Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κάποιος να προστατέψει τους ποιητές! (συνεργασία της Τάνιας Ραχματούλινα)

Posted by sarant στο 25 Ιουνίου, 2014


Στον παλιό μου ιστότοπο δημοσίευα πότε-πότε κριτικές μεταφράσεων, κάτι που δεν το κάνω και τόσο συχνά στο ιστολόγιο, ίσως επειδή το θέμα είναι πολύ ειδικό. Μια τέτοια κριτική θα δημοσιεύσω και σήμερα, όμως στο μεγαλύτερο μέρος της γραμμένη από μια καινούργια γνωριμία αλλά ήδη καλή φίλη, μια και τη διαβάζω από παλιά, την Τάνια Ραχματούλινα, που σχολιάζει πότε-πότε και στο ιστολόγιο. Η Τάνια δεν είναι Ρωσίδα (είναι Κύπρια), αλλά έχει σπουδάσει στην τότε ΕΣΣΔ και έχει ζήσει πολλά χρόνια στη Ρωσία. Το κείμενό της αφορά τα απαράδεκτα λάθη στη μετάφραση της ποίησης του Βλαντίμιρ Βισότσκι στη συλλογή «Ο Άγιος Βλαδίμηρος του πάθους» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης). Η κριτική δημοσιεύτηκε ήδη στην εφημερίδα «Δρόμος της Αριστεράς», στη στήλη του κοινού μας φίλου Στέλιου Ελληνιάδη, εδώ όμως την παραθέτω μαζί με κάποια δικά μου σχόλια, που για να ξεχωριζουν τα βάζω με κόκκινο χρώμα, εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι στο ιστολόγιο δεν έχω περιορισμό χώρου όπως στις εφημερίδες. Καναδυό σημεία της αρχικής δημοσίευσης τα παρέλειψα.

Για να μπορεί να ακουστεί και η άλτερα παρς, στις περισσότερες περιπτώσεις παρατίθεται ο αριθμός της σελίδας του βιβλίου, ενώ βάζω και λινκ προς μεταφράσεις των ίδιων ποιημάτων σε άλλες γλώσσες. Να προσθέσω ότι και πριν από πέντε χρόνια είχα δημοσιεύσει στο ιστολόγιο μιαν άλλη αρνητική κριτική για μετάφραση του ίδιου μεταφραστή, τότε στον Μαγιακόφσκι («Σύννεφο με πλαστικά παντελόνια«), δυστυχώς όμως ίδιου τύπου λάθη και παρανοήσεις επαναλαμβάνονται και εδώ.

 

ΚΑΠΟΙΟΣ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕΙ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ!

Τάνια Ραχματούλινα

vyssb192369Αγόρασα πρόσφατα τρία βιβλία, το ένα είναι το «Βλαδίμηρος Βισότσκι – Ο άγιος Βλαδίμηρος του πάθους», εκδόσεις bibliotheque, 2013, με την ένδειξη: Συλλεκτική έκδοση σε 500 αριθμημένα αντίτυπα (εγώ είμαι το 132ο θύμα). Το δεύτερο είναι το «Μαρίνα Τσβετάγιεβα, Βέρστια», εκδόσεις Ενδυμίων, 2013, και το τρίτο είναι το: «Β.Μ. Γκάρσιν, Το κόκκινο λουλούδι», εκδόσεις Πόλις, Μάρτιος 2014. Μεταφραστής και των τριών βιβλίων, από τα ρωσικά, είναι ο Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης.

Κάθε φορά που βλέπω στα βιβλιοπωλεία μια καινούργια μετάφραση ρωσικών βιβλίων χαίρομαι ιδιαίτερα, γιατί θέλω αυτή η σπουδαία λογοτεχνία –κλασική και σύγχρονη– να φτάνει στα χέρια του Έλληνα αναγνώστη, να του δίνεται η δυνατότητα να τη γνωρίσει. Και πραγματικά υπάρχουν εξαιρετικοί μεταφραστές που μεταφράζουν απευθείας από τα ρωσικά, φανερώνοντας πολύ καλή γνώση της ρωσικής και άριστη γνώση της ελληνικής γλώσσας.

Αν και έχει πάνω από χρόνο που διάβασα τη «Μήδεια και τα παιδιά της» της Λιουντμίλας Ουλίτσκαγια (εκδόσεις Ωκεανίδα, 2000), εξακολουθώ να είμαι γοητευμένη από τη μετάφραση του Λεωνίδα Καρατζά, και από το μυθιστόρημα φυσικά. Διαβάζοντάς το, ξεχνιόμουν και δεν παρακολουθούσα τόσο την υπόθεση όσο τη μετάφραση. Συχνά μάντευα από κάτω το ρωσικό κείμενο και θαύμαζα το πόσο άρτια μεταφερόταν στα ελληνικά. Δυστυχώς δεν έτυχε να δω κι άλλες μεταφράσεις του Λ. Καρατζά αλλά ελπίζω να συνεχίσει να μας δίνει, χωρίς ο ίδιος να το υποπτεύεται, μαθήματα μεταφραστικής τέχνης.

Από τα τρία βιβλία που ανέφερα στην αρχή, θα σταθώ ιδιαίτερα στον «Άγιο Βλαδίμηρο του πάθους». Και πρέπει να πω αμέσως ότι είναι πολύ δύσκολο να μεταφράσεις Βισότσκι, αν όχι ακατόρθωτο. Ο Βλαντίμιρ Βισότσκι, o βάρδος, όπως αρέσει στους Ρώσους να τον αποκαλούν, έγραφε τους στίχους των τραγουδιών του, τα έπαιζε στην κιθάρα του και τα τραγουδούσε με τη βραχνή φωνή του. Δηλαδή έγραφε στίχους που προορίζονταν να μελοποιηθούν και να τραγουδηθούν. Στην πλειοψηφία των τραγουδιών η μελωδία είναι υποτυπώδης, ρυθμική, περισσότερο για να στηρίξει τους στίχους. Στίχους μεστούς νοήματος, με δυνατή, στέρεη ομοιοκαταληξία και αυστηρή δομή. Επομένως εκτιμώ ότι ένα βασικό χαρακτηριστικό αυτών των τραγουδιών είναι η ομοιοκαταληξία και ο ρυθμός. Αυτά πρέπει να τηρηθούν ευλαβικά στη μετάφραση, αλλιώς χάνεται η μαστοριά και η μαγεία τους.

Ο Βισότσκι έγραψε φαρμακερά σατιρικά τραγούδια και αριστοτεχνικές παρωδίες. Ενδεικτικοί είναι οι τίτλοι μερικών από αυτά: «Γράμμα των εργατών ενός εργοστασίου στο Ταμπόφ προς Κινέζους ηγέτες», «Διάλεξη για τη σύγχρονη επιστήμη», «Πρωινή γυμναστική», «Για τον Τζέημς Μποντ», «Γι’ αυτούς που πάνε στο εξωτερικό και επιστρέφουν» (εδώ υποθέτω πως θα ήθελε να γράψει γι’ αυτούς που δεν επιστρέφουν, αλλά δεν θα τον άφηνε η λογοκρισία), «Στις μπιραρίες ξημεροβραδιαζόμουν», «Διάλογος στο τραμ», και τόσα άλλα. Έγραψε όμως και τραγούδια που διαπνέονται από βαθύ λυρισμό για τον έρωτα και τη φιλία, για την απελπισία και τα αδιέξοδα, όπως είναι το συγκινητικό «Δεν γύρισε απ’ τη μάχη» ή το σπαρακτικό «Άλογα ατίθασα» και πάρα πολλά άλλα.

Ήταν ένας μοναδικός στο είδος του τραγουδοποιός που με τόση αμεσότητα και τέχνη αποτύπωνε στα τραγούδια του, που ακόμα και σήμερα συνεχίζουν να έχουν τεράστια απήχηση, τον κόσμο της εποχής του. Έναν κόσμο όμως όχι και τόσο ιδανικό, όπως ήθελε να τον παρουσιάζει η επίσημη πολιτεία και η επίσημη διανόηση. Στις μπαλάντες του συχνά παρελαύνουν μέθυσοι, μαχαιροβγάλτες, παρακμιακοί τύποι της πόλης, κλεφτρόνια, και φυσικά όλοι αυτοί μιλάνε με το ύφος και τη γλώσσα του περιθωρίου, την αργκό. Ποιος Έλληνας μεταφραστής γνωρίζει τη σοβιετική αργκό; Νομίζω κανείς!

Κάνω μια μικρή παρένθεση για να πω ότι είχα την τύχη να δω τον Βισότσκι και να τον ακούσω μία μοναδική φορά, κάπου εκεί γύρω στο ΄70, στην αίθουσα συναυλιών του πανεπιστημίου μας. Ήταν κατάμεστη από φοιτητές που κάθονταν, στέκονταν και κρέμονταν απ’ όπου έβρισκαν. Εμείς είχαμε σφηνωθεί, όρθιοι πίσω από τις τελευταίες σειρές, και πιο πολύ τον ακούγαμε παρά τον βλέπαμε. Η εικόνα του όμως έμεινε χαραγμένη στη μνήμη μου: ένας μάλλον μικρόσωμος νέος άντρας, καθισμένος κατάχαμα στην άκρη της σκηνής, με τα πόδια να κρέμονται κάτω από το πάλκο, να μας μιλά και να τραγουδά με τη βραχνή φωνή του, που τότε ακόμα δεν ήταν και τόσο βραχνή.

Οι στίχοι των τραγουδιών του είναι γεμάτοι μεταφορές, συμβολισμούς και αλληγορίες που αποτελούν γρίφους για τους περισσότερους Έλληνες μεταφραστές που θα αποτολμήσουν να δοκιμάσουν τη μετάφρασή τους. Πίσω από μια λέξη μπορεί να κρύβονται οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής στη Μόσχα της μπρεζνιεφικής εποχής. Μια λέξη της αργκό μπορεί να παραπέμπει σε μιαν ολόκληρη ομάδα του περιθωρίου ή σε καταστάσεις εκείνης της συγκεκριμένης εποχής. Π.χ. η λέξη «феня» είναι η ομιλία, η γλώσσα των κλεφτών.

Ο μεταφραστής πρέπει πρώτα ο ίδιος να κατανοήσει τα φανερά και τα κρυφά νοήματα των στίχων του Βισότσκι. Και για να μην τον αρπάξουν… οι γρύπες, θα πρέπει να αναζητήσει βοήθεια για να λύσει όλους τους γρίφους, με την αρωγή όχι μόνο λεξικών, αλλά πιο πολύ μορφωμένων Ρώσων, που θα τους συμβουλευτεί και θα του εξηγήσουν τι εννοεί ο ποιητής. Πρέπει να ανοίξει όχι ένα, αλλά πολλά λεξικά και στις δυο γλώσσες και προπάντων ρωσικά ερμηνευτικά λεξικά. Και πάλι, δεν θα αρκεστεί σε αυτά, αλλά θα ρωτήσει για να διασταυρώσει ώστε να βεβαιωθεί. Είναι επίσης απαραίτητη προϋπόθεση να διαθέτει από τη μια γερή γνώση της τότε σοβιετικής πραγματικότητας και από την άλλη την ανάλογη γλωσσομάθεια, τον ανάλογο πλούτο και στην ελληνική γλώσσα. Και ακόμα θα πρέπει να έχει την αίσθηση της ποιητικής γλώσσας, να γνωρίζει μετρική. Οπλισμένος με αυτά τα εφόδια, μόνο τότε θα προσπαθήσει να μεταφέρει αυτούς τους στίχους όσο γίνεται πιο κοντά στη γλώσσα μας.

Η συγκεκριμένη έκδοση είναι δίγλωσση, και βλέποντας το ρωσικό πρωτότυπο, το μάτι αμέσως πέφτει στις ανορθογραφίες! Δηλαδή, τα σημεία της στίξης, όπως το θαυμαστικό, η τελεία, το κόμμα, το ερωτηματικό κλπ. δεν είναι σωστά βαλμένα, πράγμα που κάνει δυσνόητο το κείμενο. Σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις λείπουν γράμματα από λέξεις, αλλάζοντας έτσι το νόημα.

Αλλά και ο αναγνώστης που δεν ξέρει ρωσικά και θα διαβάσει μόνο το ελληνικό κείμενο, θα βγάλει το συμπέρασμα ότι ο Βισότσκι έγραφε καθαρές… ασυναρτησίες. Π.χ. «Τα παράθυρα σφάλισαν/ σα χαράδρα έγιναν,/ κι οι πόρτες/ στη δημοσιά». Στο πρωτότυπο: «Всеми окнами обратясь в овраг\ а воротами – на проезжий тракт. «Με όλα τα παράθυρα/ να βλέπουν στον γκρεμό/και τις πύλες του/ στη δημοσιά» (σ. 38). [Σχόλιο Ν.Σ.: Οι μεταφράσεις στις άλλες γλώσσες συμφωνούν με την Ραχματούλινα και όχι με τον Τριανταφυλλίδη, για παράδειγμα στα αγγλικά: All its windows face the deep abyss] Πιο κάτω: «…Με πήρε απ’ εδώ, με πήγε απ’ εκεί!/Η ζωή με παρέσυρε – μα δεν έσυρε». Στην πραγματικότητα, ο ποιητής λέει: «Сколько кануло, сколько схлынуло!\ Жизнь кидала меня – не докикула.» «Πόσα κατάπιε η λήθη, πόσα πέρασαν ορμητικά!/ Η ζωή με πέταξε από δω κι από κει, δεν με νίκησε» (σ. 43).

Και οι ασυναρτησίες συνεχίζουν ακάθεκτες να τσαλαπατούν τους στίχους του δύστυχου Βισότσκι. «Ουρλιάζω, – μα δεν ακούω την κραυγή,/ να δέσω από τον φόβο δεν μπορώ τη φλούδα,». «Я кричу, – не слышу крика, Не вяжу от страха лыка» (σ. 81) [Σχόλιο Ν.Σ.: Εδώ ο μεταφραστής αστόχησε επειδή αγνοούσε μια ιδιωματική έκφραση, διότι αυτό που μεταφράζει «δεν μπορώ να δέσω τη φλούδα» είναι ρωσική έκφραση που σημαίνει «είμαι τόσο μεθυσμένος που δεν μπορώ να μιλήσω με συνοχή». Εδώ ο Βισότσκι ‘πειράζει’ την έκφραση, βάζοντας το φόβο αντί για το μεθύσι. Από το φόβο μου έχω σαστίσει, θα λέγαμε. Και πράγματι, ο άγγλος μεταφραστής: I fear so much that I’m struck dumb].

Και αλλού: «Βιάσου – γρίφος λεπτός πάνω απ’ τη χώρα στροβιλίζεται/ στο δάσος – το σπιτικό σου – η άνοιξη ανήγγειλε!» (…)Торопись – тощий гриф над страною кружит!\ Лес – обитель твою – по весне навести! «Το μίσος σε γεμάτα βαρέλια βασανίζεται» «Ненависть – в почках набухших томится» (σ. 89). [Εδώ υπάρχουν δυο φρικώδη μεταφραστικά λάθη, που εξηγούνται λίγο παρακάτω]

Αυτές ήταν μερικές από τις πολλές ασυναρτησίες. Αν ήταν όμως μόνον αυτές… Ο μεταφραστής δεν γνωρίζει τη ρωσική γλώσσα, τουλάχιστον σε βαθμό που να δικαιούται να τη μεταφράσει. Και δεν εννοώ μόνο τις μεταφορές, τις αλληγορίες και την αργκό που είναι διάσπαρτα σε όλους τους στίχους. Εννοώ απλές ρωσικές λέξεις, όπως π.χ. τα «μάτια» στα γυμνά κλαδιά των δέντρων που ο ποιητής λέει πως έχουν φουσκώσει (δηλαδή είναι έτοιμα να ξεπεταχτούν τα φυλλαράκια), χωρίς δεύτερη σκέψη μεταφράζονται σαν «γεμάτα βαρέλια», επειδή αν αλλάξεις ένα γράμμα στη ρωσική λέξη, τότε η σημασία γίνεται βαρέλια (почки\ бочки: πότσκι, μπότσκι)! Αντί για «όνειρα», «ονειροπόλημα», διαβάζουμε «τύψεις», γιατί ηχητικά μοιάζουν κάπως οι λέξεις στα ρωσικά.

Το έλατο (ель), το αγαπημένο δέντρο των Ρώσων, που έχει μπει μαζί με τη σημύδα στην ποίησή τους, χάρη στον μεταφραστή μετατρέπεται σε ελιά (оливковое дерево), το «στόμα» σε «θωριά», γιατί στα ρωσικά το ένα γράφεται лыко και το άλλο лико. Το «γλωσσικό φράγμα», εννοείται φυσικά η δυσκολία συνεννόησης όταν δυο άνθρωποι δεν μιλάνε την ίδια εθνική γλώσσα, στην ελληνική μετάφραση γίνεται «της γλώσσας η μεθόριος».

[Θέλω να σχολιάσω εκτενέστερα αυτό το τραγικό λάθος, που μετέτρεψε το έλατο σε ελιά. Το συναντάμε στη σελίδα 87 του βιβλίου, και μάλιστα στον τίτλο του ποιήματος, ή μάλλον στον τίτλο που προτίμησε να δώσει ο Τριανταφυλλίδης, ίδιον με τον πρώτο στίχο, διότι ο Βισότσκι φαίνεται να το είχε τιτλοφορήσει «Λυρικό«. Ο Δ. Τριανταφυλλίδης προτίμησε να δώσει έναν πιο ζωντανό τίτλο, μεταφέροντας τον πρώτο στίχο, συχνό αυτό στην ποίηση. Το δυστύχημα είναι πως στον πρώτο αυτό στίχο διέπραξε δύο κωμικοτραγικά λάθη. Μεταφράζει: Εδώ τα πόδια των ελιών τρέμουν από το βάρος (πρωτότυπο: Здесь лапы у елей дрожат на весу). Καταρχάς, αυτά είναι άθλια ελληνικά, ιδίως το άκομψο «των ελιών». Και επειδή στα ελληνικά ελιά είναι και ο καρπός και το δέντρο, όταν αναφέρεσαι στο δέντρο, και μάλιστα στην ασυνήθιστη γενική πληθυντικού, καλύτερο είναι να βάλεις ‘των λιόδεντρων’  ή και ακόμα να αποφύγεις τη γενική. Όμως, στην πραγματικότητα οι ελιές είναι μεταφραστικό εφεύρημα: και, εδώ που τα λέμε, πού να βρεθούν στο ρώσικο κλίμα λιόδεντρα -μόνο στην Κριμαία ευδοκιμούν. Ελιές δεν υπάρχουν στο ποίημα του Βισότσκι, απλώς ο μεταφραστής μπέρδεψε τη ρώσικη λέξη για το έλατο με την αντίστοιχη λέξη για την ελιά, επειδή μοιάζουν κάπως, χωρίς να σκεφτεί ότι στη ρώσικη στέπα δεν μπορεί να «θάλλει η ελαία». Και έχει και παρακάτω: ποια είναι τα «πόδια» της ελιάς ή του έλατου; Η ρώσικη λέξη έχει μεν τη σημασία «πόδια», έχει όμως και δεύτερη σημασία: «κλαδιά, ιδίως κωνοφόρου». Άρα, ούτε πόδια, ούτε ελιές: Τα κλαριά των ελάτων τρέμουν απ’ το βάρος τους. Απλή και κατανοητή εικόνα, και όχι ασυναρτησίες. Και για του λόγου το αληθές, ο Γάλλος μεταφραστής: Ici, les branches des sapins tremblent sous leur poids. Κλαδιά των ελάτων].

Όποιον γνωρίζει, και κυρίως αγαπά, την ποίηση του Βλαντίμιρ Βισότσκι τον απελπίζουν πραγματικά οι απόλυτες παρερμηνείες που σχεδόν συνοδεύουν όλους τους μεταφρασμένους στίχους. Πόσα να πιάσω και πόσα ν’ αφήσω!

Στη σελίδα 16, σε ένα άλλο ποίημα, στην 8η στροφή, το πρωτότυπο λέει: «Εκείνην, ως συνήθως τη συγχώρεσα/ αυτόν που ήταν μαζί της πριν δεν τον συγχωρώ».«Ее, как водится, простил, /Того ж, кто раньше с нею был, Я не прощаю!» Ο μεταφραστής, που δεν φαίνεται να ξεχωρίζει τις προσωπικές αντωνυμίες, γράφει: «Κι εκείνον που’ ταν μαζί της πριν, που τη συγχώρεσε,/ όπως ήταν φυσικό, εγώ δεν τονε συγχωρώ». Εκτός από την ισοπεδωτική απόδοση, σ’ ολόκληρο αυτό το αφηγηματικό μακρύ ποίημα άλλα λέει ο ποιητής, άλλα καταλαβαίνει ο μεταφραστής. «И както в осень и както в осень» (Ένα φθινόπωρο ή Το φθινόπωρο μια μέρα) στη μετάφραση: «Και ήταν άνοιξη θαρρώ». Κι αλλού: «Но тот, кто раньше с нею был,/ Он эту кашу заварил», δηλαδή «Αυτός που ήταν μαζί της πριν, αυτός τα έκανε μαντάρα». Στη μετάφραση του Τριανταφυλλίδη: «Κι εκείνος που ήταν μαζί της πριν,-/ μ’ απείλησε και μ’ έβρισε» (!!!)

Μια απ’ τις κορυφαίες παρανοήσεις είναι η απειλητική ζοφερή ατμόσφαιρα στο τραγούδι του Βισότσκι, που μετατρέπεται σε μια ακαταλαβίστικη ανοησία. Στα ρωσικά «гриф» είναι ο μυθικός γρύπας, αλλά και το όρνιο, ο γύπας που τρέφεται με κουφάρια ζώων ή ανθρώπων. Ο ποιητής στην «Μπαλάντα του μίσους» (σ. 88) λέει: «Βιάσου, σκελετωμένος γύπας πάνω απ’ τη χώρα κύκλους κάνει! / στο κονάκι σου, το δάσος, την άνοιξη να πας». Торопись – тощий гриф над страною кружит!\ Лес – обитель твою – по весне навести!Κι ο Τριανταφυλλίδης: «Βιάσου – γρίφος λεπτός πάνω απ’ τη χώρα στροβιλίζεται!/ Στο δάσος – το σπιτικό σου – η άνοιξη ανήγγειλε!» Ξέρετε μήπως κανένα αίνιγμα που να στροβιλίζεται πάνω απ’ τη χώρα λες και θα μας χορέψει… βαλς και καμιά άνοιξη να αναγγέλλει σπιτικά;

[Αξίζει ν’ ακούσουμε τη Μπαλάντα του μίσους, κι ας μην ξέρουμε τη γλώσσα. Το μπέρδεμα του όρνιου με τον γρίφο είναι, βέβαια, επικό. Ο Βισότσκι δεν γράφει ασυναρτησίες, μια κυριολεκτική, απλή αλλά υποβλητική εικόνα, ο σκελετωμένος γύπας που κάνει κύκλους αναζητώντας κουφάρια, μετατρέπεται σε μια μπούρδα, «γρίφος λεπτός» (και πώς θα ήταν ο χοντρός γρίφος), χωρίς ο μεταφραστής να υποψιαστεί ότι κάτι δεν πάει καλά -πάντως, ο Άγγλος μεταφραστής αποδίδει Starving vulture is circling us. Αλλά στην ίδια μετάφραση, δυο στίχους παρακάτω, υπάρχει άλλο μαργαριτάρι. Ο στίχος Ненависть – в почках набухших томится αποδίδεται από τον Τριανταφυλλίδη: Το μίσος -σε γεμάτα βαρέλια βασανίζεται, που είναι ασυνάρτητο. Στην πραγματικότητα, υπάρχει διπλό λάθος. Αφενός, όπως λέει και η Ραχματούλινα παραπάνω, ο μεταφραστής μπέρδεψε τα «μάτια» των δέντρων (почки, τα μπουμπούκια, bud αγγλιστί) με τα βαρέλια (бочки, διαφέρει το πρώτο γράμμα). Αφετέρου, το ρήμα томится πράγματι σημαίνει καταρχάς ‘βασανίζεται’, όμως έχει και μια άλλη σημασία, του φαγητού που σιγοβράζει σε κλειστή χύτρα, σαν το αγγλικό stew. Άρα: το μίσος στα φουσκωμένα μπουμπούκια σιγοβράζει]

Η αδυναμία του μεταφραστή να αναγνωρίζει τη ρωσική αργκό και να την καταλαβαίνει τον οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερες μεταφραστικές αστειότητες, που δίνουν και τη χαριστική βολή στον άτυχο Βισότσκι. Είναι τόσες πολλές που θα βαρεθεί ο αναγνώστης να διαβάζει.

Πριν τελειώσω, πρέπει να αναφερθώ σε κάτι ακόμα που θεωρώ θεμελιώδες όταν μεταφράζουμε ποίηση. Δεν μπορεί αυθαίρετα ο επίδοξος μεταφραστής να αλλάζει τον αριθμό των στίχων στις στροφές του ποιήματος. Αν ο ποιητής γράφει οχτάστιχες στροφές, δεν μπορεί στη μεταφερόμενη γλώσσα να γίνονται αυθαίρετα πότε εννιάστιχες και πότε εφτάστιχες οι στροφές. Είναι αδιανόητο. Επίσης, αν ο στίχος δίνεται με τρεις λέξεις, δεν μπορεί ο μεταφραστής να τις διπλασιάζει αν μπορεί (και μπορεί!) να αποδοθεί στη γλώσσα μας με τον ίδιο αριθμό λέξεων χωρίς αυτές να υπολείπονται σε ομορφιά και ακρίβεια.

Και μια τελευταία παρατήρηση. Ο μεταφραστής μπερδεύει τους χρόνους, τον ενεστώτα τον μετατρέπει εντελώς αχρείαστα και παραπλανητικά σε παρελθόντα χρόνο, τους χρόνους διαρκείας τους μετατρέπει και πάλι χωρίς κανένα λόγο σε στιγμιαίους, κάτι που δίνει στον στίχο διαφορετικό νόημα από αυτό που έχει στο πρωτότυπο, την άρνηση την κάνει κατάφαση και το αντίθετο. Κι ακόμα, στα ρωσικά οι πτώσεις (είναι πέντε) στα ουσιαστικά, τα επίθετα και τις μετοχές καθορίζουν και τη θέση τους μέσα στη φράση. Δείχνει δηλαδή αν είναι υποκείμενα, αντικείμενα κλπ. και μπορείς να κατανοήσεις ποιος κάνει τι μέσα στη φράση. Επομένως αν δεν ξέρεις τη ρωσική γραμματική, δεν μπορείς να αντιληφθείς σωστά το νόημα της φράσης. Συχνά οι παρανοήσεις στη μετάφραση βασίζονται σ’ αυτήν ακριβώς την αδυναμία.

Το βιβλίο δυστυχώς είναι γεμάτο με λάθη κάθε είδους. Συνοψίζοντας αναφέρω τα βασικά:

1). Ο μεταφραστής αλλάζει αυθαίρετα τον αριθμό των στροφών και των στίχων.

2). Σμίγει στίχους, χωρίζει τις στροφές όπου του κατέβει, αφαιρεί απαραίτητες λέξεις από τους τίτλους, δίνει τίτλο σε ποιήματα που δεν έχουν, παραλείπει τις αφιερώσεις (π.χ. «Στη Μαρίνα», (την παλιά δόξα του γαλλικού σινεμά Μαρίνα Βλαντί, που ήταν και γυναίκα του Βισότσκι), χρησιμοποιεί τα σημεία της στίξης τόσο λανθασμένα που δυσκολεύουν το νόημα.

3). Πάρα πολλές φορές γνωρίζει μόνο τη μία σημασία της ρωσικής λέξης, αγνοώντας τις άλλες σημασίες της που από αυτές θα πρέπει να βρει την κατάλληλη, αλλιώς ό στίχος γίνεται ασυνάρτητος.

4). Δεν έχει την αίσθηση της γλώσσας. Όταν ο ποιητής λέει «Я люблю тебя сейчас!» Δηλαδή «Σ’ αγαπώ τώρα!», και δομεί όλο το νόημα του ποιήματος ακριβώς σ’ αυτό, ότι την αγαπά ΤΩΡΑ και όχι χτες ή αύριο, όταν τονίζει αυτό το «τώρα», δεν μπορεί ο μεταφραστής να μεταφράζει: «Μα τώρα σ’ αγαπώ». Με αυτή τη σειρά των λέξεων χάνονται όλα όσα ήθελε να πει ο ποιητής.

Τη «малина» τη μεταφράζει «σμέουρα», αλλά μόνο σμέουρα δεν είναι. Είναι λέξη της αργκό και θα πει ο μυστικός τόπος που συναντιούνται οι κλέφτες, οι παράνομοι.Κι όταν ο στίχος λέει: «Раз однажды я малину οптом запродал” (σελ. 75) δεν εννοεί, όπως κατάλαβε ο Τριανταφυλλίδης, «Σμέουρα χοντρικά πούλησα μια φορά», αλλά ότι «πούλησε», πρόδωσε τους συντρόφους του! Ή όταν ο ποιητής λέει: «Запишите мне по глазу, если я соврал», δεν εννοεί βέβαια: «Φαίνεται απ’ τη θωριά/ψέματα σαν είπα», αλλά «Πάρτε μου τα μάτια, αν είπα ψέματα». Ή καλύτερα: «Στο φως μου, αν λέω ψέματα».

Καταλήγοντας, θα ήθελα να τονίσω πως η μετάφραση, και μάλιστα της ποίησης και πολύ περισσότερο ποιητών όπως ο Βισότσκι και η Τσβετάγιεβα, είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα. Και σίγουρα δεν πρέπει να γίνονται σοβαρές μεταφράσεις από το διαδίκτυο. Νομίζω ότι ο Δ.Τριανταφυλλίδης αυτό έκανε. Εκτός όλων αυτών που ανέφερα πιο πάνω, οι μεταφράσεις του έχουν κι αυτό το μειονέκτημα. Πιστεύω ότι δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στην εγκυρότητα του διαδικτύου. Προσωπικά, για να γράψω αυτό το άρθρο βασίστηκα στο βιβλίο: «Владимир Высоцкий» Избранное («Βλαντίμιρ Βισότσκι» Επιλογή) – ένα βιβλίο που εξέδωσε η Επιτροπή Λογοτεχνικής Κληρονομιάς Β.Σ.Βισότσκι, εκδόσεις Σοβιέτσκι πισάτελ, 1988.

Και εν τέλει δεν με ενδιαφέρει αν γελοιοποιούνται οι μεταφραστές μέσα στο θράσος τους, ή τη μακαριότητά τους θα έλεγα εγώ, με νοιάζει που δεινοπαθούν στα χέρια τους αυτοί οι ποιητές.

ΥΓ: Στη μετάφραση του Δ. Τριανταφυλλίδη η Τσβετάγιεβα δεινοπάθησε εξίσου με τον Βισότσκι δυστυχώς. Ο Γκάρσιν, επειδή είναι πεζογράφος, είχε κάπως καλύτερη τύχη…

[Υποθέτω ότι με προσεχτικό έλεγχο θα έβρισκε κανείς πολλά άλλα ανάλογα λάθη, αλλά και μόνο τα έλατα που έγιναν ελιές, και τον γύπα που έγινε γρίφος να πάρει κανείς, αρκεί για να θεωρήσει τις μεταφράσεις απαράδεκτες. Το χειρότερο είναι ότι χάνεται η αξία των ποιημάτων και ο αναγνώστης αποκομίζει την εντύπωση ότι ο Βισότσκι έγραφε ασυναρτησίες. Ευχαριστώ την Τάνια Ραχματούλινα για το αρχικό κείμενο και τον Ηλεφούφουτο που πρόσφερε υπηρεσίες πιρ-ριβιού].

 

 

 

Advertisements

156 Σχόλια to “Κάποιος να προστατέψει τους ποιητές! (συνεργασία της Τάνιας Ραχματούλινα)”

  1. cognord said

    Καλημέρα σας. Διαβάζοντας το σημερινό, και ειδικά το σημείο που αναφέρει το ποιήμα «Ατίθασα ‘Αλογα» του Βισότσκι, μου ήρθε στο μυαλό μια σκηνή από το εκπληκτικό ντοκιμαντέρ «Τα 3 Δωμάτια της Μελαγχολίας» του Pirjo Honkasalo, όπου μια αίθουσα γεμάτη νεαρούς μαθητές της στρατιωτικής ακαδημίας της Κρονστάνδης τραγουδούν υπο την συνοδεία ενός ακορντεόν και της πληθωρικής δασκάλας τους ένα τραγούδι για ατίθασα άλογα. Σκέφτηκα προς στιγμήν μήπως πρόκειται για το ποιήμα του Βισότσκι, αλλά μάλλον όχι. Στο βίντεο που παραθέτω μπορεί να δει κανείς αυτή την σκηνή, και υπάρχει και μια υποτυπώδης (ίσως εξίσου τραγική;) μετάφραση στο ποίημα/τραγούδι. Γκουγκλάρωντας τον τίτλο «Ατίθασα Άλογα» έπεσα πάνω στην μετάφραση του Τριανταφυλλίδη (εδώ), και κατάλαβα πως είναι κάτι τελείως διαφορετικό. (Ή μήπως έχουμε και εκεί ένα σωρό από παρανοήσεις…)

    Κρίμα, καθώς καιρό τώρα ψάχνω να βρω ποιο ποίημα/τραγούδι είναι αυτό στην ταινία χωρίς καμία επιτυχία (καθώς δεν γνωρίζω λέξη ρώσικα…)

  2. cognord said

    http://www.wysotsky.com/1032.htm?48 (ξέχασα τον σύνδεσμο για το μεταφρασμένο ποιήμα του Βισότσκι)

  3. Γς said

    >γλωσσικό φράγμα

    και ο νους μου πήγε τα γλωσσικά και γενετικά μπάριερς της ευρώπης. Πήγα να βρω κάτι εργασίες στη Βίκι και με έστειλε στο Λονδίνο (multilingual capital of the world).

    Οπότε θυμήθηκα ένα γλωσσικό φράγμα στον ουρανό του Λονδίνου. Αόρατο, όχι μόνο εξ ορισμού αλλά κι επειδή “εμφανίζεται” τη νύχτα.

    Είναι [τουλάχιστον] ένα γλωσσικό φράγμα που χωρίζει δύο είδη νυχτερίδων και δεν επιτρέπει την ανάμειξή τους.

  4. Tania Rahmatoulina said

    Οтпустите коня на волю! (Άστε το άλογο ελεύθερο ή Ελευθερώστε το άλογο) Είναι ο τίτλος του τραγουδιού που ψάχνετε. Δεν έχει σχέση με το τραγούδι του Βισότσκι: Ατίθασσα άλογα. Θα βρω περισσότερες λεπτομέρειες και θα σας τις πω. Ξέρω μόνον ότι οι στίχοι ανήκουν στον Γιούρι Ταράν.

    Текст и аккорды песни «Отпустите коня на волю!» на слова Ю. Таран:

    Тихо фыркают кони, Am
    Обиду тая. Dm
    У меня на ладони E7
    Пляшет свет от костра. Am
    С молчаливым укором
    Большие глаза
    Смотрят огненным взором.
    Отпустите коня!

    Припев
    Отпустите коня на волю, Am Dm
    Отпустите меня вместе с ним. G C
    Мы помчимся в широкое поле, Am Dm
    Мы помчимся за счастьем своим! E Am

    Мы помчимся по полю,
    Приминая траву.
    Тишину нарушая,
    Догоняя мечту.
    Ветер, гривой играет,
    Манит вслед за собой.
    И в ночи земирает,
    Мы умчимся с тобой.

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    4: Ευτυχώς που η Τάνια ήταν εδώ γιατί δεν θα ήξερα να απαντήσω.

  6. BLOG_OTI_NANAI said

    Τελικά εκτός από Γαλλικά (βουλκανιζατέρ, σεσουάρ), Τουρκικά (Μπουνταλάς, Ντέρτι), ξέρω και διαβάζω με ευκολία από τις παραπάνω ρωσικές λέξεις:
    Am = Λα μινόρε
    Dm = Ρε μινόρε
    E7 = Μι ματζόρε εβδόμης
    G = Σολ ματζόρε
    C = Ντο ματζόρε

    Κι εγώ που νόμιζα ότι δεν ήξερα ρωσικά!

  7. Tania Rahmatoulina said

    Νίκο, σ’ ευχαριστώ πολύ για τη δημοσίευση της κριτικής μου και κυρίως για τα πολύτιμα σχόλιά σου. Αυτό που μου κάνει εντύπωση είναι που βρίσκονται εκδότες ή έντυπα που εκδίδουν και δημοσιεύουν τέτοιες «μεταφράσεις», όπως του Τριανταφυλλίδη. Καλά, δεν τις διαβάζουν πρώτα; Δεν είναι ανάγκη να ξέρουν ρωσικά. Αρκεί να ξέρουν ελληνικά. Μα μόνον τα ελληνικά να ελέγχανε, θα τις απορρίπτανε ασυζητητί!

  8. Ηλεφούφουτος said

    Αυτό με τα έλατα που έγιναν ελιές είναι από τα αγαπημένα μου του αναξιοπαθούντος Βισότσκι:
    http://www.youtube.com/watch?v=gOchnlCiWeg&feature=kp

    Από τα λάθη που βρίσκουμε εδώ διαπιστώνουμε ότι ότι ο αξιονοσήλευτος μεταφρατζής δεν έχει βελτιωθεί καθόλου από τότε που άλλαξε τα φώτα στο Μαγιακόφσκι. Το αστυνομικό μου δαιμόνιο μού λέει ότι, τις σπάνιες φορές που ανοίγει λεξικό, που αποφασίζει τέλος πάντων να το ψάξει λίγο, συμβουλεύεται μόνο το ρωσοελληνικό του Mandeson, αξιολογότατο για το μέγεθός του και την παλαιότητά του αλλά όχι επαρκές για μετάφραση ποίησης. Σε ένα τέτοιο λεξικό δεν μπορεί να βρει π.χ. εκφράσεις όπως αυτή με το «δεν δένει τη φλούδα» ή τη δεεύτερη σημασία του лапа (θα μπορούσε να τις είχε βρει ακόμα και σ ένα επιτομο ρωσο-ρωσικό λεξικο, όπως του Όζεγκοφ), άρα τόσο το χειρότερο για τον Βισότσκι. Σε άλλες περιπτώσεις διαπιστώνουμε ότι, ακόμα κι αν υπάρχει η σωστή σημασία στο Mandeson, ο Τριανταφυλλίδης την αγνοεί, γιατί συνήθως διαλέγει την πρώτη του λήμματος.
    Τραγική είναι και η περίπτωση όπου παρερμηνεύει το ερμήνευμα του Mandeson, όπως, όταν στο «Σύννεφο με Παντελόνια» μπέρδεψε το ψάρι «βατίς» που του έδινε το Mandeson, με την καιομένη βάτο!!

  9. Tania Rahmatoulina said

    6. Κι εγώ που νόμιζα ότι ήξερα… μουσική! Μετά από φοίτηση τόσων χρόνων στο ωδείο, δεν ξέρω να «διαβάσω» τα ακόρντα!

  10. Ηλεφούφουτος said

    7 Φοβάμαι ότι στα ελληνικά εκδοτικά πράγματα παίζουν μεγαλύτερο ρόλο απ ό,τι αλλού οι δημόσιες σχέσεις καθώς και η αντίληψη ότι ποίηση = σωρός από ασυνάρτητες αρλούμπες.

  11. Με μελαγχολία αναρωτιέμαι τι να απόγινε ο δίσκος του Βισότσκι που είχα πάρει από το παζάρι στη Ροτόντα γύρω στο ’92 ή ’93 (και με περιέργεια αναρωτιέμαι, επίσης, πώς και είχα τότε ιδέα τι εστί Βισότσκι για να πάρω το δίσκο. Η περίφημη μνήμη μου με προδίδει εντελώς εδώ…)

  12. cognord said

    @ 6 Τάνια ευχαριστώ υπερβολικά για το σχόλιο και τις πληροφορίες. Από το 2008 περίπου είχα την απορία αλλά δεν είχα καταφέρει ποτέ να βρω καμιά απάντηση. Ξανά ευχαριστώ και ευπρόσδεκτες οποιεσδήποτε παραπάνω πληροφορίες.

  13. BLOG_OTI_NANAI said

    Όταν όμως μιλάμε για μεταφράσεις και μεταφραστές, το ΜΕΓΑ μνημείο της παράνοιας, το εκδοτικό γεγονός που αποκαλύπτει ανεξερεύνητες πτυχές στα βάθη της ψυχής κάποιων εκδοτικών οίκων και των υπευθύνων των εκδόσεων τους, αποτελεί η περίφημη «Εγκυκλοπαίδεια Παγκόσμιας Μουσικής» από τις εκδόσεις «Αλκυών«.

    Αυτό το πράμα, το είχα αγοράσει πριν 20 περίπου χρόνια πριν -δυστυχώς- το ελέγξω! Πρόκειται για ένα πολύτομο έργο έκτασης 1.000 σελίδων, όπου τις μεταφράσεις των εκατοντάδων λυμάτων που περιέχει (και όχι λημμάτων) αν βάζαμε διαγωνισμό, δεν μπορεί κανείς να τις ξεπεράσει σε φαντασία.
    Αν νομίζετε ότι μεταφράσεις του στιλ «you sent me unreadable» (= με έστειλες αδιάβαστο) και «ρε συ, αυτός μου τραβάει το πόδι, χα, χα», (=«re sy, he’s pulling my leg, ha, ha«) έχουν πλάκα, τότε σίγουρα δεν έχετε στα χέρια σας την «Εγκυκλοπαίδεια Παγκόσμιας Μουσικής«.

    Και βρήκα στο διαδίκτυο μια κριτική γι’ αυτό το εκδοτικό τερατούργημα!

    http://gravityandthewind.blogspot.gr/2007/01/h-m-e.html

    Πιστέψτε με, και λίγα λέει το παλικάρι, που ν’ αγιάσει το στόμα του!
    Μιλάμε για μια φάρσα έκτασης 1.000 σελίδων με κόστος τεράστιο!
    Η πιο σημαντική στιγμή στην οποία φάνηκε χρήσιμη η εγκυκλοπαίδεια αυτή, ήταν όταν χρησιμοποίησα έναν τόμο για να μην κουνιέται ένα τραπεζάκι που έγερνε.

  14. Gpoint said

    # 7

    Το ρήμα εκδίδω στα νέα ελληνικά έχει την έννοια της εκμετάλλευσης είτε αναφέρεται σε γυναίκες είτε σε συγγραφείς.

  15. Tania Rahmatoulina said

    8. Παρ’ όλο που «καίγεται» μια μετάφραση που πρέπει να κάνω αυτή τη στιγμή, δεν μπόρεσα να αντισταθώ στον πειρασμό να μην ακούσω το τραγούδι «Λυρικό». Είναι στ’ αλήθεια απ’ τα καλύτερά του – και στον στίχο και στη μελωδία, αλλά και στην ερμηνεία. Ίσως επειδή ηχογραφήθηκε σε στούντιο με συνοδεία ορχήστρας, και ο ήχος είναι καλύτερος από άλλες ηχογραφήσεις του, και η φωνή του Βισότσκι είναι πολύ εκφραστική μ’ αυτή την ήρεμη μελαγχολία που εκπέμπει… Νομίζω ότι κι αυτό το τραγούδι είναι γραμμένο για τη Μαρίνα Βλαντί.

    «αξιονόσευτος μεταφρατζής» – ευφυέστατο!

    Κι εγώ χρησιμοποιώ πολύ περισσότερο τον Όζεγκοφ, αλλά και διασταυρώνω πάντοτε ρωτώντας Ρώσους.

  16. Tania Rahmatoulina said

    14. Ναι, όταν εκδίδουν τέτοιες «μεταφράσεις»

  17. BLOG_OTI_NANAI said

    9: 🙂

  18. Tania Rahmatoulina said

    8. Συγγνώμη, αξιονοσήλευτος ήθελα να γράψω (να μη μοιάσουμε και του Τριανταφυλλίδη…)

  19. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    13: Πράγματι, αυτή η μετάφραση είναι μνημείο….
    Καλά που θυμήθηκες ένα καλό ιστολόγιο που δεν λειτουργεί πια.

  20. keyser_soze said

    Το ποίημα είναι στην ταινία White Nights.

  21. tsopanakos said

    Σοκαριστό κείμενο! Δεν ξέρω ρωσικά, μόνο το κυριλλικό καταφέρνω κουτσά στραβά να διαβάζω φωνητικά, αλλά εύκολα καταλαβαίνω από μερικά λάθη ότι ο μεταφραστής έχει άγνοια των βασικών της γλώσσας, όχι μόνο των ποιητικών ή «αργκοτικών» εκφράσεων.
    Μα να μπερδεύει τα γράμματα; Σα να λέμε δε βλέπει τη διαφορά μεταξύ saw και show, λ. χ.

    Το γεγονός ότι ο κ. Τριανταφυλλίδης είναι / ήταν και διευθυντής σειράς εξηγεί κάπως την απουσία κάθε ελέγχου και την ευκολία με την οποία δόθηκε το χειρόγραφο στον τυπογράφο:
    http://bibliotheque.gr/?p=3726

  22. tsopanakos said

    Χαχα, τώρα βλέπω στο σχόλιο της σελίδας http://bibliotheque.gr/?p=3726 ότι ο Σαράντ τους έχει ήδη «τιμήσει» 😛

  23. spiral architect said

    Χωρίς να θέλω να υποστηρίξω το μεταφραστή, (άλλωστε τεκμηριώθηκαν όλα τα κατά) μήπως το έλατο –> ελιά έγινε σκόπιμα για να αγγίξει τον Έλληνα αναγνώστη, ως προς την ιερότητα του δέντρου;
    (λέω εγώ τώρα, έτσι;)

  24. sarant said

    22: Το είχα ξεχάσει αυτό! Ε, έτσι εξηγούνται μερικά πράγματα 😉

  25. Tania Rahmatoulina said

    23. Αν δεν υπήρχαν όλες οι άλλες ασυναρτησίες και παρανοήσεις, μπορεί και να ευσταθούσε αυτό. Ο Τριανταφυλλίδης όμως είναι κατά συρροήν δολοφόνος της ποίησης.

  26. Ορεσίβιος said

    Καλημέρα. Χαίρομαι που το άρθρο αυτό, προστατεύει τον ποιητή. Θέλω να ευχαριστήσω την κυρία Τάνια Ραχματούλινα κι εσένα Νίκο που φιλοξένησες το άρθρο της και το ενίσχυσες με δικά σου σχόλια. Θα ήθελα να με πληροφορήσετε αν υπάρχει κάποια έκδοση στα ελληνικά – με αξιόλογη μετάφραση – των ποιημάτων του Βλαδ. Βισότσκι.

  27. Tania Rahmatoulina said

    26. Δεν έχω υπόψη μου, αλλά θα το ψάξω. Νομίζω, πάντως, ότι δεν υπάρχει.

  28. Γς said

    >Γι’ αυτούς που πάνε στο εξωτερικό και επιστρέφουν

    Ο ποιητής μου θύμισε κάπως τον Γεβγκένι Γεφτουσένκο, όταν το έπαιζε(;) οργισμένος.

    Το 1955 έγραψε ένα ποίημα στο οποίο χαρακτηρίζει τα σοβιετικά σύνορα σαν εμπόδιο στην ζωή του.
    Του απαγόρεψαν τα ταξίδια!

  29. Tania Rahmatoulina said

    28. Δεν νομίζω να του απαγόρεψαν τα ταξίδια. Κάπου εκεί, μετά την εισβολή, ήρθε και στην Κύπρο κι έγραψε το ποίημα «Περιστερώνα» (χωριό στην Κύπρο) – ένα πατριωτικό ποίημα, που τον άκουσα να το απαγγέλλει με ένα ξεπερασμένο στομφώδες ύφος. Ήταν και αυτός απ’ τους μάλλον παραχαϊδεμένους της σοβιετικής εξουσίας, όπως και οι Μιχαλκόφ (Νικήτα Μιχαλκόφ -σκηνοθέτης, Αντρέι Κοντσαλόφσκι – σκηνοθέτης και ο πατέρας Μιχαλκόφ – συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας – κυρίως ο πρώτος και ο τελευταίος). Ο Γεφτουσένκο είναι αμφιλεγόμενη πολιτικά προσωπικότητα.

  30. Γς said

    Από τη Βίκι:
    «In 1955 Yevtushenko wrote a poem about the Soviet borders being an obstacle in his life. […] In 1957, he was expelled from the Literary Institute for «individualism». He was banned from traveling»

  31. Ηλεφούφουτος said

    29 «χαϊδεμένος» είναι η λέξη που μου ρχεται και μένα στο μυαλό για το Μιχαλκόφ. Είχα ακούσει και τον ίδιο να το λέει σχεδόν, σε μια εκπομπή της Τατιάνας Τολστάγια, όπου έλεγε ότι «δεν θέλει να χαλάει» , εξού και η συμπάθειά του στην εκάστοτε εξουσία, αλλά ο Βισότσκι…;
    Δεν είχε πει ο Μπρέζνιεφ γι αυτόν ότι, όταν πεθάνει, η Σοβιετική Ένωση θα αναπνέει καλύτερα;
    Και είναι επίσης χαρακτηριστικό πόσο αγαπητός ήταν σε όλους τους ανατολικοευρωπαίους αμφισβητίες και αντιφρονούντες. Και πώς επισκιάστηκε ο θάνατός του από την Ολυμπιάδα το ’80.
    Η εκτεταμένη εκδοτική δραστηριότητα των ποιημάτων του αάρχισε με την Περεστρόικα.

  32. Διαβάστε και αυτό το άρθρο του Νικοδεσπότη για τη χειρότερη μετάφραση όλων των εποχών. Μου το θύμισε το λινκ του 13. Πολύ συνετά κατέληγε τότε ο Νικοδεσπότης λέγοντας «…προτείνω το βιβλίο αυτό για τον τίτλο της χειρότερης μετάφρασης όλων των εποχών, τόσο κακής που καταντάει αριστουργηματική. Επειδή όμως, ξαναλέω, τίποτα δεν αποκλείει να παρουσιαστεί κάποιο ακόμα χειρότερο δείγμα, ας κρατήσουμε κάποια επιφύλαξη.»

  33. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    32: Ε ναι… στα χειρότερα δεν υπάρχει όριο

  34. Tania Rahmatoulina said

    31. Δεν αμφιβάλλω ότι κάποια φορά του τραβήξανε τ’ αυτί του Γεφτουσένκο. Πρωτοπαρουσιάστηκε με μια ομάδα τότε καλών ποιητών (Αχμαντούλινα, Ροζντιέντσβενσκι κ.ά.) που είχαν διάθεση κριτικής απέναντι στην εξουσία. Ωστόσο, ειδικά ο Γεφτουσένκο κατάφερνε πάντα να κρατά μια ισορροπία: πότε μέρος του συστήματος και πότε κριτικάροντάς το.

    32. Με τον Βισότσκι συνέβαινε το περίεργο ότι ενώ με το ζόρι του έβγαζε η «Μελόντια» – η επίσημη σοβιετική δισκογραφική εταιρεία, κανένα δίσκο, κι ενώ δεν τον χάιδευε η εξουσία, παρ’ όλ’ αυτά του επιτρέπανε να δίνει συναυλίες σε όλη τη χώρα και στο εξωτερικό. Κάποιες απαγορέψεις είχε στο να παίξει σε ταινίες, αλλά από την άλλη λέγεται, και δεν το είδα να διαψεύδεται ποτέ, ότι οι μόνοι που είχαν μερσέντες στην ΕΣΣΔ ήταν ο Μπριέζνιεφ κι ο Βισότσκι!

    Με την ευκαιρία της κριτικής που έγραψα, διάβασα 4-5 βιβλία για τον Βισότσκι και τα ποιήματα/τραγούδια του. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα είναι το «Βλαντίμιρ Βισότσκι – ο άνθρωπος, ο ποιητής, ο ηθοποιός». Μόσχα, «Προγκρές» 1989. Το διάβασα σχεδόν χωρίς να σηκώσω κεφάλι. 358 σελίδες. Πολύ προσεγμένη έκδοση, αν εξαιρέσουμε το φθηνό χαρτί εφημερίδας και το μαλακό εξώφυλλο. Όμως μέσα από τις αφηγήσεις των συγχρόνων του – φίλων και συνεργατών – προβάλλει τόσο ζωντανά η φυσιογνωμία του ποιητή και ανθρώπου ώστε σου δίνεται η δυνατότητα να βγάλεις τα δικά σου συμπεράσματα.

  35. Tania Rahmatoulina said

    Και πάλι λάθος! Το πρώτο μου σχόλιο πιο πάνω αναφέρεται στο 30 και όχι στο 31.

  36. ΠΑΝΟΣ said

    Δεν το ήξερα πως ήταν παραχαϊδεμένος ο Ν.Μιχαλκόφ,που τον πρόφερα Μιχάλκοφ..Σπουδαίος σκηνοθέτης,πάντως! Θυμίζω τα ¨Μηχανικά πιάνα»,τα ¨Μαύρα μάτια» και τον «Ψεύτη ήλιο».Τρεις τεράστιες ταινίες,που με σημάδεψαν.

  37. ΠΑΝΟΣ said

  38. 34β Είχε όμως παίξει σε μια τουλάχιστον ταινία, απ’ ό,τι ξέρω (αχ, αυτά τα αφιερώματα της «Αλκυονίδας» το μακρινό ’89…)

  39. Γς said

    13:
    >χρησιμοποίησα έναν τόμο για να μην κουνιέται ένα τραπεζάκι που έγερνε

    Σε αχρηστία πλέον και η Εγκυκλοπαίδεια του Ηλίου στο δώμα της Καισαριανής , που ήταν και ένα μικρό στούντιο [πολλαπλών χρήσεων].

    Η τελευταία φορά που την χρησιμοποίησα [τον χοντρό τόμο 6 ΕΛΛΑΣ], ήταν για να φτάσω τον στόχο μου, όσο εκείνη έβλεπε [τάχα μου] στο παράθυρο απέναντι το Λυκαβηττό

    [σχετικό και το βαλκανικό ανέκδοτο]:

    http://caktos.blogspot.gr/2013/04/blog-post_9656.html

  40. Ηλεφούφουτος said

    38 Δεν ξέρω αν εννοείς την ίδια ταινία αλλά κι ο Κορνήλιος κάποια στιγμή μάς είχε εμφανίσει γιουτουμπακι με τον άρχοντα της ταϊγκάς
    http://www.google.ca/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&frm=1&source=web&cd=5&cad=rja&uact=8&sqi=2&ved=0CEIQtwIwBA&url=http%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DDiv_TjTDW4w&ei=Tr-qU_btOsTO0AXNg4HYDA&usg=AFQjCNG3y2ulnvTvb-ba5GfVdVI3r8YUqQ

  41. Avonidas said

    «Αυτός που ήταν μαζί της πριν, αυτός τα έκανε μαντάρα»

    Αυτός που ήρθε μετά, να δεις μαντάρα που τα ‘κανε, Βλαδίμηρε… 😉

    Κάποιος πρέπει να γράψει μια Μπαλάντα στους μεταφραστές άχρηστοι που ‘ναι

  42. Avonidas said

    Μια απορία που μου δημιουργήθηκε διαβάζοντας την ανάλυση του βιασμού του Βισότσκι: αν έπιανε κανείς την αγγλική ή τη γαλλική μετάφραση της συλλογής και μετέφραζε από εκεί στα ελληνικά, μήπως τελικά θα κατέληγε σε αξιοπρεπέστερο αποτέλεσμα από αυτή την μετάφραση «τυφλού ηλιθίου» απευθείας από τα Ρώσικα;

    Αυτό τουλάχιστον δείχνουν τα λίγα αποσπάσματα που παραθέτει ο Νικοκύρης.

  43. sarant said

    42: Για να πούμε και το ελαφρυντικό, ο Βισότσκι δεν είναι εύκολος -και δεν έχουμε ελέγξει σημείο προς σημείο τις αγγλικές κτλ. μεταφράσεις.

  44. Ηλεφούφουτος said

    43
    Ναι, ο εν λόγω μεταφρατζής είναι και θρασύς συν τοις άλλοις.
    Δεν περιοριζόταν σε κανένα αστυνομικό (όχι του Ακούνιν, ίσως, γιατί αυτουνού του αρέσουν τα στυλιστικά), ήθελε Μαγιακόφσκι και Βισότσκι!

  45. Θέκλα said

    Πολύ μου αρέσει να διαβάζω κριτικές μεταφράσεων (κακών και καλών!). Και μένα μου τυχαίνει να προσέχω περισσότερο τη μετάφραση από το ίδιο το περιεχόμενο μερικές φορές, και όταν είναι καλή ή/και με κέφι η μετάφραση το απολαμβάνω. Και βέβαια πάντα διαβάζω με μεγάλο ενδιαφέρον τις κριτικές από ανθρώπους που ξέρουν τη δουλειά, γιατί εδώ που τα λέμε όποιος ξέρει τη γλώσσα του πρωτότυπου μπορεί να πιάσει τα λάθος ονόματα ή τους όρους, αλλά δεν πιάνει άλλα, πιο ουσιαστικά, που τα βλέπει κάποιος που ξέρει από μετάφραση. Τέλος πάντων, πολύ ωραίο το κείμενο και πολύ ενδιαφέρον, αυτό θέλω να πω 🙂

    Και να ρωτήσω κάτι θέλω. Διαβάζω το λινκ της παλιάς κριτικής από το σχόλιο 32, όπου λέει «το «the MGM movie» στα «ελληνικά» της μεταφράστριας μεταφράζεται: «η MGM ταινία» (λόγω τιμής! σ. 357).» Εγώ το MGM ξέρω ότι είναι στούντιο (και κανάλι), και με ένα γρήγορο ψάξιμο στο γκουγκλ δε βρήκα κάτι άλλο. Ξέρω ότι το ποστ είναι παλιό (και ότι δε δίνω ιδιαίτερο κόντεξτ) αλλά μιλάει για κάτι άλλο; Αααν θυμάται/ξέρει/καταλαβαίνει κανείς!

  46. sarant said

    45: Το ποστ εκείνο είχε γραφτεί πριν από πολλά χρόνια, όταν η σύνταξη «η MGM ταινία» (αντί «η ταινία της MGM») ηχούσε φρικτά. Σε μένα ηχεί ακόμα έτσι, πάντως.

  47. Γς said

    Κι έπρεπε οπωσδήποτε να τον προσλάβουν, αλλά σκράπας στα Αγγλικά, οπότε
    -Πες τουλάχιστον τέσσερις λέξεις στ αγγλικά
    -Μέτρο Γκόλντουιν Μαγερ
    -Αυτές είναι τρεις
    -Γκρρρρρρρρρρρρρρ!

  48. Θέκλα said

    Ευχαριστώ! Συμφωνώ κι εγώ ότι «η MGM ταινία» δεν είναι ελληνικά, όσο κι αν επιμένουν οι αγγλομαθείς του ίντερνετ (πρέπει να βρεθεί μια φράση γι’ αυτή τη γενιά που μεγάλωσε διαβάζοντας περισσότερα αγγλικά στο ίντερνετ παρά ελληνικά και ξέχασε ότι είναι διαφορετικές γλώσσες. Είναι απίστευτο πόσους ξέρω που έχουν μεγαλώσει Ελλάδα, με μητρική τους γλώσσα τα ελληνικά, και συντάσσουν συνέχεια έτσι προτάσεις).

    Πάντως στη συγκεκριμένη πρόταση δε μου φαίνεται για συντακτικό λάθος, δηλαδή ότι ήξερε τι ήθελε να γράψει αλλά τα έκανε μαντάρα στη σύνταξη. Πιο πιθανό βρίσκω να μην ήξερε η μεταφράστρια τι είναι το MGM οπότε να το έβαλε στη θέση του… επιθέτου(; Κατηγορούμενου; Συγνώμη, τα έχω ξεχάσει!) από τεμπελιά.

    Και ρώτησα επειδή μου φαινόταν περίεργο να αναφερόταν ταινία της MGM σε σχέση με το θέμα του βιβλίου, είπα μήπως ήταν κάτι που εγώ δεν ήξερα. Και πάλι ευχαριστώ! 🙂

  49. Θέκλα said

    χαχαα μόλις συνειδητοποίησα ότι κι εγώ δεν πάω πίσω στους αγγλισμούς… «είναι απίστευτο πόσους ξέρω». Χμμμ ο βήχας, ο έρωτας και το τι διαβάζεις δεν κρύβονται τελικά :Ρ

  50. Ιάκωβος said

    Eυχαριστουμε Νίκο, ευχαριστούμε Τάνια.
    «Ευτυχισμένη η μέρα που γνωρίζει κανείς έναν ποιητή»
    Τον Βισότσκι δεν τον ήξερα, αλλά δόξα τω ιντερνετ, θα τον διαβάσω και θα τον ακούσω. Ούτε την Τάνια γνώριζα. Σίγουρα θα πάρω την Ανθολογία .

    Τάνια, που υπάρχει ολοκληρωμένη εργογραφία με τα κείμενα και τις μεταφράσεις σου;
    Το Ραχματούλινα πόθεν; Ψευδώνυμο, κατά το Αχμαντούλινα και Σεϊφούλινα, ή απλά παντρεύτηκες άντρα από τις Δημοκρατίες; 🙂

    Μεταφράζεις από ελληνικά στα Ρώσικα;

  51. Έπαθε τίποτε ο παλιός ιστότοπος του Νικοκύρη http://www.sarantakos.com; Δεν μπορώ να μπω καθόλου, ενώ το πρωί (για να δώσω το λίκνο του 32) μπήκα!

  52. Ιάκωβος said

    H «MGM ταινία” είναι χοντρό λάθος αλλά αυτός ο Αγγλισμός συνηθίζεται πολύ ακόμα και σε σοβαρές μεταφράσεις.Διάβαζα προσφατα μια μετάφραση των Ινδοευρωπαίων του Μάλλορυ και ενώ γενικά φαινόταν στρωτή, της μεταφράστριας της ξέφευγαν μερικά «η Γιαμνάγια περιοχή» ή «η Μιχαΐλοφκα φάση».

  53. Earion said

    Πάντως το βιογραφικό του Δημήτρη Τριανταφυλλίδη στη Biblionet είναι εντυπωσιακό (και εκτείνεται σε τέσσερις οθόνες). Είναι ο ίδιος που έγραφε στις αρχές του χρόνου για την κρίση στην Ουκρανία;;

  54. sarant said

    53: Ναι, πρέπει να είναι ο ίδιος.

    52: Μας επηρεάζουν οι συσκευές της πληροφορικής.

    51: Ο ιστότοπος έιναι καλά, αλλά από μερικούς παρόχους στην Ελλάδα δεν μπορείς να μπεις. Το πρωί μπήκες από το ίδιο μηχάνημα:

  55. Μαρία said

    53
    Ναι.

  56. Μαρία said

    54
    Καθόλου καλά, με τα μυαλά του πάει. Το λινκ του 32 λειτουργεί μια χαρά αλλά όχι του 51.

  57. Θέκλα said

    Εμένα και τα δύο μου ανοίγουν B)

  58. sarant said

    56: Το λινκ του 51 είναι η κεντρική σελίδα, αν δεν ανοίγει αυτό πώς ανοίγουν τα άλλα… μυστήριο! Σεμένα ανοίγουν και τα δυο.

  59. Παναγιώτης Κ. said

    @1.Ωραίος ο ήχος με τα ιδιότυπα παλαμάκια των παιδιών στο βίντεο.Έπιασα τον εαυτό μου να τα μιμείται!

  60. Παναγιώτης Κ. said

    @39.Τελείωσα πριν από λίγο το βιβλίο του Δ.Σαραντάκου «Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους».
    Παραλλάσσω λοιπόν τον τίτλο και γράφω » Ο Γς έχει την πλάκα του» (Το σχόλιο γίνεται με αγάπη)
    Παρεμπιμπτόντως σας το προτείνω. Είναι ένα καλό ταξίδι στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία.

  61. Y. G. said

    «Ο μεταφραστής πρέπει πρώτα ο ίδιος να κατανοήσει τα φανερά και τα κρυφά νοήματα των στίχων του Βισότσκι. Και για να μην τον αρπάξουν… οι γρύπες, θα πρέπει να αναζητήσει βοήθεια για να λύσει όλους τους γρίφους, με την αρωγή όχι μόνο λεξικών, αλλά πιο πολύ μορφωμένων Ρώσων, που θα τους συμβουλευτεί και θα του εξηγήσουν τι εννοεί ο ποιητής. Πρέπει να ανοίξει όχι ένα, αλλά πολλά λεξικά και στις δυο γλώσσες και προπάντων ρωσικά ερμηνευτικά λεξικά. Και πάλι, δεν θα αρκεστεί σε αυτά, αλλά θα ρωτήσει για να διασταυρώσει ώστε να βεβαιωθεί. Είναι επίσης απαραίτητη προϋπόθεση να διαθέτει από τη μια γερή γνώση της τότε σοβιετικής πραγματικότητας και από την άλλη την ανάλογη γλωσσομάθεια, τον ανάλογο πλούτο και στην ελληνική γλώσσα. Και ακόμα θα πρέπει να έχει την αίσθηση της ποιητικής γλώσσας, να γνωρίζει μετρική. Οπλισμένος με αυτά τα εφόδια, μόνο τότε θα προσπαθήσει να μεταφέρει αυτούς τους στίχους όσο γίνεται πιο κοντά στη γλώσσα μας.»

    Ετσι ακριβως ειναι. Δεν υπαρχει πιο απαιτητικη δουλεια απο του μεταφραστη. Θα επρεπε να πληρωνονται το βαρος τους σε χρυσαφι οι ικανοι μεταφραστες. Ιδου μερικα σχολια για μια καινουργια μεταφραση του Ξενου του Καμυ – «The quality of a translator will depend, then, not merely on her understanding of the mechanics of a language, or on her facility as a writer of prose, but also on her capacities as a reader of texts, her sense of subtext, of connotation, of allusion—of the invisible textures that give a narrative its density and, ultimately, shape its significance. Sandra Smith is a very fine translator indeed.» Βλεπετε http://www.nybooks.com/articles/archives/2014/jun/05/camus-new-letranger/?insrc=toc

  62. Λ said

    Καλησπέρα, τι ωραίο δώρο το σημερινό άρθρο. Εγώ φοίτησα στη Σοβιετική Ένωση από το 80 μέχρι το 86. Πέταξα στη Μόσχα κυριολεκτικά την επόμενη ημέρα των Ολυμπιακών. Το Βισότσκι τον είχα περισσότερο ακουστά σαν θρύλο αλλά σπάνια τον άκουα σε σπίτια καθηγητών μας, που μας έκαναν το τραπέζι κάθε τόσο. Επίσης μας απάγγελλαν στα κρυφά Τσβετάεβα, Αχμάτοβα και Μάντελσταμ. Είχαμε όμως περισσότερη πρόσβαση στον Μπουλάτ Οκουτζάβα. Στο λίκνο εδώ (κάπου στο 11 λεπτό) ο Οκουτζάβα τραγουδά ένα μελοποιημένο ποίημα του για το Βισότσκι, που αφιερώνει στη Μ. Πολιακόβα http://www.youtube.com/watch?v=l5iUlI-5rvk.

    Το θέατρο Ταγκάνκα πάντως, στο οποίο έκανε την πρώτη του επιτυχία ο Βισότσκι, έχαιρε μεγάλης εκτίμησης. Θεωρείτο πρωτοποριακό αν και είχαν ήδη εμφανιστεί τα θέατρα στούντιο που ήταν ότι πιο πρωτοποριακό υπήρχε τότε στη Σοβιετική Ένωση.
    Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην κυρία Ραχματούλινα και σε σας Νικοκύρη και Ηλεφούφουτε.

  63. sarant said

    60: Να’στε καλά!

    61-62: Επίσης!

  64. 60:
    Παραλλάσσω λοιπόν τον τίτλο και γράφω ” Ο Γς έχει την πλάκα του” (Το σχόλιο γίνεται με αγάπη)

    Καλά…

  65. Λ said

    Το πρώτο πρόγραμμα της ρωσικής τηλεόρασης πρόβαλε στις αρχές του χρόνου συνέντευξη του Γιεφτουσιένκο, που είχε δώσει στον Βολκώβ (αυτόν που έγραψε τη όχι και τόσο έγκυρη βιογραφία του Σοστακόβιτς, που όμως όλοι τη διαβάσαμε). Ήταν αργά όμως (τα ωραία προγράμματα δυστυχώς παρουσιάζονται συνήθως τα μεσάνυχτα) και αποκοιμήθηκα. Το μόνο που θυμάμαι είναι ότι ο Γ. ζει το μισό χρόνο στην Τούλσα της Οκλαχόμας όπου διδάσκει στο εκεί Πανεπιστήμιο και τον άλλο μισό στη Ρωσία.

  66. Για την αδυναμία πρόσβασης στους αγαπημένους ιστότοπους μόλις διάβασα ένα σπαρακτικό ποίημα…

    http://lolsnaps.com/news/103530/0/

  67. cognord said

    Να ομολογήσω πάντως πως όλη μέρα ακούω Βισότσκι…! Δεν καταλαβαίνω τι λέει, αλλά τα τραγούδια του είναι πολύ ευχάριστα. Κάτι μεταξύ George Brassens και Paco Ibanez με την φωνή του Tom Waits. Διπλό (ή και τριπλό αν μετρήσω και τα άλογα του Ταράν) ευχαριστώ για το σημερινό άρθρο λοιπόν. Καλή συνέχεια.

  68. leonicos said

    Τι καταπληκτικό άρθρο! Είχα τόσο πολλά στο νού μου, που δεν ήξερα τι να γράψω. Αλλά τα είπε όλα η Λ στο @62.

    Έχω μεταφράσει λίγο Χλέμπνικοφ. Πειράζει; Το ΟΤΚΑΖ (Άρνηση – βολεύει, στα ελληνικά το έγραψα αλλά ο διαβάζετε ρώσικα)

    Μου κόψατε όμως τα πόδια. Μεταφράζω Ρουσταβέλι, το έχω ξαναπεί, αν κι έχω κολήσει στο 1/3, Βέβαια δεν συγκρίνεται η δυσκολία, διότι πρόκειται γι’ αφηγηματικό έργο, αλλά έχει κι αυτό τα μυστικά του, τις ευρύτερες αναφορές του κλπ. Ευτυχώς έχω α) βοήθεια και β) τη μαρτυρία αυτών που διάβασαν ώς τώρα τη μετάφραση, και μου είπαν την χάρηκαν. Εντούτοις δεν τα καταφέρνω πολύ καλά στο μέτρο. Φροντίζω να μένω στο πλαίσιο του σαΙρί (τετράστιχο) και να φαίνεται καθαρά η τομή στα ημιστίχια. Αλλά 16-σύλλαβος στα ελληνικά και ρίμα αααα είναι αδιανόητη.

    Θα το κάνω κι ας με βρίσετε. Αλλά καλύτερη μετάφραση από τα κάρτουλι δεν θα βρείτε.

  69. Avonidas said

    Επιτέλους, βρήκα λίγο χρόνο να γράψω ένα σχόλιο της προκοπής.

    Η συζήτηση περί μετάφρασης και μεταφραστών μου έφερε στο νου ένα από τα βιβλία του Douglas Hofstadter που έχω ξεκινήσει να διαβάζω, αλλά δεν έχω ολοκληρώσει ακόμα, το Le Ton beau de Marot

    Το βιβλίο πραγματεύεται ακριβώς την τέχνη και τις δυσκολίες της μετάφρασης, και δη της μετάφρασης του ποιητικού λόγου. Είναι γραμμένο στο έντονα ιδιοσυγκρασιακό στυλ του Hofstadter, γεμάτο από αναλογίες, λογοπαίγνια, φράσεις με πολλαπλό νόημα, αλληλεπίδραση μορφής και περιεχομένου. Ο τίτλος, που θα μπορούσαμε να τον μεταφράσουμε (συγχωρέστε με, τον άμουσο) «ο όμορφος ρυθμός [τόνος;] του Μαρό», κάνει λογοπαίγνιο με τη γαλλική φράση «le tombeau de Marot» — κυριολεκτικά «ο τάφος του Marot», αλλά στην ουσία «αφιέρωμα στον Marot», ή «Εις μνήμην του Marot».

    To βιβλίο διατρέχεται από πολλαπλά «σχεδιάσματα» μεταφράσεων του ποιήματος του αναγεννησιακού ποιητή Clément Marot, «A une Damoyselle malade», που χρησιμεύουν ως «ιντερλούδιο» μεταξύ των κεφαλαίων. Μεταξύ άλλων, ο Hofstadter σχολιάζει αρκετές αποδόσεις αποσπασμάτων της Θείας Κωμωδίας (Κόλαση) του Δάντη στα αγγλικά — και κατακεραυνώνει την οκνηρία και την έλλειψη φαντασίας και ταλέντου αρκετών μεταφραστών! Συγκεκριμένα, θεωρεί σχεδόν ιερόσυλη την καταστροφή της δομής της τερτσίνας (τρίστιχο) από τους μεταφραστές. Το αναφέρω αυτό μιας και το σχολίασε η κα. Ραχματούλινα στο άρθρο της («Δεν μπορεί αυθαίρετα ο επίδοξος μεταφραστής να αλλάζει τον αριθμό των στίχων στις στροφές του ποιήματος. Αν ο ποιητής γράφει οχτάστιχες στροφές, δεν μπορεί στη μεταφερόμενη γλώσσα να γίνονται αυθαίρετα πότε εννιάστιχες και πότε εφτάστιχες οι στροφές.»)

    Ας σημειωθεί επίσης ότι ο Hofstadter είναι πολύγλωσσος: μιλά με άνεση Γαλλικά, Ιταλικά (πέρα βεβαίως από τη μητρική του, τα αγγλικά), και σε καποιο βαθμό Γερμανικά, Ισπανικά, Σουηδικά, Ολλανδικά, Πολωνικά και Ρώσικα — έχει μάλιστα εκδώσει και μια έμμετρη μετάφραση του Ευγένιου Ονέγκιν του Πούσκιν.

    Το πρώτο βιβλίο του που διάβασα (κι από όσο ξέρω, αυτό που θεωρεί το αγαπημένο του έργο) ήταν το Gödel, Escher, Bach, όπου πραγματεύεται την αυτοαναφορά και την αναλογία σε σχέση με τη συνείδηση. Λέω, λοιπόν, ότι παρά το Proficiency στα αγγλικά που κατέχω, και παρότι έπιασα σχεδόν όλα τα λογοπαίγνια και τις κρυφές αναφορές που κάνει στις σελίδες του, θα μου κόβονταν τα ήπατα αν έπρεπε να το αποδώσω στα ελληνικά! Πώς μεταφράζεις στα ελληνικά ένα λογοπαίγνιο που αφορά τη μετάφραση από τα αγγλικά στα γαλλικά ή τα γερμανικά;

    Κι αλίμονό μας, αν πιάσει να τον μεταφράσει κάνας Τριανταφυλλίδης. Κι αλίμονό του, αν αποφασίσει να μάθει ελληνικά ο Hofstadter και δει τη μετάφραση. :-/

  70. sarant said

    69: Το έχω κορφολογήσει το Goedel Escher Bach, πριν από καμιά εικοσπενταριά χρόνια, αλλά δεν τόχω τελειώσει. Πόσα βιβλία, πόσο λίγος καιρός…

    68: Και προδημοσιεύσεις αποσπασμάτων κάνουμε 🙂

    67: Α, πολύ χαίρομαι!

  71. Tania Rahmatoulina said

    50. Αγαπητέ Ιάκωβε, σ’ευχαριστώ. Δεν έχω γράψει και τόσα πολλά στη ζωή μου: Μεταφράσεις μου: 1) Η κόρη του λοχαγού (Πούσκιν) Σύγχρονη Εποχή, 2) Το κόκκινο λουλούδι και άλλα διηγήματα (Γκάρσιν) Ροές, 3) Ανθολογία Ρωσικού Μεσοπολεμικού Διηγήματος, Πλέθρον. Μαζί με τον Νέαρχο Γεωργιάδη γράψαμε μαζί 3 βιογραφίες: 1) ο Θόδωρος Δερβενιώτης και το μετεμφυλιακό τραγούδι , Σύγχρονη Εποχή,2) Κώστας Παπαδόπουλος – ο Παγκανίνι του μπουζουκιού, Σύγχρονη Εποχή, 3) Ρένα Στάμου – μια εγκυκλοπαίδεια του Ρεμπέτικου, Σύγχρονη Εποχή. Δημοσίεψα διηγήματά μου στο κυπριακό περιοδικό Νέα Εποχή (τα οποία δεν θεωρώ σημαντικά), και μαζί με τον Νέαρχο μεταφράσαμε μαζί κάποια ποιήματα του Γιεσένιν, του Πούσκιν κ.ά (τα οποία θεωρώ σημαντικά). Μπορώ να δημοσιέψω εδώ μερικά. Επίσης έγραψα και δημοσίεψα αρκετά άρθρα/μελέτες για διάφορα: το ρωσικό φανταστικό διήγημα, τον Ισαάκ Μπάμπελ, τον Κώστα Βίρβο, τα κυπριακά ΜΜΕ κλπ. ‘Ερωτές μου: η λογοτεχνία, η μουσική και ο κινηματογράφος.

    Το Ραχματούλινα είναι το επίθετο που κληρονόμησα από έναν Μοσχοβίτη σύζυγο που είχα, ταταρικής καταγωγής (από πατέρα, εξ ου και το τατάρικο επίθετο).

    Για να πάω πίσω να δω τι άλλο ρωτάς.

    Αποφεύγω να μεταφράσω προς τα ρωσικά, άλλωστε ούτε και πληκτρολογώ στη γλώσσα αυτή, αν και όταν κάνω διερμηνεία αναγκάζομαι να μεταφράζω και προς τις δύο γλώσσες.
    Μεταφράζω «αβέρτα» από ρωσικά σε ελληνικά τα πάντα, εκτός τεχνικού και ιατρικού χαρακτήρα. Αποφεύγω, όπως ο διάβολος το λιβάνι, κείμενα οικονομικού χαρακτήρα, γιατί έχω μεσάνυχτα από οικονομία γενικά.

  72. sarant said

    69: Το κατέβασα το βιβλίο που λες, θα με πάρεις στο λαιμό σου, οχτακόσες σελίδες!

  73. Λ said

    Чудным звоном заливается колокольчик;
    Φράση παρμένη από το λυρικό ιντερλούδιο στις Νεκρές Ψυχές του Γκόγκολ
    Με θαυμαστό κουδουνολάλημα γεμίζει η πλάση (η δική μου αποψινή εκδοχή, έτσι στα πρόχειρα)

    4 μεταφράσεις στα αγγλικά

    The ringing of the bell melts into music (Constance Garnett)
    The middle bell trills out in a dream its liquid soliloquy (Vladimir Nabοkov)
    With a wondrous ring does the jingle bell trill (Bernard Guilbert Guerney)
    The bells are tinkling and filling the air with their wonderful pealing (George Reavey)
    Ποια προτιμάτε από τις τέσσαρες;

    (τις μεταφράσεις τις πήρα από τη βιογραφία της Γκάρνετ, σελ. 318)

  74. sarant said

    Ή την πρώτη ή την τρίτη

  75. Gpoint said

    Εχω ξαναγράψει πως όποιος διαβάζει μετάφραση διαβάζει έργο του μεταφραστή επηρεασμένου από τον συγγραφέα, και όχι τον ίδιο τον συγγραφέα. Το αν είναι καλή, πιστή κ.λ.π. μετάφραση μπορεί να το κρίνει μόνο ο συγραφέας αλλά αν γνώριζε την γλώσσα που μεταφράσθηκε θα έκανε μόνος του την δουλειά οπότε πάλι τόμπολα.
    Το μόνο που μπορούμε να δούμε στις μεταφράσεις είναι τα χοντρά λάθη,όπως αυτά που περιγράφονται στο άρθρο αλλά λάθη κατανόησης γίνονται και χωρίς μεταφράσεις όπως στην Αρνηση του Σεφέρη ή στον Ηθοποιό του Χατζηδάκι.
    Πιο εύκολη είναι η κριτική στα τραγούδια γιατί πρέπει τα λόγια να ταιριάζουν με την μελωδία οπότε επιτρέπεται το χαλάρωμα στην απόδοση και πιο δύσκολη στην ποίηση αν πρέπει να διατηρηθούν στίχοι, συλλαβές κ.λ.π.
    Η αγάπη μου στα τραγούδια του Φαμπρίτσιο Ντε Αντρέ μ’ έκανε να ντύσω με ελληνικά λόγια μερικά ενώ η αντίστοιχη για τα τραγούδια του Μπομπ Ντύλαν όχι. Υποθέτω πως η ηχητική γειτνίαση των γλωσσών έπαιξε τον ρόλο της

  76. Tania Rahmatoulina said

    73. Δεν μπορείς να μεταφράσεις αν δεν ξέρεις τα συμφραζόμενα. Μπορεί να σημαίνει (κατά λέξη): Με εξαίσιο ήχο πλημμυρίζει το καμπανάκι. Το καμπανάκι μπορεί να είναι στο έλκηθρο, στην εξώπορτα ή κάπου αλλού. Εξαρτάται η μετάφραση από πολλά πράγματα. Έτσι ξεκάρφωτα λίγο δύσκολο το βρίσκω, εκτός κι αν διαβάσουμε ξανά τις «Νεκρές ψυχές».

  77. Λ said

    Και ο βιογράφος της Γκάρνετ, που είναι ο εγγονός της, προτιμάει την πρώτη. Στην ουσία τσιτάρει την Augusta Tovey:
    » Constance’s version is the only one that approximates to the rhythm and simplicity of the original. The elaboration of the others is quite unjustified, for Gogol does not use alliteration or sound imitation. It could be added that Guerney, while closest in sense, sounds like doggerel; Nabokov, on the other hand, in pursuit of an irrelevant sound effect, introduces quite extraneous meanings».

  78. Λ said

    76Σωστά λέτε, αοσφαλώς δεν μπορούμε να μεταφράζουμε έτσι ξεκρέμμαστα:

    Не так ли и ты, Русь, что бойкая необгонимая тройка, несёшься? Дымом дымится под тобою дорога, гремят мосты, всё отстаёт и остаётся позади. Остановился поражённый Божьим чудом созерцатель: не молния ли это, сброшенная с неба? что значит это наводящее ужас движение? и что за неведомая сила заключена в сих неведомых светом конях? Эх, кони, кони, что за кони! Вихри ли сидят в ваших гривах? Чуткое ли ухо горит во всякой вашей жилке? Заслышали с вышины знакомую песню, дружно и разом напрягли медные груди и, почти не тронув копытами земли, превратились в одни вытянутые линии, летящие по воздуху, и мчится вся вдохновенная Богом!.. Русь, куда ж несёшься ты? дай ответ. Не даёт ответа. Чудным звоном заливается колокольчик; гремит и становится ветром разорванный в куски воздух; летит мимо всё, что ни есть на земли, и, косясь, постораниваются и дают ей дорогу другие народы и государства.

  79. Avonidas said

    72: Χαχά, ναι, έτσι είναι ο Hofstadter, χορτοφάγος και χαρτοφάγος, πρέπει να μισεί τα δέντρα 😛 Όμως, αξίζει τον κόπο.

    Αλήθεια, σε τι μορφή το βρήκες, pdf; Εγώ το μετέτρεψα από pdf σε djvu, έναν τύπο αρχείων πολύ οικονομικό αν πρόκειται να ψηφιοποιηθεί ασπρόμαυρο σκαναρισμένο κείμενο ή διαγράμματα. Το μειονέκτημα είναι ότι οι εικόνες σε γκρίζο, όπως π.χ. οι φωτογραφίες, πρέπει να μετατραπούν σε dithered μορφή, αλλιώς πιάνουν πολύ χώρο. Το σαφές πλεονέκτημα είναι ότι το αρχείο djvu μπορεί να αποθηκεύσει σε ξεχωριστό στρώμα και το κείμενο (αφού πρώτα περάσει ocr, βέβαια) για εύκολη αναζήτηση.

    (Βέβαια, και το pdf μπορεί να το κάνει αυτό, αλλά υπάρχουν διαδικτυακές εφαρμογές για ocr djvu, ενώ για pdf πρέπει να διαθετει κανείς το πλήρες Acrobat, νομίζω)

  80. sarant said

    Σε pdf. Αλλά δεν τα ξέρω καλά αυτά που λες 🙂

  81. Λ said

    Δεν θα ξεχάσω τον ιστορικό Κώστα Κύρρη, να φωνάζει σ’ ένα συνέδριο μεταφραστών κυπριακής λογοτεχνίας, θα ναι πάνω από δέκα χρόνια τώρα, πως ο Σεφέρης ήταν πολύ κακός μεταφραστής του Τι Ες Έλιοτ.

  82. Avonidas said

    80: Ναι, είναι κάπως τεχνικό το θέμα. Εγώ το έψαξα όταν χρειάστηκε να σκανάρω κάποιες σημειώσεις, καθώς και επιστημονικά άρθρα που ήταν αρκετά παλιά για να τα βρω σε ηλεκτρονική έκδοση. Στα επιστημονικά εγχειρίδια, το djvu είναι η κυρίαρχη μορφή, καθώς επιτρέπει σχεδόν άμεση μεταφορά του τυπωμένου βιβλίου στον υπολογιστή, και καθώς τα περισσότερα εγχειρίδια δεν έχουν έγχρωμες εικόνες (ή εχουν 1-2 μόνο).

    Πρέπει όμως να σκανάρει κανείς σωστά, αλλιώς καταλήγει με «αγκαθωτό» κείμενο που κουράζει το μάτι.

  83. Μαρία said

    81
    http://www.biblionet.gr/book/63223/%CE%9A%CE%BF%CE%BA%CF%8C%CE%BB%CE%B7%CF%82,_%CE%9E%CE%B5%CE%BD%CE%BF%CF%86%CF%8E%CE%BD_%CE%91.,_1939-/%CE%9F_%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%86%CF%81%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AE%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%86%CE%AD%CF%81%CE%B7%CF%82

  84. Λ said

    Κάτι που έχετε ξανακούσει:
    http://www.audiopoisk.com/track/no/mp3/tvor4eskoe-ob_edinenie-kov4eg—ehali-na-troike-s-bubencami/

  85. leonicos said

    Σε απόλυτους όρους, ο Τζι έχει δίκιο. Η μετάφραση είναι ανέφικτη. Είναι όμως και αναγκαιότητα, υποχρέωση, άσκηση, πρόκληση, μαγκιά…
    Κι επειδή κατά καιρούς και κατά περίπτωση διαθέτουμε όλες αυτές τις ιδιότητες, μεταφράζουμε.

    Όπως όμως ελέχθη και πιο πάνω, διαφοροποίηση στην κατανόηση μπορεί να συμβεί και σε δύο διαφορετικούς αναγνώστες του πρωτοτύπου κι στη μητρική τους, καθώς και σε διαφορετικές χρονικά αναγνώσεις. Συνεπώς τόσο η ανάγνωση όσο και η μετάφραση είναι κάτι το σχετικό.

    Έχει μεταφραστεί υπέροχα η Συννεφιασμένη Κυριακή στα τούρκικα, μπουλούτ καπλί παζάρ. Ναι, αλλά η παζάρ δεν είναι αργία! Δεν είναι η μέρα που ο πονεμένος έχει το χρόνο ν’ αυτοσυγκεντρωθεί και να μιλήσει με τοπν εαυτό του. Είναι λοιπόν αδύνατο να σημαίνει το ίδιο πράγμα για τον τούρκο.

    Πώς θα μεταφράζαμε τη Φραγκοσυριανή, σε μια γλώσσα που δεν έχουν φράγκους (καθολικούς) στη Σύρο, άσε τις υπόλοιπες κονοτέισιον που σέρνει το τραγούδι. Για μεταφ΄ραστε αγγλικά ‘το τρυγονάκι η Ζηνοβία’. Είναι γνωστό το Αντόνιο Βάργκασ Ερέδια και το ο Αντώνης, ο βαρκάρης ο σερέτης. Και όμως, το έχουμε τραγουδήσει κι έτσι κι έτσι.

    Σακουλεύομαι, κατά τον Μπαμπ σημαίνει αντιλαμβάνομαι, αλλά δεν σημαίνει understand.

  86. Λ said

    83 Ευχαριστώ. Ντρέπομαι να το πω, όμως δεν έχω αγγίξει μετάφραση του Σεφέρη από την 5η Γυμνασίου, που κάναμε το Φονικό στην Εκκλησιά.

  87. 60: Και εγώ είχα αγοράσει το «Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους»! Και αυτό το βλέπω στη βιβλιοθήκη, δεν έχει χαθεί κάπου σε κάποια στοίβα (έχω πολύ τακτοποιημένα τα πράγματά μου) όπως δυστυχώς το «Για μια πορεία».

    Για το οποίο είχα πει παλιότερα ότι έχω ενστάσεις για ένα από τα διηγήματα, αλλά δεν είχα πει νομίζω ποιο (αλλά δεν είμαι και σίγουρος), γιατί σκεφτόμουν να το ξανακοιτάξω, για να είμαι και πιο συγκεκριμένος. Μιας και δεν κατάφερα να το κάνω ακόμα (όπως και άλλα πράγματα που έχω αναθέσει στον εαυτό μου να κάνει 😦 ), ας το πάρει το ποτάμι. Είναι αυτό που μιλάει για τον τύπο που παρασύρεται παίζοντας βιντεοπαιχνίδια και δεν βγαίνει με την παρέα. (Εντάξει, πλάκα έκανα, δεν ήταν ένσταση στα σοβαρά, ήταν αντανακλαστικό λόγω της δουλειάς μου 🙂 )

  88. Σχετικά με την «χειρότερη μετάφραση» από το παλιό σάιτ:

    > Ο «μαρξιστικός λενινισμός» είναι βέβαια ο μαρξισμός-λενινισμός.
    Αν έλεγε όμως «λενινιστικός μαρξισμός», θα ερχόταν πιο κοντά στο νόημα!

    > Πώς ο χάλυβας σκληρύνθηκε!!
    Μήπως δεν αναφέρεται στον Οστρόφσκι αλλά στον Μούσουλο; 😀

  89. Avonidas said

    69: Με την ευκαιρία, μιας και αναφέρθηκα στη Θεία Κωμωδία, θα ήθελα να ρωτήσω τους ιταλομαθείς της παρέας τι γνώμη έχουν για την μετάφραση του Νίκου Καζαντζάκη (εφόσον την έχουν διαβάσει, βέβαια). Μη γνωρίζοντας ιταλικά, δεν μπορώ να κρίνω — μπορώ μόνο επιφανειακά να αισθανθώ το ρυθμό και τη δομή των στίχων του Δάντη, και να τους συγκρίνω με την αίσθηση που δίνει η μετάφραση του Καζαντζάκη.

    Όταν λοιπόν είχα διαβάσει τη Θεία Κωμωδία σε μετάφραση του Καζαντζάκη, προ 15ετίας, το συμπέρασμά μου ήταν ότι, καταρχήν, προσέγγισε το έργο με κατανόηση του πλαισίου, με γνώση των βαθύτερων συμβολισμών και νοημάτων που είχε ενσωματώσει στο έργο ο Δάντης, των ιδιωματικών εκφράσεων και των μεσαιωνικών αναφορών. Με δυο λόγια, κατανοούσε καταρχήν το πρωτότυπο που είχε να μεταφράσει τόσο στη φόρμα όσο και στο περιεχόμενο, κι η μετάφρασή του δεν ήταν μια «άψυχη», μηχανική δουλειά.

    Θεωρώ ωστόσο ότι πέρασε στο άλλο άκρο. Μεταχειρίστηκε, σε όλη την έκταση του έργου, το κρητικό ιδίωμα· κατά κάποιον τρόπο, ιδιοποιήθηκε έτσι το κείμενο, κάτι που θεώρησα τότε ότι δεν είχε το δικαίωμα να κάνει. Βεβαίως, η μετάφραση έπρεπε να γίνει σε κάποιο ελληνικό ιδίωμα, κι ίσως είναι απλώς ο Αθηναϊκός σωβινισμός μου που υπαγορεύει ως αυτονόητη και «επίσημη» την εκδοχή που περιέχουν οι γραμματικές και διδάσκουν τα σχολεία.

    Επιπλέον, ένα από τα μεγάλα επιτεύγματα του Δάντη στη Θεία Κωμωδία είναι ότι πήρε την ιταλική γλώσσα, που ποιητές και συγγραφείς τη θεωρούσαν στην εποχή του ανάξια για υψηλή τέχνη — τη vulgaris, τη «χυδαία» γλώσσα του λαού, σε αντίθεση με τα λόγια λατινικά — και την εξύψωσε, σε σημείο να δημιουργήσει σχεδόν Ιταλική εθνική συνείδηση, όπως παρατηρεί κι ο Καζαντζάκης στον πρόλογό του. Επομένως, ίσως είναι ταιριαστό να αποδοθεί η Θεία Κωμωδία σε ιδίωμα. Τι λέτε κι εσείς;

  90. Ηλεφούφουτος said

    Να ‘σαι καλά Λ!
    Τάνια, τώρα που σε γνωρίσαμε ελπίζω να μας επισκέπτεσαι και με άλλες αφορμές.

    Το Ταγκάνκα το είδα πολύ μετά τις μεγάλες πρωτοποριακές του δόξες, από τα τέλη των ογδόντα και μετά.
    Ερχόταν συχνά στην Αθήνα. Έτσι είχα την ευκαιρία να ακούσω και εκ του φυσικού την Άλα Ντεμίντοβα.

    Πρωτοάκουσα για το Βισότσκι στην πανεπιστημιακή λέσχη, όπου δίδασκε Ρωσικά μία πολύ συμπαθητική κυρία, που μας άρεσε πολύ να την τσιγκλάμε, γιατί αντιδρούσε όπως αντιδρούσε. Βδελυσσόταν το Μαγιακόφσκι και το Βισότσκι. Ποίηση γι αυτήν ήταν μόνο η κλασική, κι επειδή μια φίλη που πήγαινε στα μαθήματα είχε μυηθεί στο Βισότσκι παλίότερα από μία δασκάλα μπαλέτου, απέκτησα κι εγώ τις πρώτες κασέτες σαμιζντάτ και διασκεδάζαμε ν ακούμε τις τσιρίδες της κυρίας Γελένας που έλεγε στην εν λόγω φίλη «και περιμένεις να βρεις άντρα με τέτοια γούστα;»
    Το καλύτερο όμως ήταν πώς άλλαζε έκφραση όταν θυμόταν την παράσταση του Άμλετ που είχε δει με το Βισότσκι στο Ταγκάνκα και παραδεχόταν ότι ήταν ο καλύτερος Άμλετ που είχε δει ποτέ, ανώτερος κι απ τον Άμλετ του Σμοκτουνόφσκι.

    (ψιλοάσχετο – γι αυτό το είχα χχαρεί ιδιαίτερα όταν ένα απ τα βινύλια του Βισότσκι που πρόλαβα ν αποκτήσω όταν ξεπουλούσαν στα δισκάδικα της Ρωσίας τα τελευταία βινύλια για πέντε δραχμές (κυριολεκτικά) ήταν ο δίσκος Мой Гамлет με το ομότιτλο ποιήμα του).

    52 Κοίτα να δεις! Το «Ινδοευρωπαίοι» του Μάλορι είναι απ τα πρώτα βιβλία του χώρου αυτού που μου έρχεται στο μυαλό ως παράδειγμα βιβλίου που κακόπεσε μεταφραστικά. Δυστυχώς δεν είχα αρχίσει ακόμα να σημειώνω και δεν θυμάμαι συγκεκριμένα παραδείγματα από λάθη και χοντράδες-προχειρότητες. Ένα πράμα που θυμάμαι είναι ότι είχε καταφέρει να κάνει λάθος ακόμα και στο «Πάτερ ημών».

  91. sarant said

    81-83: Το έχω διαβάσει αυτό το βιβλίο, είναι βάσιμες οι ενστάσεις του (μακαρίτη, πια) Κοκόλη.

    87: Να σου το στείλω 🙂

    89: Για μένα είναι μεγάλο έργο η μετάφραση αυτή του Καζαντζάκη, και δεν είναι απολύτως ακριβές ότι μεταφράζει σε κρητικό ιδίωμα, δηλ, αν θυμάμαι καλά δεν λέει ‘πρίκα’ την πίκρα και ‘κιαμιά’ την καμιά, και μάθια τα μάτια. Παίρνει λέξεις από πολλά ιδιώματα, περισσότερες από το κρητικό.

  92. Γς said

    85:
    >Για μεταφ΄ραστε αγγλικά ‘το τρυγονάκι η
    Ζηνοβία’.

    Αντίγκονι εντ Ζινόβια [ραμονικόν]

  93. Μαρία said

    Άσχετο αλλά μια που αναφέρθηκε ο Γκόγκολ και έχουμε και τρεις ρωσομαθείς, ξέρετε μήπως ποιους εννοεί η Κριτσέφσκαγια στην προτελευταία παράγραφο;

    http://www.avgi.gr/article/785877/xanadiabazontas-to-palto-tou-nikolai-gkogkol

  94. Avonidas said

    91: Ναι, σωστά. Θυμάμαι, ας πούμε, ότι κάπου λέει τα μάτια «φεγγιά», αλλά δεν σκέφτηκα ότι ανακάτεψε ιδιώματα. Κι αυτό είναι ταιριαστό: ο Δάντης ενσωματώνει τα ιδιώματα πολλών Ιταλικών πόλεων, ανάλογα με τους χαρακτήρες που συναντάει.

  95. sarant said

    92: Λεώνικε, «το Αντιγονάκι κι η Ζηνοβία» λέει ο Βάρναλης 🙂

    93: Πολύ μακάβρια αυτά που λέει, αν κυριολεκτεί.

  96. Avonidas said

    13: Για κάποιο λόγο όμως, όταν αγοράζουμε ένα φρικτά μεταφρασμένο έργο, πρέπει πάντα, μα πάντα να είναι μια εγκυκλοπαίδεια, μια ανθολογία, ένας τετράγωνος τάκος, τέλος πάντων, ποτέ κάτι μικρό! Και γι’ αυτό είναι σημαντικό τα τραπεζάκια στο σπίτι μας να μπατάρουν πολύ 😛

    Εγώ την πάτησα με μια ανθολογία του Χ.Φ. Λάβκραφτ, τον πρώτο τόμο της οποίας είχα την ατυχία να πάρω από τις εκδόσεις Κάκτος. Διαπίστωσα κατόπιν εορτής ότι παρά την υποδειγματική δουλειά τους στις μεταφράσεις της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, υπήρξαν απίστευτα τσαπατσούληδες με τις μεταφράσεις από τα αγγλικά — τουλάχιστον στην περίπτωση του Λάβκραφτ, που χρησιμοποιεί μια ηθελημένα αρχαΐζουσα γλώσσα.

    Είναι μεγάλο πράγμα να μπορέσεις να μετατρέψεις τον κοσμικό τρόμο του Λάβκραφτ σε χοντροκομμένη κωμωδία… κι ο μεταφραστής στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων (ή μήπως πρέπει να πω στο βάθος;) Παράτησα το διάβασμα στα πρώτα κεφάλαια των Βουνών της Τρέλας (At the Mountains of Madness), όπου ο αναγνώστης μαθαίνει έκπληκτος ότι, στην Ανταρκτική, μερικές φορές η θερμοκρασία πέφτει κάτω από το μηδέν (Φαρενάιτ, ήθελε να πει ο άμοιρος ο Λάβκραφτ!), κι όπου οι ήρωες, πετώντας πάνω από την Ανταρκτική ερημιά, διακρίνουν στο βάθος κορυφές και στήλες αντικανονικού ύψους! Έ-λε-ος.

    Πείτε μου, ποιος άνθρωπος με τα μυαλά του σωστά μεταφράζει το abnormal height ως αντικανονικό ύψος, εκτός κι αν γράφει κανείς για αθλητές που αποκλείστηκαν από διοργανώσεις! Να γράψει δυσθεώρητο/αφύσικο/εξωπραγματικό έστω, να γράψει «ανώμαλο» θα ήταν οριακά αποδεκτή μετάφραση ενός βαριεστημένου που πληρώνεται με την ώρα, αλλά «αντικανονικό», αυτό απαιτεί μια διεστραμμένη αφοσίωση στην καταστροφή του πρωτοτύπου.

    Τουλάχιστον, μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι αυτή η μετάφραση, σαν το μυθικό «Νεκρονομικόν», οδηγεί τον αναγνώστη στην τρέλα. X-(

  97. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    85.>> ‘το τρυγονάκι η Ζηνοβία’.
    τ΄Αντιγονάκι η Ζηνοβία άκουγα εγώ. Ραμόνι; 🙂

    Υπέροχο νήμα. Σπουδαίες όλες οι πληροφορίες.Έδωσε αφορμή για αναζητήσεις ποιημάτων και τραγουδιών του Βισότσκι. Είδα στη Βίκη ότι ο αστεροειδής 2374 Βλαντβισότσκι (2374 Vladvysotskij) πήρε το όνομά του από τον μουσικό αυτό.
    Γίνομαι καλύτερη κοντά σας 🙂

  98. Tania Rahmatoulina said

    93. Εννοεί τον Βλαντίμιρ Λίντιν και τον Βαλεντίν Κατάγιεφ.

    84. Προσωπικά το ρωσικό ροκ μ’ αφήνει παγερά αδιάφορη, ακόμα και ο Τσόι. Κατά τη γνώμη μου τα σημαντικά σ’ αυτό το λινκ είναι τα αυθεντικά ρωσοτσιγγάνικα τραγούδια. Είχα γράψει γι’΄αυτά στη Νέα Εποχή. Θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι έχω πλούσια συλλογή από παλιά ρωσικά τραγούδια και ρομάντζες, τσιγγάνικα και άλλα λαϊκά – από τα πιο ωραία: το Валенки-Валенки της Νίνας Ρουσλάνοβα-, Μαρκ Μπερνές, Βερτίνσκι, Βισότσκι, Οκουτζάβα, εμιγκρέδες που τραγουδούσαν στο Παρίσι και πολλούς άλλους.

    78. Ναι, καλά το είχα υποψιαστεί ότι εννοούσε τα καμπανάκια της τρόικας, την οποία ο Γκόγκολ παρομοιάζει με τη Ρωσία, που τρέχει με ξέφρενη, τρελή ταχύτητα (Δεν είσαι κι εσύ εσύ, Ρωσία, που τρέχεις σαν μια ξέφρενη, αξεπέραστη τρόικα).

  99. Γς said

    98:
    >Δεν είσαι κι εσύ εσύ, Ρωσία, που τρέχεις σαν μια ξέφρενη, αξεπέραστη τρόικα

    Μην λες ονόματα!

  100. Γς said

    97:
    >Είδα στη Βίκη ότι ο αστεροειδής 2374 Βλαντβισότσκι (2374 Vladvysotskij) πήρε το όνομά του από τον μουσικό αυτό.

    Κι εγώ από χτες έπεσα σε δύο αστεροειδείς εξαιτίας του άρθρου αυτού.

    Ο πρώτος μου ξεφύτρωσε όταν η κ. Tania Rahmatoulina είπε για την λέξη феня και θυμήθηκα ότι έτσι λεγόταν το Suomi, η Φινλανδία.
    Φένια λοιπόν [δεν είναι μόνο η Φωτεινή παρ ημίν] είναι κι ένας αστεροειδής.

    Τον δεύτερο δεν τον θυμάμαι 😦

  101. Tania Rahmatoulina said

    Σβήστηκε η γαλάζια φωτιά
    Σεργκέι Γιεσένιν

    Πάει, σβήστηκε κείνη η γαλάζια φωτιά,
    ξεχαστήκαν τα μέρη μου τα λατρευτά.
    Τραγουδώ την αγάπη για πρώτη φορά
    κι αποφεύγω ξανά να μπλεχτώ σε καυγά.

    Ήμουν κήπος που πνίξανε χόρτα πυκνά,
    με ρημάξαν γυναίκες, φαρμάκια, πιοτά.
    Τους χορούς, τα μεθύσια βαρέθηκα πια,
    τη ζωή να ξοδεύω με τόση αμυαλιά.

    Μόνο εσένα να βλέπω, τα μάτια σου αυτά,
    χρυσοκάστανα μάτια θολούρα μεστά,
    να ξεχάσω, να μη νοσταλγώ τα παλιά,
    μη μου φύγεις και πας σε μιαν άλλη αγκαλιά.

    Το περπάτημα ανάλαφρο, αεράτη θωριά
    και να το ΄ξερες, αχ πεισματάρα καρδιά,
    πόσο ξέρει του αλήτη η καρδιά ν’ αγαπά,
    να λατρεύει, να δίνεται τόσο πιστά.

    Τις ταβέρνες για πάντα θα ξέχναγα πια
    θα παράταγα ακόμα κι αυτά τα γραφτά,
    το χεράκι σου ν’ ‘αγγιζα και τα μαλλιά
    του φθινοπώρου χρώματα που ‘χουν χρυσά.

    Συντροφιά σου θα ‘ρχόμουνα παντοτεινά
    και στα ντόπια τα μέρη και στην ξενιτιά…
    Τραγουδώ την αγάπη για πρώτη φορά
    κι αποφεύγω ξανά να μπλεχτώ σε καυγά.

    Το μαύρο το σάλι
    Α. Πούσκιν
    Το μαύρο το σάλι κοιτώ σαν τρελός
    την κρύα ψυχή μου σπαράζ’ ο καημός.

    Αθώος και νέος εγώ μια φορά
    με πάθος αγάπησα κάποια Ρωμιά.

    Μια κόρη θεσπέσια με χάδι γλυκό
    μα μου ‘μελλε μαύρην ημέρα να δω.

    Μια μέρα με φίλους γλνετούσα τρελά –
    την πόρτα μου κάποιος Εβραίος χτυπά.

    Στ’ αυτί μου σφυρίζει: «Με φίλους γλεντάς,
    αλλά σ’ απατάει η Ρωμιά π’ αγαπάς».

    Χρυσάφι του δίνω, τον διώχνω μακριά, \
    καλώ τον πιστό μου το δούλο με βιά.

    Στ’ αλόγατα τρέχουμε οι δυο τα γοργά
    σιγόβραζε μέσα μου λύπη βαριά.

    Στην πόρτα σαν έφτασα πια της Ρωμιάς,
    αδύναμος νιώθω, θολώνω μεμιάς.

    Πηγαίνω στο βάθος, κοιτάζω καλά,
    την άπιστη ένας Αρμένης φιλά.

    Ο νους μου θολώνει, τ’ ατσάλι βροντά,
    τον βρίσκει ο θάνατος μες στα φιλιά.

    Τ’ ακέφαλο σώμα του ποδοπατώ,
    βουβός και χλομός την κοπέλα κοιτώ.

    Θυμάμαι μ’ ικέτευε… Το αίμα κυλά.
    Σκοτώθηκ’ η αγάπη μου… Πάει η Ρωμιά.

    Απ’ το κεφάλι της το σάλι τραβώ
    το αίμα απ’ τ’ ατσάλι σκουπίζω μ’ αυτό.

    Ή νύχτα σαν φτάνει ο δούλος πετά
    στο Δούναβη μέσα τα δυο τα κορμιά.

    Και τώρα πια δεν φιλώ μάτια γλυκά,
    βραδιές χαρωπές δεν υπάρχουνε πια.

    Το μαύρο το σάλι κοιτώ σαν τρελός,
    την κρύα ψυχή μου σπαράζ’ ο καημός.

  102. Tania Rahmatoulina said

    99. Να μην λέω ονόματα, ε;

  103. Tania Rahmatoulina said

    100. Φαίνεται ότι μόνον εγώ κι εσύ – κοντεύει να ξημερώσει – κι είμαστε ακόμα ξύπνιοι!

  104. Μαρία said

    98
    σπασίμπα 🙂

  105. Gpoint said

    # 101

    Γαλάζια φωτιά….

    Φυσικό αέριο θα έκαιγε !!

  106. Γς said

    103:

    Ντόμπρε ούτρα

  107. Γς said

    105:
    Голубой огонь?
    Καλημέρα

  108. Gpoint said

    # 107

    Για σπάστο σε ψιλά κέρματα

  109. leonicos said

    @73Λ
    Ξέχασα χτες. Η πρώτη και η τέταρτη, με προτίμηση στην πρώτη.
    αλλά πάνω απ’ όλες η δική σου, και δεν είναι κομπλιμέντο. Κατ’ αρχήν είναι λιτή και άμεση. Κι ένα δεύτερο, υποβάλλει την εντύπωση ότι πρόκειται για έλκυθρο ή αμάξι που τρέχει. Δεν ‘γεμίζει η πλάση με κουδουνολάλημα’ από το κουδούνι σπιτιού.

    Βέβαια, το κουδουνολάλημα σαν λέξη είναι εύρημα. Αλλά είναι και η ελληνική ωραία γλώσσα, με δυνατότητες.

  110. Γς said

    108:
    Γαλάζια φωτιά
    [σε καπίκια]

  111. Γς said

    Μόλις γύρισα από το Ελ Βενιζέλος. Αναχωρήσεις.
    Μπροστά μου το όργανο.
    Λέει σε μια κοτούλα που με εμπόδιζε κιόλας να παρκάρω σωστά για [να κατέβουν οι ανιψιές μας].
    -Απαγορεύεται μαντάμ, να φύγετε.
    -Δυο λεπτά, περιμένω την κόρη μου. Ερχεται.
    -Πόση ώρα περιμένετε;
    -10 λεπτά;
    -Α. Και βγάζει το μπλοκάκι και την γράφει.

  112. sarant said

    Καλημέρα!

    96: Δεν θα έλεγα υποδειγματική τη μετάφραση των αρχαίων από τον Κάκτο. Μάλλον μέτρια αν και με τον καιρό βελτιώθηκε,. Θα παίνευα το συνολικό εγχείρημα, διότι δεν έχουμε άλλο.

    Δες εδώ από τον παλιό μου ιστότοπο μια κριτική:
    http://www.sarantakos.com/argonaut.htm

  113. Ορεσίβιος said

    27. Σας ευχαριστώ πολύ κυρία Ραχματούλινα.

  114. Τι ιστορία αυτή με το κεφάλι του Γκόγκολ (93)! Καθόλου απίθανο να ενέπνευσε τον Μπουλγκάκοφ (που, εξάλλου, θαύμαζε απεριόριστα τον Γκόγκολ).

  115. Tania Rahmatoulina said

    105, 110. Στη ρωσικη ποίηση το γαλάζιο συνήθως δηλώνει τη νιότη.

    114.Ναι, έχει λεχθει οτι επηρεαστηκε ο Μπ. απο τον Γκόγκολ.

  116. skolotourou said

    #101 : Ρώσικα δεν ξέρω, αλλά αυτές οι μεταφράσεις είναι πολύ ωραίες στα Ελληνικά κι ας είναι η πρώτη με ρίμες όλο σε -α !

  117. Μπορώ να ρωτήσω αν τα παραπάνω τα κάνατε με αυτό το σύστημα που περιγράφετε στη συνέντευξή σας: » Έχω μεταφράσει Μαγιακόφσκι, Γιεσένιν αλλά επειδή δεν ξέρω μετρική και αυτοί έγραφαν με ρίμα συνεργάστηκα με ένα Κύπριο που ναι μεν δεν ήξερε ρωσικά αλλά ξέρει μετρική και την παγκόσμια και ελληνική ποίηση. Οπότε με έβαζε και διάβαζα το ποίημα στα ρωσικά για να ακούσει την μουσικότητα και τον ρυθμό και τα μεταφράζαμε με το ίδιο ποιητικό σύστημα, δεκαπεντασύλλαβος στο δεκαπεντασύλλαβο, οκτασύλλαβος στον οκτασύλλαβο και το αποτέλεσμα ήταν πολύ καλό. Αυτά τα ποιήματα δημοσιεύτηκαν.» http://www.paratiritis-news.gr/detailed_article.php?id=144814&categoryid=6

  118. Λ said

    Ποιός είπε «όλοι (οι Ρώσοι συγγραφείς) προερχόμαστε από το παλτό του Γκόγκολ»; Ο Τσέχωβ νομίζω, αλλά δεν είμαι εντελώς σίγουρη.

  119. Μαρία said

    117
    Ενδιαφέρουσα η συνέντευξη αλλά κι η παρετυμολογία Λεμονόσωφ.

    118
    O Ντοστογιέφσκι. Δες σχ. 93.

  120. Λ said

    109ю Όχι Λεώνικε, η μετάφραση μου δεν είναι καθόλου καλή. Εν μέρει γιατί δεν κοίταξα στο λεξικό το ρήμα заливаться /залиться , το οποίο έχει πέραν της μίας σημασίας. Εδώ κάναμε λάθος και εγώ και η Τάνια. Δεν σημαίνει μόνο πλημμυρίζω/ γεμίζω. Ή άλλη σημασίαб που μας ενδιαφέρει, είναι εδώ http://feb-web.ru/feb/mas/mas-abc/08/ma153817.htm
    Τρέχω όμως, γιατί θα έχω επισκέψεις, έρχονται οι θείοι (του συζύγου) από τη Ν. Αφρική. Ελπίζω απόψε γύρω στα μεσάνυχτα ή αύριο να σας πω περισσότερα. Ελπίζω μέχρι τότε να έχω καταλήξει και σε μια κάπως καλύτερη μετάφραση.

  121. Tania Rahmatoulina said

    117. Ωχ, εκείνη η συνέντευξη. Δεν θέλω ούτε να τη βλέπω ούτε να τη θυμάμαι, γιατί είναι γεμάτη λάθη. Δεν μετάφρασα ποτέ Μαγιακόφσκι! Ούτε καν προσπάθησα.
    Άκου, Λεμονόσοφ! Μα έτσι είναι όταν σου παίρνουν συνέντευξη άνθρωποι που δεν έχουν καμιά σχέση μ’ αυτά που ρωτάνε, ούτε καν στοιχειώδεις προσλαμβάνουσες παραστάσεις.

    Ναι, έτσι ακριβώς μεταφράσαμε ρωσική ποίηση, όπως το περιγράφω εκεί. Ο Κύπριος βέβαια δεν ήταν «κάποιος», αλλά ο Νέαρχος Γεωργιάδης – ρηξικέλευθος μελετητής/συγγραφέας του λαϊκού τραγουδιού των πόλεων, και όχι μόνον. Τον χάσαμε τον περασμένο Ιούλη…

    120. Μα γι΄ αυτό κι εγώ δεν μεταφράζω ποτέ ποίηση μόνη μου. Πρώτα θα ρωτήσω 5-6 Ρώσους φιλολόγους, που τους εμπιστεύομαι, και ύστερα θα αποφασίσω να δημοσιοποιήσω τη μετάφρασή μου. Ήταν προχειρότητα εκ μέρους μου να μεταφράσω τον συγκεκριμένο στίχο, χωρίς να προηγηθεί η απαραίτητη έρευνα και διασταύρωση πληροφοριών.

    118. Αποδίδεται στον Ντοστογιέφσκι, αλλά στην πραγματικότητα την είπε ο Γάλλος κριτικός του 19ου αιώνα Εζέν Μπογκιουέ.

  122. Μαρία said

    121
    Με παίδεψες με το Μπογκιουέ αλλά γούγλισα τη φράση και έπεσα στον υποκόμη Ευγένιο-Μελχιόρ ντε Βογκιουέ 🙂
    http://www.lexpress.fr/culture/livre/gogol_839034.html σημ. 1.

  123. Ασχετο, αλλά τώρα που βρήκαμε παπά…
    Τι ακριβώς σημαίνει ο πρώτος στίχος των περίφημων «Σκυθών» του Μπλοκ; Μιλώ για το κυριολεκτικό του νόημα, πριν από τα όποια βαθύτερα νοήματα μπορεί να έχει.

  124. Μαρία said

    123
    Μόνο παπά! Πάπα μάλλον πάπισσα.

  125. Tania Rahmatoulina said

    122. To πήρα από ρωσική πηγή χωρίς να ψάξω να δω πώς γράφεται στα γαλλικά και πώς μεταφράστηκε στα ελληνικά. Όμως ήξερα ότι κάποιος από σας θα ψάξει και θα το βρει.

    123. Η κατά λέξη μετάφραση είναι: «Εκατομμύρια εσείς, σκοτάδια και σκοτάδια και σκοτάδια εμείς». Φυσικά δεν σημαίνει τίποτα, αν δεν κατανοήσουμε το τι θέλει να πει ο Μπλοκ, αν δεν «σπάσουμε» τους κώδικές του. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται «μελέτη και μελέτη και μελέτη» (χμ… και χρόνος και χρόνος και χρόνος).

  126. Ευχαριστώ!

  127. Spyros N. Pappas said

    Για τη λέξη «μαλίνα» του υπόκοσμου ([…] Τη «малина» τη μεταφράζει «σμέουρα», αλλά μόνο σμέουρα δεν είναι. Είναι λέξη της αργκό και θα πει ο μυστικός τόπος που συναντιούνται οι κλέφτες, οι παράνομοι. Κι όταν ο στίχος λέει: «Раз однажды я малину οптом запродал» δεν εννοεί, όπως κατάλαβε ο Τριανταφυλλίδης, «Σμέουρα χοντρικά πούλησα μια φορά», αλλά ότι «πούλησε», πρόδωσε τους συντρόφους του! […]) θα πρέπει να σημειωθεί ότι είναι πασίγνωστη και μέσα από το δημοφιλές τραγούδι του περιθωρίου, με τίτλο «Myрка» . Ανήκει στα «μπλάτνι πέσνι» και αναφέρεται ακριβώς σε κάποια γυναίκα (Μαρούσα Κλίμαβα – παρατσούκλι «Μούρκα» δηλαδή γατούλα, αλλά έχει διφορούμενο νόημα κλπ κλπ.) που πρόδωσε (διέλυσε) κάποια συμμορία, και γι’ αυτό τον λόγο την πυροβόλησαν (δέχτηκε σφαίρα):

    …Ты зашухарила всю нашу малину
    И за это пулю получай.

    [ σε άλλη εκδοχή χρησιμοποιείται για την σφαίρα, η ενδιαφέρουσα αργκό λέξη «маслина» που σημαίνει κυριολεκτικά «ελιά» (…А теперь маслину получай!). Στο ρεμπέτικο τραγούδι «Στην υπόγα» υπάρχει ανάλογη έκφραση αργκό για την σφαίρα : […] Μπαίνει ένας μπάτσος με το κούφιο (δηλ. το πιστόλι) και ρίχνει μούσμουλα (δηλ. σφαίρες) στο ρούχο (δηλ. στο ψαχνό). Αν και αυτές οι παράλληλες «αναγνώσεις» ανήκουν σε άλλου είδους συζήτηση, αξίζει να σημειωθεί εδώ η εκφραστική σύμπτωση].

    Το δημοφιλές αυτό τραγούδι, λοιπόν, έχει διασκευάσει-εκτελέσει ακόμα και ο Βισότσκι, όπου και εκεί χρησιμοποιεί την επίμαχη ιδιωματική λέξη, σε ξεκάθαρη σχέση με τον κόσμο των «бандиты» και των «xулиганы», ώστε ακόμα και αν κάποιος(λ.χ. ρωσομαθής Έλληνας μεταφραστής, που θα φιλοδοξούσε να μεταφράσει Βισότσκι) δεν γνώριζε από άλλη πηγή τη σημασία της, θα μπορούσε, αν έκανε τον κόπο να ακούσει τη θρυλική «Μούρκα» από τον Βισότσκι, να αντιληφθεί το ακριβές νόημα:

    Ночью было тиxо, только ветер свищел,
    А в м а л и н е собрался совет,
    Все они бандиты, воры, xулиганы
    Выбирают свой авторитет.

    Διότι, είναι αδύνατη η σωστή μετάφραση του Βισότσκι, δίχως τη γνώση της ρωσικής αργκό και κυρίως των κοινωνικοπολιτικών συνθηκών
    που επικρατούσαν στη Ρωσία, όπως πολύ σωστά επεσήμανε στην εξαιρετική κριτική της η κ. Ραχματούλινα.

  128. Ιάκωβος said

    127,
    Πολύ ενδιαφέρον, είναι σαν να προσπαθούσε κάποιος να μεταφράσει το Κάτω στα λεμονάδικα και να μην ήξερε οτι το «δυο λαχανάδες πιάσανε» που κλέβανε «λάχανα» αναφέρεται στους πορτοφολάδες και τα πορτοφολια.

  129. sarant said

    127: Κύριε Παπά, ευχαριστώ πολύ για το πολύ ενδιαφέρον σχόλιο!

    Για όσους δεν διαβάζουν κυριλλικό, λέει «ο κόσμος των μπαντίτι και των χουλιγκάνι» -ναι, οι Ρώσοι έχουν πάρει την αγγλική λέξη.

  130. Tania Rahmatoulina said

    127. Ευχαριστώ πολύ και για τις πληροφορίες που δίνετε.
    Θα ήμουν ευτυχής, αν ο Τριανταφυλλίδης έπαιρνε ένα μάθημα και σταματούσε τη βάναυση κακοποίηση των Ρώσων ποιητών και συγγραφέων. Δυστυχώς φαίνεται να προχωρά ακάθεκτος. Μια ματιά να ρίξει κανείς στους τίτλους και στον αριθμό των μεταφράσεών του, θα πιστέψει ότι έχει μπροστά του έναν σούπερμαν, έναν υπεράνθρωπο που μεταφράζει ακόμα και στον ύπνο του. Αλλιώς δεν εξηγείται το πόσο πολλές μεταφράσεις βιβλίων κάνει σε ένα χρόνο. Εξηγείται όμως πολύ εύκολα η φριχτή ποιότητα των μεταφράσεών του.

  131. Ιάκωβος said

    Μια που αναφέρθηκε ο Μπλοκ, θυμάμαι την μεγάλη εντύπωση που μου είχαν κάνει οι Δώδεκα, απο παλιό βιβλιαράκι,μετάφραση νομίζω του Ρίτσου.Όλη η ατμόσφαιρα του ποιήματος μου είχε φανεί επιβλητική, κι ο τελευταίος στίχος με τον Ιησού Χριστό με είχε αφήσει άναυδο και απορούντα.

    Τελικά εμείς μπορεί να πολιτικολογούμε και να αναλύουμε, όμως στο τέλος την ιστορία μας θα την πεί ένας ποιητής.

    Και καμιά φορά, όπως στην περίπτωση του Μπλοκ και των Δώδεκα, θα την πεί πολύ πριν να μας συμβεί. Πρέπει να ξαναδιαβάσουμε τους Δώδεκα, ίσως μέσα στην πολυσημία τους τους καταλάβουμε καλύτερα σήμερα,που κόκκινοι φαντάροι, μπολσεβίκοι και σοβιετία είναι μια μακρυνή σελίδα στην Ιστορία της ανθρωπότητας, και που η Αγία Ζώνη του Εφραίμ μάζωξε τρακόσες χιλιάδες προσκυνητές μέσα στη πρώην Κόκκινη Μόσχα.

  132. Ιάκωβος said

    Συμπτωματικά, είχε πέσει στα χέρια μου μια μικρή ανθολογία ρώσικης ποίησης , μεταφρασμένη πάλι από Κύπριο, Γιώργο Μολέσκη, με τίτλο Εκατό χρόνια Ρώσικης ποίησης.

    Θυμάμαι οτι και ο Μπριούσωφ είχε γράψει στο ίδιο ύφος με τους Σκύθες για τους Ούννους, που ήρθαν από το Παμίρ. Και ο Σολοβιώφ μιλάει για Παν-μογγολισμό. Το αστείο είναι οτι ούτε οι Σκύθες ήταν Μογγόλοι, ούτε οι Ούννοι.

    Μου φαίνται πως σ όλη την Ευρώπη οι ποιητές εκείνη την περίοδο κάτι μεγάλο ακούγανε να έρχεται, παγκόσμιος πόλεμος, επαναστάσεις, δευτέρα παρουσία και πολλή βαρβαρότητα. Μπούχτισαν από «διαφθαρμένο» πολιτισμό και πολλοί στραφήκανε στους βάρβαρους προγόνους τους. Κι όσο πιο αποτυχημένο το κράτος τους και οπισθοδρομικό, τόσο πιο φανατικοί οι ίδιοι. Ο Ζία Γκεκάλπ, αναπολούσε στιφη έφιππων Τούρκων και οι Γερμανοί τους Γοτθους. Εμείς γλυτώσαμε με τον Παλαμά-πως να το κάνουμε, οι πρόγονοί μας δεν ήταν «τραγικής ποιότητας» όπως οι δικοί τους.

    Σήμερα όμως που το έθνος έπιασε πάτο, έχουμε γεμίσει μπλογκ εθνογκαγκά που ξαναθυμήθηκαν τους Δωριείς και μουρλαμένους ναζιστές που σέρνουν τις μπυροκοιλιές τους για στρατιωτικές ασκήσεις στους δρυμούς, μακρυά από το τριάρι στα Πατήσια.

  133. Ευχαριστούμε πολύ για αυτή την εξαιρετική κριτική. Σπανίζει στην Ελλάδα να συζητάμε για τη μετάφραση (λες και φύτρωσαν τα βιβλία) καθώς και για μεταφραστές που θεωρούνται ιδιαιτέρως «καθιερωμένοι». Σε πιάνει και μια στενοχώρια όταν σκέφτεσαι ότι είσαι στο έλεός του καθώς δεν ξέρεις ρώσικα.για να διασταυρώσεις με το πρωτότυπο.

  134. sarant said

    132: Και στην Αληθινή Απολογία του Σωκράτη, ο Βάρναλης λέει για Σκύθες.

  135. sarant said

    133: Λες και φύτρωσαν τα βιβλία -τι καλό!

  136. Μαρία said

    134
    Και το ξυρισμένο κεφάλι αλα χρυσάβγουλο «εσκυθισμένον ξυρώ» σε ένδειξη πένθους.

  137. Y. G. said

    Which side are you on, boys and girls? http://www.youtube.com/watch?v=9bKOz4QX5PY

    Αυριο ειναι επετειος.

  138. Σπύρος Ν. Παππάς said

    ΥΓ. στο σχόλιο 127: ο Βισότσκι, χρησιμοποιεί ξανά τη λέξη «малина», αυτή τη φορά στο ερωτικό τραγούδι «Kатерина» (1965) αλληγορικά, αλλά με την ίδια σημασία :

    Ты не бойся, Катя, Катерина, –
    Наша жизнь как речка потечёт!
    Что там жизнь! Не жизнь наша – малина!
    Я ведь режу баб не каждый год.

    Προκαλεί εντύπωση το γεγονός, ότι ο Βούλγαρος μεταφραστής του τραγουδιού, Βασίλ Στάνεφ (Васил Станев, 1982), αν και μεταφράζει από τα ρωσικά στα βουλγαρικά (δηλ. δύο αδελφές γλώσσες με κυριλλικό αλφάβητο) σεβόμενος απολύτως τη δομή και την ομοιοκαταληξία (Kатерина-малина) του πρωτοτύπου (ένα γενικότερο ζήτημα που πολύ σωστά τόνισε στην κριτική της η κ. Ραχματούλινα) αφήνει ακέραια την επίμαχη ιδιωματική λέξη -την οποία θέτει πολύ εύστοχα εντός εισαγωγικών προκειμένου να δείξει ότι είναι ιδιωματική-, δίχως να αναζητήσει εναλλακτική απόδοση, δίνοντας στο τέλος της μετάφρασης, την εξήγηση σε υποσημείωση:

    Ти не бой се, Кате, Катерина!
    Тоз живот ше текне кат река!
    Нашто туй живот ли е? – «малина»¹
    Не убивам всеки ден жена.

    1 «Малина» – бандитска квартира, явка, непреводимо на български (= κατάλυμα εγκληματιών, γιάφκα, αμετάφραστο στα βουλγαρικά).

    [Βλ. τα δύο κείμενα σε αντιπαραβολή: http://www.wysotsky.com/1026.htm?315 ]

    Αυτή η μεταχείριση, και η ένδειξη «αμετάφραστο στα βουλγαρικά» (φυσικά, προς όφελος του Βισότσκι) αποτελούν στοιχεία μεταφραστικού ήθους και σπάνιας ευαισθησίας απέναντι στην ιερότητα του προσώπου του Βισότσκι, ενός μυθικού καλλιτέχνη για όλες τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλόκ (σημειωτέον, ότι ο Βισότσκι, στα 1976, επισκεπτόμενος τη Βουλγαρία με το Θέατρο Taganka, ηχογράφησε και έναν δίσκο με 15 τραγούδια για λογαριασμό της βουλγαρικής Balkanton). Προφανώς, η αναφορά στον τίτλο «Ο άγιος Βλαδίμηρος του πάθους» από τον к. Τριανταφυλλίδη, μόνο ως κακόγουστη και επιπόλαια -από κεκτημένη ταχύτητα- αναπαραγωγή αυτής της «ιερότητας» του προσώπου θα μπορούσε να εκληφθεί. Ο πραγματικός σεβασμός, φαίνεται στην -μεταφραστική- πράξη, και όχι στις γονυκλισίες και τα θυμιάματα…

  139. sarant said

    Εντυπωσιακό!

  140. Λ said

    120. Καλημέρα,
    Σκέφτηκα μερικές παραλλαγές, παρακαλώ βοηθήστε.

    Ξαφνικά τ’ αλογοκούδουνο αλαλάζει, αλαλαή φανταστική
    Κουδουνολάλημα αντηχεί γλυκό
    Γλυκό κουδουνολάλημα τρανώνει στον αέρα

    Εικόνα και ήχος
    Νομίζω συμφωνούμε όλοι ότι δεν μεταφράζουμε λέξεις αλλά ιδέες. Στην προκειμένη περίπτωση μέρος της ιδέας είναι μια πολύ «δυνατή» εικόνα. Όπως λέει η κυρία Ραχματούλινα, ο Γκόγκολ παρομοιάζει τη Ρωσία με τρόικα, που τρέχει με ξέφρενη, τρελή ταχύτητα (Δεν είσαι κι εσύ, Ρωσία, που τρέχεις σαν μια ξέφρενη, αξεπέραστη τρόικα). Οπότε στη εικόνα αυτή ο Γκόγκολ προσθέτει και τη διάσταση του αχού των κουδουνιών της τρόικας που αρχίζουν ξαφνικά και είναι στη διαπασών.
    Το ρήμα заливаться όπως είπαμε πιο πάνω σημαίνει πλημμυρίζω – γεμίζω αλλά έχει επίσης τη σημασία της ξαφνικής/ βίαιης/μεγάλης σε έκταση ενέργειας:

    заливаться II = , залиться: залиться лаем (begin* to) bark violently; заливаться II смехом rock with laughter; залиться песней burst* into song; залиться плачем,
    смехом burst* out crying, laughing.
    http://rus-eng.slovaronline.com/%D0%97/%D0%97%D0%90/7359-ZALIVATSYA

    Колокольчик: καμπανάκι ή κουδούνι
    Όπως και στην πρώτη προσπάθεια μου, που προέκυψε από την ανάγκη να εξηγήσω στους μη ρωσομαθείς το νόημα της φράσης, κατέληξα στην επιλογή κουδούνι μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου, καθώς πρόκειται για το όργανο που κρέμεται από λαιμό ζώου, ενώ η καμπάνα χρησιμοποιείται κυρίως για εκκλησίες (υπάρχει και το καμπανάκι που προειδοποιεί τις γυναίκες ότι λήγει ο χρόνος γονιμότητας). Πέρασαν από το μυαλό μου σχεδόν ταυτόχρονα εικόνες με πρόβατα που περνούσαν μπροστά από το σπίτι μας στο μη ασφαλτωμένο δρόμο όταν ήμουν μικρή, επίσης, η αναφορά του Καζαντζάκη, δεν είμαι σίγουρη σε ποιο μυθιστόρημα, στο αρμονικό λάλημα των κουδουνιών των κοπαδιών και που όταν δεν ήταν καλό κάποιον ενοχλούσε τόσο πολύ που αναγκαζόταν να ανέβει στο βουνό να ρυθμίσει τα κουδούνια για να ησυχάσει από την παραφωνία τους και τέλος, η αναφορά του Γιώργου Κοτζιούλα σε κυπροκούδουνα στην Πικρή Ζωή. Ο Κοτζιούλας νομίζω μ’ έσωσε γιατί γκούγκλαρα αμέσως «κυπροκούδουνα» οπότε οδηγήθηκα σε πιο ενδιαφέροντα λίκνα, όπως αυτά, στα οποία βρήκα και τις λέξεις κουδουνολάλημα και αλογοκούδουνο:
    http://androni.blogspot.com/2013/05/blog-post_20.html
    http://users.sch.gr/vaxtsavanis/koudounia_&_kipria.html

  141. Λ said

    Έχει πλάκα το σκεύτηκα, Νικοκύρη, μπορείτε να το διορθώσετε σας παρακαλώ;

  142. Λ said

    Ξαφνικά τ’ αλογοκούδονο φανταστικά αλαλάζει.

  143. Tania Rahmatoulina said

    138. Είδα μόλις τώρα το σχόλιό σας. Έχω την εντύπωση ότι υπάρχει η έκφραση жизнь – малина που σημαίνει περίπου ζωή «στρωμένη με ροδοπέταλα», εύκολη ζωή, ωραία ζωή. Όμως έχει πολλά χρόνια να την ακούσω ή να τη διαβάσω, γι΄ αυτό πρέπει να το ψάξω και θα σας πω. Πάντως, δεν νομίζω στο συγκεκριμένο τραγούδι η λέξη να είναι της αργκό. Όμως θα το ψάξω οπωσδήποτε, ίσως τα καταφέρω απόψε, και θα σας πω.

  144. Ηλεφούφουτος said

    Ε ναι.
    Μου φαίνεται μάλιστα ότι έχω ακούσει τη λέξη μεταφορικά με θετική έννοια από ένα τραγούδι των Λιουμπέ αλλά άμα συνομολογούν τα λεξικά:
    http://phraseology.academic.ru/4102/%D0%9D%D0%B5_%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D1%8C,_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0

    τι άλλη μαρτυρία χρειαζόμαστε;

  145. Ηλεφούφουτος said

    144 Άκυρο αυτό με τους Λιουμπέ.
    Αυτό το τραγούδι εννοούσα
    http://www.allthelyrics.com/forum/showthread.php?t=67791

    αλλά δεν είναι σαφές πού κολλάει η μαλίνα (το σμέουρο που λέει κι ο Μάντεσον και αντιγράφει τυφλά ο ΤΡιανταφυλλίδης).

    Σημειωτέον ότι αυτό το μούρο είναι πολύ μέσα στην καθημερινή ζωή των Ρώσων, αφού φτιάχνουν μαρμελάδα από αυτό, η οποία συνοδεύει το απογευματινό τσάι (ή αρωματίζουν τη βότκα http://alcostar.ru/wp-content/uploads/2010/04/image16.png), οπότε λογικό είναι να παίρνει και τη μεταφορική σημασία του ραχατιού.

  146. Tania Rahmatoulina said

    145 Αυτά τα φρούτα малина, калина κλπ. τα συναντάμε και στον κινηματογραφο, θυμάμαι την εξοχη ταινία με τον Σουκσιν Калина красная, . στην ποιηση, στα δημοτικά τραγουδια, στις παροιμίες. Ποτε με κυριολεκτική σημασια και ποτε με μεταφορική. Είναι δηλαδή και σαν φρούτα και σαν έννοιες/σύμβολα πολύ δημοφιλή στη Ρωσια.

  147. Σπύρος Ν. Παππάς said

    143. Ευχαριστώ. Προφανώς εσείς γνωρίζετε καλύτερα. Εγώ το σημείωσα, σε σχέση με τη βουλγαρική μετάφραση που είδα και παραπέμπει στην ιδιωματική αργκό λέξη. Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να ελεγχθεί η μεταφραστική προσέγγιση του Στάνεφ.

  148. Tania Rahmatoulina said

    138. Ναι, όπως το θυμομουν είναι, δηλαδή ζωή ανέμελη, χαρούμενη. Γιατι, ενω η βουλγαρική μετάφραση του τραγουδιού είναι τέλεια, τη λεξη μαλινα την αφήνει αμετάφραστη, βάζοντας μάλιστα λανθασμένη υποσημείωση, δεν μπορω να καταλάβω. Πάντως στα βουλγαρικά έχει μόνο μια σημασία, αυτή του φρούτου, και ταυτόχρονα είναι και γυναικείο όνομα.

  149. tsopanakos said

    Άσχετο, αλλά είναι ενδιαφέρον ότι το ελληνικό σμέουρο σχετίζεται μόνο με το ρουμανικό zmeur (βλάχικος δάκτυλος).
    Στις υπόλοιπες βαλκανικές γλώσσες έχουμε «μαλίνα» στους Σλάβους και 2 «ανάδελφα» σε αλβανικά και τουρκικά (mjedër και ahududu αντίστοιχα).

  150. Tania Rahmatoulina said

    Όχι, δεν είναι άσχετο, αντίθετα, είναι πολύ ενδιαφέρον να παρακολουθεί κανείς το ταξίδι των λέξεων απ’ τη μια γλώσσα στην άλλη.

  151. Σπύρος Ν. Παππάς said

    148. Το κοίταξα ξανά, προσπαθώντας να κατανοήσω την επιλογή του Στάνεφ, μάλιστα, σε μια τέτοια μετάφραση την οποία χαρακτηρίζετε, κατά τ’ άλλα «τέλεια». Μου έκανε και μένα εντύπωση αυτή η αναντιστοιχία (συγκρίνοντας και με άλλες μεταφράσεις λ.χ. στα αγγλικά) και παρότι έχετε απόλυτο δίκιο για την ύπαρξη της αυτούσιας έκφρασης «жизнь – малина» που μπορούμε να πούμε ότι αντιστοιχεί στην ελληνική έκφραση «ζωή χαρισάμενη» (για τη λέξη «малина» δίνεται ο προσδιορισμός «нечто приятное, доставляющее удовольствие»)
    υποψιάζομαι ότι στην προκειμένη περίπτωση, ο Βούλγαρος Στάνεφ (για την καλή γνώση των ρωσικών του οποίου δεν νομίζω ότι θα πρέπει να αμφιβάλουμε), ενδέχεται να είδε στο κείμενο, περίσσοτερα και βαθύτερα πράγματα, από τα προφανή μιας πρώτης ανάγνωσης. Αναρωτιέμαι -προσπαθώντας να μπώ στη λογική του- μήπως ο Βισότσκι διαχωρίζει σκοπίμως τις δύο λέξεις με το «наша» και την παύλα, οδηγώντας ενδεχομένως τον Βούλγαρο μεταφραστή στο να αναλύσει την στροφή νοηματικά ως εξής: υπάρχει αρχικά η παραδοχή ότι «η
    ζ ω ή μ α ς κυλάει σαν ποτάμι» (άρα είναι σύντομη για να αναλώνεται σε μικρότητες) και μετά αναρωτιέται ο Β. αν αυτό που έχουν τώρα μαζί (αυτός και η Κατερίνα) «είναι όντως ζ ω ή» (ειρωνικά: «αυτό σημαίνει ζωή»)-και για τον λόγο τούτο ο Στάνεφ μοιάζει να επιλέγει εδώ το ερωτηματικό και όχι το θαυμαστικό- ενώ ακολουθεί η επόμενη παραδοχή ότι «όχι, δεν είναι ζ ω ή αυτό που έχουμε (δεν είναι ζωή αυτή, η κοινή, η δ ι κ ή μ α ς)» α λ λ ά (αν δεχτούμε ότι η παύλα υποκαθιστά το σιωπηρό «αλλά») μια «малина» (δηλ. κατάλυμα εγκληματιών, μια εγκληματική σχέση κάτω από την ίδια στέγη), εξηγώντας, ίσως την ακόλουθη ειρωνική έκφραση ότι «δεν σκοτώνει γυναίκα κάθε μέρα». Διαισθάνομαι, λοιπόν, μήπως ο Βούλγαρος μεταφραστής διακρίνει, κάτι που δεν είδαν οι υπόλοιποι, ότι η αρχική σχέση και κοινή ζωή, εξελίχθηκε τελικά σε ένα «αλληλοσπάραγμα» και γι’ αυτό τον λόγο βρίσκει συνεπέστερο τον διαχωρισμό τον δύο λέξεων «ζωή» (жизнь) και «δική μας» (наша) με την μεσολάβηση της παύλας την οποία ακολουθεί η ιδιωματική λέξη «малина» (την οποία, υπενθυμίζω, ότι θέτει εντός εισαγωγικών, δίνοντας σε υποσημείωση την εξήγηση) ενώ η παύλα στην κανονική θέση της, «жизнь – малина» οδηγεί αυτονόητα στη σημασία που πολύ σωστά αναφέρατε. Αλλιώς, δεν βλέπω για ποιόν -μεταφραστικό- λόγο να το κάνει. Αν είναι σε θέση να γνωρίζει την ιδιωματική «малина», δεν θα μπορούσε, άραγε, να διακρίνει ή να αναζητήσει (σε περίπτωση όπου είχε δίλημμα) την ορθή σημασία της σύνθετης λέξης «жизнь – малина» εφ’ όσον και στα βουλγαρικά η λέξη «малина», όπως και στα ρωσικά, σημαίνει κυριολεκτικά το σμέουρο (Rubus idaeus); Δεν ξέρω, ίσως να κάνω και λάθος…

  152. Tania Rahmatoulina said

    151. Στο συγκεκριμενο τραγουδι δεν χωράει αλλη εξήγηση εκτός της «ανεμελης, πλούσιας ζωής». Διασταύρωσσ την πληροφορια. Πραγματικα δεν μπορω να καταλάβω γιατί ο Στανεφ αφησε τη μαλινα αμετάφραστη. Στα τουρκικά, όπως μου είπανε, ο μεταφραστης την απέδωσε ως προσφώνηση, σαν να απευθύνεται σε μια κοπελα που την αποκαλεί, περιπου. «σμεουρακι».
    Πάντως η παύλα στα ρωσικά αντικαθιστά το ρήμα είμαι. Π.χ. η Μαρια – ωραία, δηλ. η Μαρια είναι ωραία.

  153. Σπύρος Ν. Παππάς said

    Οπωσδήποτε έχετε δίκιο. Προσπάθησα απλώς να ανιχνεύσω την αιτία που οδήγησε τον Στάνεφ σε αυτή την περίεργη επιλογή. Πάντως, χαίρομαι που με την ευκαιρία ανοίχτηκε αυτή η εποικοδομητική συζήτηση. Να είστε πάντα καλά!

  154. […] του Βισότσκιν που προσπαθούσα μάταια να μεταφράσω, καλή ώρα όπως  ο άλλος, από τα Ρώσικα στα Ελληνικά. Στην πραγματικότητα, μου […]

  155. […] του Βισότσκιν που προσπαθούσα μάταια να μεταφράσω, καλή ώρα όπως  ο άλλος, από τα Ρώσικα στα Ελληνικά. Στην πραγματικότητα μου […]

  156. […] Βισότσκιν που προσπαθούσα μάταια να μεταφράσω, καλή ώρα όπως προσπάθησε ο άλλος, από τα Ρώσικα στα Ελληνικά.  Στην […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: