Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πριν από 50 χρόνια: Γεώργιος Παπανδρέου και Ηλίας Ηλιού μέσα από το πενάκι του Μποστ

Posted by sarant στο 4 Απρίλιος, 2014


Ο Μποστ αρέσει στο ιστολόγιο και, ελπίζω, σε αρκετούς αναγνώστες και φίλους. Εδώ και λίγο καιρό ανεβάζω, πότε-πότε, σκίτσα του Μποστ που σχολιάζουν σημαντικά γεγονότα που συνέβηκαν πριν από 50 χρόνια. Το προηγούμενο σκίτσο αυτής της σειράς, που σχολίαζε τον θάνατο του βασιλιά Παύλου το είχαμε δημοσιεύσει εδώ πριν από ένα μήνα περίπου, οπότε καιρός είναι να προχωρήσουμε στην επόμενη συνέχεια σε αυτό το μάθημα πρόσφατης ιστορίας.

Βρισκόμαστε στις αρχές Απριλίου 1964. Το πολιτικό γεγονός των ημερών ήταν η παρουσίαση των προγραμματικών δηλώσεων της νέας κυβέρνησης Παπανδρέου στη Βουλή, που είχε μόλις ολοκληρωθεί. Μια και η κυβέρνηση διέθετε άνετη πλειοψηφία, δεν δυσκολεύτηκε να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης. Η αξιωματική αντιπολίτευση, η ΕΡΕ, αποχώρησε λίγο πριν από την ψηφοφορία «με ασήμαντον πρόσχημα», όπως έγραψε ο φιλοκυβερνητικός τύπος της εποχής -επειδή ο Λουκής Ακρίτας, αγορεύοντας στη Βουλή, δεν δέχτηκε διακοπή από τον αρχηγό της ΕΡΕ, τον Π. Κανελλόπουλο. Μαζί με την ΕΡΕ αποχώρησαν και οι σύμμαχοί της, το μικρό Κόμμα των Προοδευτικών του Σπ. Μαρκεζίνη.

Η αριστερή ΕΔΑ όχι μόνο δεν αποχώρησε, αλλά ούτε καν καταψήφισε τις προγραμματικές δηλώσεις, επιλέγοντας να ψηφίσει λευκό, πάντοτε στη γραμμή της κριτικής στήριξης που ακολουθούσε απέναντι στην κυβέρνηση Παπανδρέου. (Να θυμίσουμε άλλωστε ότι στις εκλογές της 16.2.64 η ΕΔΑ δεν παρουσίασε υποψήφιους σε αρκετές ‘άγονες’ περιφέρειες, δηλ. εκεί που δεν είχε ελπίδα να εκλέξει βουλευτή, διευρύνοντας έτσι την εκλογική νίκη της Ένωσης Κέντρου). Αυτή την ιδιότυπη στάση απέναντι στη νέα κυβέρνηση απηχεί και το σκίτσο του Μποστ, που έχει βυζαντινό ύφος για λόγους που θα γίνουν αμέσως κατανοητοί:

mpostbyzant

To σκίτσο δημοσιεύτηκε στην Αυγή την Κυριακή 5 Απριλίου 1964. Λίγες μέρες νωρίτερα, στις 1 Απριλίου, είχε ανοίξει στο Ζάππειο μια μεγάλη έκθεση βυζαντινής τέχνης, με συμμετοχή επιφανών βυζαντινολόγων. Ο Μποστ εκμεταλλεύεται τη συγκυρία για να παρουσιάσει τον Γ. Παπανδρέου, τον ηγέτη της ΕΚ, και τον Ηλία Ηλιού, τον κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο της ΕΔΑ, σε στυλ βυζαντινής εικόνας. Ο τροπαιοφόρος Γεώργιος εικονίζεται αγέρωχος καβαλάρης, ενώ ο Ηλιού με το φωτοστέφανο του αγίου και το ιμάτιο του μοναχού. Οι 500.000 απασχολήσεις ήταν αίτημα της ΕΔΑ και λίγες μέρες νωρίτερα ο Ηλιού είχε ζητήσει στη Βουλή «ένα ρωμαλέο πενταετές πρόγραμμα εκ 500 χιλ. νέων ευκαιριών απασχολήσεως». Σήμερα θα λέγαμε «θέσεις εργασίας».

Επίσης, ο Ηλίας Ηλιού είχε ζητήσει την κατάργηση του νόμου 375/1936 (περί κατασκοπίας) βάσει του οποίου είχε γίνει η δίκη του Μπελογιάννη, αλλά και πιο πρόσφατα, το 1959, του Μ. Γλέζου. Ο Μποστ παρουσιάζει τον Ν. 375 με τη μορφή δράκου -αλλά, θα το προσέξατε, ο τροπαιοφόρος άγιος αγνοεί επιδεικτικά το θεριό, παρόλο που βρίσκεται δίπλα του. Πράγματι, η κυβέρνηση Παπανδρέου διατήρησε τον 375 σε ισχύ -άλλωστε, και μετά τη δικτατορία οι κυβερνήσεις Καραμανλή τον άφησαν επίσης σε ισχύ και τελικά ο μεταξικός νόμος δεν καταργήθηκε παρά το 1981 από τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Η γελοιογραφία αυτή έχει ιστορία.  Ο Μποστ είχε χαρίσει το πρωτότυπο στον Ηλία Ηλιού κι αυτός το είχε κορνιζάρει και το είχε στο γραφείο του. Όταν τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου 1967 συνέλαβαν τον Ηλιού, ο επικεφαλής του αποσπάσματος αξιωματικός κατέσχεσε το σκίτσο, διότι το θεώρησε απόδειξη για το ότι οι κομμουνιστές γελοιοποιούν τη θρησκεία! Ο Ηλιού αφέθηκε ελεύθερος το 1971 και δυο χρόνια αργότερα αποφυλακίστηκε με την αμνηστεία του 1973, τον κάλεσαν στην ασφάλεια και του επέστρεψαν τον πίνακα.

Πριν από δυο περίπου χρόνια, τότε που ετοιμάζαμε την έκθεση Μποστ (που τελικά έγινε στο Μουσείο Μπενάκη), η Μαρίνα Κοτζαμάνη έδειξε μερικές γελοιογραφίες του Μποστ στον Αμερικανό δημοσιογράφο και συγγραφέα Βίκτορ Ναβάσκι (του Νέισον), ο οποίος διάλεξε αυτήν ακριβώς τη γελοιογραφία και την έβαλε στο βιβλίο του «Τhe Art of Controversy: Political Cartoons and their Enduring Power», αφού βέβαια του έστειλα μια περιγραφή στα αγγλικά. Αν δεν έχετε το βιβλίο, μπορείτε εδώ να δείτε, στη σελίδα 5, την παρουσίαση της γελοιογραφίας.

 

Advertisements

44 Σχόλια to “Πριν από 50 χρόνια: Γεώργιος Παπανδρέου και Ηλίας Ηλιού μέσα από το πενάκι του Μποστ”

  1. Βαγγέλης από τη Χίο said

    Ο Προφήτης Ηλιού φοράει τη μηλωτή, δηλαδή το ένδυμα από προβιά προβάτου που φόραγαν οι ερημίτες στη βυζαντινή ζωγραφική (πχ οι Προφήτες Ηλίας και Ιωάννης ο Πρόδρομος).

  2. διευρύνοντας έτσι την εκλογική νίκη της ΕΣΣΔ
    ———————————————–
    Μάλλον Ε.Κ. 😉

  3. voulagx said

    «…… δηλ. εκεί που δεν είχε ελπίδα να εκλέξει βουλευτή, διευρύνοντας έτσι την εκλογική νίκη της ΕΣΣΔ(???). «

  4. Alexis said

    Καλημέρα.
    Πολύς καλός ο Μποστ ως συνήθως.
    Νομίζω ότι ο Ηλιού φοράει κάτι σαν προβιά, περίπου όπως απεικονίζεται στις βυζαντινές εικόνες ο Άι Γιάννης ο Πρόδρομος.

  5. voulagx said

    #2 Καλημερα, Δυτη! Τα μεγαλα πνευματα συναντωνται! 🙂

  6. Όπως παρουσιάζει ο Ναβάσκι τη γελοιογραφία (πρέπει να πάει κανείς στο λινκ του Άμαζον και να κάνει κλικ πάνω στο εξώφυλλο) χάνει εντελώς το αστείο του πράγματος (ότι κατασχέθηκε λόγω «γελοιοποίησης της θρησκείας»), ενώ αγνοεί εντελώς τον ν. 315 που είναι το κυρίως θέμα της σάτιρας…

  7. LandS said

    Εκατό χιλιαδούλες «ζητήσαμε» το 2009 και μας είπανε λαϊκιστές. Μέχρι και σε διάσπαση οδηγηθήκαμε, που λέει ο λόγος, και η ΕΔΑ ζητούσε πεντακόσιες το 64;
    Η ΕΔΑ τόσο ακραία ήτανε;

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και για τη διόρθωση!

  9. atheofobos said

    Η πρόφαση που βρήκε ο Κανελλόπουλος για την αποχώρηση της ΕΡΕ ήταν όταν θέλησε να διακόψει τον Ακρίτα που έλεγε πως η κυβέρνηση της ΕΡΕ δεν συνεργαζόταν με τον Μακάριο, ο οποίος μετά τις Σεϋχέλλες είχε εγκατασταθεί στο ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετανίας, ήταν απομονωμένος και τον είχαν περιστοιχίσει διάφορα άγνωστα πρόσωπα που ήλεγχαν τους επισκέπτες του και τα τηλέφωνα του.

  10. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    @1: Ναι, μηλωτή αποκαλείται, από το αρχαιοελληνικό μῆλον –> πρόβατο

    Ο Μποστ αρέσει και σε παιδιά, ας είναι καλά κάποιοι καθηγητές με μεράκι. Στο Λύκειο της κόρης μου ανεβάζουν τον «Ρωμαίο και Ιουλιέτα» και στη θυγατέρα μου άρεσε το μπλέξιμο που κάνει το ζευγάρι με τον Ελ Γκρέκο και την Νταϊάνα καθώς και η γενικότερη σαρκαστική γραφή του Μποστ.
    Πήρε λοιπόν το βιβλίο μην αρκούμενη στο ρόλο που της έδωσαν από φωτοτυπία του προγράμματος της παράστασης, που έκανε το θέατρο ΣΤΟΑ το ’95 στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών.

  11. sarant said

    9: A, ευχαριστώ, δεν το ήξερα!

  12. Βαγγέλης από τη Χίο said

    Τι εννοεί ο ποιητής Μποστ όταν αναφέρει την ημέρα της Πεντηκοστής;
    #10 Τυγχάνει λόγω ιδιότητας να το γνωρίζω.

  13. Γς said

    9:
    >θέλησε να διακόψει τον Ακρίτα που έλεγε πως η κυβέρνηση της ΕΡΕ δεν συνεργαζόταν με τον Μακάριο, ο οποίος μετά τις Σεϋχέλλες

    Πριν 5 χρόνια από τότε.

    Υφυπουργός Παιδείας (Γ. Παπανδρέου υπουργός) και κύπριος. Δυο τρεις μήνες αργότερα όταν εκδηλώθηκαν οι διακοινοτικές ταραχές κατέβηκε την Κύπρο για να συμπαρασταθεί στο Μακάριο

  14. ΠΑΝΟΣ said

    Ο Μποστ-τον οποίον πρόλαβα να γνωρίσω κάπου…-ήταν σε κείμενα και σκίτσα καταπληκτικός!Τι κρίμα που σήμερα οι νεώ(ο)τεροι λόγω γλωσσικών πολιτικαντισμών δεν τον καταλαβαίνουν…Νομίζω ότι όταν κάποιος ξέρει καλά τη γλώσσα και διαβάσει ή ακούσει Μποστ, καταλαβαίνοντας τον,βέβαια!,γίνεται ευφυέστερος.Πώς λένε οι Αδώνιδες ότι όποιος διαβάσει αρχαία γίνεται εξυπνότερος; Κάτι τέτοιο! Διότι ακούγοντας ή διαβάζοντας Μποστ,εντοπίζει ακαριαίως το εσκεμμένο γραμματικό λάθος,φυσικά γελάει αντιλαμβανόμενος την σκωπτικότητα και ταυτοχρόνως το διορθώνει με το μυαλό του,ενώ συνάμα αντιλαμβάνεται και την πολιτική σημασία των λεγομένων,είτε συμφωνεί,είτε όχι.Μια πολύπλοκη διαδικασία που οξύνει το μυαλό.Υπερβάλλω, ότι θέλει προχωρημένα μυαλά;

  15. Νέο Kid Στο Block said

    14. Ναι. Υπερβάλλεις.

  16. NM said

    Επειδή οι καιροί είναι πονηροί και πρέπει να είμαστε ακριβείς.
    Ερωτήματα: α) Είναι βέβαιο ότι ο Ηλιού αποφυλακίστηκε το ’73 και όχι νωρίτερα; β) Είναι βέβαιο ότι τα κατασχεθέντα επεστράφησαν (σε όλους – όχι μόνον στον Ηλιού) το ’73 και όχι αρκετούς μήνες μετά την πτώση της Χούντας;

  17. SophiaE said

    Νίκο, μάλλον δεν έχω ξυπνήσει ακόμα γιατι διάβασα Βίκτορ Ναβάσκι του Νέισον και σκέφτηκα ότι θα είναι κανένας γνωστός ο Νέισον Ναβάσκι, ο πατέρας του Βίκτορα. Μήπως να προσθέσεις κι ένα «του περιοδικού»; Δίνω τώρα ιδέες για τη Νομανσλάνδη…

  18. sarant said

    17: Ε, νόμισα πως είναι γνωστό περιοδικό.

    16: Όχι, δεν τα έχω ελέγξει εγώ ο ίδιος -και τώρα βλέπω ότι πράγματι ο Ηλιού είχε αποφυλακιστεί νωρίτερα, το 1971.

  19. sarant said

    16: Βλέπω μάλιστα ότι η ίδια γελοιογραφία έχει εξέχουσα θέση στο λήμμα Μποστ της αγγλικής Βικιπαίδειας.
    http://en.wikipedia.org/wiki/Chrysanthos_Mentis_Bostantzoglou

  20. sarant said

    Έκανα και τη διόρθωση στο άρθρο.

  21. – Καλό αλλά λίγο

    είπε για σημερινό του Μποστ ο (αχάριστος) εαυτός μου

  22. ΠΑΝΟΣ said

    15.Ένα ξέρω.Ο Μποστ σήμερα πάει, ως επί το πολύ, χαμένος.Μιλάω εκτός ιστολογίου…Υπάρχει και το…έξω.

  23. sarant said

    21-22: Πάντως, στην έκθεση που έγινε είχε πολλούς νέους.

  24. ΠΑΝΟΣ said

    Ν.είναι σαφές ότι μιλάω για τα κείμενα.Δεν έχω λόγους,αλλίμονο,έχω δει όμως αμήχανα,μη επικοινωνούμενα (τοις κειμένοις!!) γελάκια και βλέμματα.Πολλά,ιδίως από τούς νέους.Φυσικό το βρίσκω.

  25. ΠΑΝΟΣ said

    …ή επικοινονούντα….

  26. ΠΑΝΟΣ said

    ή επικοινωνούντα…ΕΛΕΟΣ!!

  27. munich said

    κ. Πάνο οι νέοι σήμερα (και κάποιοι άλλοι στους οποίους ανήκω κι εγώ που έχουμε περάσει ανεπιστρεπτι την χμ πρώτη νεότητά ) δεν καταλαβαίνουν τον Μποστ όχι λόγω των γλωσσικών πολικαντισμών αλλά γιατί δεν γνωρίζουμε πρόσφατη ελληνική ιστορία. Δεν πα να ξέρεις αρχαία και καθαρεύουσα απέξω κι ανακατωτά, αν δεν ξέρεις τον Ηλιού, την ΕΔΑ την ΕΚ και τον Γεώργιο παπανδρέου δε το πιάνεις το χιούμορ

  28. ΠΑΝΟΣ said

    27.Δεν συμφωνώ ότι είναι μόνον αυτό,είναι κι αυτό!,αλλά ο Μποστ παίζει συνέχεια με τη γλώσσα,για να πει το πολιτικά.Η γλώσσα είναι το κύριο όργανο.Τον παρακολουθώ στην Αυγή τού ’60 και αλλού απ’ την αρχή του σχεδόν.Πώς ,ας πούμε, θα καταλάβουν καλά το θεατρικό «Φαύστα ή η απολεσθείς κόρη»; Όσο και να μην το θέλουμε ο Μποστ έχει συνεχή πάρε-δώσε με τη γλώσσα.Είναι το χαρακτηριστικό του.Χωρίς αυτό το γλωσσικό,χιουμοριστικό,πολιτικό παιχνίδισμα αδυνατίζει,εξασθενίζει πολύ,κατά τη γνώμη μου.Και χάνεται μέγα μέρος τού χιούμορ.Άλλο θέμα είναι το εξαίρετο εικαστικό μέρος.Που κι αυτό χιουμοριστικά το δίνει με εντελώς δικό του τρόπο.
    Ας μείνουμε στούς προβληματισμούς μας.Έτσι κι αλλιώς όλοι είναι χρήσιμοι.

  29. spyroszer said

    Το εκπληκτικό είναι ότι για τη ΔΕΗ ο νόμος – δράκος 375/1936 ζει και βασιλεύει. Σε όλες τις προκηρύξεις θέσεων ή έργων απαιτεί από τους ενδιαφερόμενους προσκόμιση υπεύθυνης δήλωσης, στην οποία, μεταξύ άλλων, να δηλώνουν ότι δεν έχουν καταδικαστεί για παράβαση των διατάξεων του Α.Ν. 375/1936.
    Ενδεικτικά, μία πρόσφατη προκήρυξη, με ημερομηνία 22-1-2014.
    http://www.dei.gr//Documents2/PROSLIPSIS%208%20M/%CE%91%CE%A1%CE%A7%CE%95%CE%99%CE%9F%CE%9D%CE%9F%CE%9C%CE%9F%CE%99%20%CE%A3%CE%A5%CE%9C%CE%92%CE%91%CE%A3%CE%95%CE%99%CE%A3%20%CE%95%CE%A1%CE%93%CE%9F%CE%A5%208%CE%9C%CE%97%CE%9D%CE%95%CE%A3.pdf

  30. sarant said

    29: Αυτό πάλι πώς επιβίωσε; Με κοπυπάστη τόσα χρόνια;

  31. Μαρία said

    >Ο Μποστ παρουσιάζει τον Ν. 375 με τη μορφή δράκου
    Με τη μορφή δράκοντα. Ξέρω, ξέρω, κάηκε κι αυτή η διάκριση.

  32. spiral architect said

    ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣
    ♣ Ποιος είναι ο Παναθηναϊκάκιας ρε παιδιά; ♣
    ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣

  33. Νέο Kid Στο Block said

    Τελικά σ’αυτή τη χώρα ,φτάνει ένα κασιδιάρικο για να ξεφτυλίσει τα πάντα! Κυβερνήτες, «δικαιοσύνη», πρακτορίσκους, χαφιέδες, βουλευτές και βουλευτίνες…

  34. Στο σκίτσο εμφανίζονται και ο ήλιος και το φεγγάρι….

    ήλιος και φεγγάρι, παντρεύονται οι γαϊδάροι,λέγαμε μικρά παιδιά

  35. Γς said

    Ηλιος και βροχή
    παντρεύονται οι φτωχοί
    Ηλιος και φεγγάρι
    παντρεύονται οι γαϊδάροι

  36. sarant said

    31: Δίκιο έχεις, καλύτερο είναι το «δράκοντα» -και έτσι το είχα στο αρχικό κείμενο….

    34: Μήπως αυτό το μοτίβο (ήλιος+φεγγάρι) υπάρχει σε παλιές εικόνες;

  37. Δημήτρης Μ. said

    33. Kid, άσε το «άλλα λόγια ν΄ αγαπιόμαστε» κατα μέρος και απάντησε σ΄ αυτό που ρωτάει ο Spiral. Ποιος είναι ο Παναθηναϊκάκιας; Εσύ, ή κάποιος άλλος;

  38. Γς said

    32:

    > Ποιος είναι ο Παναθηναϊκάκιας ρε παιδιά;

    Προσενμόν σιρ σετ εκράν

  39. Βαγγέλης από τη Χίο said

    #34 Ήλιος και φεγγάρι υπάρχει συνήθως στην παράσταση της Σταύρωσης (πχ στον Όσιο Λουκά Βοιωτίας) που συμβολίζει τη συμμετοχή του υλικού κόσμου στο Θείο Πάθος. Θεωρείται «αρχαϊκή» απεικόνιση, αφού πχ στη λίγο μεταγενέστερη Νέα Μονή Χίου, δεν υπάρχει.

  40. sarant said

    39: Ευχαριστώ!

  41. Μαρία, εσύ λες δηλαδή «το παραμύθι σου δεν έχει δράκοντα;»

  42. Γς said

    41:
    Μα τι σόι δράκος είναι αυτός με ουρά γοργόνας;

  43. Καλά, λέγανε το ’64 «ευκαιρίες απασχόλησης»;;; Ουάου!!! Κι εγώ που νόμιζα, πως οι «ευκαιρίες» (αντί τα «δικαιώματα») κι η «απασχόλησι» (αντί την «εργασία»), μαζί με την «απασχολησιμότητα», ήταν νεοφιλελεύθερα τέκνα!!!

  44. sarant said

    43: Λέγανε «απασχολήσεις» και «ευκαιρίες απασχόλησης», ναι.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: