώ έχω μόνο την πρώτη έκδοση και το ετυμολογικό, που δεν το έχουν.

  6. Μια που μιλάμε για μίζες πάντως στην ιστορία με τον Τομπούλογλου κάτι δεν μου αρέσει. Τέτοιο στήσιμο ρε παιδάκι μου, μέχρι και κάμερες να τον δείχνουν να παόρνει το πράμα… άσε που γράφτηκε πως η εταιρεία που εκβίαζε είναι της γυναίκας του Στουρνάρα !!
    Δλδ 190 χιλιάρικά στον αέρα για … εκστρατεία κατά του παιδικού πάχους σε εποχές χρηματικής στενότητας δεν είναι μεγαλύτερο σκάνδαλο από μια 25άρα για την επικύρωσή της ;

  7. Τσούρης Βασίλειος said

    Χρόνια πολλά σε όλους !

    Ωραιότατη η σημερινή ανάρτηση. Να σας πληροφορήσω ότι στο Λοζέτς λέμε την έκφραση:
    -Εγώ κούρευα, δεν κωλοκούριζα, για να δηλώσουμε την αποτελεσματικότητα, την επιτυχία κλπ.( μέτρο σύγκρισης)

  8. alexisphoto said

    Τώρα που η κύβέρνηση είναι μπλε και πράσινη, προτείνω να κρατάνε κουτιά από πάμπερς με ένα φιόγκο ζαχαροπλαστείου!
    καλές γιορτές

  9. Alexis said

    Σύμφωνα με πληροφορίες, η απόλυση του κ. Τομπούλογλου από την Εθνική έγινε με συνοπτικές διαδικασίες και χωρίς να περάσει από το πειθαρχικό, αφού ο κατηγορούμενος για υπόθεση δωροληψία 25.000 ευρώ, πρόεδρος του νοσοκομείου Παίδων “Αγλαΐα Κυριακού”, ήταν χαμηλόβαθμος υπάλληλος της τράπεζας και ασχολείτο κυρίως με το συνδικαλισμό.
    (Από το λίκνο που δίνει ο Νικοκύρης)
    Ολόκληρη η παράγραφος είναι για τα πανηγύρια.
    Συμπέρασμα 1ο: Οι χαμηλόβαθμοι υπάλληλοι απολύονται με συνοπτικές διαδικασίες και χωρίς να περάσουν από πειθαρχικό, ενώ οι υψηλόβαθμοι όχι.
    Συμπέρασμα 2ο: Η Εθνική Τράπεζα προσλαμβάνει υπαλλήλους προκειμένου να ασχοληθούν κυρίως με το συνδικαλισμό.
    Συμπέρασμα 3ο: Άμα είσαι χαμηλόβαθμος τραπεζικός υπάλληλος και επιπλέον το αντικείμενο ενασχόλησής σου στην Τράπεζα δεν είναι και πολύ μουράτο (π.χ. συνδικαλισμός), τότε θεωρείται αυτονόητο ότι για οποιοδήποτε παράπτωμά σου πρέπει να απολύεσαι χωρίς πολλά-πολλά.

  10. Καλημέρα. Το κωλοκούρισμα για την ακρίβεια είναι το πρώτο κούρεμα που γίνεται στα πρόβατα την Άνοιξη, πριν τις μεγάλες ζέστες, στο οποίο αφήνεται ακούρευτη η ράχη του ζώου και κουρεύεται όλο το γύρω-γὐρω τμήμα.

  11. Προσγολίτης said

    Καλή σας μέρα!

    Αργυρέαις λόγχαισι μάχου και πάντων κρατήσεις = να πολεμάς με ασημένιες λόγχες και όλα θα τα καθυποτάξεις (σαφής υπαινιγμός στον χρηματισμό και τη δωροδοκία)

    Λαδώνουμε συχνότερα το γρανάζι που τρίζει περισσότερο.

  12. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. 🙂
    Φίλος που δουλεύει στην Εθνική μου είπε ότι, τον Τομπ. δεν τον ήξερε κανείς, δεν ήταν καν συνδικαλιστής εκεί και όλοι έμαθαν ότι «δουλεύει» στην τράπεζα απ’ τις ειδήσεις. 😯
    Ένας συνδικαλιστής (μπορεί να) είναι εργαζόμενος, ο Τομπ. όμως ήταν ένας κλασσικός αργόμισθος. Ασε δε που αφού είχε διοριστεί στην Εθνική απ’ τα 19 του, δηλαδή γύρω στο ’79-80 τώρα έπρεπε να είναι συνταξιούχος καθότι ασφαλισμένος πριν το 1983. 😛

    Κάντας, Τομπούλογλου κλπ ομορφιές και αντιπερισπασμοί που κρύβουν τις πλέον βαρβάτες μίζες, μιας Ελλάδας που ξεπουλιέται. 😉

  13. Αρκεσινεύς said

    κωλόκουρο και στο μεγάλο του Πάπυρου και με τις δύο σημασίες.
    Επίσης κωλοκουρίδι. Και ρ.κωλοκουρεύω και κωλοκουρίζω . Υπάρχει εκεί και η παροιμία »ποιος είχε γνώση εκούρευε και δεν εκωλοκούρευε», γι’ αυτούς που λόγω της βιασύνης και της ανυπομονησίας τους στερούνται ουσιωδών ωφελειών.
    κωλοκούκουρο:κωλονούρι:το κάτω άκρο της σπονδυλικής στήλης,ο κόκκυγας

  14. spiral architect said

    @6: Έλα ντε! Αυτός εδώ ο μάγκας, που παρεμπιπτόντως είναι ο κλασσικός εργοδοτικός συνδικαλιστής, πως ενεπλάκη στην υπόθεση; 🙄

  15. christos k said

    13. Τελικά ο μεγάλος Πάπυρος είναι πολύ σπουδαίο λεξικό και δεν το λέω τώρα για το κωλοκουρεύω για το οποίο παραθέτει και παράδειγμα χρήσης όπως ανέφερες. Κοιτούσα πριν λίγες μέρες τις ετυμολογήσεις λέξεων της αρχαίας ελληνικής σε σχέση με το ετυμολογικό του Beekes (2010) και πραγματικά δεν εντόπισα διαφορές σε λέξεις(καμιά τριανταριά που κοίταξα) με ΙΕ ρίζα. Επίσης οι ερμηνείες νομίζω πως είναι καλές. Τώρα βέβαια δεν είμαι και λεξικογράφος ούτε έχω τη δυνατότητα να το ψάξω σε βάθος, αλλά δεν μου έτυχε ως τώρα να εντοπίσω κάτι βαρύ κατά την χρήση του όπως έχει συμβεί με το λεξικό Μπαμπινιώτη ή το ΛΚΝ.

    Πρόσφατα για την αρχαία ελληνική βγήκε και το λεξικό του Montanari στα ελληνικά αλλά νομίζω πως δύσκολα θα βρει κανείς κάτι νέο σε αυτό αν έχει τον Πάπυρο. Αντιθέτως ο Πάπυρος είναι πιο αναλυτικός, σε σχέση και με αυτό το λεξικό, όπως διαπίστωσα από ένα δείγμα λίγων σελίδων που υπάρχει δωρεάν στο διαδίκτυο και του έριξα μια ματιά.

  16. Πέπε said

    Ρε παιδιά, για όνομα! Πολύ βρωμερή ανάρτηση, και ανάλογα βέβαια και τα σχόλια. Δε λέω, υπάρχουν κι αυτά στη ζωή, αλλά μέρες που ‘ναι… Αύριο Νίκο ελπίζω να μας τόνε βγάλεις λίγο πιο χαρμόσυνα!

  17. # 8
    Σαν το παλιό απορρυπαντικό με πράσινους και μπλε κόκους !!
    (το σλανγκ γράφει για το αριέλ αλλά εγώ νομίχω πως ήταν πρώτο το Τάιντ που τους λανσάρισε)

  18. Anasto said

    Καλησπέρα και χρόνια πολλά!

    Tο κωλόκουρο το χρησιμοποιούμε και στο λιμάνι. Ήξερα τι σήμαινε η λέξη αρχικά, δεν ήξερα την ιδιαίτερη χρήση της για συγκεκριμένους τύπους μπαξισιού.

    Πήγα και ψήφισα κι εγώ αλλά δεν βρήκα την έκφραση που κάνει το εντυπωσιακό κλείσιμο της χρονιάς, τις λευκές τις νύχτες (κατά το «Ο Νέλσον ο Μαντέλα») και πολύ μου στοίχισε.

    Πλάκα πλάκα, τώρα που κοίταζα τις υποψήφιες λέξεις, συνειδητοποίησα ότι παρουσιάζονται τόσες πια σε σχεδόν καθημερινή βάση που ίσως έχε νόημα να υπάρχει λέξη του μήνα ή και της εβδομάδας. Φέτος, μόνο από την κυβέρνησή μας, έχουμε απολαύσει 12 πολύ δυνατές. Από σαξές στόρια, 2 άκρα, και γουαϊφάιγια πχ μέχρι βιαπόπου, διαθεσιμότητες, και πρωτογενή πλεονάσματα (ποθντκ). Αν και για μένα, από πολλές απόψεις, το παραγνωρισμένο ευελφάλεια της Διαμαντοπούλου παραμένει μόνο του στο πάνω ράφι. Τέλος πάντων μια αβασάνιστη, δειλή, ταπεινή σκέψη ρίχνω, που όμως αν τυχόν εφαρμοστεί ίσως βοηθήσει και στο ξεδιάλεγμα των υποψηφιοτήτων του 2014.

    Καλή χρονιά να έχετε όλοι εύχομαι. 🙂

  19. Σκαροπούλι said

    Εδώ στην Κάρπαθο το κωλόκουρο έχει κι άλλη σημασία.

    Ο Κωστής Μηνάς στο Λεξικό των ιδιωμάτων της Καρπάθου (Τυπωθήτω, 2006) αναφέρει τη σημασία των μαλλιών από τους μηρούς του προβάτου, αλλά έχει και μία δεύτερη: «τα στάχυα που απομένουν μετά το δρεπάνισμα», «η καλαμιά», για την οποία παραπέμπει και στον Μιχαηλίδη-Νουάρο, Λαογραφικά Σύμμεικτα Καρπάθου, τ. Β΄, Αθήνα 1934, σελ. 30: «[…] τα δε κωλόκουρα ή ράπες (Έλυμπος) τας αφήνουν εκεί ως αχρήστους». Και στη σχετική υποσημείωση: «Κωλόκουρα ή ράπες (Ελ. σιταρόρραπες, κριθαρόρραπες) λέγονται κυρίως τα μετά το δραπάνισμα ως άχρηστα εναπομέναντα μέρη των στάχεων (αρχ. καλάμη, καλαμά, Κ.)».

    Δυστυχώς, δεν έχω το Λεξικόν της Καρπαθιακής διαλέκτου του Μιχαηλίδη-Νουάρου, για να το κοιτάξω κι εκεί, μπορώ όμως να συμπληρώσω από την προσωπική μου πείρα ότι «κωλόκουρο» λέγεται στην Κάρπαθο και το κοτσάνι του φρύου ή του λάχανου, το οποίο μάλιστα γίνεται και βραστό 🙂

  20. Yannis said

    6. Τα 190 κιλά (για να μιλήσω συνθηματικά 🙂 ) είναι ένα μικρό μέρος του παχύσαρκου ΕΣΠΑ για το οποίο, όταν εγκρίθηκε, διαμαρτυρήθηκαν έντονα κάποιοι επιστημονικοί φορείς.
    Κάποια στοιχεία εδώ .

    Κωλόκουρο, γρηγορόσημο, φακελάκι…
    Αλλες κλαδικές ονομασίες για μίζες και λαδώματα υπάρχουν;

  21. spyroszer said

    Χρόνια πολλά. Το κωλόκουρο ούτε εγώ το ήξερα.

    Μίτζα ήταν στα χρόνια της Επανάστασης ο πυροδότης των πυρπολικών.
    http://books.google.gr/books?id=SOhLAAAAYAAJ&q=%22%CE%BC%CE%AF%CF%84%CE%B6%CE%B1%22&dq=%22%CE%BC%CE%AF%CF%84%CE%B6%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ei=zELBUoK2FLSb0wWsuYAw&ved=0CE4Q6AEwBjge

    Για τη μίζα, αν κρίνουμε και απ’ τον Βλαστό που έχει τη μίζα/μίτζα, πράγματι πρέπει να προήλθε απ’ τα χαρτιά και αρχικά σήμαινε προμήθεια γενικά, χωρίς απαραίτητα αρνητική σημασία.
    http://books.google.gr/books?id=54JiAAAAMAAJ&q=%22%CE%BC%CE%AF%CF%84%CE%B6%CE%B1%22&dq=%22%CE%BC%CE%AF%CF%84%CE%B6%CE%B1%22&hl=el&sa=X&ei=zELBUoK2FLSb0wWsuYAw&ved=0CFMQ6AEwBzge

    Εδώ και ένα ποίημα του Αιμίλιου Βεάκη, του 1936, που λέει για τη μίτζα την κακορίζικη. Καμία σχέση με τις σημερινές.

    «Θεατρινούλες»
    «Στο δρόμο τ’ αγριοβόρι, το χιονόνερο
    Σκοτάδι στη σκηνή. Στα καμαρίνια τους αλλάζουν βιαστικά
    οι αρτίστες.
    – Τι ξεφωνίζει πάλι ο Διευθυντής;
    Με σένα τάχει;
    Κάθισε Λόλα φρόνιμα επιτέλους
    θες να σε διώξουν πάλι;
    Να γυρνάς
    στις επαρχίες, μέσ’ στο χειμώνα το σκληρό,
    σ’ άγονες πιάτσες, σε παλιοδουλειές,
    που ακέριος δε θα πλερωθεί ποτέ ο μιστός
    κι η μίτζα η κακορίζικη
    ούτε για το κραγιόνι των χειλιών
    δε θα σου φτάνει;
    Πού θα κοιμάσαι δόλια; τι θα τρως;
    Ξεχνάς που ακόμ’ απ’ τον παλιό
    δεν έγιανες πλευρίτη;
    Το βήχα σου φτωχούλα δεν ακούς
    που σου ξεκαίει τα στήθια;
    Τα δάκρυα τρέχουν, ματωμένα όπως κυλούν,
    από τα μάγουλά της παίρνοντας
    το κοκκινάδι,
    και συλλογιέται η Λόλα.
    Στου διευθυντή ένας άντρας καρτερεί.
    Μούτρο σκαμμένο απ’ τ’ όργιο.
    Ενα γυαλί
    θρασύ το φρύδι υψώνει. Απ’ το μισόκλειστο
    τ’ άλλο του μάτι βλέπει ο Σατανάς.
    Πίσω απ’ το λάγνο γέλιο του οι σειρές
    των ψεύτικων κατάλευκων δοντιών του
    λες καρτερούν να σκίσουν να σπαράξουνε.
    Στο χέρι του ένα πούρο και στο δάχτυλο
    λαμποκοπάει ατίμητο μπριλάντι.
    Κοψομεσιάζεται μπροστά του ο Διευθυντής
    – τη σκύλα θα τη διώξω! Μα το ναι!
    Στο δρόμο τ’ αγριοβόρι, το χιονόνερο.
    Και στο στενό σοκάκι
    που ανοίγει το πορτάκι της σκηνής,
    δίχως παλτό, προσμένει τουρτουρίζοντας
    μα με καρδιά πυρπολημένη απ’ την αγάπη
    ο φοιτητής.»
    http://www2.rizospastis.gr/storyPlain.do?id=571157&action=print

  22. Yannis said

    17. Δεν ήταν το Ariel ή το Tide. Αν θυμάμαι καλά, ήταν το ΟΜΟ (ή το Jet ή το Rol?)

  23. spiral architect said

    @20:
    «Είπαμε να κάνει ένα δωράκι στον εαυτό του, αλλά όχι και 500 εκατομμύρια!»
    Αντρέας Παπανδρέου το 1986, αναφερόμενος στο τότε στέλεχος της ΔΕΗ Δημήτρη Μαυράκη.
    (all time classic)

  24. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα σχόλια, είναι πολύ καλά!

    18: Το ίδιο πρόσεξα κι εγώ, ότι βγαίνουν πολλές λέξεις στην πολιτική επικοινωνία, καίγονται γρήγορα και αναγκάζονται να βγάλουν κι άλλες.

  25. Nestanaios said

    Μίζα και λάδι και λάδωμα.

    Η μίζα έχει ετυμολογία. Αφαιρούμε την πτωτική κατάληξη και μένουμε με το Θέμα μιζ.
    Διαιρούμε το ζ σε δ και σ και έχουμε μιδσ. Αφαιρούμε το σ το οποίο κατά την γνώμη μου είναι πτωτική κατάληξη πτώσεος ονομαστικής αριθμού ενικού και μένουμε με το θέμα μιδ. Εκ του μιδ έχουμε ρήμα μίδω. Μέλλων μίδσω ἤ μίζω. Αόριστος έμιδσα ἤ έμιζα. Επίσης έχουμε όνομα (ουσιαστικό) μίδς ἤ μίδος ἤ μίδα ἤ μίδας.

    Τα στοιχεία• Δ είναι μεταφορικό. Ι είναι επιτατικό μόριο. Το μ είναι το στοιχείο που απεικονίζει το φαινόμενο της φυσικής συστολής και κατ’επέκταση και πάντοτε συνεκδοχικά το μαζεύω και τα όμοια. Σ είναι το δασύ πνεύμα που μας οδηγεί σε χρόνους αορίστους.

    Τώρα το λαδάκι• Θα μπορούσαμε να το πούμε και ιζ. Ιζ είναι το λάδι. Ιδω είναι το επιτεταμένως δίδω. Ιζω ο μέλλων και είζα ο αόριστος.
    Το λάδι ετυμολογείται• λα + δ + ι όπου λα είναι το επιτατικόν μόριον και δ είναι το μεταφορικό και ι είναι η πτωτική κατάληξη.

    Είναι γνωστό ότι το λάδι δίδει επιτεταμένως. Λαδώνει, λιπαίνει χρηματίζει. Ομολογώ ότι όλα αυτά έχουν πολύ… πλάκα για μας τους Έλληνες. Μόνο για μας τους Έλληνες.

  26. Κουγιαγια said

    23
    All time classic, αλλά δεν εχει ποτέ επιβεβαιωθεί επίςημα μέχρι σήμερα και υπάρχουν πολλοί που υποστηρίζουν ότι η φράση είναι δημοσιογραφικό κατασκεύασμα. Αλλωστε οι ιστορίες με μίζες είναι πάντα πικάντικες και ανεβάζουν την ακροαματότητα.

  27. «μίζα…από το γαλλικό mise, από το οποίο…και η άλλη μίζα,…ο εκκινητήρας των αυτοκινήτων»
    Πρόκειται δηλαδή για «κίνητρο» (motivation ελληνιστί) ώστε ο εμπλεκόμενος να δείξει ιδιαίτερη επιμέλεια…

    «τα χιλιάρικα είχαν τη συνθηματική ονομασία “ημέρες αδείας”»
    …σε νέα εκδοχή της παροιμίας «ρίχνει άδεια για να πιάσει γεμάτα» γι’ αυτόν που «τα πιάνει»…

  28. tamistas said

    Τσι περαζόμενους καιρούς που οι έλληνες ορίζα,
    είχε πολύ κωλόκουρο, είχε μεγάλη μίζα.
    Και τώρα κι αν μας κυβερνάει της Τρόικας η χάρη,
    σπανίως κάθε Τομπούλογλου το μπούλο θε να πάρει.

  29. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Το «νεοδημοκράτης πολιτευτής» μία στην αρχή και μία στο τέλος, μου χτύπησε λίγο σαν φτηνή προπαγάνδα, δεν νομίζω οτι χρειαζόταν η επισήμανση. Αυτό που με ενόχλησε πολύ όμως, είναι το κ. Τομπούλογλου, ΚΥΡΙΟΣ; Δηλαδή, τί έπρεπε να κάνει για να μη είναι κύριος; Δεν το λέω για σένα, όπου και να κοιτάξεις, κύριο τον γράφουν, όπως και τον κύριο Λιάπη, τον κύριο Τσοχατζόπουλο, και λοιπούς κυρίους.
    Αν είναι κάνα κλεφτρόνι, αλήτη τον ανεβάζουν, πρεζόνι τον κατεβάζουν, αν κλέβουν εκατομύρια, είναι κύριοι.

  30. spiral architect said

    @26: Σιγά μην το επιβεβαίωναν επίσημα εν χορδαίς και οργάνοις … 😉

  31. Γς said

    26:
    Τον θυμάσαι; Τον είχαμε στο πανεπιστήμιο.

  32. Αρκεσινεύς said

    Δεν υπήρξε καμιά διάψευση τότε όχι επίσημη, αλλά ούτε και πλαγίως με παπαγαλάκια.

  33. Κουγιαγια said

    31
    Ηταν ενα χρόνο μεγαλύτερος αλλά τον πρόφτασα στο πτυχίο. Χαρακτηριστική ήταν η θέση του στο απέναντι καφενείο. Θυμάμαι που καθόταν όρθιος στη κολώνα προς το πεζοδρόμιο και χάζευε παίζοντας το κομπολόι¨του. Και όταν τον ρώταγαν το κάνει, απαντούσε «περιμένω να περάσει καμιά πλούσια νύφη με προίκα…»
    Δεν νομίζω όμως ότι έκανε αυτά που του καταλογίζουν και γιαυτό πιστεύω ότι είναι δημοσιογραφικά κατασκευάσματα.

  34. gmallos said

    Το Τζετ (Jet) ήταν με τους μπλε και πράσινους κόκκους (το σλαγκ τα μπλέκει και γράφει Αριέλ Τζετ αλλά ήταν δυο διαφορετικά προϊόντα, άσχετα αν και τα δυο είναι από την ίδια εταιρία την Πρόκτερ & Γκάμπλ. Το ένα για το πλυντήριο, το άλλο για το χέρι).

  35. Ο παλιος said

    Δεν θελω να με αποκαλειτε κυριο.Ολοι οι κυριοι κοντευουν να μπουνε φυλακη.Οξω ολοι οι κυριοι απ την παραγκα.ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

  36. Ηλεφούφουτος said

    «Η μίζα στα γαλλικά λέγεται pot de vin, κατά λέξη κανάτα με κρασί -»

    Απ ό,τι μου είχε πει κάποτε ένας ασφαλιστής, δικτυωμένος στην πιάτσα περί το αυτοκίνητο, «κρασάκι» ήταν η συνθηματική λέξη για τη δωροδοκία στον εξεταστή στις εξετάσεις οδήγησης.

  37. #22

    Με πρόλαβε το 34 !
    Τελικά ήταν το Jet που το έβγαζε η ίδια εταιρία (P&G) με το Tide. Στο Tide είχε λανσάρει τα (απαγορευμένα στην Αμερική αλλά …μπον πουρ λ’ Οριάν) ένζυμα σαν Tide-zk και Tide-xk.
    Τη δεκαετία του 70 το Roll είχε εγκαταλείψει την μάχη των διαφημίσεων και προοριζότανε για την τούρκικη αγορά και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που βλέπανε μόνο τουρκική τηλεόραση. Το Roll (από το Ρολλίδης) είχε λανσάρει πρώτο τα δωράκια στο απορυπαντικό και ήταν της μόδας η έκφραση «Που σε βρήκαμε εσένα ; στο Ρόλλ; «

  38. gmallos said

    Στο Ρολ και στο Κλιν!

    Και μιας και πιάσαμε τα καθαριστικά (ναι, Tide ZK ήτανε), να θυμηθούμε κι άλλο ένα ιστορικό των αρχών της δεκαετίας του 70: «Η θεία Όλγα». Κι αυτή με κόκκους, Κι αφού πέρασαν κάμποσα χρόνια και την είχα ξεχάσει, ξαφνικά εν έτη 1990 (αλλά και αργότερα) το ξαναβρίσκω μπροστά μου σε ορεινό χωριό της Πελοποννήσου!

  39. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    36: Καλώς τον Ηλεφού!

  40. georgeilio said

    Schmiergeld (= λεφτά για λάδωμα) στα σύγχρονα Hochdeutsch. Καρπός κοινής αντίληψης των πραγμάτων είναι, πιθανόν, και το ιταλικό σχετικό ρήμα sbruffare: κυριολεκτικά = ψεκάζω, μεταφορικά = δωροδοκώ ή εξαγοράζω τη σιωπή κάποιου. Sbruffo η μίζα.

  41. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Τα πιάνει,του τα σπρώχνουν, τ αρπάζει, του τα στάζουν, είναι εκφράσεις λαδώματος. ‘Οπως «και εν τη παλάμη και ούτω βοήσωμεν» είναι περίφραση του γρηγορόσημου.
    Τα «απολαυστικά» κουρκουμπίνια μπορεί να τα εμπνεύστηκαν από τα υπονοούμενα μπικικίνια.

    >>συμμετέχουν σε έναν στημένο διαγωνισμό του δημοσίου για να υποβάλουν προσφορά που να υστερεί σε σχέση με την προσφορά του ευνοουμένου
    Οι αεριτζήδες (ή και αβανταδόροι), δεν είν αυτοί ;

  42. alexisphoto said

    Με ποστ για μίζες,
    και σχόλια για απορυπαντικά θα μας πάνε για ξέπλυμα…
    καλημέρα

  43. Γς said

    Γουστάρω!
    Μαζί με το μαύρο χρήμα…

  44. gbaloglou said

    Έχω την παράξενη εντύπωση ότι τα ξέρω από χρόνια τα «κουρκουμπίνια» μ’ αυτήν την έννοια, αλλά δεν μπορώ να βρω τίποτα σχετικό!

  45. Κ. Καραποτόσογλου said

    Ἐτυμολογικά: μίζα – μίτζα

    Ὁ Δ. Δημητράκος ( Μέγα Λεξικόν, σ. 4687), σημειώνει:μίζα (ἡ) (γαλλ.) δημ. κ. μίτζα χρηματικὴ καταβολὴ παίκτου διακυβευόμενη εἰς τυχηρὸν παιγνίδιον, ἄλλως πόστα 2) μερίδιον λαμβανόμενον ἐξ ἐκτάκτου κέρδους κ. ἰδ. ὑπόπτων ἐπιχειρήσεων ἢ ἐκδουλεύσεων 3) σκεῦος πολεμικὸν ἐν χρ. ὑπὸ τῶν πυρπολητῶν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 21, ἐνῶ τὰ ἴδια ἀκριβῶς ἐπαναλαμβάνουν τὰ λεξικὰ τοῦ Ι. Σταματάκου καὶ τῆς Πρωΐας.

    Ἡ λ. μίζα, ἡ = ἀνταπόδοση, ἐγγύηση, ἀπὸ τὸ μεσαιωνικὸ λατινικὸ misa = κάποια εἴσπραξη ἢ ἐγγύηση (Du Cange, Latinitatis), βρίσκεται στὰ μεσαιωνικὰ κατωιταλικὰ ἔγγραφα, πρβλ. (Trinchera Francisco, Syllabus graecarum membranarum, Napoli 1865) Tr 533 (1427) λαμβάνων (…) πάντα τὰ δίκαια τοῦ κεφαλιτικίου τῆς αὐτῆς χώρας τὰς μίζας καὶ εἴ τι ἄλλο ὀφείλουσιν, Tr 536 (1428) λαμβάνων (…) πάντα τὰ δίκαια τοῦ κεφαλιτικίου τῆς αὐτῆς χώρας καὶ τὰς μίζας (Κ. Μηνᾶ, Ἡ γλώσσα τῶν δημοσιευμένων ἑλληνικῶν ἐγγράφων τῆς κάτω Ἰταλίας καὶ Σικελίας, ἐπανέκδοση ἀπὸ τὸ Ι.Λ.Ν.Ε, Ἀθῆναι 2003, σ. 288).
    Τὸ πιθανότερο βέβαια εἶναι ὅτι τὸ νεοελληνικὸ μίζα, ἡ, παράγεται ἀπὸ τὰ γαλλικά, ἐνῶ γιὰ τὸ μίζα > μίτζα, πρβλ. ζίζυφον > τζίτζυφο.

    Ὁ Στυλ. Λυκούδης (ΜΕΕ λ. μίζα) ἀναφέρει:« [Ναύτ.]. Πολεμικὸν σκεῦος τῶν πυρπολητῶν τοῦ Ἀγῶνος, ἀποτελούμενον ἐκ χαλκίνου κοίλου ἡμισφαιρίου διατρήτου, πρὸς ὃ ἦτο συνδεδεμένη μακρὰ χειρολαβὴ σιδηρᾶ. Ὅταν ὁ πλοίαρχος τοῦ πυρπολικοῦ, βέβαιος πλέον περὶ τῆς ἐπιτυχίας τῆς ἐπικείμενης ἐμπλοκῆς τοῦ προβόλου του εἰς τὸ ἐχθρικὸν σκάφος, συνῆγε τὸ πλήρωμα ὄπισθεν τοῦ μετεριζιοῦ τῶν γούμενων, ἀνεσκάλευε διὰ τῆς μίνας πύραυνον (τὸ καμίνι) ἀνημμένων ἀνθράκων , εἰς τὴν πρύμναν ἐπίσης εὑρισκομενον· ὅταν δὲ καὶ οἱ γαντζέροι ἐπιτυχόντες νά ἀγκυρίσωσι τὰς ἁρπάγας τῆς ἐμβολῆς εἰς τὰ παρεξάρτια τοῦ ἐχθροῦ ἔσπευδον εἰς τὴν πρύμναν, ὁ πλοίαρχος λαμβάνων διὰ τῆς μίζας σωρὸν φλεγομένων ξυλανθράκων ἀπέθετεν αὐτοὺς εἰς τὴν μίναν τῆς μπαρούτης, τῆς στιγμῆς ταύτης ἀποτελούσης τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἔργου τῆς καταστροφῆς», ἐνῶ ὁ Μάρκος-Μάριος Σίμψας, Τὸ ναυτικὸ στὴν ἱστορία τῶν Ἑλήνων, τ. 3, Ἀθῆναι 1982, σ. 230, σημειώνει: «Γιὰ τὴν πυροδότηση χρησιμοποιοῦσαν τὴ μίτζα ἤ μπουταφόγον (καὶ μπουταφουόκο), ἕνα δηλαδὴ ξύλινο ραβδί, μὲ ἅπτρα στὴν ἄκρη, ποῦ ἔπαιρνε (ἡ ἅπτρα) τὴ φωτιὰ ἀπὸ λαδοφάναρο, τὸ ὁποῖο ὅπως εἴπαμε ἔκαιγε τὴν ὥρα τῆς μάχης, κοντὰ σὲ κάθε κανόνι. Ἡ ἅπτρα μετάδινε τὴ φωτιὰ στὴ θρυαλλίδα, τὴ μίκα, ἡ ὁποία εἰσχωροῦσε στὸ πυροβόλο ἀπὸ τὸ ὀπαῖο, δηλαδὴ τὴν ὀπὴ τοῦ πυγαίου καὶ τὴν ἔφερνε στὴ γόμωση».

    Εἶναι κατανοητὸ ὅτι ἡ λ. μίζα, ἡ = παράνομος χρηματισμός, δὲν ἔχει σχέση μὲ τὴ λ. μίτζα, ἡ = πυροδότης, ἀλλὰ πρόκειται γιὰ ἰδιόφθογγες, ὁμώνυμες λέξεις μὲ διαφορετικὴ ἐτυμολογικὴ προέλευση, ἐνῶ ἡ λ. μίτζα, ἡ = πυροδότης, παράγεται ἀπὸ τὸ ἰταλικὸ miccia [‘mittša] = φ(ι)τίλι, τὸ στουπὶ ὁποῦ μεταχειρίζονται οἱ στρατιῶται διὰ νὰ δώσουν φωτιὰ εἰς τὰ τόπια· ἅπτρα, σχοινίον πυροδότου, ἐνῶ τελικὴ ἀναγωγὴ τῆς ἰταλικῆς λ. ἴσως εἶναι ἡ ἑλληνικὴ λ. μύξα (Βεντότη, Ἰταλο-ρωμαϊκο-γαλλικό, Βιέννη 1790, Περίδη, Ἰταλοελληνικόν, Cortelazzo-Zolli, s.v.).

    Κ. Καραποτόσογλου

  46. sarant said

    Kύριε Καραποτόσογλου, ευχαριστώ πολύ και εύχομαι καλή χρονιά!

  47. kseeath said

    Με αφορμή τους διαφόρους Λιάπηδες…
    «Είναι αισχρό να γίνεσαι κόλακας του λαού, για ν’ αποκτήσεις δύναμη. Αλλά, μια εξουσία που θεμελιώνεται στον τρόμο, τη βία και την καταπίεση είναι συγχρόνως, και αισχρότητα, και αδικία»                          Πλούταρχος
    Από το μερικό στο γενικό…
    Το κρατικό και καπιταλιστικό σύστημα, ως γνωστόν, διαθέτει πολλούς ανθρώπους που εργάζονται για την προώθηση της διαιώνισης της κυριαρχίας του εις βάρος της πλειοψηφίας των ανθρώπων. Kάποιοι από αυτούς πάνε πιο ψηλά στην ιεραρχία, καταλαμβάνοντας πόστα επηρεασμού της λήψης των αποφάσεων, επομένως λειτουργούν ως οι προπομποί του αστισμού και οι χαράκτες των αταραπών πάνω στις οποίες θα στηριχθούν επιμέρους σχεδιασμοί του παρόντος και του μέλλοντος… Συνέχεια εδώ: http://wp.me/pryYN-1ti

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: