Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ποιος χρωστάει της Μιχαλούς;

Posted by sarant στο 17 Φεβρουαρίου, 2014


Οι παλιοί αναγνώστες ίσως παραπονεθούν, αφού για το σημερινό θέμα έχω γράψει άλλες δυο φορές σε ειδικά αφιερωμένα άρθρα, ενώ κι άλλη μια φορά έχω σύντομα αναφερθεί σ’ αυτό. Ωστόσο, έχω ελαφρυντικά: έχουν περάσει πάνω από τρία χρόνια από την τελευταία φορά που έγραψα για το θέμα, και στο μεσοδιάστημα όχι μόνο το αναγνωστικό κοινό του ιστολογίου έχει ανανεωθεί (και ίσως πληθύνει) αλλά, κυρίως, δεν αποκλείεται το ίδιο το θέμα, που δεν είναι άλλο από την έκφραση «χρωστάει της Μιχαλούς», να έχει γνωρίσει εξέλιξη. Θα μου πείτε, πώς είναι δυνατόν να «εξελίσσεται» μια παγιωμένη έκφραση όπως η «χρωστάει της Μιχαλούς». Κι όμως εξελίσσεται: στη σημασία της. Και το σημερινό άρθρο μου δίνει την ευκαιρία να σφυγμομετρήσω το αναγνωστικό κοινό για τη σημασία της έκφρασης. Άλλωστε, δικαιολογούμαι να δείχνω ενδιαφέρον για το θέμα, αφού από αυτό εδώ το ιστολόγιο διατυπώθηκε η οριστική, όχι να το παινευτώ, ανασκευή της παραδοσιακής «ετυμολόγησης» της φράσης.

Η φράση «αυτός χρωστάει της Μιχαλούς», σύμφωνα με όλα τα λεξικά (παράδειγμα), σημαίνει ότι κάποιος δεν είναι στα καλά του, ότι είναι τρελός. Η φράση ακούγεται συχνά και στις μέρες μας, αν και, όπως θα δούμε παρακάτω, η σημασία της βρίσκεται «υπό μετατόπιση». Πάντως, η παραδοσιακή, λεξικογραφημένη σημασία δεν έχει χαθεί. Για παράδειγμα, όταν στις αρχές της κρίσης, τον Δεκέμβριο του 2008, ο πρόεδρος του ΕΒΕΑ Κων. Μίχαλος πρότεινε να εργάζονται και να πληρώνονται λιγότερο οι εργαζόμενοι, αρκετοί ήταν εκείνοι που δεν αντιστάθηκαν στον πειρασμό και είπαν η έγραψαν ότι ο Μίχαλος χρωστάει της Μιχαλούς, ότι δεν είναι στα καλά του δηλαδή. Ποια είναι όμως αυτή η Μιχαλού;

Η προέλευση της φράσης έχει βασανίσει όχι λίγο τους μελετητές. Σύμφωνα με μια εκδοχή που κυκλοφορεί και στο Διαδίκτυο αλλά πηγάζει από το βιβλίο «Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις» του Τάκη Νατσούλη, στα χρόνια του Όθωνα βρισκόταν σε κάποιο σοκάκι του Ναυπλίου η ταβέρνα της Μιχαλούς. Η Μιχαλού ήταν, λέει ο συγγραφέας, παραδόπιστη και εκμεταλλεύτρια· είχε μια περιορισμένη πελατεία στην οποία έκανε πίστωση για ένα ορισμένο διάστημα, όμως αλίμονο σε όποιον δεν ήταν συνεπής. Μετά την παρέλευση της προθεσμίας, η Μιχαλού ξεφτέλιζε κυριολεκτικά τους άτυχους οφειλέτες της. Ανάμεσα σ’ αυτού ήταν και κάποιος ευσυνείδητος, ο οποίος αδυνατώντας να βρει χρήματα να εξοφλήσει τη Μιχαλού, γύριζε μέρα και νύχτα στους δρόμους παραμιλώντας. Και σαν κανείς ρωτούσε τους περαστικούς τι έχει αυτός ο άνθρωπος, οι άλλοι απαντούσαν «Αυτός χρωστάει της Μιχαλούς» (Νατσούλης, σελ. 99-100).

Η εκδοχή αυτή έχει βρει απήχηση, έχει θεωρηθεί έγκυρη και έχει αναδημοσιευτεί και σε σοβαρά ή/και μεγάλης κυκλοφορίας έντυπα. Και φυσικά είναι εντελώς αστήριχτη, μάλιστα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα «νατσουλισμού», όπως ονομάζουμε εδώ στο ιστολόγιο την τάση κάποιων ερευνητών, πρώτα και κύρια του ίδιου του Νατσούλη, να ανάγουν την προέλευση παγιωμένων εκφράσεων σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο ή επεισόδιο. Όμως, εδώ ο Νατσούλης έχει ελαφρυντικό: την ανύπαρκτη αυτή εξήγηση δεν την εμπνεύστηκε ο ίδιος. Πρόκειται για εξήγηση που κυκλοφορεί ευρύτερα.

Πράγματι, στην πολύ σημαντική για την εποχή του και για τα ελληνικά δεδομένα εργασία του «Φρασεολογικά», ο Άνθιμος Παπαδόπουλος, που γράφει τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, αφού αναφέρει ότι ο Γ. Χατζιδάκις είχε κατατάξει τη φράση στις «αγνώστου αρχής» φράσεις, μνημονεύει περίπου την ίδια εκδοχή με τον Νατσούλη, με τη διαφορά ότι τοποθετεί τη Μιχαλού όχι στα χρόνια του Όθωνα αλλά στα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση, άρα γύρω στο 1830· κατά τα άλλα, και εδώ η Μιχαλού παρουσιάζεται να καταδιώκει τόσο επίμονα και ανελέητα τους οφειλέτες της, που θα έπρεπε να είναι κανείς τρελός για να χρωστάει της Μιχαλούς. Είπα πως η εργασία του Παπαδόπουλου ήταν πολύ σημαντική, αλλά αυτό δεν σημαίνει ούτε πλήρης ούτε αλάνθαστη. Άλλωστε έχουν περάσει κάμποσες δεκαετίες από τότε που την έγραψε. Το εντυπωσιακό όμως είναι ότι και το λεξικό Μπαμπινιώτη παραθέτει την εκδοχή της ταβερνιάρισσας Μιχαλούς για να εξηγήσει τη φράση, χωρίς καν να διατηρεί επιφυλάξεις: «η φράση οφείλεται σε φερώνυμη ξενοδόχο του Ναυπλίου το 1830, που ήταν ιδιαίτερα απαιτητική για την εξόφληση λογαριασμών και χρεών», μας λέει. Το λάθος παραμένει στην τρίτη έκδοση. Δεν μ’ ενοχλεί το γεγονός ότι αναφέρει την ιστορία περί ταβερνιάρισσας, αλλά ότι την αναφέρει χωρίς επιφυλάξεις (πιθανόν, ίσως, λέγεται ότι). [Ευτυχώς, η τέταρτη έκδοση απαλείφει κάθε αναφορά στην προέλευση της έκφρασης].

Η αχίλλειος πτέρνα των νατσουλισμών είναι ότι, με το να προσδιορίζουν χρονικά τη γέννηση της έκφρασης, αφού την ανάγουν σε συγκεκριμένο ιστορικό επεισόδιο, ανοίγουν την πόρτα και στην ανασκευή τους, αν είναι κανείς αρκετά επίμονος ή τυχερός να βρει τη δεδομένη έκφραση σε ένα παλιότερο κείμενο. Όχι ότι είναι εύκολη υπόθεση να βρεις μέσα στον τεράστιο αχερώνα των κειμένων τη βελόνα που θα τρυπήσει το νατσουλικό μπαλόνι.

Παλιότερα, είχα βρει στον Τυχοδιώκτη του Χουρμούζη τη φράση «πας και χρουστείτε της Μιχαλούς;», ακριβώς με τη σημασία «μπας κι είσαι τρελός;», αλλά αφού ο Τυχοδιώκτης εκδόθηκε το 1835, οριακά θα μπορούσε να θεωρήσει κανείς ότι είχε κάνει τόσο ντόρο η υπόθεση της παραδόπιστης Μιχαλούς το 1830, που να διαδόθηκε σαν αστραπή στο Ανάπλι και στο Μωριά και στην Αθήνα και στην υπόλοιπη απελευθερωμένη Ελλάδα, ώστε ο Χουρμούζης (που ήτανε Πολίτης) να τη βρει παροιμιακή και να τη βάλει στο έργο του.

Ωστόσο, ο Θεός αγαπάει και τον Νικοκύρη. Μερικά χρόνια αργότερα, φυλλομετρούσα την κωμωδία «Κορακιστικά» του Ιακωβάκη Ρίζου Νερουλού, στην οποία ο φαναριώτης συγγραφέας σατιρίζει τους καθαριστές της γλώσσας παρουσιάζοντας δυο ήρωες που το έχουν βάλει αμέτι μουχαμέτι να βγάλουν αρχαιοελληνικές όλες τις ξένες λέξεις (ο διάλογός τους θυμίζει εκπομπή σημερινού ελλαδεμπορικού παρακάναλου). Έχουν κι έναν υπηρέτη, τον Μικέ, που τον έχουν βαφτίσει Μύκη επί το αρχαιοπρεπέστερο. Και σε μια στιγμή που φεύγουν, αγανακτεί με τις παλαβομάρες του αφέντη του και λέει και με το δίκιο του ο δόλιος ο Μικές:

Φρόνιμμα το λέσι στον τόπον μου στη Χχιο, το πως οι Γραμματισμένοι χρωστούσι της Μιχαλλούς.

(τα διπλά σύμφωνα είναι προφανώς προσπάθεια του συγγραφέα για φωνητική ορθογραφία, διότι τότε τα πρόφερναν οι Χιώτες, όπως τα προφέρουν ακόμα οι Κύπριοι)

Τι μας λέει εδώ ο ευλογημένος Μικές; Ότι η έκφραση «χρωστάω της Μιχαλούς» ήταν παροιμιακή στη Χίο. Πότε; Τότε που γράφτηκαν τα Κορακιστικά, προφανώς. Και πότε γράφτηκαν; Νωρίτερα από το 1812, βρίσκω, αφού από τότε κυκλοφορούσαν χειρόγραφα στους κύκλους των λογίων της Πόλης –και τυπώθηκαν γύρω στο 1814.

Άρα, ακόμα κι αν υπήρχε Μιχαλού ταβερνιάρισσα στο μετεπαναστατικό Ανάπλι, που πολύ αμφιβάλλω, σαφώς δεν είναι αυτή που έγινε αιτία να γεννηθεί η φράση «χρωστάει της Μιχαλούς», αφού, όπως είδαμε, η φράση εμφανίζεται σε κείμενο του 1812 και πολύ μακριά από την Πελοπόννησο.

Πώς όμως γεννήθηκε η φράση; Εδώ δεν υπάρχει απόλυτη σιγουριά, πιστεύω όμως ότι η εξήγηση που θα παρουσιάσω είναι η σωστή.

Η φράση «χρωστάει της Μιχαλούς» υπάρχει στο ανέκδοτο τμήμα των Παροιμιών του Ν. Πολίτη που τα χειρόγραφά του μένουν να σκονίζονται σε κάποιο υπόγειο προς δόξαν του ελληνικού κράτους που δεν βρίσκει να διαθέσει σ’ αυτό το εθνικής σημασίας έργο μισό από τα 230 εκατομμύρια που χάρισε στο Μέγαρο Μουσικής. Εγώ δεν έχω πρόσβαση στα χειρόγραφα του Πολίτη και δεν τα έχω δει, όμως τα είχε δει ο Χουρμουζιάδης, ένας λόγιος των αρχών του αιώνα, που είχε δημοσιεύσει σε ένα παλιό τεύχος του περιοδικού «Λαογραφία» μια συλλογή παροιμιών της Ανατολικής Θράκης, και εκεί μας λέει ότι η θρακιώτικη μορφή της παροιμίας υπάρχει και στο ανέκδοτο τμήμα του Ν. Πολίτη. Όμως, ο Χουρμουζιάδης καταγράφει τη φράση κάπως διαφορετικά: Χρωστάει το Μιχάλη. Η αιτιατική όμως εδώ πρέπει να νοηθεί ως μωραΐτικη γενική: χρωστάει του Μιχάλη.

Και στη δική του συλλογή ο Άνθιμος Παπαδόπουλος καταγράφει κι άλλες ιδιωματικές παραλλαγές: χρωστάει του Μιχάλη (Ήπειρος-Θεσσαλία), χρωστάει τον Μουχάλη (Πόντος), στη δε Συληβρία Μιχάλης λέγεται ο ελαφρόμυαλος. Ο Παπαδόπουλος υποθέτει ότι, όταν ξεχάστηκε η ιστορική αρχή της φράσης δεν είναι περίεργο που τη θέση της Μιχαλούς πήρε ο Μιχάλης, εγώ όμως πιστεύω πως το αντίστροφο έγινε, δηλαδή όταν διαδόθηκε η φράση σε περιοχές που ο Μιχάλης ή η Μιχαλού δεν σήμαινε τίποτα το ξεχωριστό, τότε εφευρέθηκε εκ των υστέρων η ψευτοϊστορική εξήγηση.

Αν προσέξουμε, όλες σχεδόν οι αναφορές που έχουμε εντοπίζονται σε μια γεωγραφική περιοχή αρκετά βόρεια, ανάμεσα Θράκη και Πόλη. Σκέφτηκα λοιπόν να ψάξω σε βουλγάρικα λεξικά και βρήκα κάτι πολύ ενδιαφέρον. Βρήκα ότι στα βουλγάρικα υπάρχει ολόιδια έκφραση! Συγκεκριμένα, η έκφραση имам да давам на Михаля (κατά λέξη «χρωστάω στον Μιχάλη»), σημαίνει ό,τι και η δικιά μας «χρωστάω της Μιχαλούς», δηλαδή δεν είμαι στα καλά μου, κάπου χάνω, μου έχει λασκάρει η βίδα. Το λεξικό όπου βρήκα τη λέξη σημειώνει ότι η βουλγαρική έκφραση προέρχεται από τα ελληνικά, χωρίς να δίνει άλλα στοιχεία. Όμως, κι αυτό είναι ακόμα πιο ενδιαφέρον, στα βουλγάρικα υπάρχει και δεύτερη έκφραση με τον Μιχάλη, που δεν υπάρχει στα ελληνικά: гоня Михаля, (κατά λέξη «κυνηγάω τον Μιχάλη»), επιδιώκω ανέφικτα πράγματα, θηρεύω ανέμους που λέγαν κι οι αρχαίοι. Η αλήθεια είναι πως πρόκειται για παλιωμένες εκφράσεις, ενώ επίσης δεν μπόρεσα να βρω το μνημειώδες βιβλίο του Γκέροφ (έχω μιλήσει γι’ αυτό) που ίσως θα μας έδινε κάποιες πληροφορίες.

Παρ’ όλες τις αβεβαιότητες, η πεποίθησή μου είναι ότι αρχική μορφή της έκφρασης, είτε στα ελληνικά είτε στα βουλγάρικα, ήταν η «χρωστάει στον Μιχάλη» και ότι η σημασία «Μιχάλης = ο ελαφρόμυαλος» προϋπήρχε. Και όποιος χρωστάει στον ελαφρόμυαλο,  εύλογα είναι δυο φορές ελαφρόμυαλος. Όπερ έδει δείξαι, θαρρώ, και μπορούμε να ξεχάσουμε την εκδοχή της ταβερνιάρισσας από τ’ Ανάπλι.

mpost-amaseiaΌμως, καθώς πέρασαν τα χρόνια, η έκφραση «χρωστάει της Μιχαλούς» έπαθε κάτι άλλο, έχασε την «ετυμολογική» της θα λέγαμε διαφάνεια, δηλαδή η ιδιωματική σημασία της δεν προκύπτει πια με κανέναν τρόπο από την κατά λέξη ερμηνεία της. Οπότε, πολύ λογικά, εμφανίστηκε μια νέα σημασία, και εδώ και μερικά χρόνια, καμιά δεκαπενταριά ας πούμε, έχει φτάσει να σημαίνει «χρωστάει πάρα πολλά». Η εξέλιξη είναι ευεξήγητη: λέει κάποιος, σαν λογοπαίγνιο: χρωστάμε στις κάρτες, χρωστάμε στο στεγαστικό, χρωστάμε την κουζίνα, χρωστάμε στον Τάδε, χρωστάμε ακόμα και στη Μιχαλού. Ότι κάποτε θα υπήρξε αυτό το λογοπαίγνιο, το βλέπουμε στη γελοιογραφία του Μποστ αριστερά, από το 1959, (έχει παρουσιαστεί παλιότερα στο ιστολόγιο), όπου η μαμα-Ελλάς αποχαιρετάει τον πανίσχυρο Δυτικογερμανό υπουργό Οικονομικών Λ. Έρχαρτ και ο πρωτοΠειναλέων κάνει πικρόχολο λογοπαίγνιο με την έκφραση “χρωστάει της Μιχαλούς” λέγοντας “χρωστάει παντού και χρωστάει και της Μιχαλούς”, δηλαδή “χρωστάει σε όλους και δεν είναι και καλά στα μυαλά της”. Το 1959 ήταν λογοπαίγνιο, σήμερα η έκφραση ολοένα και περισσότερο χρησιμοποιείται με αυτή τη σημασία.

Πράγματι, αν κοιτάξουμε στο γκουγκλ, βρίσκουμε την έκφραση με τη σημασία αυτή, ιδίως σε τίτλους άρθρων, όπως «Χρωστάνε ‘της Μιχαλούς’ οι Κρητικοί σε απλήρωτους λογαριασμούς», ακόμα και σε ευρηματικούς μεταπλασμούς όπως «Από τη λίστα [των δανειστών της ΑΕΚ] λείπει μόνο το όνομα της Μιχαλούς». Μάλιστα, έβαλα στο γκουγκλ χρονικό περιορισμό να βγάζει κείμενα μόνο του τελευταίου χρόνου και δεν βρήκα ούτε ένα παράδειγμα όπου η έκφρ. χρησιμοποιείται με τη σημασία «είναι τρελός», αν και βρήκα πολλές ιστοσελίδες που εξηγούν (συνήθως λανθασμένα) την προέλευση της φράσης.

Δηλαδή, η έκφραση με την παλιά, τη λεξικογραφημένη σημασία της, τείνει ν’ αποκτήσει μουσειακό χαρακτήρα, ενώ η ζωντανή σημασία της έκφρασης δεν είναι καταγραμμένη σε κανένα λεξικό (ούτε καν στο slang.gr!), αν και έχει αναφερθεί από την Άννα Ιορδανίδου σε παλιό δελτίο της Άσπρης Λέξης, ενώ επίσης έχει καταγραφεί στη Λεξιλογία, όπου ο Σάκης Σεραφείμ είχε διατυπώσει την πρόβλεψη, που πολύ πιθανό είναι να επαληθευτεί, ότι η νέα σημασία (δηλ. χρωστάει πολλά) θα κατισχύσει. Να σημειώσω πάντως ότι σε πολλά νεότερα κείμενα βλέπουμε μια παραλλαγή της φράσης, δηλαδή όχι «χρωστάει της Μιχαλούς», αλλά «χρωστάει ΚΑΙ της Μιχαλούς», πάντα με τη σημασία «χρωστάει πολλά», κι έτσι η έκφραση εκλογικεύεται ακόμα περισσότερο. Δηλαδή, χρωστάει κάποιος σε όλο τον κόσμο (όπως λέμε «χρωστάει σε όποιον φοράει παπούτσια / σε όποιον μιλάει ελληνικά»), ακόμα και στη Μιχαλού, που φαντάζομαι θα τη σκέφτονται σαν καμιά γυναίκα του λαού, ίσως γριούλα με τσεμπέρι.

Πέρσι, που έγραφα το βιβλίο μου «Λόγια του αέρα» (το οποίο παρουσιάζεται την άλλη Τετάρτη 26 του μήνα στον Ιανό και σας προσκαλώ να έρθετε!) στο λήμμα «χρωστάει της Μιχαλούς» αφιέρωσα αρκετόν χώρο στην ανασκευή της διαδεδομένης θεωρίας για την προέλευση της έκφρασης (ταβερνιάρισσα του Αναπλιού), οπότε ήμουν κάπως λακωνικός για τη νεότερη σημασία και περιορίστηκα να αναφέρω τα εξής: Το βέβαιο είναι ότι στη σημερινή χρήση η έκφρ. έχει χάσει τη διαύγειά της, κι έτσι πολλοί τη χρησιμοποιούν σαν να σημαίνει «χρωστάει πάρα πολλά».

Οπότε, κλείνω πετώντας το μπαλάκι σε σας. Αν θέλετε, στα σχόλιά σας, μπορείτε να γράψετε:

α) Αν χρησιμοποιείτε τη φράση ή

β) αν την ξέρετε (παθητικά),

γ) με ποια σημασία τη χρησιμοποιείτε / την ξέρετε, και, προαιρετικά,

δ) αν είστε κάτω των 40 (για να δούμε αν υπάρχει διαφορά ανάλογα με την ηλικία).

Και ελπίζω να αργήσω να ξαναγράψω για τη Μιχαλού!

147 Σχόλια προς “Ποιος χρωστάει της Μιχαλούς;”

  1. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. 🙂
    Φτιάξε το δεύτερο μέλος του διαζευκτικού. στο α’. 😉

  2. Για μένα πάντως ήταν καινούρια η έκφραση, και χαίρομαι που τη μαθαίνω. Το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό για τους Αμερικανούς ήταν ότι ίσως «παίρνουν το Μιχάλη», κατά την αγγλική έκφραση!! (taking the Mick/ mickey)

    Για τις ερωτήσεις σας: δεν ήξερα την έκφραση, οπότε δεν τη χρησιμοποιώ, και είμαι (για λίγο ακόμα!!) κάτω των 40.

  3. Jimakos said

    Καλημέρα και καλή εβδομάδα! Νικοκύρη ,σήμερα σε αναφέρει και ένα άρθρο στο news274 (εδω: http://news247.gr/eidiseis/kosmos/xarths_ta_pio_synhthismena_epitheta_sthn_eyrwph.2647117.html ) με λινκ προς την ανάρτηση με τα μακροσκελή επώνυμα.

    Όσο για την φράση, είμαι σίγουρος πως και οι δύο σημασίες μου είναι οικείες, αλλά δεν τις χρησιμοποιώ, να είμαι ειλικρινής 😛

  4. Γς said

    Δηλαδή πίσω απ την έκφραση ότι κάποιος δεν έχει μυαλό δεν είναι η Μιχαλού αλλά ο Μιχάλης.
    Κάτι ήξερε ίσως κι ο Καμπανέλης

  5. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Καλημέρα.
    Θα γράψω κάτι που μου ήρθε, χωρίς να θέλω να πω κάτι. Παλιότερα υπήρχε η έκφραση «επλήρωσε το κοινόν χρέος» δηλαδή πέθανε http://tinyurl.com/opzbcc6 . Όταν πεθαίνουμε, την ψυχή την παίρνει ο αρχάγγελος Μιχαήλ (Μια χαρακτηριστική εικόνα εδώ http://tinypic.com/r/6h849l/8 ). Λέω λοιπόν μήπως αυτός που «χρωστάει του Μιχάλη» σχετίζεται. Αλλά με ποιο τρόπο δεν μπορώ να σκεφτώ.

  6. Νέο Kid Στο Block said

    Μόνο με την έννοια «εππέλανε ;=κουζουλάθηκε» την ήξερα, και την χρησιμοποιώ.
    Hλικία: lim(n—>9)Total [Σ(1 to 9)n]

  7. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3: Ναι, το είδα κατά σύμπτωση, έχει ψωμί.

  8. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ἐγὼ τὴν ἤξερα μὲ τὴ σημερινὴ σημασία. Χαίρομαι ποὺ ἔμαθα τὴν αὐθεντικὴ καὶ ἀπὸ δῶ καὶ πέρα θὰ τὴ χρησιμοποιῶ μόνο μὲ τὴ σωστὴ σημασία.

  9. spiral architect said

    α. Ναι, τη χρησιμοποιώ αρκετά.
    β. Την ξέρω από παιδί.
    γ. Με την αρχική της σημασία.
    δ. >40 😐

    Τα τελευταία χρόνια και λόγω της «κρίσης» η σημασία της έχει μετατοπιστεί και ορίζει αυτόν που ηθελημένα ή άθελα χρωστάει παντού. Ειδικά στην τελευταία περίπτωση, κάποιος που παρά τη θέλησή του χρωστάει παντού, είναι φυσικό να παραμιλάει σαν τρελός και προς τούτο το μπέρδεμα και η μετατόπιση του ορισμού.

  10. ΑΓΓΕΛΙΚΗ said

    Είχα εικοσαρίσει όταν πρωτάκουσα τη φράση. Και τώρα, (πολύ) περασμένα -άντα, τη χρησιμοποιώ με τη σημασία που της δίνει ο Νατσούλης.

    Χάρισμά σας:

  11. spiral architect said

    …η σημασία «Μιχάλης = ο ελαφρόμυαλος» προϋπήρχε. …
    Αναμένεται καυτό μολύβι απ’ το Τέξας! 😀

  12. Γς said

    Απ το στόμα μου το πήρες

  13. Γς said

    > το βιβλίο μου “Λόγια του αέρα” (το οποίο παρουσιάζεται την άλλη Τετάρτη 26 του μήνα στον Ιανό και σας προσκαλώ να έρθετε!

    Να έρθουμε. Θα πάμε όμως μετά για κάνα ποτήρι στης Μιχαλούς, Αναπλιού μεριά, έστω της Πλάκας που είναι κι απόκριες;

  14. Παντελής said

    Καλημέρα στην παρέα. Μικρός άκουγα από τη μητέρα μου την έκφραση: «Εσύ δεν είσαι καλά, χρωστάς το Μιχάλη!» (ήταν Θεσσαλονικιά και τη μεγάλωσε η μητρυιά της, προσφυγοπούλα από την Αν. Θράκη).
    Εγώ δε θυμάμαι να χρησιμοποίησα ποτέ τέτοια έκφραση. Στην Αθήνα που ήρθα για σπουδές το ’73 άκουσα με έκπληξη το «Μιχάλη» να γίνεται «Μιχαλού»…

  15. spyroszer said

    Εγώ τη ξέρω την έκφραση αποκλειστικά με τη σημασία «χρωστάω παντού» – είμαι σαράντα παρά ένα μήνα – αλλά εγώ δεν μετράω αφού νόμιζα ότι η φράση «σκυλίσια ζωή» σημαίνει πασάς στα Γιάννενα 🙂

  16. Θρασύμαχος said

  17. Νεο Kid Στο Block said

    11. My brain may be light,but my lead is heavy ,suckers!

    (Θα ελεγε ο Μαικολ »δη χεβυ γουεητ κολτ» ο τεξανος, αν δεν ηταν ευγενες πτητικον αερικο 🙂 )

  18. Νεο Kid Στο Block said

    Η πλακα ειναι Σπαιραλ,πως πρεπει να εχω πεσει στην ουρα της κατανομης ,που λεει κι ο Φυσικος. Ξερω 3 μιχαλιους καθηγηταδες και οι δυο σε μερη που τα κουμπουρια βγαινουν ευκολα. Ο ενας στο τεξας κι οι αλλοι δυο στην κρητη 🙂 εχω κολλητο μιχαλη ,λαρισαικο αστερι της πληροφορικης και γενικα τους μιχαληδες που ξερω, ελαφρομυαλους δεν τους λες! 🙂 κατι δεν παει καλα…

  19. Προφανώς άνω όλων των …άντα, την έχω ακούσει και με τις δύο έννοιες αλλά την χρησιμοποιώ μόνο για τα…πνευματικά χρέη, για τα άλλα προτιμώ το μοντέρνο-σ’ όποιον μιλάει ελληνικά.
    Σοφή η πρόταση του Γουσου στο 13 μόνο μήπως συμπίπτει με κάνα πολύ ενδιαφέρον παιχνίδι ;

  20. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    14: Πολύ ενδιαφέρον αυτό, και δένει και με τη Θράκη!

  21. sarant said

    19: Ωχ, είναι η μέρα του Ολυμπιακού με τη Μάντσεστερ; Βέβαια, αυτοί παίζουν αργά.

  22. # 18
    Κίντ, εγώ πάντως από κάποιον μιχάλη στο τετράγωνο που «γνώρισα» δεν έχω καλές αναμνήσεις.
    http://gpointsbreeze.blogspot.gr/2008/05/blog-post_13.html
    Στον κύκλο μου το όνομα απουσιάζει

  23. Νεο Kid Στο Block said

    Σπυρο,15. Φοβερο! Την ιδια ακριβως παρανοηση,με τη σκυλισια ζωη, ειχα κανει κι εγω ενα φεγγαρι που εκανα παρκστουντεντ και γκασταρμπαητερ στο ντουτσλαντ. Οι τευτονες εχουν την εκφρση »leben wie die Made im Speck» που κυριολεκτικα σημαινει »να ζεις σα το σκουλικι στο ζαμπον/μπεικον» το οποιο εγω νομιζα πως εχει μονο την εννοια »πασας στα γιαννενα». Αλλα-ακομα δεν εχω αποσαφηνισει ποια ειναι η συνηθεστερη χρηση-,οι πιο πολλοι το αντιλαμβανοντουσαν με την εννοια »ειναι παρασιτο-σφουγγοκωλαριος» και λιγοι με την εννοια »δυσκολη-σκυλισια ζωη». Καταλαβαινεις τι ωραιες παρεξηγησεις ειχα δημιουργησει! 🙂

  24. Ανδρέας Καλογερόπουλος said

    Καλημέρα.

    Είμαι 40 ακριβώς και χρησιμοποιώ και τις δύο έννοιες.

    Και στη Μεθώνη Μεσσηνίας, Μιχάλη (ή «Μιχαλέττο») λέγαν τον ελαφρόμυαλο. Όπως και Νιόνιο λέγαν το χαζό.

  25. Γς said

    21:

    Μα ο Θρύλος παίζει την προηγούμενη μέρα που θα το τσούξουμε (που είναι και κάποια παρουσίαση)

  26. Αθηνητσι said

    Είμαι κάτω των 40 και γνωρίζω και χρησιμοποιώ ακόμη την έκφραση «χρωστάει της Μιχαλους». Μεγάλωσα στην περιοχή Λάρισας. Τη χρησιμοποιώ όταν κάποιος χρωστάει παντού, ακόμη και στην κακομοίρα τη Μιχαλου, που μάλλον ήταν από τις τελευταίες επιλογές του δανειζόμενου αφού δεν θα είχε πολλά να δανείσει και δεν τον δανείζει και κανένας άλλος. Έχω την αίσθηση οτι η έκφραση ξεφτιλιζει αυτόν που δανείζεται από τη Μιχαλου, σαν να την ξεγέλασε ενα πράγμα, για να πάρει έστω τα λιγοστά που έχει. Άρα και ανήθικος. Τις άλλες έννοιες εδώ τις μαθαίνω σήμερα! 🙂 Ελπίζω να βοήθησα.

  27. # 25

    Α, τότε, εντάξει !

  28. Cornu Ammonis said

    Εγώ, πάντως, εδώ μαθαίνω για πρώτη φορά οτι υπάρχει και η δεύτερη σημασία (=χρωστάω πολλά). Ήξερα την αρχική σημασία από πολύ μικρός. Είμαι κάτω των 40.

  29. spyroszer said

    23. ομοιοπαθών 🙂

  30. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    24: Και με τις δύο σημασίες; Ενδιαφέρον, όπως ενδιαφέρον είναι που κατεβάσαμε τόσο νότια τον Μιχαλέτο.

  31. Νέο Κid said

    Μα το Τέξας νότια δεν είναι Νικοκύρη; 🙂 Καλά, αν δεν το βρούμε από τον Μάικολ «δη φράκιν μάιντ» (ΠΡΟΣΟΧΗ στο ρ μετά το φ!) θα το βρούμε σίγουρα από τον Μικέλε Κορλεόνε! (ευτυχως δεν έχω άλογο…)

  32. Β. said

    α. Ναι, σπάνια.
    β. Ναι.
    γ. Και με τις δύο σημασίες.
    δ. >40

  33. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    Μικ α ηλί, ποίος είναι σαν το θεό;
    Επαναφορά της αρχικής εβραϊκής του ονόματος σημασίας από τους Έλληνας πωλητικούς, διαχειριστάς του εθνικού χρέους, εις λατρευτικάς προς τους πιστωτάς εκδηλώσεις…

  34. atheofobos said

    Έχοντας διαβάσει τον Μποστ όταν δημοσίευε τις γελοιογραφίες του, τουτέστιν ώριμος προς το σάπιο στην ηλικία, την φράση την χρησιμοποιώ σπανίως μεν αλλά όπως ο Πειναλέων.

  35. Χρησιμοποιώ την φράση με την αρχική της έννοια (την μεταγενέστερη τώρα την πληροφορούμαι), είμαι πάνω απο 40.

    Οι αρχαίες φράσεις «οφλισκάνω άνοιαν» και «οφλισκάνω μωρίαν», εκτός από την κοινή σημασία με την επίμαχη φράση έχουν κοινή και την οφειλή, το χρέος, Τυχαίο;

  36. leonicos said

    τη βελόνα που θα τρυπήσει το νατσουλικό μπαλόνι.

    Πετράδι πρώτου μεγέθους, ωραιότατο

  37. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  38. andam said

    Εγώ, και γενικά στη Λάρισα νομίζω, ότι ξέρουμε μόνο τη δεύτερη ερμηνεία δλδ χρωστάς τόσα πολλά παντού που χρωστάς και στης Μιχαλούς. Η Μιχαλού, στο μυαλό μου τουλάχιστον, ήταν κάποια φτωχή και ξεπεσμένη και αδύνατον να χρωστάς και σ΄αυτή. Τα ελαφρόμυαλη, τρελή, λασκαρισμένη πρώτη φορά τ΄ακούω. Την ξέρω την έκφραση και την χρησιμοποιώ μερικές φορές. Όσο για την ηλικία βάλε την φαντασία σου…χαχα

  39. leonicos said

    Δεν τη χρησιμοποιώ γιατί δεν μου τυχαίνει, αλλά την ξέρω από παιδί με την αρχική σημασία. Αγνοούσα την πρόσφατη. Το χρωστάει καί της Μιχαλούς, το εξελάμβανα ότι ‘χρωστάει παντού αλλάεόιναι και παλαβούτσικος’

  40. Αγγελική said

    Την έκφραση την ξέρω από πολύ μικρή. Την χρησιμοποιούσε πολύ η ψυχοκόρη της γιαγιάς μου που έζησε στο σπίτι μου όλη της τη ζωή, σχεδόν. Οι γονείς μου με καταγωγή από την Αιτωλοακαρνανία, όπως και η ψυχοκόρη άλλωστε, δεν την χρησιμοποιούσαν πολύ, αν και την ήξεραν καλά. Η φράση με την παλιά της σημασία με ταξιδεύει στα παιδικά μου χρόνια. Συνδέεται περισσότερο μ’ έναν ιδιωματικό, παλιότερο λόγο και γι’ αυτό μ’ αρέσει αλλά τώρα συνειδητοποιώ πώς την χρησιμοποιώ όλο και πιο σπάνια. Τη νέα σημασία δεν την γνώριζα, ας είναι καλά το ιστολόγιο για την ενημέρωση Ναι, είμαι πάνω από σαράντα.
    Υ.Γ. Βλέπω ότι προέκυψε και άλλη Αγγελική στο ιστολόγιο και θα έχουμε μπερδέματα! Νικοκύρη, πρέπει να αντιμετωπισθεί το θέμα αλλά να ληφθεί υπ’ όψη ότι είμαι παλαιότερη σ’ αυτά τα λημέρια, οπότε αξιώνω το αναλλοίωτον του.. nom de plume! Αστειεύομαι βέβαια..

  41. Παγανιστής said

    Κύριε Σαραντάκο,

    Γνώρισα τον Τάκη Νατσούλη (1919-2006) και δεν νομίζω ότι ήταν το ψώνιο που έγραφε βιβλία με φανταστικές ιστορίες σαν τον Λιακόπουλο

    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%AC%CE%BA%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7%CF%82

    http://zh.scribd.com/doc/74481501/%CE%A4%CE%AC%CE%BA%CE%B7%CF%82-%CE%9D%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7%CF%82-%E2%80%93%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%BF-%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%A0%CE%BD%CE%B5%CF%8D%CE%BC%CE%B1

    Το βιβλίο του «Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις»

    http://www.smirniotakis.gr/index.php?prod_id=414

    ασφαλώς και είναι γεμάτο λάθη, αλλά δεν το κάνει επίτηδες: Αφού οι Ρωμηοί φιλόλογοι και γλωσσολόγοι απαξιούν επί 200 χρόνια να καταγράψουν τις παροιμιώδεις φράσεις και την προέλευσή τους, το έκανε ένας δευτεροκλασάτος ηθοποιός και δημοσιογράφος.

    Η περίπτωσις Τάκη Νατσούλη μού θύμισε τον αγαπημένο μου (καθότι υπήρξα 40 χρόνια ναυτικός) επιστήμονα, τον Κλαύδιο Πτολεμαίο, τον εφευρέτη του Αστρολάβου και του GPS. Πατρικά προτείνω στους φιλομαθείς αναγνώστες σας να δούν την εκπληκτική διάλεξη που διοργάνωσε η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής στις 24 Γενάρη 2014, όπου η Ελληνολάτρις αρχαιολόγος Άρτεμις Σκούταρη αποκάλυψε φοβερές λεπτομέρειες για το πώς ο Ανθελληνικός Χριστιανισμός κρατούσε επί 10 αιώνες στον σκοτάδι τον Κλαύδιο Πτολεμαίο (έζησε την εποχή του Αδριανού), μέχρι να τον ανακαλύψει ξανά τον 12ο αιώνα ο Ελληνόψυχος μοναχός Μάξιμος Πλανούδης.

    http://www.blod.gr/lectures/Pages/viewlecture.aspx?LectureID=1218#

    Όσοι δεν έχουν την υπομονή να παρακολουθήσουν τα 41 λεπτά αυτής της μοναδικής διαλέξεως, ας δούν τουλάχιστον από το 19:25 μέχρι το 22:00 όπου η κ. Σκούταρη δηλώνει σαφώς ότι ο Αριστοτέλης γνώριζε ότι η Γή ήταν σφαιρική, πράγμα που απέκρυπταν μέχρι τον Γαλιλαίο οι ανθέλληνες «Γαλιλαίοι» διότι δεν συμβάδιζε με την Βίβλο.

  42. Πάνος με πεζά said

    Καλή βδομάδα ! Μπαίνω αμέσως στο ζουμί :
    α) Αν χρησιμοποιείτε τη φράση : φυσικά
    β) αν την ξέρετε : ήξερα κι εγώ την ιστορία με την ταβερνιάρισσα 😦
    γ) με ποια σημασία τη χρησιμοποιείτε / την ξέρετε : πάντα με την έννοια του ανισόρροπου, ποτέ με του υπερχρεωμένου. Για την περίπτωση αυτή υπάρχουν άλλες slang εκφράσεις, παλλιές και νεότερες : τα μαλλιοκέφαλά μου, σε όποιον μιλάει ελληνικά κλπ.
    δ) αν είστε κάτω των 40 : αυτό λέγεται προσωπικό δεδομένο, αλλά τέλος πάντων, άνω των 40.

    Δε θα ξεχάσω και τη φράση «Αυτός έχει ελεθέρας», που χρησιμοποιούσε θρησκευτικός μας στο Λύκειο (και μάλιστα…ιερέας !) για τους ανισόρροπους ΣΧΟΛΙΚΑ μαθητές, δηλ. αυτούς που δε μπορούσαν να καταλάβουν, τους ανόητους ή όσους κάναν τους ανόηγτους. Βέβαια η παραπάνω έκφραση λεγόταν χαριτολογώντας, αλλά τέλος πάντων, για να σας εξηγήσω τι ήταν τα Θρησκευτικά με τον Παππούλη στο 4ο Λύκειο Νέας Σμύρνης είναι πολύ μεγάλη ιστορία…

  43. Πάνος με πεζά said

    Καταγγέλω την προχωρητική αδράνεια του εγκεφάλου : γράφω «παλιές εκφράσεις», θέλω μετά να γράψω «μαλλιοκέφαλα», κι έτσι γράφω και το «παλλιές» με δύο λάμδα !

  44. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα, Πάνο είμαστε κοντογείτονες.

  45. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    Χρησιμοποιώ τη φράση με τη σημασία: Τον απασχολούν τέτοια προβλήματα που έχει χάσει το μυαλό του, τρελάθηκε.
    Μάλλον δεν είναι το ύψος του χρέους (τα μαλλιοκέφαλα) αλλά η ποιότητά του. Αλλωστε όταν το ύψος του χρέους υπερβαίνει τη δυνατότητα πληρωμής, ο λαός μας, χωρίς να τρελαθεί απαντά σαν τον Μένιππο: ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος.

    δ) Είμαι πάνω από 40 αλλά κάποτε είμουν κάτω των 40, σας βεβαιώνω 🙂

    Μετά το γκρέμισμα της ταβέρνας στο Ναύπλιο και την παλιότερη χρήση, όπως φαίνεται του Μιχάλη μαζί με την παρουσία του και στα βουλγάρικα μου δημιούργησε την αίσθηση ότι ο Γρηγόρης στο 5 έχει κάποιο δίκιο.
    Άμα χρωστάς σ’ αυτόν το Μιχάλη, είτε εσύ είτε δικός σου άνθρωπος (λχ βαριά αρρώστια) τότε το χρέος και θα εξοφληθεί οπωσδήποτε και το μυαλό σου κινδυνεύει. Ίσως έχει σχέση (εξέλιξη;) με το «κακὸν δοκεῖν ποτ’ ἐσθλὸν τῷδ’ ἔμμεν, ὅτῳ φρένας θεὸς ἄγει πρὸς ἄταν» (Αντιγόνη του Σοφοκλή — το κακό φαίνεται για καλό σε αυτόν του oποίου το μυαλό ο θεός οδηγεί στη συμφορά).
    Βέβαια όλα τούτα είναι παρακινδυνευμένες ερμηνείες χωρίς καμιά απόδειξη.

  46. Πάνος με πεζά said

    @ 44 : Α μπα; Ε τότε θα ήξερες και το Νικηφόρο τον Καχριμάνη !

  47. ΓΙΩΤΗΣ said

    Καλή βδομάδα κι από μένα.
    α) Χρησιμοποιώ κι εγώ τη φράση
    β) την ξέρω από μικρό παιδί
    γ) τη χρησιμοποιώ με την αρχική της έννοια
    δ) Είμαι πάνω από 40 χρονών

  48. sarant said

    46: Όχι τόσο κοντά, Φάληρο.

  49. paplyric said

    την γνωρισα φυσικα τη φραση με την αρχικη της εννοια. Όσον αφορά στην καινούργια της εννοια «χρωστάει πολλά» την έχω ακούσει ως αντιθετική πρόταση όμως «μόνο της μιχαλούς δεν χρωστάει» >40

  50. T.S. said

    α) Σπάνια
    β) Ναι
    γ) Είναι τρελλός
    δ) 31

    Είναι γνωστό πάντως πως η Μιχαλού χρωστάει στον Chuck Norris

  51. Ιώσηπος Μπεκενμπάουερ said

    α) Όχι ιδιαίτερα

    β) Ναι

    γ) Την ήξερα μόνο με την μετέπειτα σημασία, πρώτη φορά μαθαίνω για την αρχική της έννοια

    δ) Είμαι κάτω των 40

  52. Maria And. said

    την ήξερα με την έννοια χρωστάει πολλά. ετών 36.
    Χαίρομαι που έμαθα την αλήθεια.
    Καλώς γράψατε το άρθρο!

  53. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    52: Δεν υπάρχει θέμα «αλήθειας», είναι η παλαιότερη και η νεότερη σημασία.

    50: Πολύ καλό αυτό με τον Τσακ Νόρις!

    49: Η παραλλαγή αυτή σαφώς σημαίνει αυτό που λέτε.

  54. Πάνος με πεζά said

    @ 48 : Εγώ όμως είναι 19 χρόνια πια που έχω φύγει. Σε ακτή κι εγώ, αλλά στην Ανατολική (East Coast, κοινώς Ραφήνα…)

  55. Maria And. said

    53: επιτρέψτε μου εγώ να το βλέπω ως «αλήθεια».

    ερωτ.: το επίρρ. αριστίνδην σημαίνει «επιλέγομαι ανάμεσα από τους υπόλοιπους άριστους» ή «με επέλεξαν οι άριστοι» ?
    ευχαριστώ.

  56. attikanet said

    α) Χρησιμοποιώ τη φράση, αλλά όχι συχνά

    β) κυρίως με τnν ειρωνική σημασία του «τρελλός». Λέω ότι «αυτός χρωστάει της Μιχαλούς», εννοώντας ότι «δεν ξέρει τί λέει» σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση, όχι δηλ. ότι ανήκει στους ψυχοπαθείς.

    δ) άνω των 40

  57. Voulagx said

    Από το λινκ του #3: «Το επώνυμο [εννοεί το «Μύλλερ»] σημαίνει ελληνιστί, «μυλωνάς».»
    Να μας πει ο Φυσικός τι σημαίνει «μυλωνάς» γερμανιστί.

    Σαράντ, μικροδιόρθωση:
    «…όπου ο Σάκης Σεραφείμ είχε διατυπώσει την πρόβλεψη, που πολύ πιθανό είναι να επαλη[θ]ευτεί,…»

  58. Παγανιστής said

    Κύριε Σαραντάκο,

    Σάς ενημερώνω ότι «χρωστάνε της Μιχαλούς» οι ανθρωπιστές του Ρωμέηκου υπουργείου Εξωτερικών: Δώσανε 9 εκατομμύρια ευρώ στην ΜΚΟ του Τζιβελέκου και του Άλεξ Ρόντος (σφουγγοκωλάριοι του Τζέφρυ Παπανδρέου) για να κάνουν αποναρκοθέτηση στον Λίβανο.

    http://www.protothema.gr/greece/article/354131/skandalo-mko-apespasan-apo-to-dimosio-9-ekateuro-gia-aponarkothetisi-sto-livano/

  59. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ρώτησα δύο κοντοχωριανές ἀπὸ τὸ Δῆμο Εὐρώτα Λακωνίας, γεννημένες τὸ 58, συμμαθήτριες καὶ φίλες καὶ ποὺ δουλεύουν πολλὰ χρόνια στὴν ἴδια δουλειά. Ἡ μία ἤξερε μόνο τὴ μία σημασία κι ἡ ἄλλη τὴν ἄλλη

  60. spiral architect said

    @57: Μύλλερ.
    (ο γνωστός)

  61. Timbo said

    α) Αν χρησιμοποιείτε τη φράση
    Σπάνια

    β) αν την ξέρετε (παθητικά),
    Ναι

    γ) με ποια σημασία τη χρησιμοποιείτε / την ξέρετε, και, προαιρετικά,
    Μόνο με την σημασία «χρωστάει παντού»

    δ) αν είστε κάτω των 40 (για να δούμε αν υπάρχει διαφορά ανάλογα με την ηλικία).
    <30

  62. agapanthos said

    Τη φράση τη χρησιμοποιώ, σπάνια μεν, αλλά την ξέρω από τα παιδικά μου χρόνια. Δεν την άκουσα από το στενό οικογενειακό μου περιβάλλον, νομίζω από εφημερίδες ή από πελάτες του πατέρα μου.

    Ως πιτσιρίκι (στις αρχές της δεκαετίας του 80 ας πούμε) την είχα παρεξηγήσει και νόμιζα ότι έχει τη σύγχρονη σημασία, και τη χρησιμοποιούσα έτσι, μέχρι που κάποιος με διόρθωσε και μου την εξήγησε. Αλλά ήδη από τότε θυμάμαι αρκετούς, κυρίως στην ηλικία μου αλλά και λίγο μεγαλύτερους, μεγαλωμένους σε αστικά περιβάλλοντα, να τη χρησιμοποιούν με τη σύγχρονη έννοια.

    Α, ναι, είμαι 42.

  63. andam said

    Επειδή κάνω και μάθημα σε ΙΕΚ (βοηθοί φαρμακοποιών), έκανα μια δημοσκόπηση το μεσημέρι σε νεότερες ηλικίες:
    18 άτομα ηλικίας 24-32 και 2 άτομα πάνω από 40 από διάφορες περιοχές της Θεσσαλίας. Οι 17 γνώριζαν καλά την έκφραση «χρωστάει της Μιχαλούς» ή «ΚΑΙ της Μιχαλούς» και την χρησιμοποιούν συχνά με την έννοια ότι κάποιος χρωστάει πάρα πολλά. Μόνο μια δεν την ήξερε. Καμμιά (είναι όλα κορίτσια) δεν ήξερε ότι σημαίνει και κουτούτσικος, ελαφρόμυαλος κλπ και ούτε ήξεραν ποιά μπορεί να είναι η Μιχαλού. Επειδή αναφέρεις για την Θεσσαλία ότι ακούγεται και το Μιχάλης αντί για Μιχαλού, αυτό ούτε εγώ αλλά ούτε και καμμιά τους το ήξερε.

  64. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    59 και κυρίως 63: Μωρέ μπράβο έρευνα, εντυπωσιάζομαι!

  65. Ανδρέας said

    Την έχω ακούσει την έκφραση αυτή ίσως στην tv ίσως την έχω διαβάσει σε εφημερίδα δε θυμάμαι. Δεν χρησιμοποιούμε την έκφραση ούτε οικογενειακά ούτε στον ευρύτερο κύκλο.
    Όπως βλέπουμε στα παραδείγματα
    α) από την περιοχή της Κων/νούπολης ξεκίνησε με την έννοια του «ελαφρού» στο μυαλό και γενικά χρησιμοποιείται βορειότερα με την έννοια του «ελαφρού»
    β) όταν την χρησιμοποιούν με την παλιότερη η νεότερη έννοια συμφωνούν σιωπηρά ότι πρόκειται για κάτι υποτιμητικό δίχως να εννοούν ακριβώς το ίδιο δύο συνομιλητές
    γ) επιβεβαιώνονται οι έρευνες ότι το ελληνικό διαδίκτυο χρησιμοποιείται από 35ριδες 45ριδες
    περισσότερο

    σχεδόν στα πρώτα -ήντα

  66. spyroszer said

    Από συλλογές παροιμιών:

    Είναι για δέσιμον. Για την Τήνο. Για τη βαγγελίστρα. Χρωστά της Μιχαλούς.
    «Ελλεβόρου δείτε». Εστί δ’ ο Ελλέβορος φυτόν, ό τα μελαγχολικά καθαίρει πάθη, φυόμενον εις Αντίκυραν (πόλιν παράλιον της Φωκίδος). Αφ’ ής και η παροιμία «δείται Αντικύρας» και «Πλειν εις Αντίκυραν».

    http://books.google.gr/books?id=vKcWAAAAYAAJ&pg=PA22&dq=%22%CE%A7%CF%81%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AC+%CF%84%CE%B7%CF%82%22&hl=el&sa=X&ei=vScCU_eBEqqf0QWEuYHIDQ&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=%22%CE%A7%CF%81%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AC%20%CF%84%CE%B7%CF%82%22&f=false

    Χρωστά της Μιχαλούς.
    Μανίαν οφλισκάνει.

    http://books.google.gr/books?id=RXYCAAAAQAAJ&pg=PA135&dq=%22%CE%A7%CF%81%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%B5%CE%B9+%CF%84%CE%B7%CF%82%22&hl=el&sa=X&ei=FyICU7C0PLCk0AW1vIG4CQ&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=%22%CE%A7%CF%81%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%B5%CE%B9%20%CF%84%CE%B7%CF%82%22&f=false

    Χρωστά της Μιχαλούς (Αθηναϊκή). Εις ολιγόφρονας.

    http://books.google.gr/books?id=2Q0JAAAAQAAJ&pg=PA340&dq=%22%CE%A7%CF%81%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AC+%CF%84%CE%B7%CF%82%22&hl=el&sa=X&ei=vScCU_eBEqqf0QWEuYHIDQ&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22%CE%A7%CF%81%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AC%20%CF%84%CE%B7%CF%82%22&f=false

  67. NM said

    Oχι Σπιραλ (#60). Αλλος είναι ο Herr Müller

  68. Αγγελική said

    55. Το επίρρημα αριστίνδην χρησιμοποιείται για να δηλώσει την εκλογή ή την προαγωγή λόγω αριστείας και όχι π.χ. λόγω αρχαιότητας.

  69. spiral architect said

    @67: :mrgreen:

  70. Καταπληκτικός ο Μύλλερ του 67! Με την ευκαιρία εγώ θυμήθηκα άλλον ένα, τον αρχηγό της Γκεστάπο, που τον έμαθα από μια περίφημη τηλεοπτική σειρά (μπορείτε να την απολαύσετε εδώ).

  71. Konstantinos said

    Κύριε Νικοκυρη, δεν είμαι ειδικός σαν τον κύριο Μπαμπινιωτη, αλλα απο αυτά που διάβασα στο άρθρο για τη Μιχαλου, ευλογωτερο μου φαίνεται η σύνδεση Μίχαλου- Μιχαλης. Τωρα θα πρέπει να γνωρίζετε ότι σε πολλά μέρη ο Μιχάλης ειναι ο Χάρος. Απο τον Αρχαγγελο Μιχαηλ. Τα υπόλοιπα δικά σου.

  72. Μαρία said

    Ένας είναι ο Μύλερ. Ο γκολτζής της Μπάγερν 🙂

  73. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

  74. ενώ επίσης δεν μπόρεσα να βρω το μνημειώδες βιβλίο του Γκέροφ
    Υπάρχει στο archive.org, τους λίκ τα έχει και η βουλγαρική Ουικιπεντία. Στον τρίτο τόμο, στη σελίδα 70 (80 του πεντεφιού), είναι ο Μιχάλης, ο αχμάκης, ο μπουνταλάς, κι οι παροιμίες που ανέφερες.

  75. τους λίκ τα έχειτους λίκνους τους έχει…

  76. Α, ξέχασα να απαντήσω στο γκάλοπ. Ξέρω την έκφραση, με την παλιά έννοια. Τη χρησιμοποιώ όμως σπάνια. Τώρα που διάβασα το άρθρο συνειδητοποίησα ότι όντως έχει αλλάξει σημασία, θέλω να πω η νέα σημασία μου ήταν πια οικεία χωρίς να το έχω καταλάβει. Ηλικία, συν μία τεσσαράκοντα 😉

  77. Νίκος Παναγιωτόπουλος από Πάτρα said

    α) Όχι
    β) Την ξέρω
    γ) ‘Οτι είναι τρελός
    δ) Πάνω από 40

  78. Εγώ την έμαθα μικρός από τη Διάπλαση των Παίδων, τη χρησιμοποίησα κάποτε μαθητής (στη 10ετία του ’60 δηλαδή) νομίζοντας πως σημαίνει «είμαι πνιγμένος στα χρέη», και κάποιος με διόρθωσε, εξηγώντας μου ότι σημαίνει «δεν είμαι καλά στα μυαλά μου». Επιβεβαίωση άραγε ότι τότε άρχισε η μετατόπιση της σημασίας;

  79. Α, κι εγώ. Δεν την ήξερα, την έμαθα ή εδώ, ή αλλού στον Ιστό την τελευταία πενταετία, από την Θράκη ορμώμενος, 30ρίζω όπου νάναι…

  80. sarant said

    Μπράβο Στάζιμπε για τον Γκέροφ!

  81. Παγανιστής said

    Κύριε Σαραντάκο,

    νομίζω πως είναι καιρός να κάνετε ένα άρθρο για τον βυζαντινό τίτλο «σφουγγοκωλάριος». Τον χρησιμοποιεί και ο κοινωνικός αγωνιστής Κώστας Σακκάς στο σημερινό μήνυμά του

    http://www.iefimerida.gr/news/143581/%CE%BF-%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82-%CF%83%CE%B1%CE%BA%CE%BA%CE%AC%CF%82-%CE%BC%CF%80%CE%B1%CE%AF%CE%BD%CE%B5%CE%B9-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CF%89%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%B9%CE%BB%CE%B5%CE%AF-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%AC%CF%86%CE%BF%CF%85%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D%CF%82-%CE%BB%CE%B5

    Γράφει ο Σακκάς: «Ευτυχώς που δεν έχουν δικαίωμα -ακόμα- να ασκούν έφεση στις αποφάσεις των δικαστηρίων ο Πρετεντέρης, η Κοσιώνη, η Μίνα Καραμήτρου και οι λοιποί εγκάθετοι σφουγγοκωλάριοι του συστήματος… »

    ΕΡΩΤΩ: Υπήρχε αυτός ο τίτλος στο Βυζάντιο κ. Σαραντάκο; Διότι λέγεται πως είναι δημιούργημα των Επιθεωρησιογράφων. Να ένα καλό ερώτημα που αγνοεί ακόμη και η γενιά μου (είμαι γεννημένος το 1962).

    Ευχαριστώ εκ των προτέρων

  82. Παγανιστής said

    Γράψε λάθος: Το 1952 είμαι γεννημένος, τουτέστιν 62 πατημένα…

  83. α) Αν χρησιμοποιείτε τη φράση: Μπα.
    β) αν την ξέρετε (παθητικά): Ναι.
    γ) με ποια σημασία τη χρησιμοποιείτε / την ξέρετε: Αποκλειστικά και μόνο με τη νεώτερη (δεν έχω αξιωθεί ακόμα να διαβάσω όλο το κόρπους Σαραντάκου, και έτσι μου έχουν διαφύγει τα παλιότερα άρθρα.
    δ) αν είστε κάτω των 40: Επειδή αν και ΕΜΠ, είμαι σκράπας στα μαθηματικά, δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω άλγεβρα σαν κι αυτή του Νεοκίντ, οπότε, με απλή αριθμητική, 3 * (4^2).

    Και μην αφήνουμε να ξεθωριάζει η πρότασή του Γς, μετά τα «λόγια του αέρα», ταιριάζουν τα «λόγια του νερού» (που καίει)!

  84. #83 30ρης κι εσύ, δηλαδή…

  85. Theo said

    Καλησπέρα, Νικοκύρη.

    α) τη φράση τη χρησιμοποιώ σπάνια, ως «αυτός χρωστάει», με το «της Μιχαλούς» ευκόλως εννοούμενο.
    γ) τη χρησιμοποιώ με την παλιά της σημασία.
    δ) είμαι πάνω από 40.

  86. Μαρία said

    79
    Ούτε σ’ αυτή την εκδοχή;
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/02/27/mixalou/#comment-404

  87. Μαρία said

    85
    Συμπέρασμα: οι Βούλγαροι λέμε σκέτο χρωστάει 🙂

  88. Theo said

    @84:
    Αν και των θεωρητικών επιστημών, Στάζιμπε, 48άρη τον βγάζω τον Κώστα.

  89. Μιχαλιός said

    Απαντώ ως άμεσα θυγόμενος:

    α) Σπάνια, ίσως και ποτέ.
    β) Ασφαλώς, αλλά όχι από παιδί. Την παραλλαγή «χρωστάω του Μιχάλη» θυμάμαι πως την πρωτάκουσα φοιτητής, κάπου στην Αιτωλία.
    γ) Με την παλιά. Τη «νεότερη» δε θέλω να την ξέρω!
    δ) Όχι δα.

  90. Μιχαλιός said

    Θυγόμενος; Δεν είμαστε καλά.

    Θιγόμενος.

  91. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    81: Η λέξη δεν υπάρχει στη βυζαντινή γραμματεία.

    89: Κι άλλος που ξέρει για τον Μιχάλη (κι ας είναι θιγόμενος!)

  92. #88 Ακριβώς 😉

  93. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #85 και 87
    Το σκέτο χρωστάει με την έννοια το ‘χει χαμένο τη έλεγαν πολύ πριν 15-20 χρόνια στα Γιάννενα. Τώρα πια δεν την ακούω.

  94. BLOG_OTI_NANAI said

    Επειδή το ιστολόγιο δίνει αφορμές για έρευνα, κάτι που έχει ενδιαφέρον, βρήκα τα εξής:

    Ο Γιάννης Βλαχογιάννης αναφέρει το εξής για την παροιμία:

    «Η παροιμιακή φράση «χρωστά της Μιχαλούς» δεν πιστεύω να είναι ιστορική, και γι’ αυτό τολμώ να την ξηγήσω έξω από της ιστορίας τον κύκλο: Η Μιχαλού θα ήταν κάποια τρελλή γυναίκα, που φανταζότανε πως όλοι της χρωστούσανε. Τέτοιος τρελλός ήτανε και στην Αθήνα προ σαράντα χρόνων, ο γέρος με τα πολλά παράσημα, που έπιανε τους διαβάτες και τους ζητούσε τα εκατομμύριά του. Στην Κρήτη, ανάλογη παροιμιακή φράση είναι αυτή: «Των κουζουλών το τεφτέρι» (περιοδ. ο Κρητικός Λαός, Ηράκλειο, Μάης 1909, σ. 19).»

    (Νέα Εστία, τχ. 216 (ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 1935), σ. 7, σημ. 1 βλ. ΕΔΩ)

    Με το ίδιο νόημα αναφέρεται:
    «[…] αφεύκτως ούτος θα χρεωστή… της Μιχαλούς, ήτις τους οφειλέτας αυτής πάντοτε προσωποκρατεί εις το φιλανθρωπικόν κατάστημα του αειμνήστου Δρομοκαΐτου«.

    («Συνέντευξις περί προσωπικής κρατήσεως», εφ. «Το Άστυ», 122 (1888), σ. 3 βλ. ΕΔΩ)

    Επίσης, φαίνεται να είχε και τη σημασία του τρελλάδικου(;)

    «Τι ήτο κατά βάθος; Τρελός ή φιλόσοφος; Σκαρτάδος, εκκεντρικός, ιδιότροπος, τρόφιμος της Μιχαλούς, με τον οποίον εχαχάνισαν και εξεκαρδίσθησαν αι Αθήναι;»

    (Αλεξ. Π. Κωνσταντινίδης, «Γελοιογραφικά μνημόσυνα: Μπαρμπαγιάννης ο Κανατάς«, περ. «Ημερολόγιον Σκόκου«, τ. 24 (1909), σ. 362 βλ. ΕΔΩ)

    Επίσης, ο λογοτέχνης και θεατρικός συγγραφέας Τιμολέων Αμπελάς, είχε γράψει την κωμωδία «Ο χορός της Μιχαλούς» με την οποία «εκαυτηρίασε τους μαλλιαρούς» (άρα και εδώ φαίνεται σαν η Μιχαλού να είναι πρόσωπο, κάποια τρελή προφανώς)

    («Συνέντευξις περί προσωπικής κρατήσεως«, περ. «Πινακοθήκη«, 289 (1926), σ. 71β βλ. ΕΔΩ)

    Ο Γιάννης Βλαχογιάννης πάλι, τέσσερα χρόνια πριν το παραπάνω σχόλιο του στην Νέα Εστία, είχε γράψει ένα άρθρο με την εξής τεκμηρίωση:

    Βλαχογιάννης Γιάννης, «Το κατάστιχο της Μιχαλούς«, εφ. «Πρωία» (6.12.1931), σ. 1-2 (βλ. ΕΔΩ, σ. 1 [κάτω] και ΕΔΩ, σ. 2 [κάτω])

    Εκεί αναφέρει και μερικά ενδιαφέροντα πράγματα για το σατυρικό καταστατικό που είχε «το Ελληνογαλλικό «τάγμα» Catastico des Micalous«. 🙂

  95. BLOG_OTI_NANAI said

    Μια μικρή διόρθωση:

    ο τίτλος του άρθρου στο οποίο αναφέρεται “Ο χορός της Μιχαλούς» είναι «Τιμολέων Αμπελάς» (περ. “Πινακοθήκη“, 289 (1926), σ. 71β)

  96. sarant said

    94: Μπράβο, όλα πολύ ενδιαφέροντα -δεν αλλάζουν την κεντρική ιδέα, αφού έχουμε αναφορές του 1812, αλλά πυκνώνουν το υλικό.

  97. 11, 12, 17, 18, 🙂
    Χάσαμε τη Μιχαλού, αλλά έχουμε Μεριλού, Εμιλού, και Μπετιλού (η τελευταία πολύ μοβόρα, λέει…)

  98. Εγώ που είμαι κάτω των σαράντα (για λίγο ακόμα), γνώριζα μόνο την πρώτη σημασία της έκφρασης αλλά πραγματικά δε νομίζω να την έχω χρησιμοποιήσει ποτέ!

  99. Κ. Καραποτόσογλου said

    Ἐτυμολογικά: χρωστᾶ τῆς Μιχαλοῦς

    Ἡ «Μιχαλοῦ» πιθανὸν νὰ σχετίζεται μὲ τὸ τουρκοαραβικὸ muhal = ἀδύνατος [γενέσθαι], ἄτοπος, παράλογος· impossible, inconceivable; absurd, ἀπὸ τὸ ἀραβικὸ muḥāl = impossible, absurd, nonsensical; absurd, inconsistent, self-contradictory, perverted μὲ ἐπικάλυψη ἀπὸ τὸ Μιχάλης-Μουχάλης (Πόντος).
    Steingass, Arabic-English, σ. 962β. Χλωροῦ, τ. 2, σ. 1593β. New Redhouse, σ. 790. Lane, Arabic-English, 677γ.

    Κ. Καραποτόσογλου

  100. sarant said

    99: Πολύ σωστό το muhal/Μουχάλης-Μιχάλης, αλλά αναρωτιέμαι αν αυτό εξηγεί τις βουλγάρικες σημασίες.

  101. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    τη βελόνα που θα τρυπήσει το νατσουλικό μπαλόνι.

    36.>>Πετράδι πρώτου μεγέθους, ωραιότατο
    (και) βελόνα από διαμάντι ! Όπως η παλιά διαφήμιση στο ράδιο 🙂
    93.>>Χάσαμε τη Μιχαλού
    Μιχάλη, Μη χαλού.

    -Χρωστεί τση Μιχαλούς, κάπου χάνει ,ξεπιρίζει* το παντέρμο ντου).
    Μιχαήλ Μιχαήλ του Μιχαήλ

    *στάζει,χάνει από τον πίρο (ή πείρο;) το βαρέλι.Το παντέρμο του,υπονοείται το μυαλό του.
    -Τηνπιο φράσκη έννοια δεν την ήξερα ακριβώς ,αλλά πάλι σα να είμαι κι εξοικειωμένη.Μάλλον από ακούσματα αφού κανονίσανε να χρωστάμε όλοι σχεδόν και στη Μιχαλού.

    -Κάτω από την Κρήτη και βέβαια πάνω από σαράντα (κύματα!) 🙂

  102. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    101.Την πιο φρέσκη έννοια (της Μιχαλούς) δεν την ήξερα

  103. Dina said

    Ναι, ξέρω τη φράση και τη χρησιμοποιώ συχνά. 43 χρόνων από Θεσσαλονίκη. Έχουμε και το βιβλίο του Νατσούλη στην οικογενειακή βιβλιοθήκη. Το έχω διαβάσει με επιφύλαξη αλλά και ευχαρίστηση συχνά.

  104. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Μιχαλού , Μιχάλαινα θα είναι γυναίκα Μιχάλη. Υπάρχει θυληκό όνομα Μιχαλίνα; ή τόκαψε από τη μια η Μιχαλού κι από την άλλη η ..μοιχαλίδα.
    Έχουμε βέβαια τις Μισέλ ες !

  105. sarant said

    101: 🙂

    103: Η επιφύλαξη δεν εμποδίζει την ευχαρίστηση, πράγματι 🙂

  106. 104,
    Κυρα-Μιχαλιά λέγαμε παλιά την γυναίκα του φούρναρη (Μιχάλη) στο χωριό του πατέρα μου, αλλά δεν ξέρω για καθεαυτό θηλυκό όνομα.

  107. Αριστείδης Καρατζόγλου said

    Δεν θα την έλεγα σπάνια έκφραση, την ακούω που και που στον περίγυρό μου, ίσως πολλοί γνωστοί μου να χρωστούν της Μιχαλούς. Τη σημασία του «χρωστάω παντού» την μαθαίνω σήμερα. <40.

  108. Πέπε said

    Είμαι ακριβώς 40, Αθηναίος. Την έκφραση την ήξερα ανέκαθεν, όσο μπορώ να θυμηθώ. Δε συνηθίζεται στο στενό μου οικογενειακό περιβάλλον και δεν μπορώ να ορκιστώ ότι κι εγώ τη λέω, αλλά είμαι βέβαιος ότι την καταλαβαίνω. Την ήξερα με την κανονική σημασία. Η άλλη μού φαίνεται τόσο πρόσφατη ώστε ο νους μου κλωτσάει: μου ακούγεται σαν ξεκάθαρο λάθος άγνοιας.

    Να αναφέρω επίσης ότι την έχω ακύσει και στην Κάρπαθο. Το θυμάμαι χαρακτηριστικά γιατί μου είχε κάνει εντύπωση που λένε «χρωστεί της Μιχαλούς». Το ρήμα έτσι κι αλλιώς μ’ αυτές τις καταλήξεις το κλίνουν, οι παλαιότεροι που μιλάνε πιο ιδιωματικά, αλλά δε νομίζω να έτυχε ποτέ να ακούσω «χρωστείς» ή «χρωστεί» με την κυριολεκτική σημασία. (Λόγω χρόνιας λεξιλαγνείας κάτι τέτοια περιστατικά τα συγκρατώ γενικά.)

  109. NM said

    Ώστε λοιπόν αρχικά σήμαινε «τα‘χει χαμένα» και όχι «έχει χρέη». Μετά από το σημερινό του 40ακου νομίζω ότι η Νατσούλειος εκδοχή πρέπει να αναθεωρηθεί. Σπεύδω να κατοχυρώσω λοιπόν πριν προλάβει κανας άλλος ευφάνταστος.
    …………………………………..
    Στο Δρομοκαϊτειο υπηρετουσε κάποτε ως θυρωρός ο κύριος Μιχάλης. Διέμενε μαζί με την γυναίκα του της οποίας δεν διασώζεται το όνομα καθώς ήταν γνωστή τοις πάσι ως «Μιχαλού», σε έναν μικρό οικίσκο δίπλα στην κεντρική πύλη του Ασύλου. Ο Μιχάλης και η Μιχαλού ήσαν κακότροποι και απότομοι χαρακτήρες και δύσμορφοι στο παράστημα. Εικάζεται ότι στο παρελθόν είχαν νοσηλευθεί και οι ίδιοι επί μακρόν στο ευαγές ίδρυμα και ότι κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους εγνωρίσθησαν και όταν αποφάσισαν να παντρευτούν, το Διοικητικό Συμβούλιο εν είδει προικός διόρισε τον Μιχάλη φύλακα και τους διέθεσε και τον οικίσκον του θυρωρείου για κατοικία τους.
    Μέσα στα καθήκοντα του Μιχάλη –τα οποία ασκούσε συνεπικουρούμενος από την θηριωδη συμβίαν του- ήταν εκτός από το να απαγορεύει ετην έξοδο εις τους δυστυχείς τροφίμους που απεπειρωντο να αποδράσουν κραδαίνουσα ευμεγέθη ράβδον από ξύλον ελάιας που απέκοπτεν από τα άφθονα ελαιόδενδρα που εφύοντο εντός του περιβόλου και το να ελέγχει τα υπάρχοντα που έφερον μεθ’ εαυτών εξερχόμενοι οι σπανίως αποθεραπευόμενοι ψυχοπαθείς.
    Οι δυστυχείς αυτοί άνθρωποι ήσαν ως επί το πλείστον άποροι και μετά τον πολυετή εγκλεισμό τους εξήρχοντο λησμονημένοι και ενδεείς, κυριολεκτικά με τα ρούχα που φορούσαν. Γνωρίζοντες δε το τι είχαν να ελπίζουν από την κοινωνία εις την οποίαν εξήρχοντο μετά την αποθεραπείαν τους, εφρόντιζαν να είναι εξοπλισμένοι εκτός από υπομονή και εγκαρτέρηση και με όσο περισσότερα υλικά αγαθά θα τους χρειάζονταν για την επιβίωσή τους και μπορούσαν να εξοικονομίσουν κατά τη διάρκεια της πολυετούς νοσηλείας τους. Μη έχοντες δε ουδέν στην ιδιοκτησία τους, καταχρώντο τα ατομικά είδη που τους είχε χρεωσει το ψυχιατρειο. Αλλος καμμιά κουβέρτα, άλλος την καραβάνα του και τα κουταλοπήρουνά του, άλλος κανα κομμάτι σαπούνι και άλλος όλα μαζί τα παραπάνω.
    Αυτό το εγνώριζε καλώς η σεβαστή διοίκησις αλλά και η Μιχαλού, η οποία τους ανέμενε παρά την θύραν του περιβόλου και ενόσω ο Μιχάλης –‘οστις γνωρίζων ολίγα κολλυβογράμματα- ήλεγχε το έγκυρον του εξιτηρίου πιστοποιητικού-, η μέγαιρα συμβία του ανελάμβανε με αγριότητα τελωνοφύλακας να ελέγξει το περιεχόμενο του πενιχρού δισακιού του ταλαίπωρου ασθενούς. Όταν δε εύρισκε τι το παρανόμως καταχρασθέν ο δυστυχής εδοκίμαζε επί της κεφαλής του την φημισμένη σκληρότητα της Αττικής ελαίας. Λέγεται ότι η Μιχαλού όσο τον κοπάναγε τον έβριζε και τον ρώταγε ειρωνικά: «Τι το θες ρε το κουτάλι και το κράτησες. Για να το’χεις όταν θα ξαναγυρίσεις;» Μερικές φορές όμως η Μιχαλού ήταν λιγότερο κακότροπη, ιδίως όταν είχε να κάνει με καναν αδύνατο και ταλαίπωρο άνθρωπο τον οποίον δεν ήθελε να κατηγορηθεί ότι τον άφησε σακάτη και τον άφηνε να φύγει χωρίς να τον δείρει. Στα κλάματα δε και στα παρακάλια του να μην του κρατήσει το κουτάλι ή την κουβέρτα που απεκόμιζε τον καθησύχαζε λέγοντας του με υποκρισία: «Μην κλαις ώ τάλα. Να εγώ τη βάζω εδώ στην άκρη την καραβάνα σου και αν κάποτε με το καλό ξαναγυρίσεις στο δίνω ξανά πίσω».
    Σπανιώτατα όμως ακόμα και από την Μιχαλού ξέφευγε κάτι και πέρναγε λαθραία στον έξω κόσμο. Αυτά τα ελάχιστα που κατάφερναν να αποκομίσουν μετ αυτών ελάχιστοι εκ των πρώην ψυχοπαθών οι οποίοι έκτοτε διήγον συνήθως βίον ανέστιον και ως παινόμενοι επαίτες εξασφάλιζον τον καθ ημέρα επιουσιον επαιτούντες εξωθεν του νεοτεύκτου και απαστράπτοντος σιδηροδρομικού σταθμού του Μοναστηρακίου και καθ όλον το μήκος της οδού Αθηνάς μέχρις των παρυφών της πόλεως που τοτε ορίζετο επι της πλατείας Ομονοίας, δεν διέλαθον της προσοχής των καιροφυλακτούντων και εις εικοσιτετράωρον περιπολίαν διατελούντων αστυνομικών υπαλλήλων, οι οποίοι (πεζή εκείνη την ρομαντική εποχή και ουχί επι παπακίων εποχούμενοι) εκτελούντες με περισσό ζήλο τας διαταγάς του προϊσταμένου τους (ο οποίος ακόμα δεν είχε επονομασθεί Δένδιας) περί απαλλαγής της ιστορικης πόλεως εκ των περιθωριακών στοιχείων, ερευνούσαν τα υπάρχοντα των ανθρώπων αυτών αναζητούντες τι το λαθραίον ή το κλεμμένο και αντί αυτών ανεύρισκον κουβέρταν τινά ή μεταλλική καραβάνα ή κύπελλον που είχαν απ αυτών ραμμένη ή χαραγμένη την επιγραφή: «Ιδιοκτησία Δρομοκαϊτείου Ιδρύματος», τους ανέκρινον για το πώς ευρέθη παρανόμως εις την κατοχήν τους τοιούτον αγαθόν χωρίς μάλιστα να παραλείπουν να εκδηλώσουν και τον μπασκιναρέΙκον φθόνον τους για τις ερευνητικές ικανότητες της πασίγνωστης Μιχαλούς, τους ερωτούσαν πως αυτό ξέφυγε από από εκείνην και αν τους είχε ερευνήσει εξονυχιστικά προ της εις την κοινωνίαν εξόδου τους.
    Τότε εκείνοι, υπό το δέος που απέπνεε τόσο η εξουσία του χωροφύλακος όσο και η υφερπουσα απειλή περί επιστροφής του αντικειμένου –αλλά και του καταχραστή- εις χείρας και την ράβδον της Μιχαλούς, τους απαντουσαν –εις τέρψιν του φιλοθεάμονος αθηναϊκού κοινού, το οποίον συναθροιζόμενο ήθελε να πληροφορηθεί για το περιεχόμενο του σάκιδίου του ατυχούς- ότι τάχα μου ήταν η ίδια η παντοδύναμη Μιχαλού που τους είχε επιτρέψει να εξαγουν από το ψυχιατρικο ίδρυμα το περί ου ο λόγος αντικείμενο και ότι αυτό το κατείχον κατόπιν αδείας της, όλως προσωρινώς, και ότι είχαν συμφωνήσει μαζί της ότι «της το χρωστάνε» και ότι θα της το επιστρέψουν άμα την ωσονούπω επιστροφήν τους στο Ασυλο.
    Ο δε διενεργών την έρευναν χωροφύλαξ, υποκρινόμενος ότι επείσθη από τους λόγους του επαίτου, εστέφετο προς το κοινόν και κλείνωντας τους το μάτι έλεγε μεγαλοφώνως, εις τον πένητα: «Α, ώστε το χρωστάς της Μιχαλούς; Τότε καλά, φύγε και να μην σε ξαναδώ να συχνάζεις εδωπέρα λεχρίτη!»
    Ετσι βγήκε η έκφραση «χρωστάει της Μιχαλούς».
    Βαζω στοίχημα τον 1/3 της περιουσίας μου.

  110. NM said

    YΓ. Συγγνώμη για τα τραγικά συντακτικά κλπ λάθη επι του «πονήματος». Μι απολοτζάις ότι γραφτηκε σε ρυθμό blitz. Ειναι και περασμένη η ώρα…

  111. Γς said

    109:
    😉

    99:
    >τὸ ἀραβικὸ muḥāl

    κι εκείνο το μαμούχαλο, μαμούχαλε;

  112. Γς said

    83 @ Κώστας

    >Και μην αφήνουμε να ξεθωριάζει η πρότασή του Γς

    Ναί, μετά τα “λόγια του αέρα”, να πάμε για κάνα ποτήρι. “Λόγια του νερού” (που καίει), όπως είπες.

    Εχουμε και λέμε:

    Γς, Τζι, Κώστας

    Αλλος;

  113. #112
    Γουσού, σύ ως (ή μήπως σαν 😉 διαπρεπής χωρογράφος και ερασιτέχνης γευσιγνώστης εντέλλεσαι τον εντοπισμόν του ιδανικού τόπου περί την σπονδήν, φυλασσόμενον μυστηριακώς, ώσπερ χρησμός Διονύσου, άχρι της ώρας της καλής.

  114. Ο Θεός χρωστάει της Αντωνούς:

    Το επόμενο Βήμα της Κυριακής έρχεται με δώρα:
    – την Κυριακή Προσευχή με πολυτελές δέσιμο
    – την εικόνα του Αγίου Αντωνίου του Μεσσήνιου που κλαίει από μόνη της. Πατώντας την κοιλίτσα της, σας λέει (μεθ’ ευλαβείας) το ημερήσιο πρωτογενές πλεόνασμα.

  115. Νεο Kid Στο Block said

    Spiral, μεγια η (γ)αβαταρα! 🙂 ωραια ειναι! Πως τον λενε; Βαν Ντονγκ; 🙂

  116. @115: O Wilber-άκος του GIMP είναι.
    (το open source αντίστοιχο του Adobe Photoshop)

  117. sarant said

    Καλημέρα!

    ΝΜ,. εύγε! Ήμουν βεβαιος ότι κάποιος θα επιχειρούσε να αναδιατυπώσει τον μύθο, και κάπως απογοητεύτηκα χτες βράδυ που δεν το είχε κανείς επιχειρήσει, αλλ’ αποζημιώθηκα. Εύγε και πάλι!

    Σπειροειδή, με γεια κι από μένα η αβατάρα!

  118. BLOG_OTI_NANAI said

    Ο Βλαχογιάννης ουσιαστικά μας πηγαίνει τουλάχιστον στο 1722, καθώς η συντροφιά στην Κορώνη στο όνομα της Micalous αναφέρεται στο:

    de-Pellegrin, Relation du voyage dans le Royaume de la Moree (Marseille, 1722).

    ΕΔΩ:
    http://books.google.gr/books?id=N9gXKL1N020C&pg=PA129&dq=micalous+Depellegrin&hl=el&sa=X&ei=V-MCU_WnLuKv0QXOvoCADg&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=micalous%20Depellegrin&f=false

    Είναι δηλ. αρκετά παλιά η μαρτυρία. Αυτήν αναλύει ο Βλαχογιάννης στην Πρωΐα, στη δεύτερη σελίδα.

    Πάμε δηλ. 100 χρόνια ακόμα πιο πίσω, και ποιος ξέρει πόσα ακόμα μπορεί να είναι.

  119. sarant said

    118: Δεν το είχα προσέξει, ομολογώ, και είναι πολύ πιο σημαντική μαρτυρία από τις άλλες, και αλλάζει πολλά πράγματα, ακόμα κι αν την όλη ιστορία την έχει φανταστεί ο Πελεγκρίν. Σ΄ ευχαριστώ!

    Αξίζει χωριστό άρθρο.

  120. Ρούλης said

    Εγώ (40 ετών ακριβώς) την χρησιμοποιώ με την παλιά έννοια, η γυνάικα μου (40 επίσης) με τη νέα έννοια (και μάλιστα όταν το κάνει την διορθώνω ο άθλιος…)

  121. Γιάννης Παππάς said

    Κι εγώ σχεδόν 40, αγνοούσα την παλιά έννοια, ήξερα μόνο τη νέα.

  122. sarant said

    Ευχαριστούμε και τους ακριβώς και σχεδόν σαραντάρηδες 🙂

  123. α) Χρησιμοποιώ τη φράση.

    β) Θυμάμαι ότι πρωτορώτησα τη μάνα μου, παιδάκι τότε ακόμα, για το νόημα της φράσης.

    γ) Ήξερα το νατσουλισμό (τον υποψιαζόμουν ως τέτοιον), ενώ χρησιμοποιώ τη φράση και με τους δύο τρόπους.

    δ) Είμαι 30 ετών.

  124. Μαρία said

    118
    Εξαιρετικό εύρημα. Το τάγμα des Micalous θυμίζει το σύλλογο λεχριτών Θεσσαλονίκης, που γιορτάζουν την Κυριακή του Ασώτου.

  125. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #118-119, 124
    Για τον Depellegrin δεν μπορώ να βρω τίποτα. Ούτε καν το μικρό του όνομα! http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/162563

  126. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #118
    Ξέχασα να πω ότι το εύρημα είναι πολύ εντυπωσιακό, ευχαριστώ!

  127. sarant said

    124: Και την Ορδή των Βασιβουζούκων στη μεσοπολεμική Μυτιλήνη, αλλά αυτό είναι πολύ πιο παλιό!

  128. @109 Αριστα.
    Οσο για το στοίχημα, του 1/3 της περιουσίας σου, να προσκομίσεις το (επικυρωμένο) Ε9 της αρμοδίας ΔΟΥ…και βλέπουμε.

  129. BLOG_OTi_NANAI said

    #119, #124, #126: Ας είναι καλά ο Βλαχογιάννης και οι παλιοί ακούραστοι ερευνητές, και βεβαίως το παρόν ιστολόγιο που προσφέρει τα ερεθίσματα για ψάξιμο 🙂

    #125: Πράγματι αυτός άνθρωπος στην βιβλιογραφία λέγεται απλά «De Pellegrin» σκέτο. Ακόμα κι ο Σιμόπουλος που τόσες φορές τον αναφέρει, άλλο όνομα δεν δίνει.

  130. 118, 119,
    It is with profound relief that I salute the history-making revelation on Les Micalous, which puts to rest all callous falsehoods on the origin of the term Μιχαλούς, and deservingly exonerates all Michaelunatics! 🙂

  131. sarant said

    130: 🙂

    Μη κ’ αλλού οι Μικαλού;

  132. Βαγγέλης said

    Είμαι 32 χρησιμοποιώ τη φράση με τη παλιά της έννοια, αφού έτσι την έμαθα από τους γονείς μου. Στη Χίο ακόμα ακούγεται- κυρίως από ηλικιωμένους- η προφορά του «Μικέ» (Άλ-λο κλπ).
    Επιτρέψτε μου να σημειώσω και κάτι για τα «πράσινα άλογα». Η παροιμία στη Χίο ήταν «Είδες πράσινο άλογο, είδες Χιώτη άλωλο»)

  133. sarant said

    Πολύ ενδιαφέρον, ευχαριστώ!

  134. Θρασύμαχος said

    «αν ακόμα και στα δύσκολα η πολιτεία βρίσκεται κοντά σας, είναι γιατί έχουμε κοντά μας την Ορθοδοξία και τη γλώσσα» http://news.in.gr/greece/article/?aid=1231296080

  135. Κωνσταντίνος said

    Χαίρετε κι από μένα! Εξαιρετικό άρθρο όπως πάντα. Εγώ που είμαι 24 χρονών, χρησιμοποιώ την φράση συχνά, αλλά μόνο με την έννοια ότι κάποιος χρωστάει πολλά. Σκεφτείτε ότι ούτε μου πέρασε από το μυαλό ότι υπάρχει άλλη, παλιότερη και πιο παγιωμένη έννοια της φράσης, και ξαφνιάστηκα καθώς διάβαζα το άρθρο. Πρέπει πάντως κάποια στιγμή να είχα ακούσει την αρχική σημασία της φράσης, αλλά δεν μου έχει εντυπωθεί. Μάλλον θα την άκουσα μόνο στο Δημοτικό, τότε που μαθαίναμε αντίστοιχες παγιωμένες φράσεις.

  136. Κωνσταντίνος said

    Α, και η καταγωγή των γονιών μου είναι απο Λοκρίδα. Σχεδόν το ίδιο έχω και με το «ανανταμ-παπανταμ», που από τους δικούς μου το ήξερα μόνο με την έννοια του αλλοπρόσαλλου.

  137. sarant said

    Ευχαριστώ!
    Και αυτό με το αναντάμ παπαντάμ επίσης με ενδιαφέρει, ίσως πρέπει να γράψω κάποτε.

  138. Nestanaios said

    Παππούς και Μιχάλης ξεκίνησαν από Αμερική για να έλθουν στην πατρίδα και να ενταχτούν στον ελληνικό στρατό. Έλαβαν μέρος στους πολέμους 12-13 (ελληνοτουρκικό) και 13-14 (ελληνοβουλγαρικό). Ο παππούς επέστεψε στην Αμερική για να έλθει πάλι στην πατρίδα μετά από χρόνια. Ο φίλος του Μιχάλης παρέμεινε στο χωριό του κάπου κοντά στην Κόρινθο όπου πανδρεύτηκε και έκανε οικογένεια.

    Η Μιχαλού, γυναίκα του Μιχάλη, προτιμούσε αυτό το όνομα διότι ο Μιχάλης είχε διακριθεί πολύ στις μάχες που συμμετείχε. Πάντοτε στη ζωή της ήταν δραστήρια και προσπαθούσε να αποδείξει ότι ήταν άξιος σύζυγος του Μιχάλη. Ελεύθερος επαγγελματίας (σουβλατζού) στο σταθμό της Κορίνθου.

    Κάθε φορά που σταματούσε το τρένο, άρχιζε να μοιράζει σουβλάκια (καλαμάκια)στους επιβαίνοντες που είχαν απλωμένα τα χέρια έξω από τα παράθυρα του τρένου. Ξεκινούσε από την «πλώρη» μοιράζοντας καλαμάκια χωρίς να παίρνει χρήματα για τους δικούς της λόγους. Όταν της τελείωναν τα καλαμάκια και πριν φυγή το τρένο, επέστρεφε πίσω για να εισπράξει τα χρήματα που της όφειλε ο καθένας που είχε πάρει καλαμάκι. Φυσικά, ποτέ δεν εισέπραττε όλο το ποσό για διάφορους λόγους. Στους πολλούς αυτούς λόγους εναπόκειται η μετέπειτα πολύπλοκη ερμηνεία της φράσεως ⟨⟨ χρεωστάει της Μιχαλούς⟩⟩.

    Υπάρχει διαφορά στο να λέμε ⟨⟨χρεωστάω της τράπεζας⟩⟩ και ⟨⟨χρεωστάω στην τράπεζα⟩⟩, ⟨⟨χρεωστάω στη Μιχαλού⟩⟩ και ⟨⟨χρεωστάω της Μιχαλούς ⟩⟩

    Όλα αυτά, φυσικά, δεν έχουν σχέση με ετυμολογία. Μια ιστορική αναφορά, ενδεχομένως. Η ιστορία όμως έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια και η φράση ⟨⟨ χρεωστάει της Μιχαλούς έχει γίνει ⟨⟨ χρεωστάει της Αγγέλως⟩⟩, δικαίως ἤ αδίκως.

  139. sarant said

    138: Η έκφραση όμως υπήρχε πολύ πριν γεννηθεί η συγκεκριμένη άξια Μιχαλού!

  140. Γς said

    138:
    >Κάθε φορά που σταματούσε το τρένο, άρχιζε να μοιράζει σουβλάκια (καλαμάκια)στους επιβαίνοντες που είχαν απλωμένα τα χέρια έξω από τα παράθυρα […]πριν φυγή το τρένο, επέστρεφε πίσω για να εισπράξει τα χρήματα που της όφειλε ο καθένας που είχε πάρει καλαμάκι . Φυσικά, ποτέ δεν εισέπραττε όλο το ποσό για διάφορους λόγους.

    Και θυμήθηκα παρόμοιες καταστάσεις πριν 55 χρόνια αλλά και πριν δυο μέρες.

  141. Nestanaios said

    139.

    Ξεκίνησε το 1917. Τα 1922 με 1923 έδωσε δωρεάν σουβλάκια σε όλους του πεινασμένους που επέστεφαν από την καταστροφή με τον δικό της τρόπο και για τον δικό της λόγο. Όλη η Ελλάδα της χρεωστάει με την καλή και με την κακή έννοια. Η κακή έννοια είναι ότι μερικοί άθλιοι πίστεψαν ότι η Μιχαλού κάθε εποχής δεν έχει τα λογικά της.

    Ἄν η φράση είναι προγενεστέρα, φαίνεται να το έχει το όνομα. Ἤ μήπως δεν είναι;

  142. Eli Ven said

    Εγώ τώρα το είδα, τώρα θα συμβάλω. Από τα τέλη του ’70 που θυμάμαι μέχρι και σήμερα την φράση την ξέρω με τη σημασία «χρωστάω». Σήμερα πληροφορήθηκα την αρχική σημασία.

  143. Βάγια said

    Παλιό άρθρο, αλλά ας όψεται η «τρέλα του σχολιαστή». Εγώ, πολλά χρόνια μικρότερη απ’ τα σαράντα, έχω ακούσει την έκφραση «χρωστάει της Μιχαλούς» ως χαρακτηρισμό για κάποιον που κάνει χαζομάρες, που είναι τρελούτσικος. Δεν την έχω ακούσει ποτέ με την έννοια «χρωστάει πολλά».

  144. sarant said

    143 Είσαι από τους λίγους νεότερους που ξέρεις μόνο την αρχική σημασία!

  145. […] Αναλυτικότερα, μπορείτε να διαβάσετε την αξιόλογη έρευνα του Νίκου Σαραντάκου εδώ. […]

  146. Νίκος said

    Είμαι 20 ετών. Χρησιμοποιώ την νεότερη (ή λανθασμένα αλλοιωμένη εκδοχή της ,όπως κρίνει ο καθένας ) πληροφορήθηκα για την σημασία της φράσης σε μια συζήτησα που την ανέφερα και με διόρθωσαν. Ετσι είπα να ψάξω για τη σημασία της και έπεσα πάνω σε αυτό το άρθρο. Συγχαρητήρια για την ιστοσελίδα σας!

  147. sarant said

    Να είστε καλά συνονόματε!

    Καλώς ορισατε στηγ συντροφιά μας, σας ευχαριστώ για τα καλά λόγια και ευχαρίστως θα βλέπαμε και άλλα σχόλιά σας, μια και ρίχνετε πολύ τον μέσο όρο ηλικίας των θαμώνων του ιστολογίου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: