Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Δυο κείμενα για τους Βαλαάδες (συνεργασία Γιάννη Μαλλιαρού)

Posted by sarant στο 14 Ιουλίου, 2014


Τις προάλλες, που συζητούσαμε για το μακεδονικό, ήρθε η συζήτηση και στους Βαλαάδες, τους ελληνόφωνους μουσουλμάνους που κατοικούσαν περίπου ως το 1924 στους σημερινούς νομούς Κοζάνης και Γρεβενών και οι οποίοι, ακριβώς επειδή ήταν μουσουλμάνοι, υπαχθήκανε στην ανταλλαγή πληθυσμών που έγινε με αποκλειστικό κριτήριο το θρήσκευμα, κι έτσι μεταφέρθηκαν στη Μικρασία.

Στα σχόλια εκείνου του προχτεσινού άρθρου έγιναν αξιόλογες τοποθετήσεις για τους Βαλαάδες (π.χ. εδώ και εδώ), ενώ ο φίλος Γιάννης Μαλλιαρός έγραψε στο ιστολόγιό του μια καταπληκτική εμπειρία του με Βαλαάδες πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια. Μου άρεσε πολύ το άρθρο του και του ζήτησα την άδεια να το αναδημοσιεύσω εδώ, ενώ έβαλα κι ένα παλιό άρθρο που είχα στα ηλεσυρτάρια μου, γραμμένο από τον κοζανίτη λόγιο Κ. Τσιτσελίκη το 1909, όταν δηλαδή όλη η περιοχή ήταν ακόμα οθωμανική.

Το άρθρο του Γιάννη Μαλλιαρού:

Στα σχόλια του χθεσινού άρθρου του Σαραντάκου έγινε αναφορά στους Βαλαάδες. Τον όρο μέχρι χθες δεν τον ήξερα, αλλά την περίπτωσή τους την ήξερα πολύ καλά. Βαλαάδες, λοιπόν, λέγονταν οι μουσουλμάνοι αλλά ελληνόφωνοι της δυτικής Μακεδονίας. Παρόμοια περίπτωση κι οι Τουρκοκρητικοί. Κι έχω γνωρίσει κι απ’ τις δυο περιπτώσεις Και τους δυο το μακρινό 1998. Μόνο που οι πρώτοι δεν ήξεραν πως είχαν αυτό το όνομα. Αλλά ας διηγηθώ τα γεγονότα με τη σειρά, κι είναι αρκετά.

Μέχρι το 1997 δεν είχα επαφή με την Τουρκία παρά μόνο απ’ ό,τι άκουγα από τα ραδιόφωνα ή διάβαζα σε εφημερίδες και περαδώθε. Την έβλεπα από την παραλία που έκανα μπάνιο στη Μυτιλήνη αλλά είναι κάμποσα μίλια μακρυά. Το 1996 βρίσκομαι πολύ κοντά της, στο Διδυμότειχο. Που δεν ήταν μόνο κοντά σαν απόσταση (ο δρόμος σε κάποια σημεία περνάει ακριβώς δίπλα απ’ τον ποταμό που χωρίζει τις δυο χώρες, όταν πηγαίναμε για βόλτα στην Τσίγλα βλέπαμε απέναντι τον Τούρκο τον σκοπό, φτάναμε μέχρι τα σύνορα στις Καστανιές κλπ, οι μιναρέδες του μεγάλου τζαμιού (Σελιμιγιέ) της Αδριανούπολης φαίνονταν από πάρα πολλά σημεία που κυκλοφορούσαμε) αλλά ήταν σ’ όλες τις συζητήσεις των ντόπιων. Ήταν επηρεασμένοι από τη γειτνίαση.

Η γέφυρα της Αδριανούπολης

Τον Νοέμβρη του 1997 διοργανώνεται μια εκδρομή συναδέλφων προς τη γειτονική χώρα. Το πρόγραμμα έλεγε αναχώρηση στις 8:30 από Ορεστιάδα ώστε να περάσουμε με το άνοιγμα του τελωνείου στις 9, να δούμε την Αδριανούπολη και μετά να πάμε μέχρι Σηλυβρία για μεσημεριανό (αυτό ήταν τελείως τρελό, αλλά δεν το σχολιάζω τώρα). Το πρόβλημα ήταν πως από το τελωνείο στις Καστανιές δεν πέρναγαν λεωφορεία (και το πρακτορείο δεν το ήξερε – αλλά δεν ήταν το μόνο σημείο ανοργανωσιάς του πρακτορείου). Έτσι πήγαμε μέχρι τους Κήπους και μιας και είχαμε απομακρυνθεί απ’ την Αδριανούπολη κι απ’ την άλλη η ώρα είχε περάσει, συνεχίσαμε για τη Σηλυβρία. Φτάσαμε στις 15:30 και μας είπαν πως θα φύγουμε σε μια ώρα, διαμαρτυρηθήκαμε και φύγαμε σε δυο (πάλι λίγο ήταν για τόσο ταξίδι) και γυρίσαμε απ’ την εκδρομή έχοντας δει ένα μεγάλο μέρος της Ευρωπαϊκής Τουρκίας μέσα από το λεωφορείο.

Στο δρόμο για Σηλυβρία. Έχουμε ξενάγηση από τον τότε προϊστάμενο του γραφείου που συμμετείχε στην εκδρομή

Η εκδρομή ήταν σκέτη αποτυχία, αλλά μας έδειξε πως δεν είναι τίποτα το φοβερό να βρεθείς απ’ την άλλη μεριά των συνόρων. Έτσι, εμείς σαν οικογένεια και μια συνάδελφος ακόμα είπαμε να συμμετάσχουμε σε μια πρωτομαγιάτικη εκδρομή προς Κωνσταντινούπολη. Πέμπτη προς Παρασκευή ξημερώματα θα βρίσκαμε το γκρουπ, Τετάρτη απόγεμα με ειδοποιούν πως δεν μαζεύτηκαν αρκετά άτομα κι η εκδρομή ματαιώνεται. Μου τη δίνει τελείως και βγαίνω στη Διδυμότειχο να βρω τρόπο για μια ημερήσια εκδρομή στην Αδριανούπολη, αλλά ανακαλύπτω πως είναι θρύλος το ότι είναι εύκολο να πας μέχρις εκεί με ταξί κ.ά. Κι αποφασίζουμε να πάμε με το δικό μας αυτοκίνητο. Τρέχουμε λίγο για τις διαδικασίες, αλλά την Παρασκευή το πρωί περνάμε τα σύνορα.

Το Σελιμιγιέ τζαμί και μπροστά άγαλμα του αρχιτέκτονά του Σινάν.

Κάνουμε τη βόλτα μας στην Αδριανούπολη και κάποια στιγμή ακούμε το μουεζίνη που καλούσε τους πιστούς για τη μεγάλη προσευχή της Παρασκευής. Κάνουμε χάζι και δεν δίνουμε σημασία. Συνεχίζουμε τη βόλτα μας που μας βγάζει στο μεγάλο τζαμί που λέγαμε. Βρισκόμαστε στον περίβολο, βλέπουμε τον κόσμο που μπαίνει και αρχίζει μια σειρά από αψυχολόγητες κινήσεις που ευτυχώς δεν είχαν κανένα κακό αποτέλεσμα. Προτείνω στο Δημήτρη να μπούμε στο τζαμί (με τη συμφωνία πως θα κάνουμε ό,τι κάνουν – θα ήταν εντελώς προκλητικό να υπάρχουν δυο χιλιάδες γονατισμένοι κι εμείς οι δυο όρθιοι). Γιατί λάθος; Μα ο Δημήτρης ήταν μόλις 9 χρονών, άρα τυπικά δεν έπρεπε να είναι με τους άντρες. Και τι δουλειά είχαμε μέσα στην πιο ιερή στιγμή της βδομάδας των μουσουλμάνων;

Μπροστά απ’ το τζαμί. Ετοιμασίες για την προσευχή.

Μπαίνουμε μέσα (αφού βγάλαμε τα παπούτσια μας) και καθόμαστε κάτω όπως οι υπόλοιποι. Χαλαρά, είναι κάποιος που μιλάει, ακόμα δεν έχει αρχίσει η προσευχή, τι τους λέει δεν έχουμ’ ιδέα. Ο διπλανός μου κάτι μου λέει. Αφού τούρκικα δεν ξέρω, τι να του απαντήσω, το αφήνω να περάσει. Αλλ’ εκείνος επιμένει. Κι εν τη αφελεία μου του λέω «Γιουνάν, Γιουνάν». Πάει να πει Έλληνας. Χωρίς να σκεφτώ πως αυτό είναι μειονέκτημα εκείνη τη στιγμή γιατί οι άνθρωποι προσεύχονταν και τι δουλειά είχε ένας αλλόπιστος εκείνη την ώρα. Χώρια που αν ήταν τίποτα εθνικιστής θα είχα άλλα μπλεξίματα. Αλλά, εντελώς παραδόξως, με χτυπάει στο ώμο και μου λέει «γεια σου ρε παλικάρι». Σοκ και δέος.

Με τον Ριζά. Μόλις βγήκαμε κι ποζάρουμε σε μια αναμνηστική φωτογραφία

Πιάσαμε την ψιλοκουβέντα μέχρι που μας έκραξαν οι γύρω. Ήρθε κι η ώρα της προσευχής κι όταν τελειώσαμε απ’ αυτά συνεχίσαμε την κουβέντα μας απ’ έξω. Ο Ριζά (αυτό ήταν το όνομα του Τούρκου, γύρω στα 70 τότε) ήταν απ’ την Προύσα κι είχε έρθει στην Αδριανούπολη να γκιζιρίσει (= περιηγηθεί). Και μας είπε πως στην Προύσα ήταν καμιά 200 άτομα που μίλαγαν τη γλώσσα της πατρίδας κι όποτε θέλανε να μιλήσουν και ν’ ακούσουν ελληνικά μαζεύονταν σ’ ένα συγκεκριμένο καφενείο. Πως η καταγωγή του ήταν από κάπου απ’ τα Γρεβενά και πως με την ανταλλαγή η μάνα του βρέθηκε έξ’ απ’ την Προύσα κι εγκαταστάθηκε εκεί (ήταν δηλ. απ’ τους Βαλλαάδες)! Ανταλλάξαμε και τηλέφωνα χωρίς να πιστεύουμε και πολύ πως θα ξαναβρεθούμε, αλλά το κισμέτ μας ήταν άλλο (ε, στην Τουρκία ήμασταν, το κισμέτ κάνει κουμάντο εκεί)!

Μετά από κάνα μήνα, το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος δηλώνουμε συμμετοχή σε εκδρομή στη Βουλγαρία αλλά παράλληλα (αφού την είχαμε πάθει την προηγούμενη φορά) ετοιμάζουμε εναλλακτική και μια Κωνσταντινούπολη. Κι όταν μας λέει το πρακτορείο πως δεν μαζεύτηκε κόσμος, εμείς δεν στεναχωρεθήκαμε καθόλου. Παρασκευή μεσημέρι μία παρά πέντε ήμασταν στο ελληνικό γραφείο εξόδου, μία παρά δυο λεπτά στο τούρκικο. Στη μία κλείνανε κανονικά, αλλά τι να κάνουν, καθυστέρησαν μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες και να περάσουμε.

Βόλτα στην Ντάριτσα. Μας ξεναγεί ο Μουσταφά.

Κυριακή πρωί αποφασίζουμε να πάμε μέχρι την πρώην Αρετσού, τη σημερινή Ντάριτσα (Darıca), που ήταν το χωριό τους παππού της Μαρίας. Πάμε μέχρις εκεί και προσπαθούμε να βρούμε παλιά χνάρια. Μιλάμε αγγλικά σε κάτι πιτσιρίκια που δεν μας καταλαβαίνουν, πιάνουν όμως πως είμαστε Έλληνες και μας παίρνουν απ’ το χέρι. Κάπου καθυστερώ εγώ και πλησιάζω βλέπω τη Μαρία με τους υπόλοιπους να μιλάνε με κάποιον. Και να μιλάνε κανονικά. Πάω κοντά και τον ακούω να λέει πως «έπαε ήντανε χωριό μεγάαλο». Ώπα, λέω, τι γίνετ’ εδώ; Ο Μουσταφά (65 χρονών τότε) ήταν Τουρκοκρητικός. Οι παππούδες του είχαν έρθει απ’ την Κρήτη και η γιαγιά του δεν δέχτηκε να μάθει τούρκικα. Απόκτησε 8 10 εγγόνια. Απ’ αυτά τα 5, αυτά που θέλαν επαφή με τη γιαγιά, έμαθαν ελληνικά. Τα άλλα 3, δεν το θεώρησαν απαραίτητο! Ο Μουσταφά είχε πάει και μετανάστης στη Γερμανία όπου κάνοντας παρέα με Έλληνες, έμαθε ελληνικά πολύ καλύτερα.

Αλλά η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Γιατί φεύγοντας απ’ την Ντάριτσα αποφασίζουμε να κάνουμε την παλαβάδα και να πάμε μέχρι την Προύσα και να βρούμε τον Ριζά. Πράγμα που γίνεται και στο σπίτι του μαθαίνουμε πολλά περισσότερα για την ιστορία του. Γιατί στο σπίτι (που βέβαια μας κάνουν το τραπέζι) μαζεύονται οι αδερφές του και η μάνα του!!! Στα 96 η γιαγιά να μας λέει ιστορίες απ’ τα παλιά. Οι αδερφές ήρθαν ν’ ακούσουν τη γλώσσα τους, γιατί αυτές ως γυναίκες δεν μπορούσαν να πάνε στο καφενείο και μόνο μεταξύ τους τη μιλάγανε. Αλλά εμείς τη μιλάγαμε πολύ ωραία γιατί αυτοί τόσον καιρό μεσ’ στους Τούρκους την είχαν χαλάσει

Στο σπίτι του Ριζά. Έρχονται η μάνα του, οι αδερφές του και στο τέλος και ο αδερφός του. Επίσης η νύφη του (και βέβαια η γυναίκα του, η μόνη που δεν μιλάει ελληνικά, αλλά τα καταλαβαίνει).

Ας πω μερικές απ’ τις ιστορίες της γιαγιάς. Μας είπε για τον παπα-Γιώργη που τους μάθαινε γράμματα (παρόλο που ήταν γυναίκα και δη τουρκοπούλα) και μας απήγγειλε (ναι, τόσα χρόνια μετά) από το αναγνωστικό που κάνανε. Μας είπε για την ανταλλαγή των πληθυσμών που κατέβηκαν με το βόδι (με κάρο δηλ. που το έσερνε βόδι) μέχρι τη Σαλονίκη όπου ο πατέρας της πούλησε το βόδι και μπήκαν στο βαπόρι που τους έβγαλε στη Σμύρνη. Που εκεί τους κυνήγησαν οι τσέτες γιατί τους έλεγαν «Φύγετε να πάτε στην πατρίδα σας, πατριώτες. Δεν είστε Τούρκοι εσείς. Εσείς δεν ξέρετε νερό να γυρέψετε να πιείτε. Δεν ξέρετε ψωμί να ζητήσετε να φάτε». Κι όπου φύγει φύγει. Πως πήγαν προς το Ικόνιο αλλά δεν τους άρεσε. Πως έψαχναν ένα μέρος να θυμίζει τον τόπο τους κι όταν έφτασαν κοντά στην Προύσα με το ψηλό βουνό από πάνω της (Ουλού, = Όλυμπος) και τη λίμνη (Απολλωνιάδα) από δίπλα τους άρεσε κι εγκαταστάθηκαν εκεί. Βέβαια αυτό με μπέρδεψε γιατί στα Γρεβενά κοντά λίμνη δεν ξέρω, αντίθετα μου κόλλαγε καλύτερα η Απολλωνία, δίπλα στη Βόλβη, κοντά στη Θεσσαλονίκη αλλά η σημερινή αναφορά πως οι Βαλαάδες ήταν οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι της δυτικής Μακεδονίας έρχεται να επιβεβαιώσει πως κάπου κοντά απ’ τα Γρεβενά ήταν η καταγωγή.

Κι αφού ξαναγυρίσαμε στους Βαλαάδες, πάει να πει πως το σημείωμα τούτο έκανε τον κύκλο του κι ολοκληρώθηκε. Όσο για Τουρκοκρητικούς, μερικά χρόνια αργότερα συνάντησα αρκετούς στ’ Αϊβαλί.

Εδώ τελειώνει η έξοχη αφήγηση του Γιάννη Μαλλιαρού, ο οποίος είχε την εξαιρετική ιδέα να βρει τα βιντεάκια του από εκείνη τη μακρινή εποχή.

Προσθέτω τώρα το άρθρο του Τσιτσελίκη, που δημοσιεύτηκε στο Ημερολόγιον 1909 του περιοδικού Ελλάς, δηλ. τον Δεκέμβριο του 1908. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του συντάκτη του, είναι το πρώτο που γράφτηκε ποτέ για το θέμα -αλλά δεν ξέρω αν αυτό αληθεύει. Κατ΄εξαίρεση, επειδή το άρθρο ήταν γραμμένο σε αντιπαθητική καθαρεύουσα, το μετέφρασα πρόχειρα σε σημερινή νεοελληνική, όμως κράτησα μερικές λέξεις του συντάκτη, όπως το «λαοδίφης».

Οι Βαλαάδες

Στα νοτιοδυτικά της Μακεδονίας, στο σαντζάκι των Σερβίων, πλάι στα ελληνοτουρκικά σύνορα, κατοικεί ολιγάριθμος λαός ελληνικός, που όμως παραμένει άγνωστος στον ελληνισμό. Απ’ όσα έχω εγώ τουλάχιστον διαβάσει, κανείς από τους ημέτερους λαοδίφες ή ιστορικούς δεν έχει γράψει κάτι για τούτο τον λαό, κι αυτό είναι ακόμα πιο λυπηρό αν σκεφτούμε ότι πρόκειται για λαό ελληνικότατο, παρ’ όλο που πρεσβεύει τη μουσουλμανική θρησκεία, πράγμα που τον χωρίζει από εμάς. Είναι οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι, γνωστοί στη Νότια Μακεδονία και τη Βόρεια Θεσσαλία με το όνομα Βαλαάδες.

Κατοικούν αποκλειστικά και μόνο στις δύο υποδιοικήσεις Γρεβενών και Νάσελιτς [Λειψίστα ή Ανασελίτσα] και ο πληθυσμός τους μολις φτάνει τις 14 χιλιάδες. Τα χωριά στα οποία κατοικούν είναι περί τα 23, και κείνται κυρίως στη δεξιά όχθη του ποταμού Αλιάκμονα, αν και υπάρχουν και μερικά χωριά στην αριστερή όχθη. Πολλά από αυτά τα χωριά είναι μικτά, κατοικούμενα και από δικούς μας χριστιανούς Έλληνες. Τα κυριότερα χωριά των Βαλαάδων, πέρα από τις κωμοπόλεις Γρεβενών και Νάσελιτς, όπου επίσης κατοικούν, είναι η Βρογγίστα, το Τσούρχλι, Κρίβτσι, Τσοτύλι, Πυλωρί, Λάια, Σπάτα, κλπ.

Όλοι ανεξαιρέτως μιλάνε τη ελληνική γλώσσα, και πολύ δύσκολα μαθαίνουν την τουρκική, από την οποία μεταχειρίζονται ορισμένες μόνο λέξεις, και κυρίως τη λέξη «Βαλαά» (Μα τον Θεό).

Εικάζεται ότι ονομάστηκαν Βαλαάδες επειδή χρησιμοποιούσαν κατά κόρον αυτή τη λέξη. Οι Έλληνες που κατοικούν κοντά τους τούς αποκαλούν επίσης «Μεσημέρηδες», επειδή τα παλιότερα χρόνια, και σπανιότερα στις μέρες μας, οι Χοτζάδες των Βαλαάδων, αγράμματοι άνθρωποι που δεν γνώριζαν […εδώ παραλείπονται μια-δυο αράδες] ανέβαιναν σε κάποιο ύψωμα ανακράζοντας «Μεσημέρι, μεσημέρι!»

Η άγνοιά αυτών των Ελλήνων Μουσουλμάνων σε σχέση με την τουρκική γλώσσα και η δυσκολία τους στην εκμάθησή της είναι παροιμιώδεις. Κυκλοφορούν πολλά περίεργα ανέκδοτα σε βάρος των καημένων των Βαλαάδων, και τα επαναλαμβάνουν όχι μόνο οι δικοί μας αλλά και οι καθαυτό Τούρκοι, οι οποίοι τους περιφρονούν, θα λέγαμε, και δεν τους θεωρούν γνήσιους Μουσουλμάνους επειδή δεν ξέρουν καλά τη γλώσσα. Αλλ’ ακριβώς γι’ αυτό το λόγο, οι Βαλαάδες, αγαθότατοι κατά τα άλλα και ευφυείς άνθρωποι, είναι φανατικότατοι, θρησκομανείς Μουσουλμάνοι. Κάνουν τα πάντα ώστε να φαίνονται έτσι, τόσο στους άλλους Τούρκους όσο και στους Χριστιανούς.

Η κατατομή και τα χαρακτηριστικά τους είναι τελείως ελληνικά. Οι γυναίκες τους, αν και κρύβονται όπως οι μουσουλμάνες, είναι τύποι ελληνικών καλλονών. Τα ήθη και τα έθιμά τους, όπως τα παρατήρησα κι εγώ ο ίδιος και όπως με πληροφόρησαν και εκείνοι, εφόσον δεν σχετίζονται με τη θρησκεία είναι ελληνικότατα και ελάχιστα διαφέρουν από τα αντίστοιχα ελληνικά.

Ότι οι Βαλαάδες είναι Έλληνες, γνησιότεροι από πολλούς άλλους Έλληνες της Μακεδονίας ή άλλων ελληνικών χωρών, δεν χωράει αμφιβολία, παρόλο που οι ίδιοι, επειδή διακατέχονται από άκρατο θρησκευτικό φανατισμό και είναι αμαθείς, ούτε που θα ήθελαν να ακούσουν κάτι τέτοιο. Άγνωστος είναι μόνο ο χρόνος του εξισλαμισμού τους, που πρέπει να είναι πολύ μεταγενέστερος της Άλωσης αλλά αρχαιότερος από τον Αλήπασα των Ιωαννίνων. Σε μερικά χωριά τους σώζονται λείψανα εκκλησιών και σε ένα από αυτά, που δεν θυμάμαι το όνομά του, υπάρχει κλειστή εκκλησία των Αγίων Αναργύρων και κάθε χρόνο, στις 30 Ιουνίου, οι Βαλαάδες κάτοικοι του χωριού ανάβουν καντήλι και επιτρέπουν στους χριστιανούς των γύρω χωριών να τους επισκεφτούν.

Υπάρχει μια παράδοση στους Έλληνες της Ν. Μακεδονίας, σύμφωνα με την οποία κάποιος αρχιερέας αποστάτησε από τον χριστιανισμό και οι κάτοικοι της περιοχής του, ακολουθώντας το παράδειγμά του, εξισλαμίστηκαν. Αυτό όμως, εφόσον δεν είναι εξακριβωμένο, έχει απλώς το κύρος λαϊκής παράδοσης. Το πιθανότερο είναι ότι ο εξισλαμισμός υπήρξε αποτέλεσμα βίας και πιέσεων κατά τους μαύρους χρόνους της δουλείας.

Πέρα από τη γλώσσα, εκείνο που αποδεικνύει προ πάντων τον ελληνικό χαρακτήρα του λαού τούτου είναι ο αταβισμός που παρατηρείται στην ονοματολογία των Βαλαάδων και στην τάση τους, που την έχουν θα λέγαμε ορμέμφυτη, να εξελληνίζουν τα τουρκικά ονόματα με ελληνικές καταλήξεις. Για παράδειγμα, ο Χασάν ονομάζεται Τσάνας, ο Χουσεΐν – Τσέγκος, ο Γαμαδάν – Δάνας, ο Αχμέτ – Μέτος, ο Μουρτεζά – Μούρτος, ο Αμπεντίν – Ντίνος. Αυτό το τελευταίο δεν φαίνεται σαν υποκοριστικό του «Κωνσταντίνος»;

Σε πολλά βαλαάδικα χωριά, τις μέρες των Χριστουγέννων τα παιδιά των Βαλαάδων μεταβαίνουν στα Καλανδα (κόλιαντα), άλλο ένα λείψανο της παλαιάς τους κατάστασης. Παρ΄όλ΄αυτά όμως, ο άγριος θρησκευτικός φανατισμός κρατάει τον λαό αυτό σε απόσταση από εμάς και κατά τον πρόσφατο Μακεδονικό αγώνα οι Βαλαάδες προκάλεσαν μεγάλα προβλήματα, καταδιώκοντας λυσσασμένα και καταδίδοντας τα δικά μας σώματα.

Τελειώνοντας αυτές τις λίγες γραμμές, εύχομαι άλλοι αρμοδιότεροι από εμένα να εξετάσουν σοβαρότερα και πιο εμπεριστατωμένα, από ιστορική και λαογραφική άποψη, τα σχετικά με τον λαό αυτό, ο οποίος μόνο στη θρησκεία διαφέρει από εμάς, ενώ κατά τα άλλα είναι «οστούν εκ των οστών και σαρξ εκ της σαρκός» του Μεγάλου Ελληνισμού.

Κ. ΤΣΙΤΣΕΛΙΚΗΣ εκ Κοζάνης

Κλείνοντας, να παρατηρήσω ότι δεν με εντυπωσιάζει η «ορμέμφυτη» τάση των Βαλαάδων να εξελληνίζουν τα (μη ελληνικά) ονοματά τους, αφού το θεωρώ απόλυτα φυσιολογικό -το έκαναν άλλωστε και π.χ. οι εβραίοι ρωμανιώτες αλλά και οι τουρκογιαννιώτες. Να παρατηρήσω επίσης ότι Αμπεντίν Ντίνο (όχι Ντίνος) ονομαζόταν ένας πολύ γνωστός στον μεσοπόλεμο γελοιογράφος και βουλευτής Πρέβεζα(;), που ήταν μουσουλμάνος της Ηπείρου, πιθανώς Τσάμης.

 

Advertisements

102 Σχόλια to “Δυο κείμενα για τους Βαλαάδες (συνεργασία Γιάννη Μαλλιαρού)”

  1. Νώντας Τσίγκας said

    Στη δεκαετία του ’60 ο Κ.Μπέντας που διετέλεσε και νομάρχης Καστοριας είχε συγραψει μικρό τευχος με τον τιτλο «Ανεκδοτα Βαλαάδων Ανασελιτσης». Δεν αποτελει τίποτε το ιδιαίτερο. Για ιστορικούς μοναχα λογους το αναφερω-αλλα συγκλινει με την άποψη πως επρόκειτο για ανθρώπους φτωχους και καλοκάγαθους αλλα στα ανέκδοτα όπως είναι και φυσικό δίδεται έμφασυη την «αγαθότητά » τους. Ολοι αυτοί με την ανταλλαγη των πληθυσμών έφυγαν για την Τουρκία. Την τραγικη στιγμή του ξερριζωμου τους διηγείται ωραιότατα ο μακαρίτης Μιχ. Παπακωνσταντίνου σε κάποιο κεφάλαιο στο «Η γιαγιά μου η Ρούσα» (Εστια).

  2. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. 🙂
    Πολύ ενδιαφέροντα κείμενα έχοντα και όμορφες εμπειρίες.

  3. IN said

    Α, μπράβο Νίκο, πολύ ωραίο. Διάφορες γρήγορες παρατηρήσεις γιατί έχουμε και δουλειές σήμερα, ελπίζω να επανέλθω και αργότερα:

    α. Συγκινητικό ν’ ακούς το Ριζά να μιλάει Ελληνικά με χαρακτηριστική προφορά και φράσεις της περιοχής μας: Σταχυολογώ πρόχειρα : Γλιέπου (=βλέπω), που ν’ πατρίδα (=από την πατρίδα), θα σας γκιζιρίσου (=γυρίσω, ξεναγήσω) σ’ν Προύσσα κλπ. «Τι κάμτς καλά;» ρωτάει κάποια στιγμή μια από τις μαντιλοφορεμένες κυρίες τη μεγαλύτερη (η μάνα του Ριζά, προφανώς). «Πώς σι λέν’, α;» ρωτάει κάποια στιγμή ο παππούς με την τραγιάσκα ένα παιδάκι, όπως θα ρωτούσε ακόμη και σήμερα ένας αντίστοιχος παππούς στην περιοχή από την οποία ήρθαν οι Βαλαάδες.

    β. Η αίσθηση ότι οι Βαλαάδες ήταν αγαθότατοι άνθρωποι υπάρχει και ως προφορική παράδοση. Την έχω ακούσει κι εγώ από τον πατέρα μου.

    γ. Μούρτος (η εξελληνισμένη, κατά τον Τσιτσελίκη, μορφή του Μουρτεζά) απαντάται και σήμερα ως επώνυμο στη Σιάτιστα Ν. Κοζάνης.

    δ. Εξ όσων γνωρίζω τουλάχιστον εγώ, Ανασελίτσα (Νάσελιτς, που αναγράφει το κείμενο του Τσιτσελίκη) ήταν το όνομα της επαρχίας (καζά) ενώ η σημερινή Νεάπολη λεγόταν Λιαψίστα (ή «Λειψίστα» που έχει βάλει λήμμα ο Νίκος). Η ονομασία «Ανασελίτσα» επέζησε και επί Ελληνικού κράτους. Μέχρι πρόσφατα υφίστατο το Ειρηνοδικείο Ανασελίτσης, με έδρα τη Νεάπολη. Καταργήθηκε με την μαζική κατάργηση διαφόρων περιφερειακών Ειρηνοδικείων, στα πλαίσια των μνημονιακών μέτρων. Δεν ξέρω πώς ακριβώς βγαίνει το Ανασελίτσα, ίσως όμως να έχει κάποια σχέση και με το όνομα του χωριού Σέλιτσα (σημ. Εράτυρα Ν. Κοζάνης, μεταξύ Σιάτιστας και Νεάπολης).

    Επαναλαμβάνω το ερώτημα: Μήπως ο κ. Μαλλιαρός θυμάται το όνομα του χωριού του Ριζά;

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3: Στα χωριά των Βαλαάδων τώρα έχουν έρθει πρόσφυγες ή επεκτάθηκαν οι παλιοί ντόπιοι;

  5. IN said

    Να, κι εδώ έχει αρκετές πληροφορίες για τους βαλαάδες της Ανασελίτσας: http://www.tovoion.com/products/%CE%B2%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%B1%CE%B4%CE%B5%CF%83-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CF%84%CF%83%CE%B1%CF%83-/

  6. Καλημέρα
    Ευχαριστώ πολύ τόσο για την αναδημοσίευση όσο και για τα καλά σου λόγια. Η εμπειρία μου αυτή ήταν διπλά συγκλονιστική, δεν θυμάμαι άλλη αντίστοιχη από τις επισκέψεις μου σε διάφορα μέρη. Η πρώτη όταν γύρισε ο Ριζά και με χτύπησε φιλικά στον ώμο ήταν ένα σοκ. Δεν το περίμενα με τίποτα. Αλλά κι όταν γνώρισα τη μάνα του κι άκουγα ιστορίες γνώριμες με διαφορετικούς πρωταγωνιστές: αντί για πρόσφυγες με παλιολλαδίτες, αυτή τη φορά μουσουλμάνοι (που τους κατέταξαν σε Τούρκους) με τσέτες.

    Να σημειώσω εδώ πως παρόλο που ο Ριζά και η οικογένειά του χάρηκαν που μας είδαν, μας αντιμετώπισαν σαν δικούς τους ανθρώπους κλπ, η εθνική τους συνείδηση είχε γίνει πλήρως Τουρκική. Με τις σημαίες στο σπίτι, με τον Κεμάλ και τα υπόλοιπα. Εκτός απ’ τη γλώσσα (που την φύλαγαν καλά) τίποτα άλλο πια ελληνικό δεν είχαν πάνω τους.

    Από το κείμενο του Τσιτσελίκη μου λύθηκε κι η απορία για τη λίμνη: έλεγε η γιαγιά πως έψαχναν ένα μέρος που να θυμίζει το δικό τους. Κι όταν ο μπαμπάς της είδε τη λίμνη δίπλα στον κάμπο της Προύσας, πολύ του άρεσε κι εγκαταστάθηκαν εκεί. Κι επειδή οι περιγραφές του Ριζά (η μαμά του δεν μπορούσε να δώσει παραπάνω πληροφορίες) έλεγαν για κάπου κοντά στα Γρεβενά, μου δημιουργούσε σύγχυση για το ποια λίμνη είχανε. Απλούστατα τα χωριά τους ήταν στις όχθες του Αλιάκμονα. Στα νερά κοντά.

  7. Έβαλα τόνο στο όνομα και μπερδεύτηκε το σύστημα! Αλλά για κάποιο λόγο δεν είχα κρατήσει τα προηγούμενα στοιχεία

    Να προσθέσω πως την ιστορία αυτή την έχω διηγηθεί αρκετές φορές σε συζητήσεις. Κάθε φορά ανατριχιάζω.

  8. IN said

    4: Φυσικά έχουν έρθει πρόσφυγες, τι θαρρείς; Όχι ότι διάφοροι ντόπιοι δεν προσπάθησαν να υφαρπάξουν περιουσίες των αναλλαγέντων και, σε μικρό βαθμό, το πέτυχαν κιόλας, αλλά γενικά όλες αυτές οι περιουσίες (τα λεγόμενα «ανταλλάξιμα») πέρασαν στο κράτος που τα χρησιμοποίησε για να εγκαταστήσει τους πρόσφυγες, πού θα τους έβαζε; Στο μεσοπόλεμο ήταν μεγάλη ιστορία τα «ανταλλάξιμα» ακίνητα και η διαχείρισή τους (που γινόταν από την Εθνική Τράπεζα) και, ως ένα βαθμό, νομικά έχουν σημασία ακόμη και σήμερα. Κατά κανόνα, στη Μακεδονία σήμερα ή τουλάχιστον τη Δυτική Μακεδονία που ξέρω εγώ, όπου υπήρχαν Τούρκοι (Μουσουλμάνοι που έφυγαν με την ανταλλαγή) στη θέση τους υπάρχουν σήμερα «πρόσφυγες».

  9. 4 τέλος: Δυστυχώς όχι. Γιατί κι εκείνος δεν ήξερε ακριβώς, αλλά απ’ τις περιγραφές (Δυτική Μακεδονία και δεν θυμάμαι τι άλλο) καταλήξαμε πως ήταν απ’ την περιοχή Γρεβενών. Όλ’ αυτά στην πρώτη συνάντηση. Στη δεύτερη που ήταν κι η μαμά του τα πράγματα μπλέχτηκαν. Κατέβηκαν με το βόδι στη Σαλονίκη σε τρεις μέρες. Μου φάνηκε μεγάλη η απόσταση να καλύφτηκε σε τόσο λίγο χρόνο. Η επιλογή της λίμνης, που δεν μου κόλλαγε μέχρι σήμερα που συνδέθηκε με τον Αλιάκμονα.

    4.1 Ναι. Σήμερα που έχω εμπειρία από Γρεβενιώτη φίλο μπορώ να αναγνωρίσω κοινά στοιχεία στη γλώσσα τους. Τότε ήταν μια διάλεκτος, άγνωστη για μένα. Εξάλλου όπως είπαν θαύμαζαν τη γλώσσα που μιλάγαμε γιατί τους φαινόταν πιο σωστή, άρα δεν το πολυέψαχνα. Ο μπάρμπας με την τραγιάσκα είναι αδερφός του Ριζά. Ήρθε τελευταίος και ήταν σχετικά καχύποπτος μαζί μας γιατί είχαν πάει πριν λίγο καιρό κάποιοι σε διπλανό χωριό να ψάξουν αυτά που είχαν αφήσει οι πρόγονοί τους στην ανταλλαγή. Τα βρήκα, τα πήραν και δεν έδωσαν ούτε μια λίρα σ’ αυτούς που είχαν τώρα το σπίτι (και τους επέτρεψαν να γκρεμίσουν ένα μέρος του για τις αναζητήσεις).

    Φεύγοντας απ’ το σπίτι του Ριζά του είχα υποσχεθεί πως θα επιστρέψω. Μια υπόσχεση που δεν τήρησα. Για κάποια χρόνια έπαιρνα κάνα τηλέφωνο, αργότερα το έκοψα κι αυτό. Φέτος προγραμματίζω να επισκεφτώ ξανά την περιοχή για μια διανυκτέρευση. Λέω να βάλω τον υπάλληλο του ξενοδοχείου να πάρει ένα τηλέφωνο στο σπίτι του κι αν ζει, θα περάσω να τον δω!

  10. Theo said

    Καλημέρα και καλή εβδομάδα!

    Συγκινητική η εξιστόρηση του Γιάννη Μαλλιαρού και τα βίντεάκια που ανάρτησε.

    @4, 8:

    Στα χωριά των Βαλαάδων τώρα έχουν έρθει πρόσφυγες ή επεκτάθηκαν οι παλιοί ντόπιοι;

    Ο σύζυγος μιας θείας μου, με ποντιακή καταγωγή, γεννήθηκε σ’ ένα απ᾿ αυτά τα χωριά, το Γκινόσι (ν. Μολόχα). Μου διηγείται πως κοντά στο χωριό του σώζονται τα ερείπια κάποιων παλιών μοναστηριών κι ότι οι εκ Πόντου πρόσφυγες άκουσαν τους «Τούρκους», δηλαδή τους Βαλαάδες, να τους μιλούν με σεβασμό γι’ αυτά.

    Φυσικά έχουν έρθει πρόσφυγες, τι θαρρείς;

    Το ίδιο συνέβη και στην περιοχή της Πτολεμαΐδας και στην περιοχή της Έδεσσας, που τις γνωρίζω.
    Θυμάμαι κάποια τουρκόσπιτα στον Α΄ (ενν. προσφυγικό) συνοικισμό της Έδεσσας που σώζονταν μέχρι το ’70 περίπου.
    Στον Β΄ συνοικισμό, (που μάλλον κτίστηκε για τους πρόσφυγες), όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα, ήμασταν κι αρκετοί ντόπιοι που οι οικογένειές μας είχαν εγκατασταθεί εκεί στον μεσοπόλεμο (όπως αυτή του πατέρα μου), στην Κατοχή (όπως αυτή της μητέρας μου) μου ή και αργότερα.

  11. Νώντας Τσίγκας said

    3@ΙΝ
    Σέλιτσα ή Σέλ’τσα είναι πραγματι η Εράτυρα Βοϊου (Σισάνι). Επειδή η περιοχή στην οποια αναφερομαστε βρίσκεται πέρα (πάνω) από τον Αλιάκμονα ονομάσθηκε Ανω-Σέλιτσα κι έπειτα «Ανασέλιτσα».

    8@ΙΝ
    Λοιπον (απ΄όσα εχω διαβάσει) οι Βαλαάδες ζουσαν σε αρμονια με τους υπόλοιπους κατοίκους της περιοχής και μάλλον ήταν πολυ φτωχοί χωρίς κληρο γης. Ησαν κατα κανόνα αγρότες και εργαζονταν στα χωράφια γαιοκτημόνων αγάδων & προυχοντων της περιοχής. Επομένως δεν συνέβη κάποια υφαρπαγη περιουσιών με την ανταλλαγη των πληθυσμων.Πράγματι στα χωρια πέραν του Αλιάκμονα (Μολοχα, Μεληδόνι,Τσοτύλι, Αλιάκμονας κλπ) εγκατασταθηκαν πολλοι πρόσφυγες που εξακολουθησαν να ζουν φτωχικά και με δυσκολίες – όπως και οι Βαλαάδες τους οποιους …αντικατεστησαν -μεχρι τις μέρες μας.

  12. Παναγιώτης Κ. said

    Τα κατάφερες και μας ύγρανες τα μάτια.
    Είναι βέβαια μια συγκεκριμένη συνείδηση-μπορείς να την πεις αριστερή, γιατί για αριστερό το λογαριάζω όταν είσαι πάντα από το στρατόπεδο των ταπεινών και καταφρονεμένων-συν η αγάπη για τον τόπο, τη γλώσσα, τους ανθρώπους και η ηλικία.Όλο και πιο ευσυγκίνητοι γινόμαστε καθώς μεγαλώνουμε.
    Είναι και η πείρα της ζωής.»Πείρα είναι η φλόγα που φωτίζει μόνο όσους έχει κάψει».

  13. IN said

    11: Άλλο Εράτυρα, άλλο Σισάνι (Σ’σάν’ τοπικά), μην τα μπερδεύουμε! Η Εράτυρα είναι η Σέλιτσα, ενώ πέρασε και μία φάση στο Μεσοπόλεμο που είχε μετονομαστεί σε «Κατοχώρι» (πριν γίνει Εράτυρα). Το Σ’σάν- γνωστό και για τα φασόλια τα οποία βγάζει.

  14. Νώντας Τσίγκας said

    αγαπητέ ΙΝ
    εννοω την περιφέρεια Σισανίου στην οποία υπαγεται η Σιάτιστα και τα χωριά Ερατυρα, Πελεκάνος, Σισάνι, Δρυοβουνο κλπ [και ως προς τα …»αγιοτικά» και το Βογατσικό- το οποίο διοικητικά ανήκει στο Νομο Καστοριάς].

  15. IN said

    11 (ξανά): Αυτή η εξήγηση για την Άνω-Σέλιτσα φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, λογική, αλλά χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία δεν μπορούμε έτσι εύκολα να τη δεχτούμε. Η Σέλιτσα δεν ήταν τόσο μεγάλο κέντρο της περιοχής, για να την πάρει κανείς ως σημείο αναφοράς. Θέλει λίγο παραπάνω ψάξιμο το πράγμα.

    Σε ό,τι αφορά τους Βαλαάδες και την αρμονική ζωή τους με τους Χριστιανούς, τα πράγματα δεν είναι και τόσο ξεκάθαρα. Αν διαβάσεις αυτό https://www.academia.edu/7162647/_1912-1924_ (είχα δώσει το σύνδεσμο και προχτές) θα δεις ότι υπήρχαν και παράπονα και αντιπαλότητες, ένθεν κακείθεν.

    Σε ό,τι αφορά τα ανταλλάξιμα και τις υφαρπαγές περιουσιών, ας κάνουμε ένα μικρό νομικό μάθημα, για όποιον ενδιαφέρεται: Οι πιο πολλοί χωρικοί στα τέλη της Τουρκοκρατίας ήταν ιδιοκτήτες των φτωχικών κτημάτων και σπιτιών τους, υπήρχαν -ωστόσο- και ορισμένα χωριά που ήταν τσιφλίκια, δηλαδή ανήκαν σε κάποιο μπέη. Όλες οι ιδιοκτησίες των «ανταλλαγέντων Μωαμεθανών» που λένε και τα παλιά έγγραφα, περιήλθαν αρχικώς στην Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων, που δημιουργήθηκε υπό την αιγίδα της Κοινωνίας των Εθνών και επικεφαλής (Πρόεδρο) τον Αμερικανό διπλωμάτη Χένρι Μόργκενταου, που εξ αυτού του λόγου μας έχει προκύψει και ως οδός, τουλάχιστον στη Θεσσαλονίκη. Η ΕΑΠ εγκαθιστούσε τους πρόσφυγες αγρότες στα εγκαταλλελειμμένα χωριά των ανταλλαγέντων και τους μοίραζε χωράφια (κλήρο). Οι σχετικές διατάξεις έχουν κωδικοποιηθεί στον Αγροτικό Κώδικα. Άλλη κατηγορία προσφύγων ήταν οι λεγόμενοι «αστοί πρόσφυγες», δηλαδή αυτοί που ήλθαν από πόλεις, που τους εγκαθιστούσαν επίσης σε πόλεις και τους έδιναν οικόπεδο ή σπίτι. Στα πλαίσια αυτά ιδρύθηκαν σε διάφορες πόλεις και προσφυγικοί συνοικισμοί, όπως αυτός που αναφέρει ο Theo στο σχόλιο 10. Αντίστοιχος ιδρύθηκε και στην Κοζάνη, γνωστός (τουλάχιστον στους παλιότερους, απλώς ως «Συνοικισμός»). Φυσικά, υπάρχει και «Κώδικας Αποκαταστάσεως Αστών Προσφύγων» κάπου στη νομοθεσία, κάποτε είχα πέσει επάνω του. Μπορεί όλοι οι Μουσουλμάνοι να έφυγαν το 1924 αλλά και προηγουμένως αρκετοί επέλεγαν ή αναγκαζόταν να φύγουν για την Τουρκία, όταν τα μέρη όπου κατοικούσαν πέρασαν στην Ελλάδα. Και όπως γίνεται παντού και πάντοτε σ’ όλο τον κόσμο, δεν έλειπαν οι επιτήδειοι που προσπαθούσαν είτε ν’ αγοράσουν την περιουσία τους για ένα κομμάτι ψωμί είτε να τους την αρπάξουν. Μάλιστα, γι’ αυτό το λόγο, το Ελληνικό κράτος είχε περάσει ειδικούς νόμους που απαγόρευαν αγοραπωλησίες τέτοιων κτημάτων, πριν την ανταλλαγή, και υπήρχε και ολόκληρο νομικό ζήτημα για την εγκυρότητά τέτοιων αγοραπωλησιών. Ήταν οι λεγόμενες (τότε) «ανώμαλες δικαιοπραξίες» (ο όρος επανεμφανίστηκε αργότερα και, ως ένα βαθμό, επιζεί ως σήμερα, αλλά αφορά, πλέον, άλλη περίπτωση). Ο Τσιτσελίκης, που ήταν δικηγόρος στο επάγγελμα, δεν έγραψε μόνο λογοτεχνικά κείμενα, έχει γράψει και μελέτη περί… ανωμάλων δικαιοπραξιών. Ακριβώς επειδή στα προσφυγικά χωριά γινόταν διανομές οικοπέδων και αγρών, με σχέδιο, τοπογραφικά διαγράματα κλπ, αφενός είναι πολύ πιο εύκολο να βρεις άκρη με τις παλιές ιδιοκτησίες σε τέτοια χωριά, αφετέρου έχουν πολύ καλύτερη ρημοτομία από τους παλιούς οικισμούς (τους… προ του 1923, όπως τους ξέρουν μηχανικοί κλπ. αυτού του σιναφιού). Σε ό,τι αφορά τα τσιφλίκια, πολλά από αυτά περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο, ως ανταλλάξιμα. Εξαιρέθηκαν οι μπέηδες που είχαν την Αλβανική υπηκοότητα, γιατί αυτή δεν έφυγαν και τέτοια τσιφλίκια επέζησαν μέχρι αρκετά αργότερα, ίσως μερικά να επιζούν ακόμη. Όταν στο τσιφλίκι περιλαμβανόταν ολόκληρο ντόπιο χωριό και ο τσιφλικάς έφυγε ως ανταλλάξιμος, τα οικόπεδα του χωριού δεν ανήκαν στους κατοίκους του, αλλά στο Ελληνικό Δημόσιο. Τέτοια χωριά υπάρχουν στο Ν. Κοζάνης, αλλά απ’ όσο ξέρω Ανατολικά, γύρω από τα Σέρβια. Εδώ κολλάει ένα άλλο διήγημα που έγραψε ο Τσιτσελίκης, «το γιατρικό της παπαδιάς» που αφορά χωριάτες που το πρώτο πράγμα που έκαναν μόλις ήρθε ο Ελληνικός στρατός ήταν να καταλάβουν το κονάκι του μπέη και να μοιραστούν τα εφόδια και τη σοδειά που είχε αποθηκευμένα (όχι θα καθόταν!). Τα ακίνητα σε πρώην τσιφλίκια που κατέχουν οι κάτοικοι του χωριού αλλά ανήκουν στο Δημόσιο είναι γνωστά ως «ανταλλάξιμα κατεχόμενα» και περιλαμβάνονται στους διάφορους θησαυρούς ακινήτων του Δημοσίου που «ανακαλύπτονται» από αρμοδίους και εφημερίδες πότε-πότε, ιδίως τώρα τελευταία με τα μνημόνια. Οι κάτοχοι έχουν από παλιά τη δυνατότητα να εξαγοράσουν το οικόπεδο σε πολύ καλή τιμή, αλλά κατά κανόνα δεν ενδιαφέρονται (πώς να ενδιαφερθείς ν’ αγοράσεις το… σπίτι σου;). Μάλιστα, όταν έγινε ο σεισμός σητν περιοχή Κοζάνης το 1995, για να τύχουν των διαφόρων ευεργετημάτων που προβλεπόταν για τους σεισμόπληκτους (δωρεάν κατασκευή μικρής κατοικίας, ή δάνειο επισκευής ή ανακατασκευής), οι κάτοικοι αυτών των χωριών έπρεπε να είναι ιδιοκτήτες των ακινήτων τους (που δεν ήταν!) με αποτέλεσμα να περάσει ειδική τροπολογία που τους έδινε το δικαίωμα να τα εξαγοράσουν με ακόμα ευνοϊκότερους όρους. Από αυτά τα πολλά βγαίνει ότι μπορεί και να υπήρξαν αρπαγές ακινήτων πρώην Βαλαάδων από ντόπιους, ομολογώ ότι δεν ξέρω συγκεκριμένη περίπτωση για τέτοια χωριά, ξέρω αλλού. Οπωσδήποτε, πάντως, κανένας δε λέει ότι οι Βαλαάδες, ή οι πρόσφυγες που τους διαδέχτηκαν στα χωριά τους, ήταν πλούσιοι, φτωχική αγροτική ζωή ζούσαν, με χίλιες στερήσεις.

    Μια και τα είπα όλα, ας πως κι αυτό: Αναφέρονται και περιπτώσεις ντόπιων που έφυγαν από το χωριό τους όπου δεν είχαν στον ήλιο μοίρα, χώθηκαν σ’ ένα μπουλούκι με πρόσφυγες και πήγαν ως δήθεν πρόσφυγες σε άλλα χωριά, όπου «αποκαταστάθηκαν» με κλήρο κλπ. Τι να κάνει ο κόσμος, ήθελε να ζήσει.

  16. IN said

    14: Εντάξει, αυτό που λες είναι πιο λογικό, αλλά περιφέρεια Σισανίου, διοικητικά, δεν υπήρχε ούτε υπάρχει. Υπήρχε πόλη των Βυζαντινών (μεταβυζαντινών;) χρόνων «Σισάνι» που -αν δεν απατώμαι- δεν είμαστε σίγουροι πού ακριβώς ήταν, όχι αναγκαστικά εκεί που είναι σήμερα το ομώνυμο χωριό, και που ήταν έδρα της μητροπόλεως που κατόπιν μεταφέρθηκε στη Σιάτιστα και λέγεται, ακόμη και σήμερα, «Σισανίου και Σιατίστης» (ο μητροπολίτης της ξεσπάθωσε πρόσφατα κατά της Χρυσής Αυγής και εισέπραξε πλήθος ευνοϊκά σχόλια στον τύπο). Στην Τουρκοκρατία όλοι αυτή η περιοχή ήταν καζάς Ανασελίτσης.

  17. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Όλα τα ονόματα μου φαίνεται ότι αποτελούν τα υποκοριστικά που χρησιμοποιούσαν ήδη οι Αλβανοί για τα μουσουλμανικά ονόματα.
    Εκτός από τους «ελληνότουρκους» (=μουσουλμάνους που μιλάνε ελληνικά) εκεί κοντά υπήρχαν και βλαχότουρκοι, βλ. http://tinyurl.com/opmejnb
    Τέλος, αφού το χωριό (Τσούρχλι) του Γεωργίου Νεομάρτυρα (αυτό το επώνυμο υιοθέτησε η οικογένειά του μετά το θάνατό του) των Ιωαννίνων είναι μέσα στα χωριά των Βαλαάδων, σκέφτομαι μήπως αυτό έπαιξε κάποιο ρόλο στο γεγονός ότι με τόσο πάθος, αν και απερίτμητος, θεωρήθηκε μουσουλμάνος από τους τουρκογιαννιώτες.

  18. Από την πάλαι ποτέ ΕΤ3:

    Βαλαάδες Γρεβενών,1

    Βαλαάδες Γρεβενών, 2

  19. leonicos said

    ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΡΘΡΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΘΕΤΕΙ.

    Τους τουρκοκρητικούς τούς ξέραμε βέβαια, και σώσανε πολλούς έλληνες στη Σμύρνη, ή τους διευκόλυναν. Υπάρχει μια σεβαστή ομάδα στη Συρία που είχε εγκατασταθεί εκεί.

    Για τους βαλαάδες δεν είχα ξανακούσει.

    Πιστεύω ότι αυτή ανάρτηση πρέπει να βραβευτεί

  20. leonicos said

    Αντιπαλότητες!

    Εδώ έχουν αντιπαλότητες οι καθολικοί με τους ορθοδόξους στη Σύρο. Οι αριστεροί με τους δεξιούς… κ.ο.κ. Θ αήταν ανώμαλο να μην υπήρχαν. Κι εμένα μ’ έβριζαν ‘εβραίο που σταύρωσες το Χριστό μας’ και τους απαντούσα ‘δικός μας ήταν ο Χριστός και ό,τι θέλαμε τον κάναμε!’ κι έπεφτε και ξύλο. Αλλά ζούσαμε μαζί. Κι αυτό είναι το μεγάλο. Να ζω μαζί σου παρά τις διαφορές. Αλλιώς τι κακλό προκύπτει αν όλα είναι μέλι γάλα;

  21. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια, κάποια πολύ ουσιαστικά, όπως και για τα καλά σας λόγια!

  22. leonicos said

    ανώμαλες δικαιοπραξίες” (ο όρος επανεμφανίστηκε αργότερα και, ως ένα βαθμό, επιζεί ως σήμερα, αλλά αφορά, πλέον, άλλη περίπτωση)

    Την εποχή που γινόταν το αλαλούμ με το Κτηματολόγιο στην Νίκαια, έφτιαξα το δελτίο ενός γνωστού κομμουνιστή της περιοχής, ο οποίος εκτός από το σπίτι στο οποίο έμενε, εμφάνισε και το συμβόλαιο αγοαραπωλησίας του διπλανού σπιτιού, και μάλιστα δακτυλογραφημένο σ’ ένα χοντρό κίτρινο χαρτί με πολύ ιδιόρρυθμο τύπο γραμμάτων (γραμματοσειρά). Του έκανα κανονικά το πρώτο και τον ρώτησα για το δεύτερο, επειδή τον ήξερα προσωπικά και ήξερα ότι δεν είχε άλλο περιουσιακό στοιχείο.
    «Άσ’ το» μου λέει, «συμβάολαιο της κατοχής1 Τ’ ακυρώσανε μετά! Κι εμείς το είχαμε πληρώσει. Δεν το πήραμε για μια πατάτα!»

  23. spiral architect said

    @19: Οι Ελληνόφωνοι Κρητικοί της Συρίας:

    (το είχα δει παλιά στην ΕΡΤ)

  24. Έχω συναντήσει στη Σμύρνη, το 1999, εγγονό τουρκοκρητικιάς, ο οποίος είχε μάθει τα κρητικά από τη γιαγιά του. Και που όταν -κατά τύχη- μπήκαμε στο μπαράκι του (φοιτητικό στέκι σε παλιό νεοκλασσικίζον αρχοντικό της πρώην προκυμαίας) μας έπιασε κουβέντα (τι κουβέντα; πολυλογία) σε άψογα κρητικά.

    Πλάκα είχε που ενώ μιλούσε ακατάσχετα, κάτι φοιτητόπουλα στο βάθος έπαιζαν το γνωστό άζμα «Paporaki tou Bournova kai karocha stis stergias, posa dallara gyreveis sthn Peraia na me pas?», χωρίς να καταλαβαίνουν τι λένε, περίπου όπως τα εγχώρια φοιτητόπουλα (υποθέτω) τραγουδάνε «γκελ, γκελ, καϊκτσσσίιιιιιιιι!».

    Ωραία ήτανε αλλά στο τέλος ο σύντροφος τουρκοκρητικός μας φόρεσε ένα φέσι, να με το συμπάθειο! Τι να κάνομε, έτσι είναι η φιλία των λαών…

  25. IN said

    24: Τραγική ειρωνεία το άσμα του background, γιατί είναι γνωστό ότι προέρχεται από τραγούδι που τραγουδούσαν οι λιποτάκτες του Μικρασιατικού μετώπου. Ή γι’ αυτό το έβαλε;

  26. leonicos said

    Σήμερα η ανάρτηση είναι θησαυρός. Απόδειξη: Είμαι ο πρώτος που θυμήθηκε… ότι δεν αναφέρθηκαν τα χθεσινά (Μυντιαλ)

  27. IN said

    26: Δεν έχεις δει τι γίνεται στην ανάρτηση του Σαββάτου, ε;

  28. leonicos said

    Με άλλα λόγια, οι κρητικοί της Συρίας δεν είναι τουρκοκρητικοί όπως τους ξέρουμε! Ούτε αυτό το ήξερα σπειροειδή

  29. Theo said

    @23:
    Πριν από καμιά δεκαετία, γνώρισα έναν Σύριο από το Χαμιντιέ. Μαθαίνοντας για την καταγωγή του, πήγε στην Κρήτη, όπου, μετά από κάποια χρόνια, βαφτίστηκε χριστιανός. Δεν μπορούσε, όμως, να επιστρέψει στη Συρία, γιατί οι δικοί του απειλούσαν να τον σφάξουν. Στη συνέχεια έμεινε στο Άγιο Όρος για κανένα χρόνο, με σκοπό να γίνει μοναχός, αλλά, απ᾿ όσο γνωρίζω, δεν τα κατάφερε. Αγνοώ πού βρίσκεται τώρα.

  30. IN said

    17: Εδώ http://greveniotis.gr/index.php/istoria-laografia/487-o-georgios-konstantinou-egkataleipei-to-tsourxli βρίσκω, μεταξύ των άλλων, και τα εξής: «Το χωριό του Αγίου μας ,το Τσούρχλι Γρεβενών ,το 1831 έχει 46 οικογένειες χριστιανών και 112 οικογένειες εξισλαμισμένων χριστιανών (Βαλαάδων) οι οποίοι συζούν χωρίς να έχουν πολλά προβλήματα μεταξύ τους σε δυο ξεχωριστές συνοικίες. Μιλούν όλοι ελληνικά χωρίς κανείς του να μιλά τουρκικά». Αυτό ταιριάζει, γιατί ξέρω κάποιον που είναι από εκεί και δεν είναι πρόσφυγας. Με άλλα λόγια, πρόκειται για μεικτό χωριό. Προφανώς η σύγχυση σχετικά με το από ποια πλευρά του χωριού (την Μουσουλμανική ή τη Χριστιανική) καταγόταν ο Γεώργιος θα έπαιξε κάποιο ρόλο, δεν νομίζω, πάντως, ότι οι μουσουλμάνοι βαλαάδες ήταν απερίτμητοι.

  31. ΙΝ στο 24

    Μπα, δε νομίζω, να υπήρχε πρόγραμμα. Μάλλον τα φοιτητόπουλα έπαιζαν το άσμα επειδή αναφερόταν στη δική τους πόλη.

  32. Theo said

    29, συμπλήρωση:
    Ο εν λόγω χαμιντιώτης δεν ήξερε ελληνικά πριν να έλθει στην Ελλάδα.

    Για τους Τουρκοκρητικούς, πριν από καμιά εικοσαετία, είχα διαβάσει μια διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (δεν μπορώ να βρω τον τίτλο της τώρα), που περιέγραφε πώς στις περιόδους των επαναστάσεων άλλοι τάσσονταν με τους επαναστάτες και επέστρεφαν στην Ορθοδοξία (και μετά, κάποιοι ξαναγίνονταν μουσουλμάνοι), ενώ άλλοι πολεμούσαν εναντίον τους. Κι ότι συνήθως εξισλαμίζονταν για οικονομικούς λόγους, όπως συνέβη με πολλούς βενετσιάνους γαιοκτήμονες.

  33. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #30
    Ευχαριστώ για την παραπομπή.
    Μα φυσικά. Δεν υποστήριξα ότι ο Γεώργιος ήταν Βαλαάς, αν ήταν θα είχε περιτμηθεί. Πάντως αν το χωριό ήταν κατά πλειοψηφία μουσουλμανικό, τότε εξηγείται η επιμονή των τουρκογιαννιωτών.

  34. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    25: Λοιπόν, αυτό με τους λιποτάκτες και το τραγούδι δεν το ήξερα!

  35. IN said

    34: Ορίστε, και στερούμαι και μουσικής παιδείας. Βλέπω όμως ότι έχει μέχρι και λήμμα στη Βίκι: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%B9

  36. Οι αστοί δεν σεβάστηκαν τη βαριά κληρονομιά τους

    225 χρόνια μετά, η οπισθοδρόμηση προς τη νέα Φεουδαρχία

    http://goo.gl/vKcPuE

  37. sarant said

    35: Δεν με πείθει το άρθρο. Αν είναι από τους λιποτάχτες, τι δουλειά έχει η Μπραΐλα;

  38. IN said

    37: Ναι, αυτό μου φάνηκε κι εμένα παράξενο. Αυτό εδώ http://www.e-orfeas.gr/singing/songstories/2559-article.html στο οποίο παραπέμπει το άρθρο (και το οποίο δεν έχει καμιά αναφορά στη Βραΐλλα) το είδες; Αντιγράφει και αυτά που αναφέρονται στο βιβλίο του Λευτέρη Παπαδόπουλου.

  39. Gpoint said

    Εξαιρεττική ανάρτηση !

    Ηξερα κάποιον με το επίθετο Τσέγκος, που να πάει το μυαλό μου πως ήταν από Χουσεΐν

    Ο τρόπος που ξεχωρίζω Ελληνες από Αλβανούς που μιλάνε τέλεια ελληνικά είναι πως οι Ελληνες ρωτάνε με το εε; και επίσης αφήνουν αυτόν τον ήχο μεταξύ των λέξεων όταν ψάχνονται ενώ αλβανοί κι άλλοι αντίστοιχα λένε αα;
    Αυτό αναφέρεται στο #3 για την ερώτηση “Πώς σι λέν’, α;”

  40. #39 Δεν έχεις ακούσει ποτέ Τρικαλινό; («τι φκιαν’ς α;»)

  41. Δημήτρης Μ. said

    25, 34, 35, 37. Μάλλον γι΄ αυτό το τραγούδι πρόκειται, ή τουλάχιστον αυτή είναι η εκδοχή της «Αμερικής». Αυτοί οι στίχοι σε φαίνεται να μιλάνε για λιποτάκτες. ίσως να υπήρχαν άλλοι στίχοι.

  42. Gpoint said

    # 40
    Μ’ηπως είναι σαρακατσάνος, βλάχος, οτιδήποτε Εκτς αν το ε χαρκτηρίζει την Ελλάδα, «μικρή και τίμια κιαπ’ τον Λυκαβηττό να βλέπω τα σύνορά της» που έλεγε κάποτε κάποιος πολιτικός

  43. Δημήτρης Μ. said

    41. δε φαίνονται

  44. Διονύσης said

    Πινακίδες κυκλοφορίας από Τρίκαλα ΤΚΑ = Τ’ Καν’ς Α; (από ξάδελφο Βολιώτη).

  45. Παλαιών Πατρών Ιωάννης said

    Συγχαρητήρια, καταπληκτική ανάρτηση!

    Στο 1:17 το παποράκι του Λοϊζου τραγουδισμένο φέτος στη Σμύρνη σε γιαλαντζί γιουνάντζα 🙂

  46. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    38: Άρα η πηγή είναι ο Μάθεσης

    41: Μπράβο Δημήτρη, αλλά όπως λες κι εσύ δεν προκύπτει ότι μιλάει για λιποτάχτες.

  47. BLOG_OTI_NANAI said

    Υπάρχει ένα άρθρο αφιερωμένο στους «Βαλαάδες» στο «Μακεδονικόν Ημερολόγιον» (Επετηρίς των Μακεδόνων), έτος 4 (1911)
    Εδώ είναι δύο αποσπάσματα (σ. 114 & 118). Αναφέρει ότι λέγονται «Βαλαάδες» από την έκφραση «Βαλαχί«(=μά το Θεό) και επίσης ότι λέγονται και «Φούτσιδες» από το «φούτσι’μ’«(=αδελφούτσι μου <= αδελφέ μου).
    Το άλλο απόσπασμα λέει για την πολυγαμία.

  48. Abecedar said

    Ωραίο θέμα για συζήτηση με αφορμή το μακεδονικό έβαλες οικοδεσπότη για την “ανταλλαγή” πληθυσμών η οποία έγινε με βάση το θρήσκευμα κι όχι τη γλώσσα, ούτε την εθνική συνείδηση.

    Η αλήθεια είναι ότι όλους τους πήρε η μπάλα ένθεν και ένθεν: Βαλαάδες, Τουρκοκρήτες από τη μια πλευρά έφυγαν πρόσφυγες στην Τουρκία, και από την άλλη Καππαδόκες κι όχι μόνο, έφυγαν πρόσφυγες στην Ελλάδα προκιεμένου να γλιτώσουν το κεφάλι τους.

    Στα όσα ενδιαφέροντα παρέθεσες, προσθέτω βίντεο με την άγνωστη -στους περισσότερους- περίπτωση των Μακεδόνων μουσουλμάνων από τη Καστοριά κι όχι μόνο. Τους πήρε κι αυτούς η μπάλα της προσφυγιάς λόγω θρησκεύματος.

    Το βίντεο στην αρχή δείχνει τουρκόφωνους χριστιανούς από τη Καππαδοκία που έφυγαν πρόσφυγες στην Ελλάδα και στη συνέχεια, δείχνει μακεδονόφωνους μουσουλμάνους από την Μακεδονία που έφυγαν, πρόσφυγες κι αυτοί, στην Τουρκία.

    Το σύντομο βίντεο είναι από την εκπομπή «Έρευνα» του Παύλου Τσίμα στο τηλεοπτικό σταθμό MEGA.

  49. IN said

    41: Μπράβο!
    46: Με βάση και τα στοιχεία που έχει η Βίκι για το Μπουρνόβα, ίσως να πρόκειται για παλιότερο τοπικό τραγούδι του «υποκόσμου» (λόγω αναφοράς σε χασίσια και ντερβίσηδες) το οποίο, στα πλαίσια της ελληνοχριστιανικής αγωγής τους, να το έμαθαν και οι λιποτάκτες του μετώπου και να το τραγουδούσανε. Ο Παπαδόπουλος λέει ότι ο Μάθεσης ήταν φαντάρος το ’22 (ίσως και λιποτάκτης αλλά και με τέτοια διάλυση που έγινε, σχεδόν όλοι κάποια στιγμή έγιναν λιποτάκτες. Νομίζω μόνον ο Πλαστήρας κατάφερε να φέρει πίσω συντεταγμένο το τμήμα που διοικούσε), ίσως να είχε απλώς ακούσει το τραγουδάκι από άλλους φαντάρους που, αυτοί, το είχαν ξεσηκώσει από κάποιους ντόπιους, και ο Παπαδόπουλος να το παρεξήγησε, ότι πρόκειται για τραγούδι που έβγαλαν οι λιποτάκτες.
    47: Ναι, μπράβο, αυτό με του «φούτσι’μ» το είχα διαβάσει κάπου κι εγώ παλιά.
    39γ: Πάλι εσείς; Δεν είπαμε ότι πρέπει να μάθετε τα σωστά Ελληνικά, και όχι αυτά που ομιλούνται στο νότο; Προς ενημέρωση, λοιπόν, το «α» που ακούγεται στο τέλος τηε ερώτησης του μπάρμπα με την τραγιάσκα, ΔΕΝ είναι το αντίστοιχο του «ε;» που λέμε όταν δεν ακούσαμε κάτι καλά (και που στα μέρη μας επίσης είναι «Α;»), ούτε καν το «ε;» που βάζουμε στο τέλος μιας ερώτησης όταν περιμένουμε θετική απάντηση («θα ρθεις, ε;» – εκεί, νομίζω, εμείς, ή τουλάχιστον εγώ όταν χρησιμοποιώ το ιδίωμα, βάζουμε ένα φωνήεν που είναι ανάμεσα σε «α» και σε «ε») αλλά αντιστοιχεί στο «ρε» της κοινής νεοελληνικής (το οποίο, στα δικά μας τα μέρη, είναι «αρά» και, ίσως, το «α» που ακούγεται στην ερώτηση του μπάρμπα να είναι απλώς συγκεκομμένη μορφή του.

  50. Δημήτρης Μ. said

    46. Νίκο, αυτή είναι ηχογράφηση του 1928, στην Αμερική και δε φαίνεται να υπάρχουν σ΄ αυτήν λιποτάκτες. Μπορεί, όμως, να υπήρχαν και άλλοι στίχοι.
    Την εποχή εκείνη, αλλά και αρκετά αργότερα, οι στίχοι και οι μουσικές κυκλοφορούσαν χύμα και ανακατεμένα και ο καθένας έπαιρνε ό,τι του χρειαζόταν. Το ότι αυτή η εκδοχή ηχογραφήθηκε δε σημαίνει και πολλά πράγματα. Κάλλιστα ο Μάθεσης μπορεί να είχε ακούσει παλιότερους στίχους, ή κάποια παραλλαγή της φυλακής, μια που και ο ίδιος ήταν τακτικός επισκέπτης των φυλακών. «Είχε κρεμάσει την κάπα του», που λέει και το τραγούδι.
    Αυτό το λέω επειδή στο τραγούδι υπάρχει έντονη η αγωνία της φυγής, που δεν δικιολογείται για ειρηνικούς καιρούς, μια που σε καιρό της ειρήνης η Σμύρνη ήταν παράδεισος για τους πάντες.

  51. Δημήτρης Μ. said

    49. Κάπως έτσι. Απλώς ο Μάθεσης, γεννημένος το 1907, δεν μπορεί να ήταν στρατιώτης στον Μικρασιατικό Πόλεμο. Το τραγούδι, όμως, σίγουρα θα κυκλοφορούσε στους χώρους που σύχναζε ο Μάθεσης.

  52. Left said

    Αli Riza Gunesdogan. 1985. Ενας νεαρός της Κ/πολης. Κατάλαβε ότι είμαστε έλληνες. Μας πλησίασε και μας μίλησε (με καλά ελληνικά) και μας διηγήθηκε το ξερίζωμα (έτσι ακριβώς το ονόμασε) του παππού του, από τη δυτική Μακεδονία. Ο παππούς δεν ήξερε λέξη της τουρκικής γλώσσας. Ο γιός (και πατέρας του Riza) μιλούσε ελληνικά και έμαθε την τουρκική. Ο εγγονός (ο Riza) ανησυχούσε ότι κινδυνεύει να ξεχάσει τα ελληνικά του παππού (μας ζήτησε γραπτή επικοινωνία) ενώ για την προφορική επικοινωνία είχε «αποκούμπι» τους έλληνες επισκέπτες της Κ/πολης. Ο πάππος του είχε εγκατασταθεί στο Ovayenice Koyu, της ανατολικής Θράκης.
    Ιδιο παράδειγμα της ηλικιωμένης γιαγιάς (μας είπε νανουρίσματα και παιδικά τραγούδια, στα ελληνικά) συνάντησα στη Σμύρνη. Τα παιδιά της μιλούσαν ελληνικά.
    Ιδιοι καϋμοί. Ιδιες «περιπέτειες». Ιδια δράματα…Πως διάολο να τους έχεις απέναντί σου?

  53. gbaloglou said

    48 Από τους Καππαδόκες κλπ αρκετοί ήταν Ελληνόφωνοι — βλέπε διαλέκτους Φαράσων, Σύλλης, Λιβισίου, κλπ

  54. gbaloglou said

    Για αλλαγή … ένα παλιό τραγούδι στα Αραβικά από νεαρή Σύρια και στα Εβραϊκά από Ισραηλινούς Ιρακινής καταγωγής.

  55. Gpoint said

    # 49
    Πάλι εγώ
    Βάλε ένα οποιοδήποτε βίδδεο που μιλάει ο Νικοκύρης. οταν κομπιάζει μεταξύ δυο λέξεων ακούγεται ένα μακρόσυρτο εεεεεεε> Βάλε με κάποιον Αλβανό , στην ίδια περίπυωση θα ακούσεις ααααααα
    Προφανώς με επιφοίτηση Αγίου Πνεύματος απεφάνθης πως τα ελληνικά του Νότου δεν είναι διαφορετικά από άλλα ελληνικά αλλά απλά δεν είναι καλά
    Καληνύχτα

  56. Akate said

    Συγκινητικά τα κείμενα για τις «χαμένες» πατρίδες και από τις δυο μεριές του Αγαίου και τις ανταλλαγές . Δεν ξέρω βέβαια αν τα «τραύματα» αυτά των γενεών που έζησαν αυτή τη
    μετακίνηση (εν μέσω «συνωστισμού» σε κάποια προκυμαία) αμβλύνθηκαν ή επουλώθηκαν από τις επόμενες γενεές, που επιβάλλεται πλέον να ζήσουν σε μια «κοσμοπολίτικη» κοινωνία ( περνάει άλλωστε μέσα από πόλεμο «εγχειριδίων» ιστορίας που διδάσκεται).
    Αξιόλογο βέβαια και το ιστορικό ντοκιμαντέρ της Μαρίας Ηλιού ,«ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΥΟ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ, Διωγμός και Ανταλλαγή Πληθυσμών, 1922-1924».
    http://www.aegeandocumentary.org/?id=5#!page/5
    http://www.culturenow.gr/15177/diwgmos-kai-antallagi-plithusmwn-tourkiaellada-19221924-ntokimanter-kai-ekthesi-fwtografias-sto-mouseio-mpenaki

    Ειλικρινά ευχαριστώ, τον Μυτιληνιό(από τη Σκάλα) Τούρκο φύλακα του αρχαιολογικού χώρου της Άσσου(Behramkale), τον Τουρκοκρητικό (Χανιώτη) υπάλληλο στην Έφεσο (Selçuk) που μας έδειξε τον δρόμο για τον Κιρκιντζέ (Sirince) και τον Φραγκολεβαντίνο γέροντα για τις συμβουλές του στο παζάρι της Σμύρνης.

  57. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Όχι απλώς ενδιαφέρον το σημερινό,αλλά σπάει καρδιές.Ο Νικοκύρης και οι συνεισφέροντες,όλοι, όλα πρώτης αξίας.
    Λογιάζοντας ετούτο το νήμα,ως ευρύτερο αφιέρωμα για όσους στροβιλίστηκαν στα θολά κατεβασμένα νερά του ποταμού της ανεπίσημης Ιστορίας και κούρνιασαν τρομαγμένοι στην όχθη τής πιο αθέατης ζεύλας του, προσθέτω τις μαντινάδες των Τουρκοκρητικών της Συρίας:
    http://www.kedrisos.com/products/%CF%84%CE%B1%CE%BA%CE%B7%CF%83-%CE%B1-%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BA%CE%B9%CF%84%CE%B6%CE%BF%CE%B3%CE%BB%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%AC%CE%B4%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BA%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%B7%CF%84/

  58. sarant said

    Τι ωραία σχόλια, σας ευχαριστώ πολύ!

  59. Γς said

    26 @ Λεώ

    > Είμαι ο πρώτος που θυμήθηκε… ότι δεν αναφέρθηκαν τα χθεσινά (Μυντιαλ)

    Κι ο Γς (από το Σάββατο στην καρδιολογική του Σισμανόγλειου) με το ένα πόδι στον τάφο, παράγγειλε να του φέρουν στο κρεβάτι τηλεόραση για να δει τον τελικό.

    Τον πήρε όμως ο ύπνος και έμαθε το αποτέλεσμα το πρωί.

  60. Περαστικά, ωρέ Γς!

    Σιδερένιος! Τι σιδερένιος, τιτάνιος!

  61. smerdaleos said

    @48, αμπετσέτκο;

    Αμπετσέτκο, συγγνώμη που πρέπει να κάνω τον άπιστο Θωμά, αλλά τι ακριβώς λέει ο Καστοριανός που ο έλληνας δημοσιογράφος μεταφράζει «μακεδονικά»;

    Γιατί τον όρο «μακεδονικά» ο Marko Cepenkov δεν τον χρησιμοποιεί πουθενά στις 155 ιστορίες του.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Marko_Cepenkov

    Ο Τσεπένκοφ ονομάζει συνεχώς τη γλώσσα των «σλαβομακεδόνων» Bugarcki και Našincki και την ξεχωρίζει από την Šopski γλώσσα των Šop που κατοικούν το Šopluk:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Shopi

    Από εκεί και μετά ο ορθόδοξος σλαβομακεδόνας είναι Bugarin, o μουσουλμάνος Turčin, Pomak ή Torbeš (αν είναι από τη Δίβρα/Debar).

    Και έχει ενδιαφέρον ότι ο Τσεπένκοφ ονομάζει Bugari μόνον τους σλαβομακεδόνες, οι οποίοι συχνά στις ιστορίες αντιπαραβάλλονται στους Šopi.

  62. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Γς, περαστικά! Σκέφτηκα ότι δε σχολίαζες το ματς γιατί είσαι διακοπές. Αλήθεια, σε σκέφτηκα.
    Ρε συ, με το μαλακό τα κορίτσια! Μη φορτσάρεις κατακαλόκαιρο 🙂 και ματς και μουτς 🙂

  63. Γς said

    60:
    Σ ευχαριστώ σκύλε, αν και χλωμό το βλέπω να τη σκαπουλάρω εύκολα αυτήν τη φορά. Μόνο να είναι μια και καλή [να γλυτώσουν και μερικά ιστολόγια, το εξείς ένα]

  64. Γς, κανόνισε να μην την κοπανήσεις – σε σκεφτόμαστε, και με το καλό σιδερένιος!

  65. physicist said

    Περαστικά, Γς! Γρήγορη ανάρρωση και σιδερένιος, ολόψυχα!

  66. sarant said

    Γς περαστικά ρε συ, μας έκανες κι ανησυχήσαμε, εύχομαι γρήγορα σιδερένιος!

  67. Γς said

    62:
    Και με έχουν βάλει κάτω δυο μανούλια δεξιά κι αριστερά στο κρεβάτι το απόγευμα και με τρύπαγαν μπας και βρουν καμιά φλέβα της προκοπής που τις έχουν καταστρέψει οι χημειοθεραπείες
    Και τις λέω ότι πάντα ήταν το όνειρό μου να με είχαν δυο νοσηλεύτριες στη μέση στο κρεβάτι

  68. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    67. Δυο κορίτσαροι να παίζετε νοσηλεία 🙂 🙂

  69. Theo said

    Περαστικά, Γς, και σιδερένιος!

    (Φαίνεται πως σωστά είχα ανησυχήσει προχθές (σχ. 188)

  70. Theo said

    @48:
    Αν πας στο δεύτερο λίκνο του άρθρου θα δεις και την ιστορία του εξισλαμισμού των σλαβόφωνων της Καρατζόβας, που κι αυτοί «ανταλλάχτηκαν».

  71. NM said

    Γς περαστικά. Σε βλέπω -σε μερικές μερούλες- ακόμα ξάπλα ανάμεσα από δυο νοσηλεύτριες …αλλά σε παραλία!
    Μα ‘σαι πάντα καλά και περιμένουμε τα σχόλια σου.

  72. smerdaleos said

    Περαστικά Γς.

  73. Gpoint said

    Ρε Γς άσε τα κόλπα κι είναι η σειρά σου να πληρώσεις στην επόμενη τσιπουροποσία.
    Σε βρίσκω λίγο πεσμένο…μόνο δυο νοσηλεύτριες… από ένα χέρι να σου κρατά η κάθεμία, έ δεν θα χρειασθείς τουλάχιστον άλλη μία ;
    Αγάντα κι άκου ένα τραγουδάκι από τα «δικά μας»

  74. spiral architect said

    Περαστικά σου φίλε ΓουΣού! 🙂
    Ελπίζω να σ’ έχουνε δεμένο.

  75. Δημήτρης Μ. said

    Γς, σίγουρα δεν μπήκες μέσα για τις νοσοκόμες;

    Σιδερένιος και σε περιμένουμε!

  76. sarant said

    Kαλημέρα και από μένα.
    Γς, βάστα γερά (τις νοσηλεύτριες!)

  77. Περαστικά κι από μένα, Γς!

  78. BLOG_OTI_NANAI said

    78: Περαστικά στον φίλο και υπερσχολιαστή Γς!

  79. Καλή και γρήγορη ανάρρωση, Γς!

  80. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Γς τώρα είδα μετά απο προτροπή του Νικοκύρη σε άλλο νήμα τα εδώ σχόλιά σου. Περαστικά σου, και όπως λέει κι ο Gee, άσε τις υπεκφυγές και τις νοσηλεύτριες (τι χούϊ κι αυτό, μέχρι και τον άρρωστο έκανες για να βρεθείς μαζί τους) και κοίτα να βγείς γρήγορα για τσιπουροποσία. Άντε και μ΄έχεις αφήσει μόνο μου με τους αντιραϊχικούς.
    Γνωρίζοντας την αγάπη σου για την μουσική, σου αφιερώνω αυτό το ωραίο κοματάκι. Φυσικά το βίντεο δεν παίζει κανένα ρόλο προσπέρασέ το, εμάς μας ενδιαφέρει η τέχνη.
    ΣΙΔΕΡΕΝΙΟΣ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΑ ΚΟΝΤΑ ΜΑΣ.

  81. Περαστικά κι από μένα. Γρήγορη επιστροφή.

  82. Νόμιζμα Ινδοεβρώ said

    ας πω και γω περαστικα σε ολους τους ασθενεις.
    Ο Παππους μου ηταν αγροφυλακας σε γειτονικο χωριο που ζουσαν Βαλααδες (αν και δεν τους λεγανε ετσι αλλα Τουρκους). Οταν πηγε και πολεμησε στην Σμυρνη πειρε μια δεκαημερη αδεια ασθενειας. Επειδη δεν μπορουσε να παει στο χωριο του εκεινα τα χρονια και να γυρισει σε δεκα μερες καθησε στη Σμυρνη. Εκει βρηκε τις πρωτες μερες εναν φιλο του Βαλαα απο το χωριο που δουλευε. η Συναντηση εγινε ως εξης, περπατουσε ο παππους μου και τον σκουντησε ο Τουρκος απο πισω , ο παππους μου γυρισε να τον χτυπισει γιατι τα πραγματα δεν ηταν ηρεμα τοτε αλλα μολις ειδε τον γνωστο του αγγαλιαστηκαν και μαλλιστα εκεινος τον φιλοξενησε στο σπιτι του. ο Βαλαας αυτος ειχε παει για δουλειες στη Σμυρνη τοτε. Απο την διηγηση του παππου φιανοταν καθαρα οτι ο Βαλαας αυτος δεν ηταν καθολου ευχαριστημενος και ενιωθε ξενος εκει. Που να ηξερε οτι δεν θα ξαναγυριζε στη Μακεδονια, γιατι πραγματικα δεν γυρισε ποτε, τον προλαβε η ανταλλαγη και στο μεσοδιαστημα δεν ειχε κατορθωσει να επιστρεψει.

  83. Vouts said

    Eδω μπορειτε να δειτε και μια ταινια για τους Τουρκοκρητικούς και για το πως τους υποδέχθηκαν οι γηγενείς. Ίσως λιγο εξωραισμένα όλα, μου θύμισε πολύ την Πολίτικη Κουζίνα.
    Εχει αγγλικούς υπότιτλους

  84. geobartz said

    Στα χρόνια της τουρκοκρατίας (και λίγο μετά), η θρησκεία ήταν ο κύριος παράγοντας προσδιορισμού (και αυτοπροσδιορισμού) της «εθνικότητας». Όταν κάποιος χριστιανός άλλαζε πίστη δεν έλεγαν ότι έγινε μουσουλμάνος ή ότι εξισλαμ.ιστηκαν (στην πατρίδα μου τις λέξεις αυτές δεν τις ήξεραν καν). Έλεγαν απλώς τούρκεψε! Πριν κάποια χρόνια συνάντησα αρκετούς Τουρκοκρητικούς στο Αϊβαλί που μιλούσαν άριστα …τα Κρητικά. Μια συμπαθής γυναικούλα ήρθε και μας πούλησε κεριά για να ανάψουμε έξω από μια ετοιμόρροπη εκκλησία. Ήταν βέβαια μουσουλμάνα Τουρκοκρητικιά που βρήκε τρόπο να βγάζει το ψωμί της. Ο Πρόξενος Σαχτούρης αναφέρει (1907) από τις Σέρρες ότι η τουρκική διοίκηση έφερε Τουρκοκρητικούς στην ελληνόφωνη περιοχή Νιγρίτας για να …ψαρέψουν ποιοι ήταν οργανωμένοι στον Μακεδονικό Αγώνα. Την πάτησαν όμως διότι τα Κρητικά και τα Νιγριτ’νά «είναι όμοια και όμως διαφέρουν». Οι κατάσκοποι Τουρκοκρητικοί αναγνωρίζονταν από τους ντόπιους μόλις άρθρωναν οποιαδήποτε λέξη!

  85. John Fystikis said

    1. Το κείμενο του Τσιτσελίκη είναι μεν ενδιαφέρον, αλλά θα πρέπει να το δει κανείς στο πλαίσιο της εποχής που γράφτηκε. Έκτοτε έχουμε μια μικρή αλλά αξιόλογη βιβλιογραφία για τους Βαλαάδες. Μερικά ερωτήματα, όπως για παράδειγμα του πότε εξισλαμίστηκαν, έχουν απαντηθεί από τις πηγές σε επαρκή βαθμό. Δε γνωρίζω όμως να έχουν αξιοποιηθεί τα οθωμανικά και τουρκικά αρχεία. Σε μερικές περιπτώσεις υπάρχει μια λανθάνουσα «εξιδανίκευση» και αποσιώπηση ή και παραποίηση των πηγών σε σχέση με την ανταλλαγή. Η σημασία της ελληνοφωνίας υπερτονίζεται, όπως αντίστοιχα γίνεται τις τελευταίες δεκαετίες στην Τουρκία για τη σημασία της τουρκοφωνίας σε ελληνορθόδοξους πληθυσμούς (με συχνότερο το παράδειγμα του εσωτερικού της Μικράς Ασίας). Επειδή μάλιστα στην Τουρκία τα τελευταία χρόνια η γλωσσική και εθνοτική ετερότητα είναι …τρέντι, τα βιβλία και τα άρθρα (επιστημονικά, επιστημονικοφανή κλπ) για αυτές τις ομάδες είναι εκατοντάδες, όπως και η συλλογή μαρτυριών.Οι τελευταίες έχουν μια αξία, αλλά χρειάζονται αξιολόγηση, γιατί «διαμεσολαβούνται» πολλαπλώς. Επιπρόσθετα, τα πράγματα δεν είναι άσπρα-μαύρα, για κάθε μια μαρτυρία «τουρκοκρητικού» της Σμύρνης που έσωσε έναν Ρωμιό υπάρχει άλλη μια για έναν άλλον που έσφαξε έναν άλλο Ρωμιό. Για κάθε μαρτυρία ενός Γρεβενιώτη από γειτονικό ή το ίδιο χωριό που προστάτευσε ένα Βαλαά, υπάρχει μια άλλη για άλλον που με τη βία του απέσπασε ότι είχε (και όχι μόνο).
    2. Για τα θεσμικά ζητήματα των μουσουλμάνων στην Ελλάδα, με αφορμή τις ανώμαλες δικαιοπραξίες και τις πολιτικές που ασκήθηκαν από το ελληνικό κράτος, έχουμε σήμερα ένα τουλάχιστον εγκυρότατο βιβλίο που ασχολείται με αυτά K. Tsistelikis, Old and New Islam in Greece, Leyden νομίζω 2012 (ο παλιός πρέπει να ήταν αδελφός του παππού του ή κατι παρόμοιο), και ένα ακόμη στο οποίο υπάρχουν εξαιρετικές αρχειακές αναφορές για την περίοδο 1912-1923 (Γ. Γκλαβίνας, Οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί στην Ελλάδα 1912-1923), 2013.
    3. Η ελληνοφωνία μουσουλμανικών πληθυσμών δεν είναι κάτι ιδιαίτερο για όσους ασχολούνται με τα Βαλκάνια, από τον Πόντο μέχρι την Παραμυθιά, από την νοτιότερη Ηλεία μέχρι την Κάρυστο και από την Κρήτη μέχρι τη Νότια Βουλγαρία εντοπίζονται ελληνόφωνοι μ/κοι πληθυσμοί τον 19ο και 20ο αιώνα. Άλλωστε η γλωσσική μετατόπιση δεν αφορά μόνο την περίοδο των εθνικών κρατών. Η περιοχή που σήμερα ονομάζουμε Δυτική (ελληνική) Μακεδονία αποτέλεσε μια περιοχή που στις αρχές του 20ού αιώνα μπορούσε κανείς να συναντήσει πρακτικά όλους τους συνδυασμούς γλώσσας και θρησκείας (ορθόδοξων-μουσουλμάνων), χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η μακεδονοβουλγαρικές διάλεκτοι δεν οριοθετούνται με αρκετή σαφήνεια. Ο κατά τα άλλα πολύ έγκυρος Κάντσεφ αναφορικά με τη γλώσσα των χριστιανικών οικισμών στην «ιστορική Μακεδονία»-με κάποια λάθη ή «λαθη» όμως-, τα θαλασσώνει στους μουσουλμανικούς, άρα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν παρατίθεται. Το ίδιο ισχύει και για μεταγενέστερες βουλγαρικές και μακεδονικές αναφορές, όσο για τις ελληνικές και τις αλβανικές ούτε συζήτηση…

  86. sarant said

    85: Σας ευχαριστώ. Έχετε δίκιο ότι το άρθρο του Τσιτσελίκη δεν είναι πια έγκυρο επιστημονικά, αν ήταν ποτέ -η βασική του αξία (πέρα απο το ότι το είχα πρόχειρο) είναι ότι αποτελεί πιθανώς το πρώτο κείμενο για Βαλαάδες.

  87. Παλαιών Πατρών Ιωάννης said

    @83
    Dedemin insanları – Οι άνθρωποι του παππού μου (2011)
    Πολύ ενδιαφέρουσα ταινία, αλλά για να μη στραβωθούμε με την εικόνα-γραμματόσημο του βίμεο μπορούμε να βρούμε την ταινία και στους χειμάρρους, με ενσωματωμένους ελληνικούς υπότιτλους και αρκετά καλή ποιότητα εικόνας.

  88. John Fystikis said

    @15
    1. Οι ανώμαλες δικαιοπραξίες, εκτός αυτών που αφορούσαν μεγάλες ιδιοκτησίες, τελικά έγιναν αποδεκτές, τόσο στην πράξη (με διάφορα διοικητικά τερτ’ίπια), όσο και νομοθετικά. Με σειρά ρυθμίσεων οι συμβάσεις αυτές θεωρήθηκαν ισχυρές (βλ. το βιβλίο του Κόσσυβα 1927; για τη νομοθεσία και τον ραπτάρχη ον λάιν-τμήμα των ρυθμίσεων). Έτσι πολλές μουσουλμανικές περιουσίες πέρασαν στα χέρια χριστιανών, ιδίως στη Μακεδονία, αλλά και αλλού με την απειλή, τη βία, ένα κομμάτι ψωμί ή χαμηλό τίμημα.
    2. Ανταλλάχθηκαν όσοι μουσουλμάνοι ήταν έλληνες υπήκοοι (εκτός Δ. Θράκης και ότι ορίστηκε ως Τσαμουριά). Όσοι μπορούσαν να επικαλεστούν τουρκική, «σερβική», αλβανική ή άλλη ιθαγένεια δεν ανταλλάσσονταν. αυτό βέβαια ήταν ένα σίριαλ που κράτησε μέχρι τα μέσα του 30 και ποτέ δεν τέλειωσε ολοκληρωτικά. Επιπρόσθετα, δεν ανταλλάχθηκαν όσοι κατάφεραν να θεωρηθούν «αλβανικής καταγωγής¨» έλληνες υπήκοοι. Αυτή ε’ίναι μια άλλη, εντελώς διακριτή κατηγορία. Για παράδειγμα στη Θεσαλλόνίκη έχουμε όλες τις κατηγορίες που προαναφέρθηκαν, όπως και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, από την Καρδίτσα μέχρι τη Δράμα.

  89. sarant said

    88.2: Φαντάζομαι ότι αυτές οι εξαιρέσεις από την ανταλλαγή κυρίως θα αφορούσαν εγγράμματους και σχετικά εύπορους κατοίκους των πόλεων ή κτηματίες.

  90. John Fystikis said

    όχι μόνο. Πρόκειται για χιλιάδες στο σύνολό τους ανθρώπους. είναι αστικοί πληθυσμοί κάθε προέλευσης αλλά και μερικοί αγροτικοί.δεν είναι εμφανείς σήμερα γιατί αρκετοί φύγαν σταδιακα΄για TR, ALB κλπ ή λιγότεροι εκχριστιανίσθηκαν. Και σήμερα υπάρχουν αλλά λίγοι. οι σχετικά λίγοι; μουσουλμάνοι γύφτοι που διέφυγαν την ανταλλαγή είναι κάτι διαφορετικό.

  91. sarant said

    Οκ, ευχαριστώ.

  92. Μανούσος said

    Για να τρολλάρω λίγο:
    Αναρωτιέμαι αν θα αντιμετωπίζαμε με νοσταλγία και συμπάθεια κάποιους Έλληνες, οι οποίοι ας πούμε ότι προκειμένου να μην εκτελεστούν επί Γερμανικής κατοχής θα είχαν προσχωρήσει στον «πολιτισμό» του Γ΄ Ράιχ και αλλάζαν τα ονόματά τους σε Βόλφγκαγκ>Γκώγκος , Χέρμαν>Μάνος κλπ. και θα εντάσσονταν κανονικά στα «πολιτιστικά δρώμενα» του Γ΄Ράιχ.
    Θα τους αποκαλούσαμε πχ Γιαβόλους (συνδυασμός του γιαβόλ και του Διαβόλου) ή απλώς Ταγματασφαλίτες και Δωσιλόγους;

  93. sarant said

    Αυτό με τι το παραλληλίζεις;

    Πάντως στη βουλγαροκρατούμενη Μακεδονία, στις Σέρρες σίγουρα, τέτοια περιστατικά υπήρξαν, ήταν οι Βουλγαρογραμμένοι.

  94. Spiridione said

    15. 88. Πολύ ενδιαφέροντα. Δεν ήξερα καθόλου γι’ αυτές τις ανώμαλες δικαιοπραξίες. Έχω ακούσει μόνο για την επικύρωση των ανώμαλων δικαιοπραξιών στα κληροτεμάχια επειδή υπάρχουν απαγορεύσεις στη διανομή τους βάσει του Αγροτικού Κώδικα, που γίνεται η διαδικασια ακόμα και σήμερα στα Ειρηνοδικεία. Αν τα λέω καλά.

  95. John Fystikis said

    νομίζω ότι οι ανώμαλες δικαιοπραξίες σήμερα ίσως περιλαμβάνουν και εποικιστικά, δεν είμαι καθόλου σίγουρος. πάντως για μέχρι την ανταλλαγή υπάρχει ένα πολύ καλό άρθρο για τη μουσουλμανική ιδιοκτησία ον λάιν: http://www.kemo.gr/doc.php?fld=doc&doc=118.pdf . δεν καλύπτει πλήρως το ζήτημα, αλλά αυτό θα ήθελε πολύ περισσότερο χώρο. υπογραμμίζω τη σημασία των τοπικών παραγόντων (υπάρχει στο κείμενο) και την αλβανική πολιτική του Βενιζέλου (απουσιάζει από το κείμενο).

  96. Πηνελόπη Καμπάκη Βουγιουκλή said

    Η καταγωγή μου είναι από τη Λειψίστα (Νεάπολη λέγεται σήμερα). Δεν έζησα βέβαια εκεί αλλά όλα τα καλοκαίρια και τις διακοπές τα πέρασα σε κείνον τον αγαπημένο τόπο. Ο παππούς μου ηταν από την Προύσσα και οταν έγινε η ανταλλαγή ζήτησαν κι ήρθαν στην περιοχή αυτή γιατί η προηγούμενη γενιά είχαν φύγει από την περιοχή Γρεβενών ως πετράδες και πήγαν για δουλειά στην Μ.Ασία. Φυσικά δεν είχαν ιδέα για τους Βαλαάδες (ή Φούτσηδες). Το 1972 ξεκίνησε με τη γιαγιά μου ένα ταξίδι στην Προύσσα για να δει τα πάτρια. Εκεί του είπαν ότι στο διπλανό χωριό υπήρχαν κάποιοι σπό τη Λειψίστα, Βαλαάδες δηλαδή. Τους γνώρισε για να ανακαλύψει ότι έμεινε στην αρχή, το 1923, στο δικό τους σπίτι…. Κλάμα….Πήγαιναν κάθε χρόνο μέχρι το θάνατο της γιαγιάς μου. Εμένα αυτό το πέρα δώθε και πάλι στα ίδια πολύ με συγκινεί και το θεωρώ …kismet controlled!

  97. sarant said

    Πολύ συγκινητικό πράγματι!

  98. Μανούσος said

    93.
    Απλώς θέλω να πώ και ως προς τους Βαλαάδες αλλά και τους πιο διαφημισμένους Τουρκοκρητικούς κλπ. ότι, οκ, καλά είναι όλα μετά από παρέλευση ΠΟΛΛΩΝ ετών και εξ αποστάσεως ασφαλείας και τ κοινά ανθρώπινα βάσανα κλπ., πλην όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όταν βρεθούμε να συμβιώνουμε με κοινωνικές ομάδες ή και άτομα που εντάσσονται ή συμπράττουν με τον εκάστοτε κατακτητή, τότε τα πράγματα δεν έχουν κανέναν ρομαντισμό ή ανθρώπινη συμπάθεια.

    Σε ότι αφορά τους Βουλγαρόφρονες της Ελληνικής Μακεδονίας μιλάμε πια και για διαφορετική καταγωγή και εξ αρχής διαφοροποιημένες ομάδες, οπότε είναι εύλογο το ενδεχόμενο της αποστασίας, γι’ αυτό άλλωστε και είναι ανεπιθύμητες οι όποιες διαφοροποιημένες ομάδες (εθνικά, θρησκευτικά, γλωσσικά, πολιτικά, ιδεολογικά), αλλά και δεν χαρακτηρίζονται ως προδότες, καθώς αποτελεί η πράξη τους μία αλλαγή συμμαχίας, αντίθετα από την αυτομολία ομοειδών μελών.

    Επίσης βεβαίως παίζει πάντα ρόλο η αίσθηση της μονιμότητας ή της προσωρινότητας της κατάκτησης καθώς τότε τα πράγματα ζυγίζονται διαφορετικά.

    Σε γενικές γραμμές πάντως έχω να παρατηρήσω ότι τα ποικιλώτατα αφηγήματα περί ειρηνικής συμβιώσεως κλπ δεν είναι παρά μύθοι που χαϊδεύουν τα αυτιά και απλώς ωραιοποιούν το παρελθόν. Και δεν αφορά μόνο τους Έλληνες και την Τουρκοκρατία, αλλά και όλες τις άλλες περιπτώσεις άλλων λαών.

    Και στην περίπτωση ομαδικών αποστασιών από την κυριαρχούμενη εθνοκοινωνική ομάδα προς την κυρίαρχη, πάντα φαίνεται να υπάρχει και κάποιο διαφοροποιητικό γλωσσικό, θρησκευτικό ή και εθνικό υπόστρωμα.
    Απλώς συμβαίνει κάποιες φορές να μη το γνωρίζουμε ή να μη το γνωρίζουμε επαρκώς.

  99. 98 Θες να πεις ότι μπορούσε ο κάθε χωρικός να ξεχωρίσει τον κατακτητή, να διαλέξει επιτόπου πλευρά, ανάμεσα σε όσους μπαινόβγαιναν -όχι ακριβώς κάνοντας βόλτες- στο κάθε χωριό της βόρειας Ελλάδας, και πιο βόρεια ακόμη, για καμιά σαρανταριά χρόνια, 1880-1920 χονδρικά. Ε, ναι, εκ των υστέρων, και με την άνεση του παρατηρητή, είναι ευκολότερο.

  100. Δυστυχώς, τα τηλέφωνα του Ριζά δεν λειτουργούν σήμερα. Μάλλον έχουν αλλάξει. Έτσι, η υποσχεμένη συνάντηση δεν έγινε 😦 Ουδέν νεώτερο.

  101. sarant said

    Κρίμα…

  102. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Κι ένα σχετικό και πρόσφατο άρθρο https://www.academia.edu/19790784/Conversion_to_Islam_in_Ottoman_Rural_Societies._The_case_of_Vallahades_and_Pomaks

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: