Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα Λόγια του αέρα στον Ιανό

Posted by sarant στο 6 Μαρτίου, 2014


Την περασμένη Τετάρτη, 26 του Φλεβάρη, παρουσιάστηκε στον Ιανό το βιβλίο μου “Λόγια του αέρα και άλλες 1000 παγιωμένες εκφράσεις”. Πολύ το χάρηκα, πρέπει να πω, επειδή ήρθαν αρκετοί παλιοί και νεότεροι φίλοι αλλά και όχι λίγοι θαμώνες του ιστολογίου. Το βιβλίο παρουσίασαν, με τη σειρά που μίλησαν (και τη σειρά της φωτογραφίας):

* Ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, καθηγητής Γλωσσολογίας στο ΕΚΠΑ.

* Ο Γεράσιμος Ρηγάτος, γιατρός και μελετητής της λαογραφίας.

* Η Άννα Ιορδανίδου, καθηγήτρια γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.

ενώ στο τέλος μίλησα κι εγώ. Ακολούθησε συζήτηση, με ερωτήσεις και απαντήσεις.

DSC_0841

Το ηχητικό αρχείο της εκδήλωσης είναι αυτό:

και η ανάλυση στα επιμέρους τμήματα έχει ως εξής:

0.00 – 18.30 Ομιλία του Χριστόφορου Χαραλαμπάκη (δυστυχώς λείπει η αρχή)

18.30 – 32.40 Ομιλία του Γεράσιμου Ρηγάτου (την οποία μπορείτε επίσης να διαβάσετε εδώ)

32.40 – 38.00 Ομιλία της Άννας Ιορδανίδου

38.00 – 1.12.30 Η δική μου τοποθέτηση στο κλείσιμο (τελικά φλυάρησα πολύ)

1.12.30 – 1.39.00 Ερωτήσεις και απαντήσεις

Υπάρχουν επίσης και στιγμιότυπα βίντεο από την παρουσίαση. Για τεχνικούς λόγους, μαγνητοσκοπήθηκε μόνο η δική μου τοποθέτηση και οι ερωτήσεις-απαντήσεις.

Πρώτο μέρος.
Δεύτερο μέρος.
Τρίτο μέρος.

Η φωτογραφία πιο πάνω είναι του Δημήτρη Ναυρίδη, που έβγαλε και μερικές ακόμα, που μπορείτε να τις δείτε σε χωριστή σελίδα. Φωτογραφίες έβγαλε και ένας εκλεκτός φίλος του ιστολογίου, αλλά δεν τις ανέβασα διότι παραβιάζουν προσωπικά δεδομένα όσον αφορά τα μεθεόρτια.

Και πάλι, ευχαριστώ πολύ τους ομιλητές και όλους τους φίλους που ήρθαν στην παρουσίαση!

Παραθέτω πιο κάτω την ομιλία μου στην εκδήλωση. Να πω ότι το γραπτό κείμενο διαφέρει από αυτό που εκφώνησα σε πολλά σημεία, διότι παρασυρόμουν και φλυαρούσα. Δοκίμασα να προσθέσω εκ των υστέρων όσα είπα, και πράγματι το έκανα αυτό στο μισό κείμενο, αλλά μετά μετάνιωσα (διότι άλλο πράγμα ο προφορικός λόγος και άλλο ο γραπτός) και το παράτησα, σημειώνοντας απλώς κάποιες ενδείξεις.

Για την παρουσίαση στον Ιανό

Καλησπέρα, ευχαριστώ πολύ όλους εσάς που ήρθατε εδώ, τον κ. Ρηγάτο και τον κ. Χαραλαμπάκη για τις εισηγήσεις τους αλλά και την Άννα Ιορδανίδου για τις παρατηρήσεις της, όπως και βέβαια τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου για το τέταρτο βιβλίο που βγάζουμε μαζί αλλά και τον Ιανό που μας φιλοξένησε εδώ.

Οι προλαλήσαντες τα είπαν, εγώ θα ήθελα να εστιαστώ σε δυο-τρία σημεία από τη σκοπιά του ανθρώπου που έγραψε το βιβλίο. Καταρχάς, να πω για ποιο λόγο καταπιάστηκα με αυτό το βιβλίο. Πριν από 20+ χρόνια που άρχισα να ασχολούμαι με τη μετάφραση σε ένα πολυγλωσσικό περιβάλλον, είδα με ζήλια, μπορώ να πω, ότι για τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές γλώσσες υπήρχαν πλήθος βοηθήματα που έλειπαν από τα ελληνικά· και ένας τομέας στον οποίο τότε υπήρχαν ελάχιστα βοηθήματα ήταν ο τομέας των ιδιωματικών και παροιμιακών εκφράσεων. Μάλιστα, η γαλλική παράδοση είναι να αποδελτιώνονται λογοτεχνικά έργα, και επειδή βρέθηκα σε γαλλόφωνο περιβάλλον ζήλεψα βιβλία όπως το Dictionnaire des expressions et des locutions του Alain Rey στη σειρά Robert, κι εκεί κατάλαβα και την αξία που έχουν τα σώματα κειμένων, ώστε να μην αναπαράγεται απλώς αυτό που έγραψε ο προηγούμενος λεξικογράφος.

Να πω παρεμπιπτόντως ότι για τον μεταφραστή η ιδιωματική έκφραση ξεχωρίζει από την παροιμία δεδομένου ότι η παροιμία μπορεί και να μεταφραστεί κατά λέξη, ενώ η ιδιωματική έκφραση δεν μπορεί να μεταφραστεί κατά λέξη, διότι θα ηχήσει σαν ξενισμός. Όταν έχεις να μεταφράσεις π.χ. στα αγγλικά το «δεν δίνει του αγγέλου του νερό», δεν μπορείς να το μεταφράσεις κατά λέξη (εκτός αν κάνεις λογοπαίγνιο), ή θα βρεις μιαν αγγλική έκφραση με το ίδιο νόημα ή θα πεις «είναι πολύ τσιγγούνης», ενδεχομένως ρίχνοντας λίγο τη θερμοκρασία. Οι παροιμίες μεταφράζονται, γι’ αυτό και έχουμε συλλογές παροιμιών από όλους τους λαούς του κόσμου, π.χ. η αραβική «τα σκυλιά γαβγίζουν, το καραβάνι προχωρεί», που καταλαβαίνουμε τι θέλει να πει κι ας μην είναι ελληνική η εικόνα.

Θέλησα λοιπόν να φτιάξω εγώ μια τέτοια συλλογή και άρχισα να αποδελτιώνω έργα ελληνικής λογοτεχνίας· έτσι με τα χρόνια συγκροτήθηκε ένα σώμα περίπου 11.000 εκφράσεων, από τις οποίες διάλεξα τις 1001 (αριθμός φυσικά συμβολικός, αν και στην πραγματικότητα είναι περισσότερα, διότι σε μερικά λήμματα αναφέρονται περισσότερες από μία εκφράσεις) για να τις παρουσιάσω εδώ, με κριτήρια τη συχνότητα χρήσης, τη σημασιολογική διαύγεια και, μεταξύ εξίσου συχνών εκφράσεων, το αν υπάρχει κάτι ενδιαφέρον να ειπωθεί για την έκφραση, κάτι που ο μέσος αναγνώστης το αγνοεί.

Το βιβλίο είναι βασισμένο σε σώματα κειμένων, ιδίως λογοτεχνικών. (Έχω και μη λογοτεχνικά παραθέματα, ιδίως σε εκφράσεις που χρησιμοποιούνται πολύ στον δημοσιογραφικό ή πολιτικό λόγο· ας πούμε για την έκφρ. «άναψε το πράσινο φως», που χρησιμοποιείται κυρίως στην πολιτική γλώσσα, το παράθεμα που έχω είναι από τον Ανδρέα Παπανδρέου).

Να πω παρεμπιπτόντως ότι δεν έχουν όλοι οι λογοτέχνες το ίδιο φορτίο παγιωμένων εκφράσεων· σε ορισμένους, πιο σύγχρονους, σχεδόν απουσιάζουν, σε άλλους είναι πολύ κοινές. Στο Τρίτο στεφάνι, ας πούμε, του Ταχτσή, όπου μεταφέρεται ο μονόλογος μιας λαϊκής αλλά όχι αμόρφωτης γυναίκας, οι παροιμιακές και ιδιωματικές εκφράσεις είναι πάρα πολλές· ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιούσε επίσης πολλές, όχι μόνο στο στόμα των ηρώων του, αλλά και στην αφήγησή του, όπου μάλιστα είναι τυπωμένες μέσα σε εισαγωγικά ή σε αραιά γράμματα. Πολλές βρίσκει κανείς, εννοείται, σε θεατρικά έργα. (Παρεμπιπτόντως, σχετικά πρόσφατα διάβασα ένα βιβλίο από το οποίο έχω αντλήσει ένα-δυο παραθέματα μόνο, είναι ένα είδος αυτοβιογραφίας του αντάρτη Γεωργούλα Μπέικου «Η λαϊκή εξουσία στην ελεύθερη Ελλάδα», ο οποίος έγραψε τον πρώτο κώδικα λαϊκής αυτοδιοίκησης, που ήταν βαθύτατα λαϊκός άνθρωπος αλλά είχε πάει και ένα χρόνο στο πανεπιστήμιο, και νομίζω ότι τέτοιοι άνθρωποι είναι πιθανότερο να χρησιμοποιούν πολύ στο λόγο τους τις παγιωμένες εκφράσεις).

Η αναδρομή στα σώματα κειμένων δεν δίνει μόνο γεύσεις από την καλή λογοτεχνία. Όταν βρεις μιαν έκφραση σε ένα παλιότερο κείμενο, αυτομάτως έχεις και ένα terminus ante quem για την έκφραση, ένα όριο πριν από το οποίο γεννήθηκε η έκφραση· αυτό βοηθάει πολλές φορές και για την ετυμολόγηση της έκφρασης, την ανίχνευση της προέλευσής της. (Γλωσσικά ληξιαρχεία· βέβαια, από λεξικογραφική άποψη, ένα παράθεμα από παλιό κείμενο ίσως να είναι απρόσφορο, επειδή περιέχει την έκφραση σε διαφορετική μορφή απ’ αυτήν που χρησιμοποιείται σήμερα). Θα δώσω ένα παράδειγμα και ταυτόχρονα θα απαντήσω στο πρώτο ερώτημα που θέτει το οπισθόφυλλο του βιβλίου. Η έκφρ. «αυτός χρωστάει της Μιχαλούς», η οποία σημαίνει «δεν είναι στα καλά του», σύμφωνα με μια ευρέως διαδεδομένη άποψη, προέρχεται από μια ιδιοκτήτρια πανδοχείου στο Ναύπλιο αμέσως μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, η οποία λεγόταν Μιχαλού και κυνηγούσε με αμείλικτη επιμονή όσους τής άφηναν βερεσέδια, με αποτέλεσμα τελικά να τους κάνει να τρελαίνονται· κι έτσι, όταν οι διαβάτες έβλεπαν να περιφέρεται κάποιος στο δρόμο παραμιλώντας και γενικά δείχνοντας σημάδια ανισορροπίας, έλεγαν «Αυτός θα χρωστάει της Μιχαλούς».

Δεν ξέρω ποιος πρωτοδιατύπωσε αυτή την εξήγηση πάντως θα τη βρείτε σε πάμπολλα συγγράμματα, έργα αναφοράς έγκυρα και μη, από το Ρομάντζο μέχρι το Λεξικό του Μπαμπινιώτη (έως την τρίτη έκδοση). Προφανώς έχει κάτι το ελκυστικό η ιστορία της αμείλικτης ταβερνιάρισσας και πείθει, άλλωστε το κοινό γοητεύεται από μια σταράτη εξήγηση γεμάτη αυτοπεποίθηση, κι έτσι η εξήγηση αυτή έπεισε πολύ κόσμο, από το Ρομάντζο μέχρι το Λεξικό Μπαμπινιώτη (ως την 3η έκδοση). Προσωπικά, όταν βλέπω τόσο να δίνονται τόσο συγκεκριμένες και ακριβείς εξηγήσεις χωρίς να στηρίζονται σε πρωτογενείς πηγές, πάντοτε κουμπώνομαι, υποψιάζομαι ότι βρίσκομαι μπροστά σε επεξηγηματικό μύθο. Αλλά, όπως καταλαβαίνετε, το μεγάλο πλεονέκτημα των «επεξηγηματικών μύθων», που είναι η σιγουριά με την οποία διατυπώνονται, μετατρέπεται αυτόματα σε μειονέκτημα αν είσαι αρκετά τυχερός να βρεις μιαν αναφορά παλαιότερη από τη χρονολόγηση που προκύπτει από τον μύθο (εδώ, από το 1830). Βέβαια, πρέπει να είσαι πολύ τυχερός για να μπορέσεις να βρεις στον αχανή αχυρώνα των παλιών κειμένων τη βελόνα που θα τρυπήσει το συγκεκριμένο μυθοπλαστικό μπαλόνι, αλλά καμιά φορά ο Θεός αγαπάει και τον νοικοκύρη.

Έτσι, στην περίπτωση της Μιχαλούς, ήμουν τυχερός να βρω την έκφραση «μπας και χρωστείτε της Μιχαλούς;» στα Κορακιστικά του Ιακωβάκη Ρίζου Νερουλού, μια κωμωδία με γλωσσικό ενδιαφέρον, που γράφτηκε γύρω στο 1812. Εκεί, ένας Χιώτης υπηρέτης λέει στον αφέντη του:

Φρόνιμμα το λέσι στον τόπον μου στη Χχιο, το πως οι Γραμματισμένοι χρωστούσι της Μιχαλλούς.

Και εφόσον η έκφραση ήταν παροιμιακή ήδη το 1812, σημαίνει πως έχει γεννηθεί πολύ νωρίτερα από το 1830, άρα ο μύθος της ταβερνιάρισσας Μιχαλούς καταρρέει.

Προσέξτε όμως κάτι κακό που έχει η ανασκευή των μύθων: ο μύθος, επειδή είναι μύθος, προσφέρει βεβαιότητες. Με το να ανατρέψεις μια βεβαιότητα, βρίσκεσαι στην αβεβαιότητα: δεν μαθαίνεις κάτι, αλλά ξεμαθαίνεις, και αυτό δεν το δέχεται με ευχαρίστηση ο αναγνώστης. Διότι, τι του προσφέρεις στη θέση της γουστόζικης ιστορίας με την ταβερνιάρισσα Μιχαλού; Τίποτα το εξίσου σίγουρο ή το εξίσου τερπνό. Ξέρουμε δηλαδή ότι στα βουλγάρικα υπάρχει η έκφραση «χρωστάω στον Μιχάλη» με την ίδια σημασία, αλλά στα ελληνικά της Θράκης Μιχάλης είναι ο αγαθούλης, οπότε, όποιος χρωστάει στον ελαφρόμυαλο Μιχάλη υποθέτουμε ότι είναι δυο φορές ελαφρόμυαλος. Τέλος πάντων, ευτυχώς υπάρχουν άλλες εκφράσεις με συναρπαστική αλλά και αληθινή ιστορία.

Με τη Μιχαλού όμως δεν τελειώσαμε. Ακριβώς επειδή ως έκφραση έχει χάσει την σημασιολογική της διαύγεια, σε αντίθεση με τις περισσότερες εκφράσεις (πρβλ. μου έχεις ψήσει το ψάρι στα χείλη, τα φόρτωσες στον κόκορα, του έδωσε τα παπούτσια στο χέρι), τις τελευταίες δεκαετίες, υπό την επίδραση του «βαριού» ρήματος χρωστάω, όλο και περισσότεροι, ιδίως νεότεροι, χρησιμοποιούν την έκφραση σαν να έχει τη σημασία «χρωστάει στους πάντες», δηλ. σαν συνώνυμη των εκφράσεων «χρωστάει σε όποιον φοράει παπούτσια/μιλάει ελληνικά». Φαντάζονται δηλαδή τη Μιχαλού σαν μια φτωχιά γυναίκα –οπότε, για να χρωστάει κάποιος και στη Μιχαλού, χρωστάει στους πάντες. Το 1959 ο Μποστ έβαζε τον Πειναλέοντα να λέει για τη μαμα-Ελλάς: «δεν φτάνει που χρωστάει παντού, χρωστάει και της Μιχαλούς» και τότε ήταν λογοπαίγνιο. Οπότε, όταν έγραψα το βιβλίο έβαλα και τις δυο σημασίες, παλαιότερη και νεότερη.

Μια παρόμοια ιστορία σχετικά με την προέλευση έκφρασης είναι τα «πράσινα άλογα», για την οποία πολλοί υποστηρίζουν ότι προέρχονται από την αρχαία φράση «πράσσειν άλογα» (δηλαδή πράττω παράλογα πράγματα). Τέτοια φράση δεν παραδίδεται στις πηγές, η δε ιδέα του πράσινου άλογου ως δήλωση του παράλογου και του αδύνατου είναι πολύ «λογική», αφού υπάρχει και σε άλλες γλώσσες π.χ. στα ρουμάνικα, όπου υπάρχει και η παροιμία «Είδες πράσινο άλογο; Είδες Σέρβο φρόνιμο», δηλαδή όσο απίθανο είναι το ένα, τόσο απίθανο είναι και το άλλο. Τέτοια παροιμία την έχουμε κι εμείς, ή την είχαμε, αφού υπήρχε η παροιμία «Είδες πράσινο άλογο; Είδες Χιώτη άλωλο», ο δε Παναγιωτάκης Νικούσιος, ο πρώτος ρωμιός Μέγας Δραγουμάνος (περί το 1650) είχε το παρατσούκλι «πρασινάλογος» ακριβώς επειδή ήταν Χιώτης. Αν θέλουμε να το κάνουμε και λίγο πιο συναρπαστικό, θα σκεφτούμε την Αποκάλυψη του Ιωάννη, όπου η φράση «και ιδού ίππος χλωρός»· και ενώ είναι αλήθεια ότι στα αρχαία η λ. χλωρός δεν σημαίνει ακριβώς πράσινος, αλλά πιάνει μια γκάμα χρωμάτων από το ωχρό και το κίτρινο ίσαμε το πράσινο, ωστόσο δεν αποκλείεται και αυτό το άλογο να ήταν πράσινο.

Πάντως, στο βιβλίο δεν ντρέπομαι να παραδεχτώ ότι για μερικές εκφράσεις δεν έχω βρει εξήγηση που να με ικανοποιεί· έτσι, για παράδειγμα, για την έκφραση «ο μήνας έχει εννιά» παραθέτω την ευρέως διαδεδομένη εξήγηση, ότι δηλαδή παλιότερα οι δημόσιοι υπάλληλοι έπαιρναν τον μισθό τους στις 9 του μηνός, η οποία επομένως ήταν μέρα χαράς και αμεριμνησίας. Προσωπικά, το ένστικτό μου με κάνει να αμφιβάλλω για την εξήγηση και πουθενά δεν μπόρεσα να βρω μια τεκμηριωμένη επιβεβαίωσή της. Ωστόσο, μην έχοντας να προτείνω κάτι άλλο, αρκούμαι στο να καταθέσω την επιφύλαξή μου.

Άλλοτε πάλι τολμώ να διατυπώσω μια δική μου εικασία για την εξήγηση της έκφρασης, όπως π.χ. στην «από την Πόλη έρχομαι και στην κορφή κανέλα», αφού όμως παραθέσω τις επικρατέστερες απόψεις παλαιότερων ερευνητών (για την ιστορία, πιστεύω ότι πρόκειται για συρραφή δύο άσχετων μεταξύ τους φράσεων).

Όταν επέλεγα τις εκφράσεις που θα συμπεριλάβω στο βιβλίο, έκανα τη συνειδητή επιλογή να αποκλείσω τις νέες εκφράσεις –και, επειδή η γλώσσα μεταβάλλεται αργά, νέες θεωρώ τις εκφράσεις που γεννήθηκαν μέσα στις 3 τελευταίες δεκαετίες. Έτσι, δεν θα βρείτε στο βιβλίο εκφράσεις όπως έγινε ρόμπα, τα πήρε στο κρανίο ή δεν υπάρχει. Έκρινα ότι δεν υπάρχει η χρονική απόσταση που θα μας επιτρέψει να κρίνουμε αν η πρόταση θα μείνει ή όχι. Ίσως φάνηκα πολύ συντηρητικός, αν κρίνουμε από το γεγονός ότι κάποιες από τις φράσεις αυτές έχουν λεξικογραφηθεί.

Συντηρητικές είναι και οι παγιωμένες εκφράσεις, με την έννοια ότι δεν αλλάζουν παρά το γεγονός ότι η γύρω κοινωνία αλλάζει. Είναι κιόλας δεκαπέντε χρόνια που χρησιμοποιούμε ένα καινούργιο νόμισμα, αλλά παρόλαυτα εξακολουθούμε να λέμε «τέρμα τα δίφραγκα», «δεν δίνω δεκάρα τσακιστή», «δεν αξίζει φράγκο». Παρεμπιπτόντως, η φράση «τέρμα τα δίφραγκα» είναι απόηχος της εποχής όπου υπήρχαν κλιμακωτές τιμές στα εισιτήρια των λεωφορείων και εισπράκτορες να την εκφωνούν, δηλαδή μια κατάσταση που έχει πάψει να ισχύει εδώ και περίπου 50 χρόνια· όμως η φράση λέγεται, χωρίς να μετατραπεί σε, ξερωγώ, τέρμα τα δίευρα. Αλλά και γενικότερα ο κόσμος των ιδιωματικών εκφράσεων πατά­ει γερά στο παρελθόν θυμίζει μια καθημερινή ζωή ολότε­λα διαφορετική από τη σημερινή στις πόλεις· στις εκφρά­σεις αυτές επιβιώνουν αντικείμενα μιας αγροτικής Ελλάδας που χάνεται, όπως το ροδάνι, το χτένι του αργαλειού ή το σφοντύλι. Μπορεί το αυτοκίνητο να παίζει εδώ και πολλές δεκαετίες καίριο ρόλο στη ζωή μας, αλλά όταν θέλουμε να πούμε ότι κάποιος εξασφαλίστηκε, λέμε ακόμα ότι «έδεσε τον γάιδαρό του». Από την άλλη, υπάρχουν και εκφράσεις νεότερες, συνεχίζουν να γεννιούνται εκφράσεις, π.χ. λέμε «έμεινε από λάστιχο», «δεν είναι για τα κυβικά σου»

Οι εκφράσεις όμως ξεχνιούνται επίσης, αν και ποτέ δεν μπορείς να είσαι σίγουρος ότι μια έκφραση δεν λέγεται πια [πραγματικό παράδειγμα: «είναι σαν τον Τούρκο με τον Φράγκο»]. Από την άλλη, απέκλεισα από το βιβλίο εκφράσεις που, παρόλο που είναι πολύ ενδιαφέρουσες και έχουν χρησιμοποιηθεί από μεγάλους λογοτέχνες μας, δεν λέγονται πια ή ακούγονται πολύ λίγο. Το θέμα όμως με γαργαλάει κι έχω την ιδέα, σε καναδυό χρόνια, να δοκιμάσω ένα βιβλίο στα αχνάρια του παλιότερου Λέξεις που χάνονται, που θα μπορούσε να ειπωθεί Εκφράσεις που χάνονται, κι εκεί θα καταγράφω την ιστορία εκφράσεων όπως σκορπίσανε σαν του λαγού τα παιδιά, ντέρτι δικό μου κασαβέτι δικό σου, ψυχή μου στα Πατήσια  ή βγάλ’ τη σκούφια σου και βάρα.

 [Εδώ έκανα μια παρένθεση για την ετυμολογία της λέξης «γκόμενα», που την έχουμε συζητήσει και στο ιστολόγιο]

Πριν κλείσω όμως, θα ήθελα να σας πω ότι και αυτό το βιβλίο ωφελήθηκε αρκετά από το ιστολόγιο Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία, στο οποίο καθημερινά δημοσιεύω άρθρα μου και τα εκθέτω στη βάσανο πολλών και πολύ καταρτισμένων σχολιαστών. Αρκετά λήμματα του βιβλίου είναι το απόσταγμα συζητήσεων που έγιναν στο ιστολόγιο, π.χ. για την έκφρ. αμέτι μουχαμέτι. Λέω βέβαια το απόσταγμα, επειδή στα έντυπα, σε αντίθεση με το Διαδίκτυο, είμαστε αναγκασμένοι να παίρνουμε υπόψη μας τους περιορισμούς χώρου. Πάντως, η αλληλεπίδραση ανάμεσα στην έντυπη και την ηλεκτρονική μορφή, που χαρακτηρίζει όλα τα γλωσσικά βιβλία που έχω εκδώσει από το 2007 και μετά, συνεχίστηκε και στα Λόγια του αέρα –οπότε, πέρα από όλους τους άλλους που ανέφερα, ευχαριστίες οφείλω και στους επισκέπτες του ιστολογίου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Σας ευχαριστώ.

56 Σχόλια to “Τα Λόγια του αέρα στον Ιανό”

  1. leonicos said

    1

  2. leonicos said

    Πάλι καλά, που δεν περίμενα τζάμπα. Ήταν ικανός ο Γς να μου φάει την πρωτιά

  3. leonicos said

    Ωραία και η ανάρτηση. Την διάβασα εκ των υστέρων εννοείται, γιατί δεν φαντάστηκα ότι θα πείσμωνε τόσο πολύ ο Γς που δεν θα είχε εμφανιστεί ακόμα!

  4. leonicos said

    Ούτε ο σπειροειδής αρχιτέκτων

  5. leonicos said

    Ούτε κάποιος άλλος τέλος πάντων;

  6. leonicos said

    Πού είσαστε ρε; Τι μ’ αφήσατε μόνο μου εδώ χάμω; Θα βάλω τα κλάματα και θα σας ξεκουφάνω!

  7. leonicos said

    Το εννοώ! Αν σε 5 λεπτά δεν εμφανιστεί κάποιος… κλαίω.

    Και κλαίω πολύ άσχημα. σαν μπάσταρδος!

  8. leonicos said

    Κλαίει σαν μπάσταρδος! Να μια έκφραση που λείπει από το βιβλίο σου Νικ. Αλλά είναι μκελλοντική. Μόλις τη λανσάρησα

  9. leonicos said

    άντε παρατάτε με! Δεν σας ξαναμιλάω!

  10. leonicos said

    Ουάααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααα

  11. Triant said

    Τσώπα, τσώπα…

  12. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ Λεώνικε για τα πρώτα δέκα σχόλια 🙂

  13. «Ω, μιας βραδυάς ανάμνηση
    μια σκέψη φευγαλέα »
    έσκυψε η γαρδένια
    κι είπε στην αζαλέα
    «αν στο χαρτί αποτυπωθεί
    στο βίδδεο (*) αν την γράψεις
    μπορεί να σου ξανάρχεται
    και δεν θα την ξεχάσεις»

    «Μαζί σου πάντα συμφωνώ»
    είπε η αζαλέα
    «τα έγραψα στο κινητό
    και τάχω για παρέα »

    (*) το δδ προφέρεται d

  14. atheofobos said

    Στην ομιλία του ο φίλος μου ο Γεράσιμος Ρηγάτος ανέφερε και την έκφραση Έχασε τ’ αβγά και τα καλάθια ενώ σαν Κεφαλλονίτης μάλλον θα του είναι πιο γνωστή η έκφραση :
    Χάσαμε τ΄αυγά και τα πασχάλια!
    που η κεφαλλονίτικη εξήγηση υπάρχει στο:

    http://www.kefalonia.net.gr/el/infoID.asp?CatID=10&ScatID=99&EntityID=454

  15. christos k said

    13. Παραμεταϋπερρεαλιστικομοντέρνα ελληνική ποίηση; Πάντως τη φχαριστήθηκα!

    – Νίκο καλοτάξιδο (δε σου ‘χω ευχηθεί), μόλις πάρω κάνα φράγκο θα το αγοράσω.
    – Πείτε κάτι για τον Ελύτη, τον ξαναδιαβάζω τελευταία και βρίσκω πολύ υλικό για κουβέντα (πχ «ένα τοπίο…είναι η προβολή της ψυχής ενός λαού επάνω στην ύλη»).

  16. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Εποικοδομητική παρουσίαση και … καλοπέραση διαβάζω ότι είχατε. Μπράβο!

    @4: Λεώνικε, έχουμε και δουλειές μπρε! 😀
    (έχω καναδυό ρεπό και φτιάχνω τις φωτογραφίες μου για μια αναδρομική συλλογική έκθεση)

  17. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    14: Η έκφραση ήταν ‘χάσαμε τα πασχάλια’ και εξηγείται έτσι όπως λες, με τη διαφορά ότι η ιστορία με τον αγράμματο παπά λέγεται και για εκατό άλλα μέρη (και παλιότερα από τον Δώριζα):
    Στη συνέχεια έγινε συμφυρμός ανάμεσα στην «χάσαμε τ’αυγά και τα καλάθια»και στην «χάσαμε τα πασχάλια».

  18. Ανδρέας Καλογερόπουλος said

    Καλημέρα.

    Πάντως, λέξεις και εκφράσεις που αναφέρουν τη δραχμή ως «Φράγκο» (δεν έχω φράγκο, τέρμα τα δίφραγκα κλπ), δεν έχουν άμεση σχέση με την εποχή πριν το 2002, αλλά με την εποχή που η δραχμή είχε ενταχθεί στη Λατινική Νομισματική Ένωση (1868-1927). Τα νομίσματα που συμμετείχαν σε αυτή, είχαν αναλογία 1:1 με το Γαλλικό Φράγκο.

    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%9D%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%88%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%B7

  19. Βαγγέλης από τη Χίο said

    #14 Για τις 13 αντί των 12 περικοπών των τεσσάρων Ευαγγελίων που διάβασε ο Κεφαλονίτικος παπάς υπάρχει εδώ η εκκλησιαστική εξήγηση.

    http://porosnews.blogspot.gr/2012/04/12-13.html

  20. # !5

    Απλά…διαφυσική ( transphysical )

  21. Elias said

    Ήταν ανάγκη να γίνει στον Ιανό η παρουσίαση;

  22. sarant said

    21: Όχι, αλλά πού ακριβώς έγκειται η διαφωνία σου;

  23. atheofobos said

    @19 Βαγγέλης Από Τη Χίο

    Μη έχοντας την στοιχειώδη εκκλησιαστική παιδεία, δεν μπορώ να αμφισβητήσω την εξήγηση αυτή, αλλά επί παλαιού ημερολογίου το ίδιο θα γινόταν σε όλη την Ελλάδα και δεν θα είχε την αποκλειστικότητα η Κεφαλλονιά. Το γνωστό :

    «Κεφαλλονίτικος παπάς
    διαβάζει με σοφία,
    τα δώδεκα Ευαγγέλια
    τα βγάζει δεκατρία».

    πιστεύω ότι μάλλον βγήκε για να σατιρίσει την γνωστή, με την καλή έννοια, τρέλα των Κεφαλλονιτών που άλλωστε την διακωμωδούν και οι ίδιοι :

    Χαίρε νήσος Ιονίου όμορφη Κεφαλονιά
    που απ’ τσου δέκα τσου κατοίκους
    οι κουρλοί είν’ οι εννιά.

  24. sarant said

    Παρεμπιπτόντως, ανέβασα και τα άλλα δύο κομμάτια του βίντεο.

  25. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Άκουσα μόνο την ομιλία του Νικοκύρη και τη συζήτηση, και μου φαίνεται ότι η Ιορδανίδου έχει μια passive-aggressive (aggressive-aggressive 🙂 ) διάθεση απέναντί του. Ιδέα μου είναι ή έτσι είναι γενικά το ύφος της;

  26. leonicos said

    Θυμάμαι τον Ρηγάτο νεαρό κομψευόμενο… έχει κάνει πολλή δουλειά πάνω στην Παραδοσιακή Ιατρική, έχει διασώσει συμπεριφορές και λέξεις, όχι ότι την προσφέρει ως πανάκεια έναντι της κανικής Ιατρικής όπως κάνουν μερικοί μη-γιατροί.

    Έχει κάνει δουλειά πεδίου και συναγωγής, φιλολογική, λαογραφική και ό,τι άλλο πεις

  27. sarant said

    25: Έτσι είναι το ύφος της 🙂

  28. spyroszer said

    Ήταν μια πολύ καλή παρουσίαση.
    Επειδή αναφέρθηκε ο Νικοκύρης κάποια στιγμή, αν θυμάμαι καλά, και στις ομοιότητες/δανεισμούς φράσεων της τουρκικής και ελληνικής γλώσσας, εδώ και ένα σχετικό άρθρο (δυστυχώς λείπουν δύο σελίδες):
    Idiomatic parallels in turkish and modern greek
    http://books.google.gr/books?id=hAUVAAAAIAAJ&pg=PA270&lpg=PA270&dq=idiom+parallels+turkish+modern+greek&source=bl&ots=v-Umo8Ojju&sig=Fknsby3hAmIFcL9BhYcrJr8WSKE&hl=el&sa=X&ei=2HUYU9LjF7CB7Qb8iIGwCQ&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=idiom%20parallels%20turkish%20modern%20greek&f=false

  29. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Όποιος ενδιαφέρεται για το πλήρες κείμενο του άρθρου που παραπέμπει ο Σπύρος στο #28 μπορεί να το κατεβάσει από εδώ https://drive.google.com/file/d/0B9U6_t0CIZxbaWF2Vlp4cURkWmc/edit?usp=sharing

  30. Μπουκανιέρος said

    21-22 Για τον Ιανό, μπορώ να σκεφτώ εγώ μερικούς αποθαρρυντικούς λόγους, π.χ.:
    α) Επειδή είναι βιομηχανία παρουσιάσεων – και μάλιστα σε τέτοιο ρυθμό και με τέτοιο στιλ («ο χρόνος σας τελείωσε, περάστε στο ισόγειο») που θυμίζει την αλυσίδα των μνημόσυνων στα μεγάλα νεκροταφεία της Αττικής («παρακαλώ, περάστε για καφέ»).
    β) Επειδή έχει μια δική του άποψη ως προς την προβολή των βιβλίων και τα κριτήρια της επιλογής, βλ. π.χ. πυραμίδες, οβελίσκους, πύργους και άλλες μνημειακές κατασκευές.
    γ) Επειδή έχει μια πολύ καλή θέση στις καταγγελίες των εργαζόμενων για παραβιάσεις της, κουτσουρεμένης έστω, εργατικής νομοθεσίας και λοιπές εργοδοτικές αυθαιρεσίες (για την ακρίβεια, ως προς αυτό, έρχεται δεύτερος στο χώρο του βιβλίου, με δεδομένο ότι η πρώτη θέση είναι καπαρωμένη από μια άλλου είδους αλυσίδα).
    δ) Μπορούν να γίνουν επίσης μερικές εποικοδομητικές σκέψεις γύρω από το ιδιοκτησιακό καθεστώς του, την προέλευση των χρημάτων κλπ.

  31. spiral architect said

    @30: Στα φοιτητικά μου χρόνια το Κατώι του Βιβλίου του Μπαρμπουνάκη και μετέπειτα ο (Σαλονικιός) Ιανός ήταν στέκια πολιτισμού και τόποι συνάντησης.
    Τώρα … συμφωνώ με το Μπουκάν . 😦

  32. Elias said

    Ο τρόπος που ο Ιανός έκανε το άλμα, κι από ένα κατάστημα στη Θεσ/νίκη, στην πλατεία Αριστοτέλους, έγινε σταδιακά αυτό που είναι σήμερα, δεν ήταν ο καλύτερος στον κόσμο (να το πω κομψά).

  33. Μαρία said

    31
    Απλώς τότε δεν μπορούσες να φανταστείς το δ) ούτε τα 6 χρονάκια με αναστολή.

  34. spiral architect said

    … άλλες εποχές, άλλα ήθη και χαριτωμενιές. 😐

  35. Ηλεφούφουτος said

    Και μόνο η προβολή των βιβλίων με «πυραμίδες, οβελίσκους, πύργους » είναι αρκετό για να φαντάστώ και τα υπόλοιπα αλλά μήπως θα μπορούσατε, οι υπαινυκτικοί, να δώσετε καμιά πληροφορία παραπάνω;
    Όχι τίποτ άλλο αλλά γιατί έχω και μικρά και άφρονα στο περιβάλλον μου, και άλλο από διαισθητικά δεν έχω καταφέρει να επικαλεστώ ώς τώρα στο πονεμένο αυτό θέμα όποτε έρχεται στην κουβέντα.

    29 Αυτή όμως η απόδοση του καλώς ήρθες ως «you came well» και του καλώς σε βρήκα «I found you well» παραπλανά τον ανυποψίαστο μη ελληνομαθή αναγνώστη. Καταλαβαίνω ότι εδώ τον ενδιαφέρει η «formula» αλλά άντε να το καταλάβει και ο ανελλήνιστος (και ατούρκιστος).

  36. Γιάννης Κουβάτσος said

    Νικοκύρη, εκπληκτικό το βιβλίο σου και απαραίτητο για εμάς τους εκπαιδευτικούς. Έγινε για μένα βιβλίο κομοδίνου.Τον Χαραλαμπάκη τον είχα καθηγητή στη μετεκπαίδευση. Άξιος δάσκαλος!

  37. Μαρία said

    35
    http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=63717635

  38. Όταν έχεις να μεταφράσεις π.χ. στα αγγλικά το «δεν δίνει του αγγέλου του νερό», δεν μπορείς να το μεταφράσεις κατά λέξη,

    Μια σχετική έκφραση του (αγροτικού) αμερικάνικου νότου που έμαθα από τεξανό φίλο μου, για κάποιον που είναι πολύ τσιγκούνης: «He is tighter than bark of (on) a bois d’arc* stump». Παραλλαγές του «tighter than bark of (on)…» με κάποιο χαρακτηριστικό δέντρο αντίστοιχης περιοχής υπάρχουν και στην υπόλοιπη Αμερική.

    *Προφέρεται μπόνταρκ. Yπάρχει και χωριουδάκι στο Τέξας, ανάμεσα σε Αθήνα και Παλεστίνη!.

  39. 3–7,
    «Ας έρθει -έστω- ένας υδραυλικός»! 🙂

  40. Γς said

    34:

    «Σάς ενημερώνουμε ότι το βιβλίο του Δ. Κουφοντίνα, εκδ.Λιβάνη δεν θα πωλείται από το Free Thinking Zone ούτε με παραγγελία. Όποιοι επιθυμείτε, παρακαλούμε όπως το προμηθευτείτε από άλλα βιβλιοπωλεία.

    Αγωνιζόμαστε για το αναφαίρετο δικαίωμα του καθενός στην ελευθερία. Αναφαίρετο όμως δικαίωμα είναι πρωταρχικά η ζωή.Το πρώτο χωρίς το δεύτερο δεν μπορεί να υπάρξει.
    Ευχαριστούμε για την κατανόηση.»

    Και που νόμιζα ότι τα είχα δει όλα με τα μαθήματα του Χ. Ξηρού από τον Κορυδαλλό.

  41. #39: 😀

    Έφτασα κι εγώ κατά τη διάρκεια της ομιλίας του Νικοκύρη, έπεσα νομίζω πάνω στη Μιχαλού. Κάθισα πίσω – πίσω και προσπαθούσα να συνδυάσω πρόσωπα με ψευδώνυμα, αλλά απέτυχα οικτρά!

  42. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα, να με συμπαθάτε που έλειπα!

    41: Ναι, το επιβεβαιώνω 🙂

    36: Νάσαι καλά!

    35: Στον Ιανό, όπως και σε άλλα μεγαλοβιβλιοπωλεία (αλλά όχι στην Πολιτεία) πληρώνεις εξτρά για να βάλουν το βιβλίο σου στη βιτρίνα ή για να φτιάξουν πυργάκι. Αν δεν κάνω λάθος, αυτό το έχουν παραδεχτεί και οι ίδιοι. Κάποιοι λένε επίσης ότι αν δεν δώσεις διαφήμιση στα βιβλιοφιλικά περιοδικά, το βιβλίο σου δεν πρόκειται να παρουσιαστεί -αλλά ποιος ξέρει αν είναι αλήθεια.

  43. sarant said

    30: Δεν έχεις άδικο στα πιο πολλά από αυτά. Όμως οι κινήσεις αυτές πρέπει να είναι οργανωμένες. Κανένα σωματείο δεν έχει καλέσει σε αποχή/μποϊκοτάζ, ούτε κανένα κόμμα. Άσε που αυτά τα συναποφασίζει ο εκδότης. Κι εμένα δεν μου άρεσε η συνεχής αλληλουχία εκδηλώσεων, πάντως.

  44. Μπουκανιέρος said

    42δ «Κάποιοι λένε επίσης ότι αν δεν δώσεις διαφήμιση στα βιβλιοφιλικά περιοδικά, το βιβλίο σου δεν πρόκειται να παρουσιαστεί»
    Μπα, οι βιομηχανίες παρουσιάσεων δεν δουλεύουν έτσι – αλλά με στόχο την κερδοφορία.

    43 Ούτε κι εγώ κάλεσα σε αποχή/μποϊκοτάζ/σαμποτάζ κλπ. Γιατί άλλωστε να στερήσουμε από ένα κάποιο φιλοθεάμον κοινό τις διασκεδάσεις του; Ζήτημα προσωπικών επιλογών έθιξα.

  45. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    >>σκορπίσανε σαν του λαγού τα παιδιά

    Η φράση,από τη γιαγιά μου ακόμη, μένει στη μνήμη μου όπως λεγότανε παραπονεμένα και με συλλοϊσμό.
    href=http://ereyna-aigio.gr/component/content/article/600-2011-09-15-06-31-01>ο λαγός

  46. Γς said

    45:
    >
    ο λαγός

  47. Γς said

    41 @ Κώστας
    Κρίμα. Επρεπε να ρωτήσεις τον Νικοκύρη. Θα ήσουν και στην παρέα μας μετά.

    Εγώ πάντως με το που έφτασα βλέπω έναν τύπο να μπαίνει μέσα.
    -Ψιτ κύριος, ψαρεύεις;
    -Ναι.

    Καλά σιγά μην δεν είχα καταλάβει ότι ήταν ο Τζί.

  48. spiral architect said

    @47: Είσαι ένας γάτος εσύ … 😉 😀
    (αλλά δεν έφαγες τις πιπεριές σου)

  49. Είθσται στις βιβλιοπαρουσιάσεις να παρουσιάζει ένας ή περισσότεροι συγγραφείς του ίδιου εκδοτικού οίκου το βιβλίο του άλλου. Την συγκεκριμμένη παρουσίαση την κρίνω πολύ καλή δεδομένου πως σε άλλες (άλλου οίκου) έχω δει ο συγγραφέας ( ή ο…οίκος) να δίνει γραπτώς τις ερωτήσεις στον παρουσιάζοντα για να τις διαβάσει !! Ετσι βέβαια αποφεύγονται παρεξηγήσεις και συντροφικά μαχαιρώματα και είναι περίπου όλοι ευτυχείς..
    Τώρα για τους οποιοιδήποτε συνειρμούς περί των λέξεων «έκδοση» και «οίκος» θα έλεγα πως οφείλονται σε αδυναμίεςτης ελληνικής γλώσσας αλλά θυμήθηκα το σπιτάκι (casino) στα ιταλικά και την Irene

  50. sarant said

    47: Νάτα στη φόρα τα προσωπικά δεδομένα!

    49: Ε, όλες οι γλώσσες έχουν ανάλογες περιπτώσεις.

  51. Γς said

    49:
    >θυμήθηκα το σπιτάκι (casino) στα ιταλικά και την Irene

    Casa, cazίno, cazinό

  52. Γς said

    50:
    >Νάτα στη φόρα τα προσωπικά δεδομένα!

    Να τα κατεβάσω;

    Να ανεβάσω τα άλλα;
    Από το στριπτιζάδικο που πήγαμε μετά 😉

  53. sarant said

    🙂

  54. Γς said

    52:
    Προς άρσιν πάσης παρεξηγήσεως, δηλώ υπευθύνως ότι δεν πήγαμε σε κανένα στριπτιζάδικο.

    Πως θα μπορούσαμε άλλωστε.
    Δεν θα το επέτρεπαν τα μανούλια της παρέας;
    (τα οποία επιμελώς απέφυγα να αποθανατίσω στα δεδομένα, για λόγους συζυγικής ασφαλείας)

  55. Μαρία said

    Στην πρωτοπορία και πάλι η αλυσίδα πολιτισμού.
    http://left.gr/news/kataggelia-toy-somateioy-gia-vivliopoleio-ianos-mihanaki-kremasmeno-sto-laimo-ton-ypallilon
    Μηχανάκι κρεμασμένο στο λαιμό των υπαλλήλων βαθμολογεί τον «πωλητή του μήνα»

  56. sarant said

    Nαι, μάλλον θα πρέπει να βρούμε άλλο στέκι για παρουσιάσεις.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: