Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο τζόγος της Τζοκόντας

Posted by sarant στο 13 Ιουνίου, 2014


Πριν προχωρήσω στο σημερινό άρθρο, να θυμίσω ότι απόψε το βράδυ στις 7 συμμετέχω στην παρουσίαση του βιβλίου «Ο βασιλιάς του τρακ» της Μαρίας Πετρίτση (Theorema Art Gallery, Rue Berchmans 39, B-1060).

Ξεκίνησε σήμερα το Μουντιάλ με την τελετή έναρξης και με το πρώτο ματς, Βραζιλία-Κροατία. Γράφω πριν αρχίσει το παιχνίδι, και δεν σκοπεύω ούτε να πολιτικολογήσω (προχτεσινό άρθρο) ούτε να αθλητικολογήσω (χτεσινό άρθρο), αλλά να λεξιλογήσω.

Άκουγα στο γαλλικό ραδιόφωνο μιαν ανταπόκριση από τη Βραζιλία, όπου ίσως ο ρεπόρτερ να ήθελε (ή να του είπαν) να δώσει την εντύπωση ότι παρά τις διαφωνίες και τις διαδηλώσεις τώρα όλοι στο Ρίο και στη Βραζιλία, με κομμένη την ανάσα, περιμένουν να αρχίσει το Μουντιάλ. Όπως και να είναι, είχε στο μικρόφωνο μια ντόπια κυρία που αναφώνησε «Ζόγου, ζόγου, ζόγου!».

Το μετάγραψα όπως το ακούμε: η λέξη που επαναλαμβάνεται τρεις φορές γράφεται jogo. Όσοι παρακολουθούν αθλητικά (και κυρίως ποδόσφαιρο) θα την ξέρουν κι ας μην ξέρουν πορτογαλικά, αφού μια από τις δυο μεγάλες πορτογαλικές αθλητικές εφημερίδες είναι η Ο jogo. Θα θυμάστε ίσως προς το τέλος του πρώτου μας αγώνα το 2004, τον εκφωνητή Γ. Χελάκη να βρίσκεται σε ντελίριο θριάμβου και να λέει ότι οι Πορτογάλοι δεν έχουν καταλάβει τι τους έχει συμβεί, «θα το διαβάσουν στην Ο Ζόγο αύριο το πρωί».

Jogo λοιπόν στα πορτογαλικά είναι το παιχνίδι, αλλά η λέξη έχει κι άλλες σημασίες, π.χ. παρτίδα, ματς, αγώνας, αλλά και διασκέδαση νομίζω. Να μείνουμε στη σημασία ‘παιχνίδι’ όμως, που είναι και η βασική.

Η πορτογαλική λέξη έχει την προέλευσή της στα λατινικά, όπου iocus ήταν το αστείο, το παιχνίδι των λέξεων, σε διάκριση με το παιχνίδι με πράξεις, που ήταν ludus. Ωστόσο, στα υστερολατινικά και στις ρωμανικές γλώσσες, το iocus επεκτάθηκε σημασιακά και εκτόπισε το ludus, το οποίο δεν έδωσε λαϊκούς απογόνους στις ρωμανικές γλώσσες και επιβιώνει μόνο σε λόγιες λέξεις (ludique στα γαλλικά, ludicrous κτλ.) Αντίθετα, το iocus αποδείχτηκε παραγωγικότατο σε όλες τις νεότερες γλώσσες, και έδωσε λέξεις που εκφράζουν τόσο το αστείο όσο και το παιχνίδι, κάθε λογής παιχνίδι (τυχερά παιχνίδια, αθλητικά παιχνίδια, επιτραπέζια κτλ.)

Έτσι έχουμε το γαλλικό jeu, το ιταλικό gioco, το ισπανικό juego και το πορτογαλικό jogo, που αν δεν κάνω λάθος έχουν όλες τις παραπάνω σημασίες και άλλες τόσες, κυριολεκτικές και μεταφορικές, τόσο που τα αντίστοιχα λήμματα σε ένα μεγάλο λεξικό μπορεί και να πιάνουν ολόκληρη σελίδα.

Στα ιταλικά, είπαμε, το παιχνίδι είναι gioco (παλιότερη μορφή είναι και το giuoco, που οι σκακιστές θα το ξέρουν απ΄το τζουόκο πιάνο, το ήσυχο παιχνίδι, το αρχαιότερο καταγραμμένο σκακιστικό άνοιγμα, που το χρησιμοποιούσε ο περίφημος Τζοακίνο Γκρέκο, ο Ιωακείμ ο Έλληνας από τα μέρη του Σαλέντο, ο πρώτος επαγγελματίας σκακιστής κατά τον Μποτβίνικ -σήμερα το λέμε «ιταλική παρτίδα» και σπανιότατα παίζεται). Στα βενετικά το gioco είναι zogo, και από εκεί η λέξη περνάει στα ελληνικά, ως τζόγος, κυρίως με τη σημασία των τυχερών παιχνιδιών και ιδίως της χαρτοπαιξίας. Κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά: όταν λέμε π.χ. ότι η πίσω ρόδα του αυτοκινήτου ή του ποδήλατου «έχει τζόγο» σημαίνει ότι δεν κάνει τέλεια εφαρμογή, ότι «παίζει» λίγο. Μπορεί επίσης να πούμε «άφησε λίγο τζόγο!», να μην το σφίξει πολύ, να μην το εφαρμόσει σφιχτά. Λέμε επίσης «γίνεται τζόγος», με τη σημασία (μεταφορική) ότι «γίνεται παιχνίδι», ότι η κατάσταση ζωντανεύει, γίνεται ενδιαφέρουσα, ίσως και αμφίρροπη.

Κοντά στον τζόγο και ο τζογαδόρος, που είναι κυρίως εκείνος που χαρτοπαίζει συστηματικά, το χαρτόμουτρο ή που επιδίδεται σε τυχερά παιχνίδια, ο κουμαρτζής (τουρκογενώς). Ωστόσο, πάλι έγραψα «κυρίως’ επειδή για τους πρεφαδόρους ο τζογαδόρος είναι εκείνος ο παίχτης που κάθε φορά κερδίζει την αγορά -ο «εκτελεστής» για τους μπριτζοτραφείς. «Στη μέση ο τζογαδόρος, λιμό!»

Υπάρχει και μια τρίτη ελληνική λέξη δάνειο από το gioco/zogo, αλλά τοπική, το θαυμάσιο κερκυραϊκό «τζογάτουλο» (δεν ξέρω αν το λένε στ’ άλλα Εφτάνησα). Τζογάτουλο αρχικά σήμαινε παιχνίδι, αλλά κυρίως σήμερα είναι κάποιος άβουλος άνθρωπος, υποχείριο άλλων, άθυρμα που λένε οι αρχαίοι, μπαίγνιο, σιγιλλάριο νευροσπαστούμενο πούλεγε κι ο αυτοκράτορας. Το τζογάτουλο αυτό δεν έχει σχέση με… τους γάτους, αλλά είναι δάνειο από τη βενετική λέξη που δεν ξέρω πώς γράφεται (μάλλον zogatolo), που αντιστοιχεί στο ιταλικό giocattolo, που είναι το παιχνίδι με την έννοια του αντικειμένου (κούκλες, αυτοκινητάκια, τέτοια), αντίστοιχο του γαλλικού jouet (σε διάκριση από το jeu) και του ισπανικού juguete (σε διάκριση από το juego).

Συγγενική με την οικογένεια των λέξεων που βγήκαν από το λατινικό iocus είναι και η ιταλική λέξη giocondo, που σημαίνει ‘εύθυμος, χαρούμενος’. Προέρχεται από άλλη λατινική λέξη (iucundus) η οποία, υπό την επιρροή του iocus έδωσε το λατινικό iocundus. Από εκεί βέβαια και η Τζοκόντα, οπότε μπορούμε να πούμε ότι ετυμολογικά ο τζόγος είναι τριτοξάδερφο της Τζοκόντας. Της ΤζοκόνταΣ βέβαια, αφού η λέξη κλίνεται, αν και τελευταία μερικοί που έπιασε το κουτάλι τους νερό και θέλουν να δείξουν ότι ξέρουν ποιες λέξεις είναι ξενόφερτες, το αφήνουν άκλιτο, «της Τζοκόντα» και τρίζουν τα κόκαλα του Μάνου Χατζιδάκι, που αυτές τις μέρες κλείνουν 20 χρόνια από τον θάνατό του.

Παράδειγμα, το βίντεο που βρήκα, με τον Αλέξη Κωστάλα να διαπράττει τον σουσουδισμό σε μετάδοση της ΕΡΤ από κάποιο φεστιβάλ:

Προσυπογράφω το σχόλιο κάποιου χρήστη: Τον δίσκο όμως ο Χατζιδάκις επίτηδες τον ονόμασε «το χαμόγελο της Τζοκόντας». Με σίγμα τελικό στο τέλος. Αλλά στην ερτ βλέπεις, κρατάνε τον επίπεδο ψηλα, μη τους πούνε και βλάχους, και το λένε «χαμόγελο της Τζοκόντα» όπως στην αρχή του βίντεο. Απέτυχε ο Μάνος να σώσει την ερτ, την έκλεισε η νέμεσις.

Ας κλείσουμε λοιπόν με τη Τζοκόντα.

 

 

79 Σχόλια to “Ο τζόγος της Τζοκόντας”

  1. Ametanoitos said

    Καλημέρα! Μια που αναφέρατε το «Τζουόκο Πιάνο» σαν το «αρχαιότερο καταγεγραμμένο άνοιγμα στο Σκάκι» (που δεν ξέρω αν αυτό είναι ακριβές μια που για παράδειγμα στο παλαιότερο σκακιστικό βιβλίο με του νέους κανονισμούς, αυτό του Λουτσένα από το 1490, βρίσκουμε και άλλα ανοίγματα όπως το Γκαμπί της Βασίλισσας) να αναφέρω πως εμείς οι σκακιστές την ωραιότερη παρτίδα που έχουμε παίξει την ονομάζουμε «Τζοκόντα μας». Και η γνωστή απάντηση στην ερώτηση «Ποιά είναι η Τζοκόντα σου;» είναι «Δεν την έχω παίξει ακόμα!».

  2. sh said

    ο χελάκης είχε πει «θα το διαβάσουν στην a bola» αν θυμάμαι καλά

  3. Να κάνω μια χαζή ερώτηση, τα παπούτσια τζογέ έχουν σχέση;

    (να δώσεις τους χαιρετισμούς μου στην παρουσιαζόμενη) 🙂

  4. Νέο Kid Στο Block said

    Και «τζιόκο πιανίσσιμο» (με δ3 αντί για γ3 που έχει το πιάνο)

  5. Νέο Kid Στο Block said

    O Γκρέκο είναι ο μοναδικός σκακιστής (από τσι γνωστούς) που στις διάφορες «βασεις δεδομένων παρτίδων» έχει το απόλυτο 100%. Δεν υπάρχει καταγεγραμμένη ήττα του ,ούτε καν ισοπαλία του . Πολλές παρτίδες βέβαια είναι κατασκευασμένες, φτιαχτές συνθέσεις με διδακτικό (για την εποχή) περιεχόμενο ή απλώς για να καταδείξουν τη μεγαλοφυία του Τζοακίνο.
    Απ’υτόν βγήκε κι ο γνωστός όρος της Στατιστικής «Γκρηκ στατίστικς» 🙂

  6. Spiridione said

    Jogo bonito. Πάει μαζί με τη χώρα του καφέ, τη χώρα της σάμπας κλπ .

  7. Alexis said

    Καλημέρα.
    Και ο Ηπειρώτικος τζιόκος;
    Έχει καμία σχέση;
    (Με τη «διασκέδαση» ως ευρύτερη έννοια σίγουρα έχει! 🙂 )

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Καλό!

    2: Ωχ, μπορεί και νάχετε δίκιο, τώρα που το λέτε!

    3: Νομίζω ναι, επειδή κάνανε καμάρα και άρα άφηναν τζόγο.

    7: Πρέπει να το έχουμε ξαναπεί -μάλλον άσχετο είναι.

  9. Ametanoitos said

    Δεν είναι έτσι ακριβώς NeoKid. Οι παρτίδες του Γκρέκο που διασώθηκαν περιέχονταν στα συγγράμματά του που τα είχε μαζί του και τα πουλούσε όταν ανακάλυψε πως αυτό του προσέφερε αρκετό κέρδος μια που διάφοροι πλούσιοι θαυμαστές του του ζητούσαν ένα τρόπο να μελετήσουν το παιχνίδι. Ο Γκρέκο λοιπόν έβαζε σε αυτά τα manuscripts διδακτικές παρτίδες είτε από παρτίδες που όντως είχε παίξει ο ίδιος, είτε κατασκευασμένες απλοποιημένες εκδοχές που έδειχναν ένα συγκεκριμένο θέμα ή κάποια ανάλυση ανοίγματος του ίδιου. Ο ίδιος ποτέ δεν υποστήριξε πως αυτές ήταν δικές του παρτίδες. Μετά το θάνατό του, ένας Άγγλος (δεν θυμάμαι το όνομά του) μάζεψε όσα από αυτά τα manuscripts μπόρεσε να βρει (που είχαν το όνομα «Καλαβρέζε»!) και εξέδωσε το πρώτο βιβλίο με «τις παρτίδες του Γκρέκο». Μην κατηγορούμε άδικα λοιπόν για «greek statistics» τον Καλαβρέζο. Επίσης, είναι γενικά αποδεκτό πως ήταν ελληνικής καταγωγής; Εμείς μπορεί να μας αρέσει να το πιστεύουμε (μια που ήταν ο πρώτος «ανεπίσημος Παγκόσμιος Πρωταθλητής στο Σκάκι») αλλά όλος ο υπόλοιπος ο κόσμος για Ιταλό τον έχει…. Μια φορά μάλιστα μιλούσα με ένα Ιταλό φίλο μου (μαθητής μου μάλιστα και μέλος της Εθνικής Ιταλίας!) και όταν του ανέφερα πως «εντάξει, είναι γνωστό πως ο Γκρέκο ήταν Έλληνας» γελούσε και με δούλευε!

  10. Νέο Kid Στο Block said

    Αν δεν κάνω λάθος ,ο όρος «η τζιοκόντα μου» που είπε ωραία ο Αμετανόητος για την all time best (ή ακριβέστερα all time favorite) ενός σκακιστή πρέπει να καθιερώθηκε από τον Εντβαρντ Γκούφελντ (δεν θυμάμαι βιβλίο,θυμάμαι όμως πως ήταν μια ινδική βασιλιά με τα μαύρα εναντίον του Μπαγκίροφ), σκακιστή με πολλά τέτοια ωραία ρητά και ανέκδοτα.
    «εσύ παιδί μου θα έπρεπε να παίζεις σικελική με τη φάτσα που έχεις!» 🙂

  11. Νέο Kid Στο Block said

    9. Δεν είπα πως ήταν Έλληνας. Δεν είπα πως κατασκεύασε στατιστικές. Ουσιαστικά είπα ακριβώς τα ίδια που γράφεις στο 9.
    εκτός από το «Ο ίδιος ποτέ δεν υποστήριξε πως αυτές ήταν δικές του παρτίδες» (αυτό πώς το ξέρεις; έχεις χρονομηχανή;
    Ξεκουβάλα λίγο απ’το καλάμι Νικολάκη. Eκτός αν έγινες η μοναδική παγκόσμια αυθεντία στα σκακιστικά…

  12. LandS said

    Όπα! Δεν μας αρκεί η ποδοσφαιρική εξέδρα, θα έχουμε τώρα και σκακιστική. 😉
    Πνευματικό άθλημα σου λέει μετά! 🙂

  13. Gpoint said

    Τι ; δεν έχει μουντιάλ σήμερα; δεν παίζω !!

    Και ο Διόγου πέρασε (και δεν ακούμπησε) στα ελληνικά σαν Ντιόγκο

  14. Ametanoitos said

    @Νέο Kid

    Δεν καταλαβαίνω τον ειρωνικό σου τόνο και την προσωπική σου επίθεση ειλικρινά. Το αν ήταν Έλληνας ο Γκρέκο δεν είπα πως το υποστήριξες εσύ, ήταν μία γενική ερώτηση για να απαντήσει κάποιος που γνωρίζει περισσότερα από εμένα πάνω σε αυτό.

    Στο post σου αναφέρεσαι ειρωνικά στον Greco πως κατασκεύασε παρτίδες του για να αναδείξει τη μεγαλοφυΐα του και πως ποτέ δεν παρουσίασε ισοπαλία ή ήττα του. Με ρωτάς αν έχω χρονομηχανή για να γνωρίζω κάτι που είναι γενικά αποδεκτό, πως δηλαδή ο Γκρέκο στα χειρόγραφά του δεν παρουσίαζε τις παρτίδες σαν παιγμένες δικές του. Άνοιξε πχ το βιβλίο «Σκακιστική Εγκυκλοπαίδεια» του Χ.Κέφαλη στο λήμμα «Γκρέκο» και θα δεις πως γράφει ότι «παρουσίαζε σε χειρόγραφα αναλύσεις ανοιγμάτων, συχνά με μορφή παρτίδων». Αν θέλεις περισσότερες πηγές για αυτό πήγαινε στη σελίδα του Greco στο chessgames.com.

    Τώρα για το αν θεωρώ τον εαυτό μου αυθεντία στα σκακιστικά και έχω καβαλήσει το καλάμι θα το αφήσω αναπάντητο. Είναι γνωστή τακτική κάποιος να επιτίθεται στην προσωπικότητά σου μέσα από το διαδίκτυο παίρνοντας αφορμή από κάτι που είπες, παρεξηγώντας το ύφος του.

  15. Μαίρη said

    άσχετο, αλλά έχετε καμιά ιδέα πώς καθιερώθηκε η φράση «τσάρος της οικονομίας»;

  16. Γς said

    Παλιά.
    Τώρα πια, που “τσάρος της οικονομίας”;

  17. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    Να χαμηλώσουν οι τόνοι παρακαλώ στη φράξια των σκακιστών. Τα περί Γκρικ στατίστικς ήταν ευφυολόγημα, και τα περί καλαμιών φάουλ.

    15: Ξέρω ότι στην Ελλάδα πρωτοειπώθηκε για τον Γεράσιμο Αρσένη, επί πρώτου ΠΑΣΟΚ (1983; ) αλλά πρέπει να είναι δάνειο.
    Κοιτάζω στη Βικιπαίδεια και βλέπω ότι ο όρος χρησιμοποιήθηκε για διορισμούς ανωτάτων λειτουργών (υπουργών ή διευθυντών οργανισμών) στις ΗΠΑ ήδη από τα τέλη του 1ου Παγκ. Πολέμου.

  18. LandS said

    Τον Αρσένη τον είπαν Τσάρο επειδή ήταν όλα μαζί. Υπουργός Εθνικής Οικονομίας, Διοικητής ΤτΕ, και, νομίζω ότι όταν παραιτήθηκε ο Κουλουριάνος και Υπουργός Οικονομικών.

  19. Γς said

    16;
    Συγγνώμη, παιδικές σαχλαμάρες
    Από το σλανγκ.τζιάρ:

    » Απηρχαιωμένο ευφυολόγημα που έλεγαν οι προπαππούδες μας και διατηρήθηκε για καμιά δυο γενεές ακόμα.

    Ως γνωστόν ήρθε το 1917 η μέρα κατά την οποία Τσάρος δεν υπήρχε πια. Οι προπάπποι μας λοιπόν, που έζησαν αυτές τις στιγμές και οι οποίοι δεν είχαν το προστυχολογιό και τόσο εύκολο, έλεγαν, κουνώντας το κεφάλι τους δήθεν νοσταλγικά: «Πού Τσάρος!…» (σα να λέγανε «τώρα πια, πού τσάρος!») όταν ήθελαν να πούνε για κάποιον λόγο ότι πάει, τέλος, το χ πράγμα ανήκει στο παρελθόν κλπ. Φρόντιζαν μάλιστα να τονίζουν κάπως περισσότερο το πού, ακουγόταν «Πούτσαρος» και σκάγανε στα γέλια σαν να λέγανε κάτι το πάρα πολύ αστείο.»

  20. Alexis said

    #15: Επί Αντρέα Παπανδρέου, το 1984, όταν ο Αρσένης που ήταν ήδη υπουργός Εθνικής Οικονομίας ανέλαβε και υπουργός Οικονομικών. Οι δημοσιογράφοι τον ονόμασαν τότε «τσάρο της οικονομίας» θέλοντας να δείξουν ότι θα είναι πλέον υπουργός με υπερεξουσίες, το «απόλυτο αφεντικό» της οικονομίας.
    Έκτοτε καθιερώθηκε για τον εκάστοτε «άρχοντα» του Υπουργείου Οικονομικών.

  21. Μαίρη said

    16 και 17, σας ευχαριστώ.

    Βρήκα αυτό http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_U.S._executive_branch_czars. Εκεί υπάρχουν πολλοί τσάροι!

    (δεν είναι σχεδόν αστείο/τραγικό που χρησιμοποιείται ο όρος «τσάρος» από καπιταλιστικά συστήματα;).

  22. Γς said

    19:
    εδώ κολλάει κι εκείνο το σκόρδο μου

  23. LandS said

    #21 (δεν είναι σχεδόν αστείο/τραγικό που χρησιμοποιείται ο όρος “τσάρος” από καπιταλιστικά συστήματα;)

    Θα έπρεπε να ήταν αποκλειστικότητα των φεουδαρχικών;

  24. Πάνος με πεζά said

    -Τα παιδιά πού είναι, Λεονάρδε;
    -Στο σπίτι.
    -Καλά,μόνα τους;
    -Μόνα, Λίζα…

  25. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    O Jogo
    Η γνωστότερη (και μοναδική) αθλητική εφημερίδα της Πορτογαλίας.

  26. Πάνος με πεζά said

    Kαι «φουοριτζόκο» (fuorigioco) στα Ιταλικά το οφσάι, που λένε και στο χωριό μου.

  27. spiral architect said

    @25 … γνωστότερη στην Ευρώπη, αλά Εκίπ, Κοριέρε ντέλο σπορτ κλπ.

  28. Gpoint said

    – Νίκο πήγαινε στο ψυγείο και φέρε μου δυο λεμονάδες
    – Μάνα είναι μόνο μία

  29. marulaki said

    Και τα jeux sans frontiers, αξέχαστα βράδια στη δημόσια τηλεόραση!

    Καμία αναφορά στο joke ή ακόμα στον joker των τραπουλών; Ή στον Τζόκερ του Μπάτμαν; Ή του ΟΠΑΠ; (πήρα φόρα)

    Καλημέρα! 🙂

  30. sarant said

    25: Και το άρθρο, μπρε, τι γράφει;

  31. Γς said

    28:
    Jerry Lee Lewis – Mona Lisa

  32. ΠΑΝΟΣ said

    Υπάρχουν κι εδώ σπουδαίες,αθλητικές εφημεριδες.Πράσινη,Γαύρος,Πρωταθλητής,Σπορ τού Βορρά,Ώρα των σπορ.Ίσως,υπάρχουν κι άλλες.

  33. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα! Σε λίγο φεύγω και μάλλον θα είμαι εκτός ως (τουλάχιστον) το βράδυ αργά.

  34. B. said

    25: Όχι και μοναδική, η μεγαλύτερη μάλιστα είναι η (Μπενφικίστα αποχρώσεων) A Bola, και υπάρχει τουλάχιστον άλλη μία που μου διαφέυγει τώρα ο τίτλος, ελαφρώς Sportingista…

  35. andam said

    Πολύ το ευχαριστήθηκα το χαμόγελο της Τζοκόντας που το άκουσα ολόκληρο-ευκαιρίας δοθείσης- αν και τον τελευταίο καιρό δεν προλαβαίνω τίποτα ν΄ακούσω και να δω, έτσι όπως το πάω στα επαγγελματικά από deadline σε deadline (στο τέλος σκέτο dead μου φαίνεται).
    Στενοχωρέθηκα λίγο για τον Κωστάλα (που του την είπες δικαίως αλλά νόμιζα πάντα ότι είναι «ο Αψεγιάδαστος») τον αγαπώ πολύ και τον θεωρώ από τα διαμάντια της ΕΡΤ διαχρονικά.
    Νομίζω ότι και οι μάγκικες τζογέ τσέπες θα έχουν σχέση με τον τζόγο.
    Εύχομαι ένα ωραίο απόγευμα με ωραία παρουσίαση και ωραίες κρύες μπύρες στη συνέχεια αν ο καιρός είναι τόσο ζεστός όπως εδώ. Αλλιώς κι ένα ουί (ουΐσκυ) καλό είναι….Αυτά!

  36. ΓΙΩΤΗΣ said

    Κι εκείνος ο Μπεκίρ Τζογαδόρος που στρίμωξε τους σουλιώτες στο Ζάλογγο?

  37. spiral architect said

    @34: Δεν είναι ένθετες σε πολιτικές οι άλλες αθλητικές; Ένας συνάδελφος που’ χε πάει Πορτογαλία το ’04, τα χρόνια εκείνα τα καλά, 🙄 είχε φέρει την O Jogo με το θλιβερό για τους Πορτογάλους εξώφυλλο, λέγοντας ότι ήταν η μοναδική αθλητική εφημερίδα στην -κατά τ’ άλλα- ποδοσφαιρομάνα Πορτογαλία.
    (γι αυτό έγραψα «μοναδική», επειδή θυμήθηκα τα λόγια του)

  38. leonicos said

    Δεν έρχομαι αργά, αλλά με πρόδωσε το σύστημα. Δεν άνοιγε με τίποτα μιάμιση ώρα πριν.

    Καλά, τι δικαιολογούμαι, αφού μερικές φορές μπαίνω την επομένη ή και τρεις μέρες αργότερα. Αλλά φωνάζω για να νομίζετε πως είμαι πάντα εντάξει. Παλιό κόλπο.

    Εγώ νομίζω έπρεπε να γράψεις ‘Τζιοκόντα’ όχι ‘Τζοκόντα’ (τρισύλλαβο εννοείται)

    @3 Δύτα, δεν ξέρω αν πήρες απάντηση ούτε τι είναι τα τζογιέ παπούτσια. Ξέρω μόνο τα τζογιέ παντελόνια, που είναι παντελόνια λίγο πιο κοντά από το κανονικό, π.χ. φαίνεται ο αστράγαλος (αλλά δεν είναι βερμούδα, είναι μακρύ αλλά του λείπουν ένα δυο πόντοι).

    Η μάνα μου τα θεωρούσε ‘π@@@στι@@@κα’ και όντως τότε, προ πολλών πολλών ετπων τα φορούσαν κυρίως κάτι ‘χαρούμενα παιδαρέλια’ γύρω στα σαρανταπέντε – πενήντα που φώναζαν ή ξεφωνιζόντουσαν από μακριά. Προφανώς θεωρούνται ανάλαφρα και παιχνιδιάρικα

    Αν και δεν συμμερίζομαι πια τις απόψεις τις μάνας μου. Βέβαια η γυναίκα μου το παρακάνει, και μόλις χάσω ένα κιλό, τα παντελόνια μου πατιούνται από πίσω. Αυτό είναι η άλλη υπερβολή.

    Άρα η ερώτηση δεν ήταν χαζή. Ήταν μέσα στο θέμα. Απάντησε και ο Σερ Σαρ στο @8. Εγώ τα παπούτσια δεν τα ήξερα.

    @7. Αλέξη
    Πολύ ενδιαφέρον λεξιλόγιο, αλλά δεν περιείχε το ζιάκο. Εκεί που το βάζεις, θα μ΄ κλάσεις το τζιόκο, δεν το εξηγείς επακριβώς, αν και κατανοείται από το ρήμα. Πάντως το να πεις ‘τζιόκο’ τους όρχεις επειδή κουνιούνται, είναι πιθανότατα σωστό αλλά δεν αποδεικνύεται• παραμένει υπόθεση

    Βέβαια μερικά είναι ευρύτερα από την Άρτα, αν και με λιγότερο ιδιωματική μορφή. Π.χ. τσέρλο, τσιαούλια, φαρμακώθκα, χαλεύω, χαμπαριάσ, απθώνω, αποσβολώθκα, ακορμένομαι, αλσίβα, αντράλα, αντάρα, βέλαξα(απ’τον πόνο), βαλάντωσα (στό κλάμα), γούπατο, γούρμασε, γκαβώθκα, ζμπάω (πρέπει να σημαίνει να κουνήσει τα κάρβουνα να πάρουν φωτιά, σύμπα τη φωτιά, Αρτοτίνα), ζαλγκόθκα (ζαλώθηκα), κρεβατίνα, καρδάρα (γιατί μεταλλικός;), κρένω

    Το φκάρ = θήκη, θηκάρι. Φηκάρι λέγανε το θηκάρι οι κλέφτες (τουρκοκρατίας)

    Μερικά είναι πολύ πρωτότυπα κι ενδιαφέροντα, όπως φουρδακλιάζω, φουρτουλάω, φρουτζούλα το, χλιιμάρα, χυμονικό, από που ξεκάμπσες; (περιγραφικότατο), Που γκιζιράτι ζαλιάρκα, κουσί να πουνιαστίτι (για το γκιζιράτε έχουμε ξαναμιλήσει εδώ), μη μι’ κρους = μην μ’ακουμπάς, μη μα’ μποχνς = μην σπρώχνεις, αντραποδίθκα, απστόμσει, αρπαλίκι, αστόησα, αναφανταλιά, βερβέριξε το πετσί μου, βρούδια, γκλιορεύω, γρούσπα, γραδώνω, γκεύω, γκλιορεύω, γκρικι!! (πού το βρήκαν), ζαλοκνιέμαι, ζάρκο, ζαφτω, ζαγκανιέμαι, καρκαμπίλα, καρκόθκα, κλιορεύομαι, κύκαρη!!! Κουτσούνα!!! (αλλού είναι το στόμιο της πηγής), καλοσκέρσα, καλιγκότς (εμένα στην Πάργα, κράταγα ‘ετσι τον γιό μου, μου το είχαν πει ‘καλιτζέρκα’), κοκονάκι!!!

    Θυμάμαι στην Αρτοτίνα (αγροτικό) λέγαμε τρισύλλαβα: ζλαπ, προύν (-gne όπως θα λέγαμε cygogne που λέει ο λόγος), κταλλ, κβέντ, κβαρ, χλιάρ και άλλα

    Μαβλάω, είναι προφανώς το εκμαυλίζω,

    Το ‘μην πιεις πολύ νερό και μπακανιάσεις’ ή ‘φτάνει το νερό, μπακάνιασες’ το άκουγα από τη μάνα μου και τη γιαγιά μου μικρός. Δεν το έχω ξανακούσει έκτοτε.

    Το παράκανα; Σιγά!

    @32 Μπράβο Γς! Τουλάχιστον! Υπήρχε λόγος να γίνουν μερικά πιο πάνω; Πρέπει να είναι πλάκα!

    Εγώ θα τα βάζω μαζί σου κι έχω βρει την ησυχία μου! ‘Ο,τι και να σου πω… Γς = Γς

    ΤΟ ΠΑΡΑΚΑΝΑ; ΤΟ ΞΑΝΑΡΏΤΗΣΑ; αααααα!

  39. Idomeneo said

    κατι αντιστοιχο με αυτο που υπεστη η κυρια Τζοκοντα διεπραξε ο γνωστος ακατανομαστος, που αντι να πει ‘εμενα με το ειπανε ‘ ειπε ‘εμενα μου το ειπανε ‘ … προκειται για ενα παραδοσιακο ασμα Κωνσταντινουπολεως και Προποντιδος…

  40. Λ said

    Το μουστάκι της Τζιοκόντας
    http://www.marcelduchamp.net/L.H.O.O.Q.php
    http://www.amazon.com/The-Moustache-La-Gioconda-Eduardo/dp/8496763196

    http://books.google.com.cy/books?id=mDPr7gVnXi4C&pg=RA2-PT30&lpg=RA2-PT30&dq=gioconda+with+moustache&source=bl&ots=2dT_vnqWjY&sig=gKquyU-oaCXYz43eaRlXFNW1VTc&hl=en&sa=X&ei=EvaaU_TjJs7_PNzngagG&ved=0CDkQ6AEwBQ#v=onepage&q=gioconda%20with%
    20moustache&f=false

  41. Λ said

    Από την (ομώνυμη) όπερα διάλεξα την αυτοκτονία (με την Κάλλας)

  42. Theo said

    @36:

    Μπεκήρ Τζογαδούρης, το σωστό.

  43. Ιάκωβος said

    38, Leonicos
    Τα παντελόνια τζογιέ παλιότερα ήταν το σήμα κατατεθέν του μάγκα, μαζί με τα στιβάλια με ψηλό τακούνι. Ήταν όμως τα κοντά ή τα ριγέ, δεν ξέρω.

    Η Τζοκόντα κάπου διάβασα όπως μόνο τώρα τελευταία αποδείχτηκε ότι ήταν η Τζοκόντα, δηλαδή η γυναίκα κάποιου Ντελ Τζιοκόντο, δε θυμάμαι λεπτομέρειες αλλά δεν έχω και μεγάλη αγωνία για το θέμα.

    Η όπερα Τζιοκόντα όμως μας θυμίζει την παιδική μας ηλικία και τον Ντίσνεϊ:

  44. spiral architect said

    Ο πανηγυρισμός της ισοφάρισης της Βραζιλίας απ’ το Ντιόγκο:
    Gooooolllll porraaaaa

  45. skol said

    Σε μας υπάρχει και η τζογιά που είναι η παρτίδα, και επίσης -το έχω ξαναπεί- τζογιά λέγαμε τα καπάκια από μπίρες και αναψυκτικά που παίζαμε μικροί. Δεν ξέρω βέβαια πόσο διαδεδομένο ήταν και απ’ ό,τι βλέπω δεν γκουγκλίζεται. Αν κάποιος άλλος το θυμάται ή το έχει δει κάπου ας το πεί.

    Η γνωστή τζόγια (που βγαίνει από το gioia οπότε δεν πρέπει να έχει σχέση με το τζόγο) είναι η ίδια με τη τζόγια(=στεφάνι, έπαθλο) του Ερωτόκριτου;

  46. Μαρία said

    45
    Η γνωστή τζόγια (zogia στα βενετσιάνικα) με αρχική σημασία πολύτιμη πέτρα, απ’ το gioiello, έχει την ίδια ρίζα με το τζόγο, όπως και το γαλλικό joyau.
    http://www.treccani.it/vocabolario/gioia2/

    Με τη τζόγια του Ερ. (πολύτιμο στεφάνι) είναι η ίδια λέξη.

  47. skol said

    Ώστε pietra preziosa, ευχαριστώ Μαρία!

  48. Μαρία said

    47
    Είχες στο μυαλό σου τη χαρά;

  49. skol said

    48: Ναι, γιαυτό δεν μου πολυκολλούσε η μία τζόγια με την άλλη.

  50. Πέπε said

    @48: Εγώ πάντως ναι, είχα στο νου μου τη χαρά και εκπλήσσομαι. (Προσοχή: είμαι άλλος)

  51. Γς said

    Tζόγια (χαρά στα λατινικά), «Τζόγια μου» στα επτάνησα, η γαλλική ζουά, όλα τα είχα μέσα μου ξαδελφάκια. Ακόμα και την Λα Χόγια στο Σαν Ντιέγκο της Καλιφορνίας. Και μάλλον δεν είχα άδικο

  52. Μαρία said

    50
    Τα βενετσιάνικα έχουν σημασία:
    http://dialetticon.blogspot.gr/2011/10/zogia.html

  53. Gpoint said

    Και η ζόγκα, εργαλείο ψαρέματος, γυαλιστερό βαρίδι με αγκίστρι, από που βγαίνει ;

  54. Λ said

    όταν λέμε π.χ. ότι η πίσω ρόδα του αυτοκινήτου ή του ποδήλατου “έχει τζόγο” σημαίνει ότι δεν κάνει τέλεια εφαρμογή, ότι “παίζει” λίγο.
    Πολύ χρήσιμο να ξέρει κάποιος τη λέξη τζόγος με αυτή τη σημασία. Μήπως υπάρχει συνώνυμο;

  55. Γς said

    μπόσικα

  56. sarant said

    48-50: Η χαρά πράγματι είναι από άλλη ρίζα όσο κι αν φαίνεται συγγενική.

    54: Καλή ερώτηση, δεν έχω την απάντηση όμως 🙂

  57. skol said

    54: Ο τεχνικός όρος είναι «χαλαρή συναρμογή».
    Για κάτι που έχει τζόγο λέμε επίσης: έχει χάρη, παίζει, έχει έναν αέρα, πιτσικάρει, θέλει σφίξιμο 🙂 κλπ.

  58. Γς said

    55, 56, 57:
    Ρε, και τα δικά μου τα «μπόσικα» τι είναι;
    Του πεταμού;

  59. skol said

    58: Α, εγώ δε ξέρω το μπόσικο, είμαι απ’ την άλλη μεριά, ξέρω το λάσκο 🙂

  60. Μαρία said

    57
    Πιτσικάρει. Το έχω συνδέσει με την περίφημη κούτα με τα πάμπερς, οπότε και το πρωτάκουσα. 🙂

  61. Μαρία said

    59
    Έχουμε και ρήμα: μποσκάρω=λασκάρω.

  62. skol said

    60: Είχε πιτσικάρει(=τιγκάρει) η κούτα με τα πάμπερς; δεν το θυμόμουνα. Είναι άλλη σημασία αυτή.

  63. Γς said

    Πάτε να μου θάψετε το μπόσικο, μπόσικα.
    Τι θα καταλάβετε;

    Ου, να μου χαθείτε!

  64. Μαρία said

    62
    Όχι, υποτίθεται οτι είχε λασκάρει το καπάκι και φάνηκαν τα πεντοχίλιαρα. Μούφα που διαδόθηκε απο Μαυρίκη, όπως ακοκάλυψε πρόσφατα ο ίδιος.

  65. Διευκρίνιση: το λασκάρισμα «μαζεύεται», το ίδιο και το τζογάρισμα. Το πιτσικάρισμα και το ξεμπάσκωμα δεν θεραπεύονται παρά μόνο δι αντικαταστάσεως, άντε ηλεκτροκολλήσεως!

    Πχ στο αποψινό (χτεσινό) ματς Ελλάδας Κολομβίας, μέχρι το 1-0 ήταν τζογάρισμα. Μετά το 3-0, όμως, ήταν σαφέστατα ξεμπάσκωμα.

  66. Γς said

    Καλά.
    Τζόγος-μποσικα και πάσης ελλάδος να ‘ούμε.

    Και τα πάμπερς να τα βάλετε εκεί [όπου δει]

  67. Μα εκεί δεν μπαίνουν, έτσι κι αλλιώς, αγαπητέ;

  68. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    τζόγια,τζοπηδώ;

    Παλιό μου ταίρι όντε σε δω
    το αίμα κάνει στάση
    και τζομπηδούνε οι θύμισες
    στου νου το χοροστάσι

    Το τζομπηδούνε είναι από τη Μεσσαρά,αλλού δεν το γρίκησα (τζοπηδούνε τα χαρούμενα παιδάκια στο τραμπολίνο)

  69. Γς said

    66, 67:

    >εκεί δεν μπαίνουν
    Μα δεν μίλησα για μπάσιμο, εισαγωγή.

    Μίλησα για τοποθέτηση:
    >τα πάμπερς να τα βάλετε εκεί [όπου δει]

    Αλλο βάζω κι άλλο [United Colors o] Benetton

    [Και ξέρω πολύ καλά πως φοριούνται.
    Βετεράνος της μαχόμενης πατρότητος γαρ.
    Τρία παιδιά μεγάλωσα]

    [btw] Χρόνια πολλά σ όλους τους μπαμπάδες [απλούς + {super} χαζομπαμπάδες]

    Σήμερα, 3η Κυριακή του Ιουνίου, είναι η ημέρα η αφιερωμένη στον πατέρα. 😉

  70. spiral architect said

  71. Gpoint said

    # 69, τέλος

    του κουμπάρου, πότε είναι ;;

  72. Γς said

    71:

    Του δικού μου κουμπάρου του Γιάννη είναι σε λίγες μέρες, στις 24. Που έχει και τον Αγιο Γιάννη του, το ιδιόκτητο εκκλησάκι του, απέναντι απ το εξοχικό του, στην οδό Αγίου Ιωάννου, με θέα τη Μακρόνησο. Μαζευόμαστε κάθε χρόνο εκεί πάνω από 100 νοματαίοι.

    Του Αϊ Γιάννη που ανάβουν τις φωτιές.

  73. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Τζόγος και Μουντιάλ

    http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=606125

  74. Theban said

    @57
    Το πιτσικάρισμα αναφέρεται σε στράβωμα και όχι σε τζόγο ή αέρα.

  75. Spiridione said

    46. Μπράβο Μαρία, έτσι είναι. Και ο Καρτάνος που έχει τη λέξη τζόγια, μεταφράζει το pietra preziosa.

    Ο Χυτήρης, που λέει και αυτός τα ίδια για χαρά και ευχαρίστηση, έχει και δεύτερη σημασία της λ.: οικογενειακό ουροδοχείο, που λέει προήλθε απ’ τη χαρά της ανακούφισης!

  76. skol said

    46,75: Ψάχνοντας λίγο για τη τζόγια βρήκα μια ωραία ιστορία απ’ το χρονικό της Κύπρου(Κρόνακα) του Λεόντιου Μαχαιρά.

    Βρισκόμαστε στα 1359. Ο Λαχανεστούρης, άρχοντας από την Αμμόχωστο, πηγαίνει να αγοράσει από έναν Καταλανό κουρσάρο μια «πέτραν πρετζιούσαν», μια τζόγια. Του κουρσάρου δεν του γεμίζει το μάτι η αμφίεση του Λαχανεστούρη (φορούσε κάτι «παπούγκια κατζούφτερνα») αλλά βλέπει στα χέρια του δυο «δακτυλίδια πρετζιόζα» και αλλάζει γνώμη. Κλείνει η συμφωνία και ο Λαχανεστούρης καλεί τον κουρσάρο στο σπίτι του για να τον πληρώσει. Με την ευκαιρία του κάνει και το τραπέζι όπου λόγω της ημέρας (Τετράδη) έχει κουκιά το μενού. Για να εντυπωσιάσει τον καλεσμένο του, μιας και το μενού είναι φτωχικό, παίρνει τη τζόγια που είχε μόλις αγοράσει, την κοπανάει στο γουδί και τη ρίχνει στα κουκιά για καρύκευμα!

    (Κρόνακα, $95)

  77. skol said

    74: Έχεις δίκιο, είχα στο μυαλό μου τις περιπτώσεις που το πιτσικάρισμα προκαλεί τζόγο.

  78. sarant said

    76: Μωρέ μπράβο!

  79. skol said

    76: Τώρα που το ξαναβλέπω τα δαχτυλίδια ήταν τέσσερα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: