Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Απόφραξη σημαίνει βούλωμα ή ξεβούλωμα;

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2014


apofraxΠροχτές, μου έστειλε ένας φίλος τη φωτογραφία που βλέπετε αριστερά, ρωτώντας με αν είναι σωστή η χρήση της λέξης «αποφράσσει» στο μήνυμα που βάζει το υπουργείο πάνω στα πακέτα των τσιγάρων για να θυμίζει στους καπνιστές τις βλαβερές συνέπειες του καπνού. Λοιπόν, το κάπνισμα αποφράσσει τις αρτηρίες, αλλά είναι αυτό καλό ή κακό;

Η κοινότερη χρήση της λέξης «απόφραξη» στην καθημερινή ζωή είναι ίσως στις αποφράξεις των αποχετεύσεων -εκεί, η απόφραξη είναι το ξεβούλωμα, οπότε για μια στιγμή μπορεί κάποιος να σκεφτεί ότι το κάπνισμα κάνει καλό, ότι είναι ευεργετικό, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις αρτηρές, που τις ξεβουλώνει.

Όμως, μόνο για μια στιγμή. Επειδή δεν κατεβήκαμε χτες από άλλον πλανήτη, τη δεύτερη στιγμή καταλαβαίνουμε ότι η ερμηνεία αυτή δεν στέκει. Καταρχάς, ξέρουμε ότι τα μηνύματα πάνω στα πακέτα των τσιγάρων προειδοποιούν για τις αρρώστιες και τα άλλα φοβερά που μπορεί να πάθουν όσοι καπνίζουν, καρκίνο, καρδιαγγειακά, εγκεφαλικά, ανικανότητα (εξού και το ανέκδοτο μ’ εκείνον που παίρνει τσιγάρα απ’ το περίπτερο, βλέπει το μήνυμα περί ανικανότητας και το γυρίζει στον περιπτερά ζητώντας να του δώσει ένα με καρκίνο). Άρα, αποκλείεται τα μηνύματα να αναφέρουν ένα θετικό του καπνίσματος -άλλωστε, οι δυο επόμενες συνέπειες που αναφέρονται (έμφραγμα και εγκεφαλικά) είναι αναμφίσημα αρνητικές και όσο πιο μακρυά από μας τόσο καλύτερα.

Αν όμως είναι έτσι, πώς εξηγείται η φράση «το κάπνισμα αποφράσσει τις αρτηρίες;» Τι τις κάνει τις αρτηρίες το κάπνισμα αν δεν τις ξεβουλώνει;

Αν πάμε στο λεξικό, θα δούμε ότι το ρήμα «αποφράσσω» (ή αποφράζω) έχει δύο σημασίες: 1) φράζω κάτι εντελώς, 2) ξεβουλώνω. Ναι, σωστά διαβάσατε, έχει δυο σημασίες που είναι εντελώς αντίθετες η μια με την άλλη, που η μια είναι η άρνηση της άλλης. Κι έτσι, «απόφραξη» μπορεί να είναι είτε το φράξιμο, το βούλωμα είτε το ξεβούλωμα ενός πόρου που είναι φραγμένος, π.χ. ενός αγωγού ομβρίων υδάτων.

Στην ιατρική ορολογία, η απόφραξη έχει πάντοτε την πρώτη σημασία: απόλυτο φράξιμο, που λέει το λεξικό. Έτσι έχουμε απόφραξη αρτηριών, αλλά και αεραγωγών, και του εντέρου ή του ουρητήρα ή του δακρυικού πόρου. Σε όλες τις περιπτώσεις έχουμε έναν αγωγό, έναν σωλήνα, που φράζει και προκαλεί διάφορα προβλήματα. Με την ίδια σημασία έχουμε και ασθένειες/συμπτώματα όπως την αποφρακτική άπνοια ή την αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Επομένως, σωστό είναι το μήνυμα «το κάπνισμα αποφράσσει τις αρτηρίες», αυτός είναι ο καθιερωμένος όρος.

(Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί άλλο ρήμα; Θα μπορούσαμε βέβαια να γράψουμε ‘το κάπνισμα φράζει τις αρτηρίες’, αλλά αυτό μόνο σε μια άλλη Ελλάδα, σε ένα παράλληλο σύμπαν. Σε αυτήν εδώ την Ελλάδα, όπου μας έχει κάτσει το τρισχιλιετιλίκι στο λαιμό, αποκλείεται).

Βέβαια, δεν παύει να είναι μια εντελώς παράδοξη περίπτωση, οπότε σωστά παραξενεύονται όσοι το βλέπουν και σωστά το σχολιάζουν, αν και βέβαια είναι κωμικό να λέμε ότι «είναι λάθος» το μήνυμα, και μόνο στ’ αστεία μπορεί να πει κανείς για καρδιοπαθείς που θα έκαναν αγωγή ζητώντας αποζημίωση για παραπλάνηση.

Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στην πρόθεση «από». Οι προθέσεις είναι πολύ χρήσιμα εργαλεία, είναι όμως, αναγκαστικά, πολυεργαλεία, κάνουν πολλές δουλειές. Αν κάθε πρόθεση έκανε μόνο μια δουλειά θα’πρεπε να’χαμε καμιά πενηνταριά προθέσεις και δεν θα ήταν πρακτικό. Η πολλαπλότητα των νοημάτων στις προθέσεις επιτείνεται και επειδή η ελληνική γλώσσα έχει στο λεξιλόγιό της λέξεις αρχαίες και νεότερες. Η πρόθεση «από», λοιπόν, όταν χρησιμοποιείται στη σύνθεση λέξεων, ως πρόθημα, μπορεί να έχει τις εξής βασικές σημασίες όπως λέει το λεξικό:

1. δηλώνει  α. απομάκρυνση, χωρισμό: αποχωρίζομαι, απόπλους. β. αφαίρεση: αποκεφαλίζω, αποτρίχωση· αποβουτυρωμένος.

2. λειτουργεί ως στερητικό, οπότε δηλώνει: α. την αντίθετη ενέργεια από αυτή που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: αποδιοργανώνω, αποπροσανατολίζω, αποσυνδέω. β. στέρηση, απουσία των χαρακτηριστικών που συνεπάγεται η πρωτότυπη λέξη: αποπαίδι, απάνθρωπος.

3. δηλώνει το τέλος, την ολοκλήρωση της ενέργειας που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: αποθερίζω, αποσώνω, αποτελειώνω, αποφοιτώ·

4. επιτείνει στον υπέρτατο βαθμό αυτού που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: απογεμίζω, απογυμνώνω, αποναρκώνω, αποξεραίνω, αποφράσσω, γεμίζω, γυμνώνω κτλ. τελείως

5. δηλώνει τη μεταβολή του αντικειμένου στην κατάσταση που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: απολιθώνω, αποκρυσταλλώνω

6. χρόνο· αυτό που έρχεται μετά, αφού τελειώσει αυτό που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: απόβροχο, απόγευμα, απομεσήμερο· απόγονος.

Αν αφήσουμε έξω την έκτη σημασία, βλέπουμε ότι οι σημασίες 1. και 2. δηλώνουν κάτι αντίθετο με την αρχική λέξη ή την αφαίρεσή της, ενώ η σημασία 4 επιτείνει τη σημασία της αρχικής λέξης (το ίδιο περίπου κάνει και η σημασία 5). Στη μέση βρίσκεται η σημασία αρ. 3, αφού δηλώνει την ολοκλήρωση της ενέργειας, άρα μπορεί να εκληφθεί είτε ως επίταση (αποπερατώνω) είτε ως άρση (αποφοιτώ) της αρχικής λέξης.

Δηλαδή, σαν τον αρχαίο θεό της Ρώμης, τον Ιανό, το «απο-» είναι πρόθημα διπρόσωπο, ύπουλο, άλλοτε αναιρεί μια σημασία κι άλλοτε την επιτείνει. Κι έτσι, δεν είναι απίθανο που μπορεί να δώσει, συνθεμένο με μια λέξη, ένα σύνθετο με δυο αντικρουόμενες σημασίες. Ωστόσο, αυτή η «εναντιοσημία» (έτσι λέγεται θαρρώ) είναι σπανιότατο φαινόμενο και δημιουργείται μόνο υπό ειδικές συνθήκες, γιατί δεν είναι ομαλή κατάσταση.

Στην περίπτωση της «απόφραξης», αρχική σημασία, ήδη από την αρχαιότητα, της λ. «απόφραξις» ήταν το απόλυτο φράξιμο (σημασία 4) και μ’ αυτή τη σημασία καθιερώθηκε στην ιατρική ορολογία. Η χρήση 2 (ως στερητικό) είναι νεότερη και συνήθως αποτελεί μεταφραστικό δάνειο από άλλες γλώσσες. Κι έτσι, στα νεότερα χρόνια, έξω από την ιατρική ορολογία, προέκυψε η σημασία «απόφραξη = ξεβούλωμα», κυρίως για αποχετεύσεις, αγωγούς και τέτοια.

Οι δυο σημασίες ακολουθούν τροχιές που σπάνια τέμνονται, γι’ αυτό και μπόρεσαν να ριζώσουν και οι δύο. Η ιατρική σημασία δεν έβγαινε στη λαϊκή χρήση. Ο γιατρός μπορεί να έγραφε «αποφρακτική νόσος» αλλά έλεγε στον λαϊκό άνθρωπο «έχεις φραγμένες αρτηρίες», «έχει φράξει ένα σωληνάκι». Κι όταν ο γιατρός φώναζε το συνεργείο να του ξεβουλώσει την αποχέτευση στο σπίτι του δεν παραξενευόταν που έβλεπε «αποφράξεις» γιατί ήξερε ότι η δική του σημασία της λέξης «απόφραξη» είναι ειδική. Το ειδικό πειθαρχικά υποχωρεί μπροστά στο γενικό. Όμως, στην περίπτωση του αντικαπνιστικού μηνύματος έχουμε χιλιάδες ανθρώπους που ξέρουν μόνο τη γενική σημασία («ξεβούλωμα») και το γενικό δεν υποχωρεί ανερώτητα μπροστά στο ειδικό.

Υπάρχουν τάχα κι άλλα τέτοια σύνθετα με το «απο-» που να παρουσιάζουν «εναντιοσημία»; Στη Λεξιλογία που το είχαν συζητήσει, είχε προταθεί το «απογεμίζω», το οποίο παλιά σήμαινε «γεμίζω μέχρι τέλους», αλλά στο στρατό σημαίνει «αδειάζω». Να το κάνουμε δεκτό, αν και έχω βρει ένα κάπως καλύτερο παράδειγμα, που μάλιστα λεξικογραφείται, στον Μπαμπινιώτη τουλάχιστον, αν και είναι σπάνια λέξη. Το ρήμα «απομαθαίνω» σημαίνει (αντιγράφω από τον Μπαμπινιώτη) 1. μαθαίνω κάτι πολύ καλά, ολοκληρώνω τη μάθησή μου σε κάτι, και 2. ξεχνώ κάτι που ξέρω, ξεμαθαίνω. Η δεύτερη σημασία είναι ήδη αρχαία, απομανθάνω, δηλαδή δεν ισχύει πάντοτε ότι το «απ0-» ως στερητικό είναι πάντοτε νεότερο.

Για να δείτε μάλιστα πόσο ύπουλο πρόθημα είναι το «απο-«, όχι μόνο καταφέρνει να δώσει στην ίδια λέξη δυο αντίθετες σημασίες, αλλά και το αντίστροφο κόλπο. Να πάρει δυο λέξεις αντίθετες, να συντεθεί μαζί τους και να φτιάξει σύνθετα συνώνυμα! Το περίεργο αυτό φαινόμενο το είχε παρατηρήσει και ο Παπαδιαμάντης, σε ένα γλωσσικό άρθρο του. Συγκεκριμένα, έχουμε τα ρήματα «θνήσκω» και «βιώνω», που είναι «εναντιότατα» όπως λέει ο Παπαδιαμάντης. Κι όμως, όταν τα αγγίξει με το μαγικό ραβδί του το «απο-«, τα μεταμορφώνει σε συνώνυμα: αποθνήσκω, αποβιώνω!

Κι ένα άλλο μαγικό που κάνει το «απο-«, παίρνει δυο ουσιαστικά που σε πάρα πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται σαν αντίθετα, τις λέξεις «άνθρωπος» και «κτήνος», ενώνεται μαζί τους και φτιάχνει δυο λέξεις που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν πολύ παρόμοιες καταστάσεις: την απανθρωπιά και την αποκτήνωση!

Αλλά ας γυρίσουμε στην απόφραξη. Υπάρχει περίπτωση να γίνει μπέρδεμα; Εκ πρώτης όψεως, θα έλεγε κανείς πως όχι. Όταν έχουμε αρτηρίες και άλλους αγωγούς του σώματος, απόφραξη = βούλωμα. Όταν έχουμε αποχετεύσεις, σωληνώσεις στο σπίτι, κτλ. απόφραξη = ξεβούλωμα. Τα πρώτα είναι δουλειά του γιατρού, τα δεύτερα του υδραυλικού ή του Αχόρταγου.

Όμως, μπέρδεμα μπορεί να γίνει. Αν δείτε στο λήμμα του ΛΚΝ που παρέθεσα και πιο πάνω, «απόφραξη βόθρου» είναι το βούλωμα, αφού στη σημασία 1. («απόλυτο φράξιμο») δίνει την παραδειγματική φράση «συνεργείο αναλαμβάνει τις αποφράξεις βόθρων». Δηλαδή τους φράζει; Ποτέ δεν έμενα σε σπίτι με βόθρο, αλλά νομίζω πως «απόφραξη βόθρου» σημαίνει το ξεβούλωμα, και αυτό λέει και το λεξικό του Μπαμπινιώτη.

Αν δεν πρόκειται για αβλεψία του ΛΚΝ, έχουμε πολύ κακή επιλογή της παραδειγματικής φράσης. Σε κάθε περίπτωση, το διπρόσωπο «απο-» είχε ένα ακόμα θύμα!

Advertisements

116 Σχόλια to “Απόφραξη σημαίνει βούλωμα ή ξεβούλωμα;”

  1. Σε σχέση με την χρήση του «από» αν συμπληρώσω το καταπληκτικό από-πατος. 🙂

  2. Βαγγέλης από τη Χίο said

    ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ!!!!!!!

  3. Γς said

    Καλημέρα

    Διαβάζει ο δικός μας πάνω στο πακέτο:
    «¨Το κάπνισμα προκαλεί Στυτική Δυσλειτουργία»
    και το δίνει πίσω στον περιπτερά.
    -Κανένα άλλο έχεις; Με Καρκίνο;

  4. Γς said

    3:
    φτου!
    Δεν είχα διαβάσει το άρθρο!
    Ρεζίλι πάλι

  5. Στελλα said

    Αλλος γνωστός ιατρικός όρος αφορά τη νόσο που ταλανίζει πάρα πολλούς καπνιστές, τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, η οποία αποφράσσει όχι αρτηρίες, αλλά αεραγωγούς. Ομολογώ ότι πριν διαβάσω αυτό το κείμενο ποτέ δεν είχα αναρωτηθεί γιατί λέγεται «αποφρακτική», ούτε είχα συνειδητοποήσει ότι χρησιμοποιείται η ‘απόφραξη’ με δύο αντίθετους τρόπους. Εξαιρετικό κείμενο, πράγματι.

  6. Τουρκόσπορος said

    Μάλλον το παράδειγμα του ΛΚΝ είναι άκρως διαφωτιστικό για την ιστορία αυτής της αμφισημίας. Στην αρχή οι Αχόρταγοι χρησιμοποιούσαν τον όρο απόφραξη βόθρου για να περιγράψουν το πρόβλημα, ακριβώς όπως στην ιατρική έννοια, με το πέρασμα του χρόνου όμως (και επειδή δεν είναι λαϊκάντζες να χρησιμοποιούν λέξεις όπως «ξεβούλωμα» κι άλλα τέτοια δημώδη, άπαπαπαπα) εξαιτίας της ταμπέλας τους, που αναγκαστικά είναι σύντομη, όλοι συνέδεσαν την από-φραξη με τη λύση του προβλήματος. Εμένα πείτε με συντηρητικό, αλλά το αποφράζω το ξέρω με την ορίτζιναλ έννοια και τη μύτη μου την ξεβουλώνω!

  7. leonicos said

    Πρέπει να παραδεχτούμε, από την 3η θέση για την ώρα, μέχρι το κλικ δεν ξέρεις τι γίνεται… ότι το άρθρο είναι ωραίο. Όχι μόνο επειδή αναφέρεται σ’ ένα πολύ συνηθισμένο φαινόμενο, αλλά και για τί είναι μάλλον πλήρες.

    Συμφωνώ ότι απογεμνίζω ν απογεμίζω είναι μάλλον πολύ ψαγμένο, αλλά τ’ απομαθαίνω και αποφράσσω είναι ο.κ.

    Στην Ιατρική το αντίθετο του αποφράσσω είναι ανάλογα, ανοίγω, ελευθερώνω, αποκαθιστώ την κυκλοφορία / ροή, εκφράσσω (σπαν), ξεβουλώνω (μπλιαχ!)

    Βέβαια και άλλα δικέφαλα σύνθετα θα μπορούσε να βρει κάποιος, αλλά σε πολύ περιορισμένες χρήσεις όπως το εκάρη / απεκάρη μοναχός

    @1 Εκβάλλω τον πάτον μου

    Αλλά αμφίσημες εκφράσεις πρέπει να τπάρχουν αρκετές ,

  8. leonicos said

    Έλα, ρε Γς… Βέβαια εσένα εννοούσα όταν έγραφα 3η θέση, όχι τους περιστασιακούς, αλλά όχι και ρεζίλι!

    Τι να πω εγώ που μπαίνω 145ος ελλείψει 145ου και καμιά φορά σχολιάζω άρθρα περασμένων ημερών;

    Είδα πάλι τον Κάκτο σου. Ωραίο πράμα

  9. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και για τα καλά λόγια!

    3-4: Εμ, το διαβάζουμε όλο το άρθρο 🙂

  10. Αριστείδης Καρατζόγλου said

    Νομίζω δεν πρέπει να λείπει από το άρθρο [video]https://www.youtube.com/watch?v=TRQrhIhYJpg[/video]

  11. Αριστείδης Καρατζόγλου said

  12. Γς said

    Και καλά ο όρος «απόφραξη» στην ιατρική, που σημαίνει βούλωμα και όχι ξεβούλωμα.
    Η «πρόοδος» όμως; καλό ή κακό;

    http://caktos.blogspot.gr/2014/06/blog-post_18.html

  13. 13/8/1990 καὶ ὁ Παπαθεμελὴς σχολιάζει:

    Λόγος ἐπίσημου ῥήτορος στὴν ἀδελφοποίηση Θεσσαλονίκης-Ἁγίου Φραγκίσκου: «Χαιρόμαστε σήμερα γιατὶ τὸ δημοτικό μας συμβούλιο ἐπιτέλους ΑΠΟΤΕΛΜΑΤΩΣΕ τὴ διαδικασία τῆς ἀδελφοποίησης ποὺ εἶχε καθυστερήσει».
    Πρώτη ἀντίδραση: Πωπό, μὲ τί χαίρεται ὁ κόσμος! Θεέ μου!
    Δεύτερη ἀντίδραση: Ὄχι ῥὲ φίλε, ἡ «ἀπὸ» στὸ ἀποτελμάτωσε δὲν σημαίνει ἔξοδο ἀπὸ τὸ τέλμα, ἀλλὰ μπάσιμο, βαθύτερο μπάσιμο στὸ τέλμα.
    Τὸ ῥῆμα εἶναι ἀποτελματόω-ῶ, δημοτικὴ ἀποτελματώνω=μεταβάλλω τι εἰς τέλμα.

  14. Πάνος με πεζά said

    Ναι, καμιά φορά μπερδεύονται οι έννοιες με τις προθέσεις. Ο οδοντίατρος, π.χ., το σφράγισμα το λέει «έμφραξη», κατά το «έμφραγμα».

    Στο «αποφράσσω» θα έδινα την έννοια «φράσσω σταδιακά», κι αυτό είναι που θέλει μάλλον να εκπέμψει και το μήνυμα. Κατά την έννοια της από-θεσης πραγμάτων το ένα πάνω στο άλλο, έχει την έννοια της διαρκούς πράξης και όχι του στιγμιαίου τελικού αποτελέσματος, που είναι το έμφραγμα.

    Οι αρτηρίες μας,έτσι κι αλλιώς, σταδιακά αποφράσσονται με την πάροδο της ηλικίας, ανεξαρτήτως καπνίσματος, δηλαδή η διατομή τους βαίνει μειούμενη λόγω αποθέσεων από διάφορους παράγοντες.

  15. sarant said

    11: Άλλο πάλι και τούτο! Πού να φανταστεί κανείς ότι υπήρχε ταινία με τέτοιον τίτλο;

  16. sarant said

    13: Καλό παράδειγμα λάθους που μπορεί να γίνει (άλλο εξανθρωπισμός άλλο αποκτήνωση!)

  17. lefteris_sfak said

    Καλημέρα νικοκύρη και ομήγυρις, πολύ ωραίο το κείμενο.

    Το μπερδευτικό λήμμα του ΛΚΝ δίνει την αίσθηση ότι όταν έγραψαν το ερμήνευμα είχαν στο μυαλό τους είχαν κατά νου την ερμηνεία του τουρκόσπορου στο #6. Η αλήθεια είναι ότι πέρασε και μένα το μυαλό μου από εκεί, αλλά τείνω να απορρίψω τη σχετική ερμηνεία.

    Καταρχήν προσπάθησα να θυμηθώ αν υπάρχουν άλλες περιπτώσεις κλάδων που να παρέχουν συγκεκριμένη υπηρεσία και οι οποίοι να πήραν το όνομά τους όχι από την υπηρεσία που προσφέρουν αλλά από το πρόβλημα για το οποίο τους καλούμε. Δεν βρήκα κάτι -είναι και πρωί βέβαια- αλλά νομίζω το πιο συνηθισμένο είναι μια υπηρεσία να ονοματίζεται από το αποτέλεσμά της. Λέμε απεντόμωση π.χ. (που είναι και εντός θέματος λόγω α΄συνθετικού, μόνο που εδώ δεν υπάρχει αμφισημία) εννοώντας ασφαλώς την εξάλειψη εντόμων.

  18. #15εἶναι πασίγνωστη!

  19. sarant said

    18: Πρέπει να είναι η πρώτη ταινία του είδους που είδα έστω και πέντε λεπτά της 🙂

    17: Λευτέρη δεν θα έλεγα ότι είναι και τόσο σπάνιο αυτό. Λέμε, ας πούμε «πάρε τις Βλάβες».

  20. Γς said

    19 α:
    Και έλεγα να αναρτήσω το λίκνο της ταινίας, αλλά δεν το έκανα.

    19 β:
    Πάρτε και μία «Αποφρακτική» να έχετε!

    http://caktos.blogspot.gr/2014/06/blog-post_8569.html

  21. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    Το άρθρο μας αποτέλειωσε!!! Ηταν αποκαλυπτικότατο! 🙂
    Καλημέρα

  22. Gpoint said

    Ωραίο άρθρο
    Θα μπορούσε να είναι κομμάτι της ενότητας » τα παράξενα της ελληνικής γλώσσας «

  23. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    (Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί άλλο ρήμα; Θα μπορούσαμε βέβαια να γράψουμε ‘το κάπνισμα φράζει τις αρτηρίες’, αλλά αυτό μόνο σε μια άλλη Ελλάδα, σε ένα παράλληλο σύμπαν. Σε αυτήν εδώ την Ελλάδα, όπου μας έχει κάτσει το τρισχιλιετιλίκι στο λαιμό, αποκλείεται)

    Καὶ γιατί νὰ μὴ γράφουμε καὶ λέμε ξεβούλωμα βόθρων; Τὸ τρισχιλιετιλίκι δημιουργεῖ πρόβλημα στὴν ἰατρική, ἀλλὰ πάει γάντι στοὺς βοθρατζῆδες; Πάντως ἂν θέλουμε νὰ τὸ ποῦμε λαϊκὰ εἶναι πολὺ φυσικότερο «βουλώνει τὶς ἀρτηρίες» ἀπὸ «φράζει τὶς ἀρτηρίες», πιὸ ταιριαστὸ στὴ γλωσσικὴ κουλτούρα τῶν θεριακλήδων καὶ κανένα δὲ θὰ ἐνοχλοῦσε.

    Πολὺ καλὴ ἐπιλογὴ θέματος καὶ πολὺ ὡραῖο κι ἐνδιαφέρον ἄρθρο. Κι ἂν ἀπαλλαγοῦμε κατὰ τὸν τρόπο ποὺ λὲς ἀπὸ τὸ τρισχιλιετιλίκι, θὰ χάση τὸ «ἀπὸ» τὴ μαγεία του καὶ θὰ μειωθῆ ἡ τροφὴ γιὰ τέτοια ἄρθρα ποὺ εἶναι ὅλα τὰ λεφτὰ τοῦ ἱστολογίου. Τὸ θέλουμε;

  24. sarant said

    21-22: Eυχαριστώ!

    23: Η γλώσσα δεν τη χάνει τη μαγεία της πάντως!

  25. Αριστείδης Καρατζόγλου said

    @15, Τα υδραυλικά τα έχω συνδέσει με ταινίες. Τις αποφράξεις με αυτή του Τσάκωνα και τις εκκενώσεις με το «Από πού πάνε για τη χαβούζα» του Βέγγου. 🙂

  26. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #11, 15, 18, 19
    Που να δεις και τον υπότιτλο της ταινίας! http://cine.gr/film.asp?id=707889&page=4 🙂
    Να πω την αλήθεια, όταν είδα το σημερινό τίτλο, στην ταινία πήγε ο νους μου.
    Η ταινία αποτελεί «χαλαρό» σίκουελ του άλλου μεγάλου έπους «Κλασική περίπτωση βλάβης» http://cine.gr/film.asp?id=708094
    και όλη η ταινία εδώ https://www.youtube.com/watch?v=cJZVOeRoLzQ
    Τελικά τη δεκαετία του ’80 γύριζαν και καλά έργα. που λένε! 😀

  27. munich said

    ωραίο ανάρτηση ευχασριστούμε.

    που τη θυμθήκατε αυτήν την ταινία! θεός ο Τσάκωνας

  28. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #26
    Κι αυτή η ανάλυση είναι απαραίτητη… http://cine.gr/article.asp?id=5913

  29. Νέο Κid said

    Παρόμοιο μπέρδεμα και στην «παροχέτευση» .οι γιατροί παροχετεύουν ας πούμε ένα συρίγγιο,δηλαδή το αδειάζουν με κάποιο σύστημα εκροής, ενώ οι γκαζάδες μηχανικοί «παροχετεύουν» αέριο, δηλαδή δημιουργούν εισροή-παροχή. Φυσικά κανένα φράξιμο σε αρτηρίες δε δημιουργεί το καπνισμα, αλλά άμα είσαι «κορέκτ» γράφεις ό,τι σου φουμάρει στα πακέτα…ωχ! Ελπίζω να μην ήταν κι αυτό φάουλ!?

  30. ΠΑΝΟΣ said

    Νίκο,απο-σαφήνισες πλήρως το από- !!

  31. Γς said

    Κάτι έκανε κι αυτό

    http://caktos.blogspot.gr/2014/06/blog-post_9138.html

  32. Αν είναι να κυριολεκτούμε πάντως, οι βόθροι ούτε φράζουν/βουλώνουν, ούτε αποφράσσονται/ξεβουλώνονται. Αυτά τα παθαίνουν οι υπόνομοι και οι οχετοί που συνδέονται μαζί τους. Οι βόθροι γεμίζουν και χρειάζονται άδειασμα, ή, επί το επισημότερον, εκκένωση. Εκκενώσεις βόθρων έκανε ο Αχόρταγος!

  33. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    29. Ὄντως δὲν ἰσχύει μὲ τὸν ἀπόλυτο τρόπο ποὺ τὸ ἔχουν γράψει. Ὀρθότερο θὰ ἦταν να γράψουν ὅτι «συμβάλλει στὴν ἀπόφραξη τῶν ἀρτηριῶν μαζὶ μὲ ἄλλους παράγοντες». Νομίζω εἶχε τεθεῖ θέμα ἀπὸ τὶς καπνοβιομηχανίες σὲ κάποια χώρα καὶ μετὰ ἀπὸ συζητήσεις ἐπὶ συζητήσεων τὸ «προκαλεῖ καρκίνο» ἔγινε «μπορεῖ νὰ προκαλέση καρκίνο».

    Τώρα μὴ μοῦ ζητήσεις νὰ ἀναλύσω τὸν παθογενητικὸ ρόλο τοῦ καπνίσματος στὶς ἀγγειοπάθειες. Ἐδῶ λεξιλογοῦμε αὐστηρῶς 😛

  34. sarant said

    30: Χαχά!

    32: Ακριβώς, γι’ αυτό στο άρθρο απέφυγα στους ορισμούς κτλ. να αναφερθώ σε βόθρους, εκτός από το τέλος.

  35. Γς said

    32:
    Ας πρόσεχες!
    Κι ο οδηγός ενός τέτοιου «Αχόρταγου» εξηγεί την διαδικασία σε μια φίλη μου στο εξοχικό της:

    -Κατ αρχήν θα ρουφήξουμε το καϊμάκι πάνω πάνω

  36. sarant said

    Ευχαριστώ τον Ανορθωτή του ιστολογίου, που έστειλε καινούργια φωτο. σουλουπωμένη!

  37. smerdaleos said

    Do you want the Aladeen (good) news or the Aladeen (bad) news?

    You are HIV Aladeen …

  38. George said

    Δεν είναι μόνο το από. Υπάρχει και το κατά. Κάποτε η θεία πολύ γνωστού τώρα πολιτικού καμάρωνε που κατάψηφίστηκε ο ανηψιός της. Όταν της υπενθύμισαν ότι βγηκε πρώτος εκείνη ενοχλημένη απάντησε: Ε! Τι λέγω τόση ώρα!
    Εμείς βέβαια το καταυχαριστηθήκαμε τότε.
    Το καταυχαριστηθήκαμε το έχω γραμμενο σωστά;

  39. sarant said

    38: καταευχ… ή κατευχ… ή καταφχ… θα έλεγα.

  40. Πάνος με πεζά said

    Ξένος : στα αρχαία ελληνικά, φίλος. Στα νέα ελληνικά, εχθρός !

  41. AristosD said

    Εξαιρετικό και απολαυστικό κείμενο, ευχαριστώ (η φωτογραφία-αφορμή είναι δική μου).
    Αν όμως έχετε δίκιο οτι στη ιατρική ορολογία ο όρος έχει πάντα την μια μόνο έννοια (φράζω τελείως), τότε ο Μπαμπινιώτης έχει λάθος, γιατί δίνει ιατρικό παράδειγμα και για την δεύτερη έννοια (ξεβουλώνω): «του απέφραξαν την κλειστή αρτηρία». Μήπως η εναντιοσημία έχει εισχωρήσει μέσα στην ίδια την ιατρική ορολογία;

  42. Πάνος με πεζά said

    Συγ-κομιδή (για χρήσιμα), απο-κομιδή (για άχρηστα), αλλά κομιδή (=μάζεμα) έτσι κι αλλιώς…

  43. LandS said

    29 Οι γιατροί είπαν παροχέτευση γιατί η αποχέτευση έχει το «από» και θα μας μπέρδευε

  44. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Αν το συνεργείο αναλαμβάνει τις αποφράξεις (βουλώματα), κατά τη γνώμη μου αυτό είναι στη λογική που ο γιατρός αναλαμβάνει ασθένειες και ατυχήματα. Όχι να τα προκαλέσει αλλά να τα θεραπεύσει.

    ___________________

    > > Να το κάνουμε δεκτό, αν και έχω βρει ένα κάπως καλύτερο παράδειγμα, που μάλιστα λεξικογραφείται, στον Μπαμπινιώτη τουλάχιστον, αν και είναι σπάνια λέξη.

    Να το δεχτούμε.

  45. georgeilio said

    Έχω την αίσθηση ότι από όλες τις σημασίες του «από» η παλαιότερη είναι της απομάκρυνσης. Τη βρίσκουμε στα λατινικά και τα γερμανικά στο ομόρριζο, θαρρώ, ab. Π.χ. ab urbe condita.

  46. sarant said

    41: Πολύ σωστή παρατήρηση -ας μας πει ένας γιατρός αν όντως θα έλεγε τη φράση «πρέπει να αποφράξουμε τις αρτηρίες» γιατί το βρίσκω προβληματικό να έχει το ρήμα δυο αντίθετες σημασίες σε ίδια συμφραζόμενα.

  47. 44: Συμφωνώ απόλυτα και επικολλώ το σχόλιο που δεν πρόλαβα να στείλω εγκαίρως:

    Δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων που διέπουν τα διαφημιστικά κείμενα, είμαι της γνώμης ότι το παράδειγμα του ΛΚΝ ακόμα και χωρίς καλό δικηγόρο, μπορεί άνετα να ερμηνευτεί και ως «αναλαμβάνουμε περιπτώσεις αποφραγμένων βόθρων». Όπως ακριβώς, δηλαδή, κάποιοι φυσιοθεραπευτές λένε πως αναλαμβάνουν, ξέρω ‘γώ, κατάγματα εννοώντας, βέβαια, περιπτώσεις καταγμάτων.

  48. Dimitrios Raptakis said

    Νίκο, εάν δεν λαθεύω, στο ιατροδικαστικό ρεπορτάζ, ο πνιγμός ή η πρόκληση ασφυξίας δηλώνεται με τον όρο «απόφραξη αεροφόρων οδών».

  49. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Προς τους γιατρούς συνδαιτυμόνες:
    Φραγή (καθαρεύουσα) ή φράξιμο (δημοτική) αρτηριών δεν μπορείτε σαν γιατροί να γράψετε σε διάγνωση;

  50. Εν ολίγοις, αποφράσσω σημαίνει φράζω ανάλογα με τα συμφραζόμενα!

  51. sarant said

    Μερσί για τα νεότερα!
    Έναν γιατρό 🙂

  52. Αριστείδης Καρατζόγλου said

    @41, διάνοιξη είναι ο όρος που χρησιμοποιείται, ποτέ απόφραξη.

  53. Κατά σύμπτωση, για παρόμοιο φαινόμενο (μια λέξη να σημαίνει κάτι και το αντίθετό του μαζί) στα αγγλικά διάβαζα στο Mental Floss τις προάλλες.

  54. smerdaleos said

    @49

    Μιας και το infarction το αποδώσαμε ως έμφραγμα, θα μπορούσαμε να μιλάμε «έμφραξη» των αρτηριών και την «απέμφραξή» τους, όπως συμφόρηση (congestion) και αποσυμφoρητικό (decongestant):

    http://en.wikipedia.org/wiki/Nasal_congestion
    http://en.wikipedia.org/wiki/Decongestant

  55. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    49. Αὐτὸ δὲ μπορεῖ νὰ εἶναι διάγνωση ἀλλὰ περιγραφή ἀπεικονιστικῆς ἐξετάσεως. Ἡ διάγνωση ἀφορᾶ τὸ νόσημα ποὺ προκαλεῖ ἀπόφραξη, φραγή, φράξιμο κοκ. Δὲν εἶμαι ἀκτινολόγος ἀλλὰ σὲ γνωμάτευση ἀπεκονιστικῆς ἐξετάσεως δὲ μοῦ ἔτυχε νὰ συναντήσω τοὺς ὅρους «φραγὴ» ἢ «φράξιμο», παρ’ὅλα αὐτὰ δὲ μπορῶ νὰ πῶ ὅτι δὲ στέκουν. Ἁρμοδιότεροι ὅμως ν’ἀπαντήσουν εἶναι οἱ ἀκτινολόγοι κι οἱ ἀγγειοχειρουργοί ποὺ τὰ ἀντιμετωπίζουν

  56. «Αποφράς ημέρα» (Από το αποφράσσω λέει η Βίκη.)

  57. Αθανάσιος Ναλμπάντης said

    Όλες οι απόψεις είναι δεκτές και αποδεκτές…

  58. Αριστείδης Καρατζόγλου said

    Την «έμφραξη» μπορεί να το δει κάποιος γραμμένο αλλά βρωμάει ναφθαλίνη. Η «απόφραξη» χρησιμοποιείται και στον επίσημο λόγο και στην καθημερινή πράξη για το φράξιμο στα σωληνάκια 🙂 του σώματος, συχνότερα αρτηρίες, και η «διάνοιξη» για την διαδικασία ξεβουλώματος.

  59. Σοφία Ντοκατζή said

    Πολύ διαφωτιστικό το σημερινό σας άρθρο, κ. Σαραντάκο. Επιτρέψτε μου να μεταφέρω εδώ ένα θαυμάσιο ποίημα του τακτικού αναγνώστη σας Δημήτρη Φύσσα (δημοσιογράφου της «Lifo», αν δεν κάνω λάθος, τον οποίο συγχαίρω) που δημοσιεύτηκε στην χθεσινή «Αυγή» (σελ. 29, Γράμματα και Τέχνες) και με συγκίνησε ιδιαίτερα, γιατί είμαι κι εγώ κάτοικος της οδού Πατησίων (κοντά στον Άγιο Λουκά) και τα ζώ καθημερινά:

    «ΠΑΤΗΣΙΑ 1999

    Μ’ αρέσει που η πόλη μας
    Δε θα ’ναι ποτέ αυτή που ήταν
    Γύρω μου αντηχούν όλες οι γλώσσες
    Τριών τουλάχιστον ηπείρων φορτία και καραβιές
    Εφημερίδες κάθε αλφαβήτου στα περίπτερα
    Σχολεία πολύχρωμων παιδιών
    Χαζεύω και μ’ αυτές τις φοβερές τις μαύρες γκόμενες
    που τόσο ομορφαίνουν την παλιά μας Πατησίων

    Δημήτρης Φύσσας»!..

    Επίσης, κ. Σαραντάκο, αν δεν σάς κάνει κόπο, δώστε μία απάντηση και για τα καρώτα: Ο κ. Μπαμπινιώτης που μνημονεύετε συχνά, έχει ειδική επισήμανση στην σελ. 639 του «Ετυμολογικού» του Λεξικού ότι πρέπει να τα γράφουμε με ωμέγα, γιατί προέρχονται από το ελληνιστικό «καρωτό», από το οποίο προήλθε το ιταλικό αντιδάνειο «carota».

    Ευχαριστώ εκ των προτέρων
    Σοφία

  60. silia said

    Και όμως, οι πολύ παλιοί γιατροί, αυτοί που γνώριζαν (ακόμα) καλά την Ελληνική γλώσσα και έγραφαν σε απλή , αλλά και αυστηρότερη καθαρεύουσα, δεν χρησιμοποιούσαν τον όρο «απόφραξη», αλλά (απ’ όσο γνωρίζω τουλάχιστον), τον όρο «έμφραξη». πχ. στην «Χειρουργική» Κοντολέοντος-Μακκά-Λούρου, συναντάμε την έκφραση «…επιχειρείται απολίνωσις του εμπεφραγμένου τμήματος του εντέρου…κλπ». «Εμπεφραγμένου» λέει και όχι «αποπεφραγμένου». Επίσης, χρησιμοποιούνται οι όροι «επίφραξις», αν η… απόφραξη του εντέρου γίνεται από πάνω από το έντερικό τοίχωμα πχ συμφύσεις, ή εξωεντερικές πιέσεις από όγκους (εξωαυλικά αίτια) και ο όρος «υπόφραξις» (για το έντερο μιλάμε πάντα) όταν η απόφραξη συμβαίνει κάτω από το εντερικό τοίχωμα, πχ από ενδοαυλικούς όγκους, ή από σκληρά σκύβαλα, ή πιλλήματα (ενδοαυλικά αίτια)
    Η Ελληνική γλώσσα, υπήρξε πολύ «πλούσια» στην παλιά ιατρική βιβλιογραφία… Τώρα «φτώχυνε» (λίγο)

  61. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια!

    59: Βασικά συγγραφέας είναι ο ΔΦ και δεν γράφει στη Λάιφο αλλά στην ΑΒόις.
    Για το καρότο, οι περισσότεροι ειδικοί δεν δέχονται τη γνώμη του Μπαμπινιώτη ότι τα αντιδάνεια πρέπει να γράφονται σύμφωνα με την απώτερη καταγωγή τους.

    56: Ελπίζω να μην το λέει αυτό η Βίκη. Βασικά, είναι από το ρήμα φράζω = λέγω.
    https://sarantakos.wordpress.com/2012/05/29/apofras/

  62. atheofobos said

    Επειδή στην ιατρική ότι σχετίζεται με την λέξη απόφραξη όπως πχ αποφρακτικός ειλεός, απόφραξη ουρητήρων, απόφραξη καρωτίδων, στεφανιαίων , αποφρακτική πνευμονοπάθεια κτλ οφείλεται σε κάποια συγκεκριμένη, συνήθως παθολογική αιτία, η θεραπεία και ο συνήθως χρησιμοποιούμενος όρος είναι η άρση της απόφραξης, διαφορετική βέβαια στην κάθε μια περίπτωση.
    Γι αυτό και η χρήση της λέξης ξεβούλωμα δεν είναι σε χρήση εκτός εκλαϊκευτικών άρθρων, όπως στο παρακάτω που η χρήση της λέξης απόφραξη στην πρόταση Μια νέα μέθοδος για την απόφραξη των στεφανιαίων αρτηριών χωρίς εισαγωγή στο χειρουργείο πετυχαίνει να διαβάζεται και με τις δύο έννοιες!
    http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=99978

  63. Όποτε κάποιος διαμαρτύρεται για τα phrasal verbs της αγγλικής γλώσσας, και την αδυναμία εντοπισμού λογικής σε πολλά από αυτά από όσους δεν είναι μητρική τους γλώσσα τα αγγλικά, τον παραπέμπω στις σύνθετες λέξεις της ελληνικής με προθέσεις ως πρώτα συνθετικά. Νομίζω η δυσκολία, κι η ώρες ώρες αμφισημία, είναι αντίστοιχη. Τώρα θα παραπέμπω και στο άρθρο αυτό.

  64. 61γ
    Πράγματι, σωστή η επισήμανση και σωστά το λέει η Βίκη (φράσσω), αλλά ήθελα να θίξω το ερώτημα που μού γεννήθηκε: Πώς το φράσσω σημαίνει φράζω και λέγω;

  65. Λάζαρος said

    Ρε παιδιά, συγνώμη που ενοχλώ με κάτι άσχετο, αλλά είδα που ασχολείστε κι εσείς με το Μουντιάλ: Άκουγα στο ραδιόφωνο τον Χελάκη και έβλεπα συγχρόνως τον αγώνα με την Κολομπία στην τηλεόραση. Δεν θα το πιστέψετε: Η τηλεόραση καθυστερούσε 8 δευτερόλεπτα σε σχέση με τον Χελάκη! Συμβαίνει και σε σάς αυτό, ή πρέπει να αλλάξω τηλεόραση; Διότι αν το τηλεοπτικό σήμα έχει καθυστέρηση 8 δευτερόλεπτα σε σχέση με το ραδιοφωνικό, μόνο ζωντανή δεν είναι η μετάδοση.

    Και γιατί δεν λέει λέξη κάποιος δημοσιοκάφρος για το αισχρό αυτό φαινόμενο; Είναι δυνατόν να μεταδίδουν τον αγώνα της Εθνικής με 8 δεφτερόλεπτα καθυστέρηση; Στην Αμερική που έχω έναν ξάδερφο, μού είπε πως η τηλεοπτική μετάδοση του Μουντιάλ γίνεται ταυτόχρονα με την ραδιοφωνική. Ας μάς πεί κάποιος φίλος τί γίνεται στην Ευρώπη, γιατί θα τρελαθούμε.

  66. basmag said

    Θαυμάσιο άρθρο!!!

    Να θυμηθούμε και τα αποθανατίζω και απαθανάτίζω…

  67. Μαρία said

    64
    Δεν το λέει σωστά. Το επισήμανε κι ο Νικοκύρης. Άλλο το ρήμα φράζω (δηλώνω, λέγω κλπ) κι άλλο το φράσσ/ττω.

  68. Αρχιμήδης Αναγνώστου said

    63. Νομίζω ότι υπερβάλλεις

    65. Αν έφτανε και η φωνή του Χελάκη με 8» καθυστέρηση, θα ήταν ζωντανή η μετάδοση;

  69. Αρχιμήδης Αναγνώστου said

    68. Είπα ζωντανή μετάδοση ε; Παρασύρθηκα

  70. georgeilio said

    63, 68: Νομίζω ότι η ελληνική ως ξένη γλώσσα είναι από τις δυσκολότερες. Η αγγλική, παρά τις κάποιες κρυφές παραξενιές της, είναι απλώς για ζέσταμα (για να παραμείνουμε σε κλίμα Μουντιάλ).

  71. LandS said

    65 Κάποιο έχουν βγάλει λεφτά με αυτά τα 8,10, 15 δευτερόλεπτα καθυστέρησης μεταξύ της τηλεόρασης ή του ραδιοφώνου και του σάιτ στοιχημάτων.

    Μη τρελαίνεσαι. Έχει να κάνει με τη κωδικοποίηση του σήματος μέσα από τα διαφορετικά κανάλια, δορυφόρους, αναμεταδότες, λογισμικά και μπούρου μπούρου.

    Δεν έχεις προσέξει στο CNN ο παρουσιαστής να έχει τελειώσει την ερώτησή του και ο ρεπόρτερ να κοιτάει σα χαζός για λίγα δευτερόλεπτα πριν αρχίσει να απαντάει; Ακόμα ακούει την ερώτηση. Η εικόνα από την Ατλάντα έρχεται στο δέκτη σου πιο γρήγορα από αυτή από το Ιράκ.

  72. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Απομεγαλώνω και απομπλέκω* , τουλάχιστο στη ντοπιο-ντοπιολαλιά έχουνε μια σημασία και την ..αξανάκωλή της. 🙂

    (Κάπου ξώφαλτσα πρέπει να είχε αναφερθεί πάλι η διπλή σημασία του αποφράσσω εδώ)

    Στο σύλλογο συζητούσαμε την ερημοποίηση της περιοχής μετά τις πυρκαγιές και την ασύστολη -παράνομη-βόσκηση που ακολούθησε σε συνδυασμό με την έλάττωση των βροχοπτώσεων τα τελευταία χρόνια.Οπότε ο «ειδήμων» λέει πως για την απερήμωση του τοπίου, να φυτέψουμε χαρουπιές( που είναι ανθεκτικές κι έχουν ελάχιστη ανάγκη νερού). 🙂

  73. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    70. Δὲ νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀπόλυτα δύσκολη κι ἡ ἀπόλυτα εὔκολη γλῶσσα. Τὰ ἀγγλικὰ εἶναι σίγουρα εὐκολότερη γλῶσσα γιὰ τὸ Γερμανὸ ἢ τὸν Ὁλλανδό, ἁπ’ὅ,τι τὰ γαλλικά ἢ τὰ ἰταλικά, γιὰ τὸν Ἕλληνα οἱ λατινογενεῖς γλῶσσες εἶναι εὐκολότερες ἀπὸ τὰ ἀγγλικά κοκ. Τὰ ἀγγλικὰ ἔχουν τὴ φήμη ὅτι εἶναι εὔκολη γλῶσσα. Αὐτὸ τὸ ὀφείλουν στὴν ἁπλὴ γραμματική. Τὸ πρῶτο στάδιο τοῦ νὰ μπορῆς νὰ πῆς μὲ κάποιον πέντε κουβέντες, νὰ κάνης μιὰ βόλτα στὰ μαγαζιά, κατακτᾶται εὐκολότερα ἀπ’ὅ,τι σὲ ἄλλες γλῶσσες. Ἂν ὅμως στόχος σου εἶναι νὰ κατακτήσης ἕνα ἐπίπεδο π.χ. καθηγητοῦ τῆς Ὀξφόρδης, σὲ σύγκριση μὲ τὸ ἀντίστοιχο ἐπίπεδο σὲ ἄλλες γλῶσσες, ἡ ἀγγλικὴ εἶναι πανδύσκολη. Ἡ κύρια δυσκολία τῆς ἀγγλικῆς εἶναι τὸ ὅτι μιὰ λέξη μπορεῖ νὰ εἶναι ταυτόχρονα ὅλα τὰ μέρη τοῦ λόγου καὶ νὰ ἔχει πάρα πολλὲς ἔννοιες. Αὐτὸ κάνει ἐξαιρετικὰ δύσκολη τὴν ἀντιστοίχιση λέξη-ἔννοια. Κάθε φορὰ ποὺ ξανασυναντᾶς μιὰ λέξη, ἐνῶ τὸ μυαλό σου τὴν ἔχει ταυτίσει μὲ κάτι, συνειδητοποιεῖς ὅτι δὲν μπορεῖς νὰ βγάλης νόημα. Μαθαίνεις μιὰ ἔννοια ξεχνᾶς μιὰ ἄλλη. Σὺν τὰ φραστικὰ ρήματα, σὺν τὶς ἰδιωματικὲς φράσεις. Ἡ διαφορὰ μὲ τὶς ἄλλες γλῶσσες, εἶναι ποσοτική, ὄχι ποιοτική.

    Ὅσον ἀφορᾶ τὴ νεοελληνικὴ, οἱ ξένοι βεβαίως εἶναι πιὸ ἁρμόδιοι νὰ μᾶς ποῦν τὶ τοὺς δυσκολεύει, πιστεύω ὅτι εἶναι ἡ χαλαρότητα των κανόνων γραμματικῆς καὶ συντακτικοῦ. Ὅσο κι ἂν φαίνεται παράξενο, οἱ αὐστηροὶ μὲ λίγες ἐξαιρέσεις κανόνες μαθαίνονται πιὸ εὔκολα. Καὶ σίγουρα ὁ ξένος ποὺ θὰ θελήση νὰ μάθη καλὰ ἑλληνικά καὶ θὰ τὸν ξεκινήσουν ἀπὸ τὴν ΚΝ, σύντομα θὰ ἀνακαλύψη ὅτι δὲν τὴ μιλᾶνε ὅλοι μὲ τὸν ἴδιο τρόπο, ὅτι πρέπει νὰ μάθη καὶ λίγο καθαρεύουσα καὶ ποῦ θὰ βρῆ ὕλη γι’αὐτό; Καὶ ποῦ θὰ βρῆ ;καλὰ ἑλληνικὰ λογοτεχνικὰ βιβλία γραμμένα στὴν ἐπίσημη γλῶσσα;

  74. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    42. Διακομιδή, ανακομιδή

    Νομίζω λένε και διάνοιξη (αποστήματος κλπ) στην ιατρική

    72 *απομπλέκω, μπλέκω τελείως

  75. sarant said

    64: Δεν το λέει σωστά η Βίκη. Άλλο ρήμα είναι το «φράσσω» = φράζω και άλλο το «φράζω» = μιλώ, δεν έχουν (κατά τα λεξικά) ετυμολογική σχέση μεταξύ τους. Η αποφράδα είναι από το φράζω=μιλώ, η μέρα για την οποία δεν μιλάμε, ας πούμε.

    Ωχ, με πρόλαβε η Μαρία 🙂

  76. Δέσποινα said

    Πολύ ενδιαφέρον το άρθρο!
    Άραγε στο «απόγνωση» έχουμε επίταση ή άρση της αρχικής λέξης; Η γνώση οδηγεί στην απόγνωση ή μήπως η αμάθεια;

  77. Γς said

    65:
    Γιούρο 2004.
    Γεμάτη η πλατεία. Καφετέριες, πιτσαρίες, εστιατόρια έχουν βγάλει τηλεοράσεις.
    Χαμός, ενθουσιασμός, φωνές.

    -Πέναλτι. Λέει ο διαιτητής.

    Αγωνία, ησυχία.
    Κι εκεί που ο παίκτης που θα εκτελούσε το πέναλτι δεν είχε καν τοποθετήσει την μπάλα στο ειδικό σημείο της μεγάλης περιοχής έγινε σεισμός:
    “Γκολ !”
    Οι τηλεοράσεις με δορυφορικά πιάτα της Nova μετέδιδαν τους αγώνες με καθυστέρηση 8-10 δευτερολέπτων από εκείνες που τους μετέδιδαν μέσω ΕΡΤ.

  78. skom said

    Πλέον στις τηλεοράσεις βλέπουμε κανάλια που χρησιμοποιούν ψηφιακή μετάδοση (συγκεκριμένα MPEG 4) Άλλα μέσα είναι ακόμα ή ήταν αναλογικά (ραδιόφωνο ή επίγεια τηλεόραση το 2004) Το ψηφιακό σήμα χρησιμοποιεί κάποιους buffers (http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%AE_%CE%BC%CE%BD%CE%AE%CE%BC%CE%B7_%28%CF%85%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AD%CF%82%29 ς ) για να πετύχει κάποια πράγματα. Για καθυστερήσεις τέτοιας τάξης μεγέθους αυτοί είναι οι κύριοι υπεύθυνοι.

    ΥΓ Νικοκύρη μην μου την πέσεις για την αγγλικουριά 🙂

  79. sarant said

    76: Τι ωραία απορία!
    Το απογιγνώσκω, λέει το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, σήμαινε στα αρχαία «απορρίπτω μια ιδέα, παραιτούμαι από κάθε προσδοκία γι’ αυτήν».

  80. spiral architect said

    Για απόφραξη τύπου Τσάκωνα πάει η Ισπανία.
    (ορέ διασυρμός!)

  81. sarant said

    Ορίστε! Η παγκόσμια πρωταθλήτρια αποκλείστηκε ενώ η Ελλάδα ακόμα είναι στην κούρσα της πρόκρισης 🙂

  82. Γς said

    80:
    Την κακομοίρα την Ισπανία. Τελευταία νύχτα που βασιλεύει η Σοφία μας. Την βλέπω να παρατάει τη λούγκρα και να μας έρχεται στο Πόρτο Χέλι στο αδελφάκι της. Τι όνειρο να βλέπει απόψε;

    81:
    Εγώ πάντως θα ήθελα να δω [έστω και σ όνειρο] Ελλάδα – Γερμανία στον τελικό.
    Όχι τόσο για την κούπα, αλλά για την Μέρκελ στις κερκίδες να βγάζει selfies με τον Τσίπρα.

  83. Πάνος με πεζά said

    Ας θυμηθούμε (τώρα που αποσυμπλέχτηκε η Ισπανία) τη γνωστή ελληνο-γαλλική λέξη : πώς λέτε το συμπλέκτη, αλήθεια; Αμπραγιάζ ή Ντεμπραγιάζ;

    Οι Γάλλοι πάντως, το λένε pedal d’ embrayage = πηδάλιον της σύμπλεξης. Εμείς πήραμε το «d’ embrayage» και το κάναμε «ντεμπραγιάζ», τουλάχιστον κάποιοι, και στα ελληνικά «συμπλέκτη». Στα γαλλικά πιθανώς να υπάρχει το «debrayage» = αποσύμπλεξη, αφού το «de» είναι το αρνητικό μόριο, πιθανώς και να μην υπάρχει.

    Δεν παύει όμως η φράση «πάτα συμπλέκτη» να είναι πέρα για πέρα λάθος, αφού πατώντας το πεντάλ δεν κάνουμε παρά…αποσύμπλεξη ! Σύμπλεξη υπάρχει όλη την ώρα που το ποδαράκι μας είναι στο πάτωμα, γι αυτό άλλωστε και μεταδίδεται η κίνηση στους τροχούς, και προχωράμε.

    Συμπλέκτης είναι φυσικά ο δίσκος που υπάρχει αντικριστά του βολάν (σφονδύλου), με τον οποίο συμπλέκεται μέσω υλικών τριβής, ο δίσκος με την ιδιότητα να κάνει σύμπλεξη σε μόνιμη βάση, η οποία αίρεται μόνο από εμας, μηχανικά ή υδραυλικά, στα σύγχρονα αυτοκίνητα. Θα μου πεις, και τι να λέγαμε, «πάτα αποσυμπλέκτη» ή «κάνε αποσύμπλεξη»;

    Δύσκολα μου βάζω, βραδιάτικα… Πάντως ο πάλιουρας οδηγός, κάνει τρεις κινήσεις μαζί ; γυρνάει κλειδί, πατώντας ταυτόχρονα (απο)συμπλέκτη, κι έχοντας κουνήσει και δεξιά-αριστερά το μοχλό ταχυτήτων, να σιγουρευτεί ότι είναι στο νεκρό σημείο…

  84. Γς said

    Ασε, μην μου λες για συμπλέκτη.
    Από πιτσιρικάς είχα μάθει να κόβω ταχύτητα με το συμπλέκρτη.
    Εχω φάει εγώ δίσκους και δίσκους.

    Την τελευταία φορά στο συνεργείο γύρισαν όλοι και με κοίταξαν. Τι είχα πει ο μεγάλος;

    -Να μου αλλάξετε και το σκληρό δίσκο

  85. Γιωργής said

    «Βρέθηκε αναίσθητος και μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες βρίσκεται σε κόμμα.»
    Τι σου είναι αυτοί οι Γάλλοι βρε παιδάκι μου!! Ολόκληρο άνθρωπο τον έκαναν κόμμα.
    Τουλάχιστον έτσι γράφει το tvxs http://tvxs.gr/news/eyropi-eop/mia-fotografia-apo-ti-gallia-tis-akrodeksias

  86. Γιωργής said

    Και δεν μπορώ να μην αναφωνήσω Liberte Egalite Fraternite!! Και vive la France!!

  87. Δέσποινα said

    79:
    Έμαθα και το «απογιγνωσκω», ευχαριστώ.
    Μου θύμισε τον Εκκλησιαστή η κουβέντα αυτή…
    «ὅτι ἐν πλήθει σοφίας πλῆθος γνώσεως,
    καὶ ὁ προστιθεὶς γνῶσιν προσθήσει ἄλγημα.»
    http://www.greek-language.gr/Resources/ancient_greek/anthology/literature/browse.html?text_id=607

  88. Μαρία said

    87
    «Η γνώση φέρνει θλίψη» Στην ταινία Αντρέι Ρουμπλιόφ το λέει, αν θυμάμαι καλά μετά απο τόσα χρόνια, ο Θεοφάνης ο Έλληνας.

  89. Δέσποινα said

    88:
    Κι εγώ πριν χρονια είδα την ταινία, κρίμα, δεν θυμάμαι αυτό το σημείο.

  90. 67,
    Ευχαριστώ, έτσι λύνεται η απορία μου.

  91. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα νεότερα!

  92. Πάνος με πεζά said

    @ 84 : 🙂 🙂 🙂 Δεν τους λές τουλάχιστον να βάλουν SSD ;

  93. gbaloglou said

    Τεράστιο το θέμα του πότε ενισχύει και πότε ανατρέπει το απο- !!! Νίκο ίσως θυμάσαι το πρόβλημα με τους αποφουμιστάδες πάρδο και λεοντόπαρδο στην Διήγηση των Τετραπόδων: αν και η λογική ερμηνεία του όρου, και η πιο συμβατή με το ίδιο το ποίημα*, είναι «καυχησιάρηδες», και αυτήν υιοθέτησαν προηγούμενοι ερευνητές, αλλά και το Λεξικό Κριαρά, εγώ και ο Νικ Νικ πεισθήκαμε από αδημοσίευτα επιχειρήματα — που ούτε θυμάμαι πια — του μακαρίτη του Τάσου Καραναστάση και το αποδώσαμε ως «κακολόγοι»!

    *Πάρδος και λεοντόπαρδος ήλθασιν εις το μέσον
    και εις τον άλλον έλεγεν: «Εγώ είμαι ο καλλίων.»

    ………………………………………………………………..
    ………………………………………………………………..

    «Μηδέν καυχάσαι, παρδαλέ και κοντοουραδάτε,
    εις δύναμιν, εις πήδημαν και εις τους όνυχας σου^
    όσα γαρ έχεις και εσύ χαρίσματα και πράξεις,
    ούτως τα έχω και εγώ ώσπερ και σεν τον πάρδον,
    ακμήν και ο κατόπαρδος και βασιλεύς ο λέων.»

  94. Γς said

    92:
    SSD?
    Μη μου βάζεις ιδέες 🙂

  95. sarant said

    93: Δεν το θυμόμουν, να πω την αλήθεια, ευχαριστώ!

  96. smerdaleos said

    @67

    Έτσι είναι, όπως τα λέει η Μαρία.

    Το φράσσω προέρχεται από τη ρίζα φρακ-/φραγ- που ανάγεται στο ΙΕ *bherk(w)- και έδωσε και το λατινικό farcio που κρύβεται πίσω από το infarction = έμφραγμα.

    http://en.wiktionary.org/wiki/farcio

    Το /κ/ της ρίζας πριν από /μ/ ηχηροποιείται κανονικά σε /γ/ (λ.χ. δείκνυμι > δεῖγμα) στις λέξεις φράγμα και φραγμός και η νέα ρίζα φραγ- έδωσε το ρήμα φράγ-jω > φράζω (ἁρπάγ-jω> ἁρπάζω, αλλά ἁρπαγή και ἅρπαξ) δίπλα στο φράκ-jω > φράσσω (λ.χ. φυλάκ-jω> φυλάσσω).

    Το φράζω = λέω προέρχεται από τη ρίζα φραδ- (ευφράδεια) φράδ-jω > φράζω όπως *(kw)tr.-ped-ja > τράπεδ-ja > τράπεζα.

  97. gbaloglou said

    95 Δεν πειράζει, καλή καρδιά 🙂

    [Παρέλειψα (93) να αναφέρω ότι «φουμιστός» = «φημισμένος», βλέπε και Διήγησις της Φουμιστής Βενετίας]

  98. gbaloglou said

    Διήγησις της Φουμιστής Βενετίας

  99. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    Θα προτείνω «απόφραξη» για το βούλωμα και «έκφραξη» για το ξεβούλωμα; (Ζητώ συγγνώμην αν κάποιος/κάποια έχει ήδη προτείνει το «έκφραξη» και μου διαφεύγει)

  100. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    «από-» για την φραγή, «εκ-» για την άρση της φραγής

  101. sarant said

    99: Το πρόβλημα είναι ότι το απο- χρησιμοποιείται στη νεότερη χρήση κυρίως για την άρση και το εκ- κυρίως για τη θέση (π.χ. εξισλαμισμός).

  102. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    Ευχαριστώ, κ. Σαραντάκο. Έχουμε όμως και τα εκπωματίζω, εκπατρίζομαι, εκτοπίζω, εξοντώνω. Έχει καλώς.

  103. sarant said

    102: Δεν έχετε άδικο.

  104. Πέπε said

    @99-103: Είναι χάσιμο.

    Χτες δεν έστειλα ένα σχόλιο για το 66: «Μα είναι απλό: απαθανατίζω = καθιστώ αθάνατο, όπως απο…» Όπως τί; Μου φαίνεται τόσο φυσιολογικό, κι όμως δε βρίσκω ούτε ένα παράδειγμα, ενώ έχουμε τόσα παραδείγματα του ακριβώς αντιθέτου.

  105. sarant said

    Αποθηριώνομαι, αποκτηνώνομαι, απανθρακώνομαι;

  106. Γς said

    101:

    >το εκ- κυρίως για τη θέση (π.χ. εξισλαμισμός).

    http://caktos.blogspot.gr/2013/12/blog-post_124.html

  107. gbaloglou said

    97-98 An Account of Famed Venice

  108. Μανούσος said

    Όπως σχολίασε και στο 53 το πρόβλημα αυτό δηλ. κάποιες λέξεις να έχουν τις δύο αντίθετες σημασίες συγχρόνως υπάρχει σε όλες τις γλώσσες και μάλιστα σε πολύ βασικό λεξιλόγιο και σε απλές λέξεις ήδη από την αρχαιότητα.
    περιορίζομαι μόνο σε ελληνικά παραδείγματα
    πχ ἀργός και αργός και γρήγορος (η Αργώ ήταν προφανώς γρήγορη…), αλλά και στην σημερινή αργκό: άσχημα, άσχημα αλλά και πολύ καλά, πχ την άκουσα πολύ άσχημα μπορεί να σημαίνει ότι μου βάλανε τις φωνές πολύ έντονα αλλά επίσης ότι κάποιος μαστούρωσε στον υπερθετικό βαθμό της απόλαυσης.

    και σχετικά με το από- : απόφαση=απόφαση αλλά και άρνηση ήδη στα αρχαία εξ αιτίας του Αριστοτέλη, όταν αναλύει τα είδη της πρότασης (αποφατική, καταφατική και αντιφατική).

    23
    Η γλώσσα έχει διάφορα επίπεδα έκφρασης των ολόιδιων εννοιών εφ’ όσον το κοινωνικό περιβάλλον διαφοροποιείται ακι το επίπεδο έκφρασης.
    Συνεπώς δεν είναι σωστό να εξαλείψουμε όλα τα άλλα για να έχουμε μόνο μία λέξη για κάθε έννοια.
    Επειδή όμως αυτό ήδη συμβαίνει, γι’ αυτό οι αγγλισμοί εισβάλλουν πλέον μαζικά, αφού η το «τρισχιλιετιλίκι» καταδικάστηκε ως κακοδοξία και αίρεση, πρέπει να υποκατασταθεί με κάτι όταν χρειαζόμαστε να εκφράσουμε έννοιες σε υψηλότερο ύφος.
    Συνεπώς σταδιακά η γλώσσα μαραίνεται, καθώς με την λογική αυτή μοιάζει με ένα δέντρο που δεν το κλαδεύει ένας έμπειρος κηπουρός, αλλά όποιος νομίζει αυθαιρέτως ότι το α ή β κλαδί είναι ξερό, ενοχλητικό, περιττό κλπ. Έτσι σπάζουμε κλαδιά ασταμάτητα και αργά ή γρήγορα θα ξεραθεί το δέντρο.
    Δηλ. ο Βρεττάκος πχ θα έπρεπε να αντικαταστήσει τις αρχαιοπρεπείς λέξεις στον ακόλουθο στίχο;
    Τὸ χέρι σου, ποὺ ἔπιανε τὸ μαστό σου ὅταν θήλαζες
    Το χέρι σου που έπιανε το βυζί σου όταν βύζαινες;

    Δηλ. θα αναγκαζόταν σε παρήχηση και σε χρήση τίδιας ρίζας (βυζ-), ενώμε την χρήση των πιο λαϊκών εκφράσεων πώς θα έδινε επαρκή επισημότητα, ώστε να πάει παρακάτω

    Τόσο ἀμίαντο κι’ ἱερὸ δὲν ξέρω ποῦ νὰ τὸ βάλω,
    ποῦ νάβρω μέρος καθαρὸ – μιὰ θήκη θαλασσιὰ
    κομμένη ἀπὸ τὸν οὐρανὸ ἢ ἀπ’ τῆς Παναγίας
    τὸ ἱμάτιο.

    Και βέβαια πολλές λέξεις έχουν πια εξειδικευτεί, οπότε πχ η φραγή αφορά πλέον σχεδόν μόνο τα τηλέφωνα, όπως το βούλωμα δεν είναι πάντα πώμα ούτε ο τοίχος ισούται με το ντουβάρι, ούτε ο φανός με το φανάρι και την λάμπα ή το όρος με το ουνό ή η Σελήνη με το φεγγάρι ή ο ιππέας ο ιππότης κι ο καβαλάρης, ο στρατιώτης κι ο φαντάρος κλπ.

    40
    Το ξένος δεν έχει αλλάξει και πολύ από τα αρχαία.
    Έστω και παλαιομοδίτικο ακούγεται ακόμη το «έχω ξένους». Άλλωστε και το τραγούδι λέει «να ‘ρθούνε τα ξενάκια σου»
    Δεν νομίζω ότι η τρέχουσα ξενοφοβία έχει επιβάλλει (ακόμη τουλάχιστον) σημασιολογική μετάπτωση.

  109. sarant said

    108: Νόμιζα ότι η Αργώ συνδέεται με το αργός = στιλπνός (πρβλ. άργυρος)

  110. Μαρία said

    Πρόκειται όμως για 2 διαφορετικές λέξεις. Άλλος ο αργός (στιλπνός και μετά ευκίνητος) και άλλος ο αεργός>αργός.

  111. Chris said

    Υπάρχει και ολόκληρη κατηγορία «αυτο-αντώνυμων»
    Δε θα είχα σκεφτεί ποτέ να την ψάξω!

    http://en.wikipedia.org/wiki/Auto-antonym

  112. sarant said

    A, πολύ ενδιαφέρον, τα λέει και εναντιώνυμα -που θυμίζει την εναντιοσημία του άρθρου.

  113. Μαρία said

    112
    Οι Ιταλοί είναι μαζί σου.
    Θυμάμαι πώς την πάτησα κάποτε διαβάζοντας τα ωράρια των μαγαζιών με το πρώτο πράδειγμα:
    http://it.wikipedia.org/wiki/Enantiosemia

  114. Σωτηρια Μοκα said

    Διαβαζοντας ενα αρθρο ειχα μια αγνωστη λεξη η οποια σταθηκε αφορμη να σας γνωρισω κ.Σαραντακο κι αυτο εγινε με το αρθρο σας «ενεοι και κεχηνοτες» και ομολογω ειμαι πολυ χαρουμενη διοτι μου αρεσε παρα πολυ ο τροπος σκεψης και γραφης.Ειμαι φιλολογος και δεν σας κρυβω τετοια αρθρα τα βρισκω πολυ ενδιαφεροντα.θα σας παρακολουθω και θα σας διαβαζω αν και δεν εχω πολυ καλη σχεση με το διαδικτυο και την τεχνολογια γενικοτερα!χαρηκα πολυ!

  115. sarant said

    Σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια. Καλώς ήλθατε!

  116. […] Προχτές, μου έστειλε ένας φίλος τη φωτογραφία που βλέπετε αριστερά, ρωτώντας με αν είναι σωστή η χρήση της λέξης "αποφράσσει" στο μήνυμα που βάζει το υπουργείο πάνω στα πακέτα των τσιγάρων για να θυμίζει στους καπνιστές τις βλαβερές συνέπειες του καπνού. Λοιπόν, το κάπνισμα αποφράσσει τις αρτηρίες, αλλά είναι αυτό καλό ή κακό; Η κοινότερη…  […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: