Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Εμμανουήλ Κριαράς (1906-2014)

Posted by sarant στο 24 Αυγούστου, 2014


Αθάνατος θα μείνει σίγουρα, αλλά τελικά δεν ήταν απέθαντος, όπως είχαμε πιστέψει. Ο καθηγητής Εμμανουήλ Κριαράς έφυγε από τη ζωή προχτές το βράδυ, αφού πρόλαβε να δει τα δοκίμια του 19ου τόμου του Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας, του έργου που ο ίδιος είχε ξεκινήσει και που μπορεί να θεωρηθεί το έργο ζωής του. Ο άγιος Κριαράς, συνήθιζα να τον αποκαλώ, επειδή πρωτοστάτησε στην καθιέρωση του μονοτονικού και βοήθησε να απαλλαγούν οι νεότερες γενιές από τον βραχνά των μακρών και των βραχέων σε μια γλώσσα που δεν κάνει τέτοιες διακρίσεις. Όπως μου είχε πει ένας κοινός γνωστός, όταν είχε δει τον χαρακτηρισμό αυτό (στο βιβλίο μου Γλώσσα μετ’ εμποδίων) είχε σχολιάσει «Ακόμα δεν πέθανα και βιάζονται να με κάνουν άγιο», ή κάτι τέτοιο.

Οπότε, το σημερινό άρθρο θα είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Εμμανουήλ Κριαρά κι ελπίζω να τιμήσουμε τη μνήμη του περισσότερο απ’ ό,τι ο ημιμαθής πρωθυπουργός μας, που αποκάλεσε τον μεγάλο νεκρό «καθηγητή της φιλοσοφίας«, χωρίς απ’ όσο ξέρω κάποιος σύλλογος φιλολόγων να διαμαρτυρηθεί για την απρέπεια.

Διάλεξα να δημοσιεύσω εδώ αποσπάσματα από δυο νεανικά κείμενα του Κριαρά, που τα έγραψε πριν από 82 χρόνια, δηλαδή το 1932, τότε που υπέγραφε «Μανόλης Κριαράς». Πρόκειται για έναν διαξιφισμό που είχε, μέσα από τις στήλες της Νέας Εστίας, με τον αγαπημένο μου ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Ο Λαπαθιώτης υποστήριζε ασαφώς τη «μουσικότητα στη γλώσσα» ενώ ο Κριαράς επέμενε ότι αυτό είναι χαρακτηριστικό του ατομικού ύφους και όχι της γλώσσας. Επίσης, ενδιαφέρουσες σκέψεις ανταλλάσσουν σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζουν λογοτέχνες και γλωσσολόγοι στη διαμόρφωση της γλώσσας.

Πρώτη επιστολή, Κριαράς στη Νέα Εστία, τχ. 137 (1.9.1932, σελ. 939)

¨Μουσική», «ευφωνία», κ.ά.

Τον κ. Λαπαθιώτη τον εχτιμώ ως διαλεχτό ποιητή και διανοούμενο. Αυτό βέβαια δε μ’ εμποδίζει ν’ ανασκευάσω μερικά σημεία απ’ όσα έγραψε στο προηγούμενο τεύχος (αρ. 135, σελ. 827κ.ε.) της «Νέας Εστίας», απαντώντας σ’ ένα σημείο της κριτικής του κ. Ν.Α.[νδριώτη] για το βιβλίο του κ. Γιαννίδη «Γλωσσικά Πάρεργα», που ατομικά τον αφορούσε.

Ο κ. Λαπαθιώτης ερμηνεύει την παλιά του θεωρία για την ανάγκη μουσικής, μουσικότητας στη γλώσσα που σα γραφτή θα επικρατήσει, αντικαθιστώντας τον όρο «μουσική» με τον όρο «ευφωνία», «ομαλότης». Ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι ζητάει ο κ. Λαπαθιώτης. Απαιτεί από τη μελλοντική ενιαία γραφτή γλώσσα μας «ευφωνία», «ομαλότητα», χωρίς να μας καθορίζει σε τι συνίσταται αυτή η περίφημη ευφωνία ή ομαλότητα. Ας μαντέψουμε: βρίσκει στο Σολωμό «ποιητική μουσική». Κανείς δεν έχει την παραμικρή αντίρρηση. Ακόμη ονομάζει τον Παπαδιαμάντη «καλλιεργητή τής ευφωνίας». Tι σχέση έχει, σας παρακαλώ, η «ποιητική μουσική» του Σολωμού, όπως και η «ευφωνία» του Παπαδιαμάντη με το ζήτημα ποια μορφή πρέ­πει να πάρει η γραφτή δημοτική μας γλώσ­σα; Πιστεύω πως ο Σολωμός καλλιέργησε το μουσικό ποιητικό ύφος, το μουσικό στίχο, όπως κι ο άλλος διαλεχτός, ο Παπαδιαμάντης, το μουσικό πεζογραφικό ύφος. Είναι φανερό πως πρόκειται για ύφος, όχι για γλώσσα, που αληθινά τόσο διαφέρει στους δυο αυτούς δυ­νατούς λογοτέχνες. Το «ευφωνικό στοιχείο» μπορεί να παίζει ρόλο για την επικράτηση ο­ρισμένου ύφους, όχι όμως, όπως θέλει ο κ. Λαπαθιώτης, και για την επικράτηση γλώσ­σας. Γιατί γλώσσα θα πει προπάντων γραμμα­τική με ορισμένους κανόνες, που τους υπαγορεύει το γνήσιο γλωσσικό αισθητήριο. Τη γλώσσα την αποτελούνε τύποι και συνταχτικές μορφές, αναγκασμένοι στους μεταπλασμούς τους ν’ ακολουθούνε καθορισμένους νόμους. Τύποι μουσικοί και μη μουσικοί ή —όπως θέλετε— ευφωνικοί και μη ευφωνικοί δεν υπάρχουνε. Στους γραμματικούς τύπους συμβαίνει ό,τι και στους φθόγγους. Τι γίνεται στους φθόγγους ; Παραπέμπω τον κ. Λαπαθιώτη στα «Αναγνώσματα περί των γενικών αρχών της Συγκριτι­κής Γλωσσικής» του Whitney και Jolly, τα μεταρρυθμισμένα στα ελληνικά από τον κ. Χατζιδάκι (Αθήνα, 1898), όπου (σελ. 144—5) γράφουνται τα παρακάτω σχετικά με την ευφωνία στους φθόγγους, που ισχύουν, όπως είπα, και για την … ανύπαρχτη ευφωνία στους τύπους: «Η ευφωνία, όπως μετά τινος ανακριβείας λέγομεν, έχει την έδραν αυτής επί των φωνητι­κών οργάνων, ουχί επί της ακοής· ουχί κατά την εντύπωσιν ήν οι φθόγγοι επί τα ακουστι­κά ημών όργανα εμποιούσιν, αλλά κατά την ενέργειαν των φωνητικών οργάνων των απεργαζομένων αυτούς μεταβάλλονται οι φθόγγοι των λέξεων· εκ φυσιολογικών άρα, ουχί εξ α­κουστικών σχέσεων, εξαρτάται τίνες φθογγι­καί μεταβολαί εν τη ιστορία της γλώσσης μά­λιστα επιδίδουσιν.»

Επίσης τον κ. Λαπαθιώτη τον απασχολεί το ζήτημα της «συμβολής των γλωσσολόγων στη διαμόρφωση μιας γλώσσας». Ο κ. Λαπαθιώτης δεν ξέρει «κανένα γλωσσολόγο που να καθιέρωσε μια γλώσσα». Αλλά η γλωσσολο­γία είναι επιστήμη θεμελιωμένη γερά μο­νάχα από τις αρχές του περασμένου αιώνα, ενώ οι σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες είναι καθιερωμένες σε γραφτή χρήση αιώνες κι αιώνες πρωτύτερα. Το ότι όμως στη γραφτή καθιέρωση των άλλων γλωσσών δε βοηθήσα­νε γλωσσολόγοι, δε σημαίνει πως και σήμερα ειδικά σ’ εμάς, που —αλλοίμονο!— συζητούμε ακόμα για τη γραφτή μας γλώσσα, οι γλωσσολόγοι δε μπορούνε να βοηθήσουνε τη δημο­τική μας να πάρει τη σωστή της μορφή, διατυ­πώνοντας τούς νόμους που ακολουθεί αυτή στο στόμα του ελληνικού λαού. Οι ποιητές κι οι πεζογράφοι, που αυτοί βέβαια —κι όχι οι γλωσσολόγοι— καθιερώνουνε μια γλώσ­σα, είναι υποχρεωμένοι ν’ ακολουθούνε τους γλωσσικούς νόμους, που έμφυτα βέβαια τους νιώθουν κι αυτοί, μα που σ’ αυτό πολύ θα τους χρησιμέψουνε κι οι γλωσσολόγοι, ακόμη κι όταν είναι τόσο… επιπόλαιοι και αυθαίρετοι όσο ο… Ψυχάρης.(Ο χαραχτηρισμός του Ψυχάρη προέρχεται από τον κ. Λαπαθιώτη).

Ακόμη δυο λόγια. Τη διατήρηση ώς σήμερα της καθαρεύουσας δε βοήθησε, καθώς λέει ο κ. Λαπαθιώτης, η «ευφωνική» της ζωογόνηση από τον Παπαδιαμάντη. Μα ούτε και το τέ­λος της «επετάχυναν [τέλος πάντων η καθα­ρεύουσα ζωογονείται η βαδίζει προς το τέλος της;] … οι γλωσσολόγοι της, οι πρόμαχοι κι οι απολογητές της, όπως ο δυστυχής Μιστριώτης». Ο Μιστριώτης… γλωσσολόγος!.. Την καθαρεύουσα τη διατηρεί η χλιαρή στάση και πολιτεία των μετριοπαθών δημοτικιστών.

ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΡΙΑΡΑΣ
Συντάχτης Μεσαιων. Αρχείου

Απάντηση Λαπαθιώτη, Νέα Εστία τχ. 140 (15.10.1932, σ. 1107-8)

Ύφος, γλώσσα και γλωσσολογία

Αγαπητέ μου κ. Ξενόπουλε,

Άργησα κάπως ν’ απαντήσω στο τελευταίο γράμμα του κ. Μανόλη Κριαρά, το σχετικό με τα ζητήματα της γλωσσολογίας και της γλώσσας, και σπεύδω, σήμερα, να επανορθώσω την παράλειψή μου. Έχω τη γνώμη ότι, τόσο οι κκ. γλωσσολόγοι, όσο και οι υπερασπιστές τους, απάνω στον επιστημονικό τους ενθουσιασμό, έχουν την κακή συνήθεια να υπερτι­μούν τη σημασία της γλωσσολογίας και τη συμβολή της στην ανάπτυξη και τη διαμόρφω­ση μιας γλώσσας. Παρά λίγο να μάς πουν — πράγμα εντελώς αντίθετο προς τις ίδιες τους επιστημονικές θεωρίες, ότι οι γλώσσες πλάθονται μονάχες, σύμφωνα με ορισμένους νό­μους, και από ορισμένες ψυχολογικές αιτίες — ότι τη γλώσσα τη δημιουργούν αυτοί, κι όχι εκείνοι που τη χρησιμοποιούν για να εκφράσουν τα αισθήματά τους … η γλωσσολογία, όπως και κάθε θεωρητική, αντικειμενική επι­στήμη, δε μπορεί, φαντάζομαι, να έχει άλλο σκοπό, παρά το να παρακολουθεί, να κατα­γράφει και να ερμηνεύει, όσο είναι δυνατόν, η καθεμιά, ορισμένα γεγονότα, χωρίς και να μπορεί όμως να υποστηρίζει ότι συντελεί στη γένεσή τους ή την προετοιμασία τους. Όπως θα ήταν υπερβολικά παράλογο από μέρους ε­νός αστρονόμου, το να διατείνεται, εν ονόματι της επιστημονικής του ειδικότητος, ότι μπορεί να μεταβάλει την πορεία του ήλιου, η ν’ αλλά­ξει τη σειρά στις φάσεις της σελήνης, το ίδιο υπερβολικά παράλογο θα ήταν, υποθέτω, και από μέρους ενός γλωσσολόγου, το να διατεί­νεται, εν ονόματι της επιστημονικής του ειδικεύσεως, ότι μπορεί ν’ ανακόψει την πορεία, ή να ωριμάσει, οπωσδήποτε, την ιδέα μιας και­νούριας γλώσσας! Βέβαια, μέχρις ενός σημείου, τόσο ο αστρονόμος όσο κι ο γλωσσολόγος, χάρη στην πείρα τους και την επίδοσή τους, είναι σε θέση να προεξοφλήσουν μερικά απ’ αυτά που θα συμβούν —αλλ’ απ’ αυτό, τίποτε παραπάνω … δεν είναι παρά θεατές κι οι δυο, καθισμένοι στα πρώτα θεωρεία —θεατές και κριτικοί μαζί— αλλά τελείως άσχετοι μ’ εκείνους που εκτελούν το έργο στη σκηνή (*).

Γι’ αυτό το λόγο, την παρέμβαση του Ψυχάρη, στο ζήτημα της δικής μας της δημοτι­κής, επιμένω να τη θεωρώ αντιεπιστημονική

κι αψυχολόγητη: αντιεπιστημονική, επειδή, βγαίνοντας απ’ τα σύνορα της αντικειμενικής ερεύνης, που καταγίνεται να καταγράφει, όπως είπαμε, τα φαινόμενα μιας γλώσσας, ζήτησε, ένα άτομο αυτός, να συντελέσει στη διαμόρ­φωσή της και να κανονίσει την πορεία της σύμφωνα με τις ατομικές του προτιμήσεις· αψυχολόγητη, επειδή, αντί τουλάχιστον να την προπαγανδίσει, και να της δημιουργήσει «κόμ­μα»— το μόνο που μπορούσε να κάνει για χατίρι της,— χάρη στην παροιμιώδη ακαλαισθησία του, απ’ τη μια μεριά, και τη φανατική οξύτητα που έδωσε στον αγώνα της, απ’ την άλλη, δημιουργήσας ζήτημα εκεί που δεν υπήρ­χε, κατόρθωσε, όχι μόνο τους εχθρούς της να κάνει πιο θανάσιμους εχθρούς, αλλά κι εκεί­νους που την αγαπούσαν να τους φέρει σε ανήκουστες δυσχέρειες, και να μαράνει, σε πολλούς, τον ενθουσιασμό! Τι μένει απ’ το έργο του Ψυχάρη, σήμερα; «Τα πάντα», θ’ απαντήσουν μερικοί. Εγώ πιστεύω, απολύτως τίποτε. Δεν απομένει παρά η ανάμνηση μιας περιπετειώδους προσπαθείας, καλοπροαίρετης στο βάθος, ίσως, αλλ’ άκαιρα, τυφλά, αψυχολόγητα, αντιεπιστημονικά εκδηλωμένης… (**)

Όσον άφορα τη σύγχυση «γλώσσας» και «ύφους», που προσπαθεί ο κ. Κριαράς να μου αποδώσει, επιμένω να τη βρίσκω λογική. Γλώσ­σα χωρίς ύφος δεν υπάρχει. Το ύφος δίνει την υπόσταση στη γλώσσα, την επιβάλλει και την καθιερώνει. Είναι τόσο αλληλένδετα τα δυο, που σε μια συζήτηση ακαδημαϊκή, κι όχι σχο­λαστικά, δασκαλικά περιορισμένη μέσ’ στις «λέξεις» —δεν υπάρχει λόγος χωρισμού των.

Αυτά εγώ πιστεύω, σαν καλός «διανοούμε­νος», όπως έχει την καλοσύνη να με χαρακτη­ρίζει ο κ. Κριαράς. Πιστεύω, όμως, και σε κάτι άλλο: ότι το μόνο θετικό πεδίο δράσεως που υπάρχει για τους γλωσσολόγους, και που α­πορώ αληθινά πώς εννοούν να το παραμελούν, είναι το αρκετά σπουδαίο ζήτημα της ορθογραφίας της δημοτικής μας. Σήμερα, κα­θένας μας τη γράφει όπως θέλει. Αυτό το πράγμα δεν τους συγκινεί; Εγώ ο ίδιος, εξ αιτίας της ελλείψεως αυτής, αναγκάστηκα να κάνω μιαν ατομική ορθογραφία, για προσωπική μου όλως χρήση, που την τηρώ με κάθε προσοχή, κι ομοιόμορφα, στο καθετί που γρά­φω. Έγιναν, βέβαια, απόπειρες ώς τώρα —αλλά κι αυτές απότομες, σκληρές, αψυχολό­γητες, και που θυμίζουν το αψυχολόγητο των βιαίων μεθόδων τού Ψυχάρη. Ετυμολογική ή οποιαδήποτε —πάντα προς την κατεύθυνση κά­ποιας απλοποιήσεως— πρέπει να γίνει μια ορ­θογραφία, —αλλά ήμερα και ψυχολογημένα, όχι αυθαίρετα κι επαναστατικά. Είναι το μόνο ζήτημα, αυτό, που μπορούν να μας προσφέ­ρουν κάτι —και κάτι αρκετά σημαντικό. Η ειδικότης τους, η μόρφωση κι η πείρα, ας τους χρησιμεύσουν οδηγοί. Κι η καλαισθησία, προ παντός — καλαισθησία του ματιού, αυτή τη φορά…

Πρόθυμος, ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ

Δυο υποσημειώσεις με σχόλια της Νέας Εστίας, δηλ. του Ξενόπουλου:

(*) Η διαφορά είναι μεγάλη. Ο ήλιος κι η σελήνη δε διαβάζουν τους αστρονόμους· οι άνθρωποι όμως διαβάζουν τους γλωσσολόγους και μπορεί να οδηγούνται κι απ’ αυτούς στη διαμόρφωση της γραπτής τους γλώσσας.

(**) Μένει η γλώσσα που διαμορφώθηκε με τη διδασκα­λία του Ψυχάρη, θεωρητική και πραχτική, από τους δόκι­μους πεζογράφους μας. Αυτοί δεν ένιωσαν ποτέ τίποτ’ από τις έχθρες, τις απογοητεύσεις και τις δυσχέρειες που λέει ο κ. Λαπαθιώτης.

 

Ανταπάντηση Κριαρά, Νέα Εστία τχ. 143, 1.12.1932)

  Γλωσσολογία, γλώσσα και μουσικότητα

Υποχρέωσή μου θεωρώ να μην άφήσω τον κ. Λαπαθιώτη να νομίσει πως με το τελευταίο του γράμμα (βλ. «Ν. Εστία», άρ. 140, σελ. 1107—8) έβαλε τα πράματα στη θέση τους. Ο κ. Λαπαθιώτης γράφει πως θα ήταν «υπερβο­λικά παράλογο … από μέρους ενός γλωσσο­λόγου, το να διατείνεται, εν ονόματι της επιστημονικής του ειδικεύσεως, ότι μπορεί ν’ ανακόψει την πορεία ή να ωριμάσει οπωσδήπο­τε την ιδέα μιας καινούργιας γλώσσας!» Μάλι­στα! Έχει δίκιο. Την ιδέα μιας καινούργιας γλώσσας δεν την «ωριμάζουν» ένας ή δυο γλωσσολόγοι, αλλ’ η ιδέα αυτή παρουσιάζεται σαν ανάγκη μιας εποχής, όταν δημιουργηθούν οι απαραίτητοι αντικειμενικοί όροι που θα βοηθήσουνε να πάει μπροστά η ιδέα τούτη.

Η εικόνα του θεάτρου, όπως λέει ο κ. Λαπα­θιώτης, που μέσα σ’ αυτό σα θεατές και κριτι­κούς φαντάζεται τους γλωσσολόγους, μ’ αρέσει πολύ. Μην ξεχνάτε μονάχα πόση είναι η επί­δραση του κριτικού πάνω στην πνευματική ε­ξέλιξη ενός τόπου. Ένα τέτοιο πάνω-κάτω ρόλο —ρόλο κριτικού στη γενικότερη σημα­σία— έχουνε τη φιλοδοξία να παίξουνε κι οι γλωσσολόγοι, βοηθώντας όσο μπορούνε στην τελειωτική λύση τού γλωσσικού μας προβλή­ματος.

Κι αφού επιμένετε να συζητάτε για το έργο τού Ψυχάρη, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε μερικά πράματα. Η «παρέμβαση» του Ψυχάρη δεν ήταν αντιεπιστημονική. Στάθηκε ευτύχημα για το γλωσσικόν άγώνα που βρέθηκε ένας Ψυχάρης τόσο θαρραλέος, ώστε να μπορέσει να βαστά­ξει το βάρος ενός αγώνα σκληρού ενάντια στη γλωσσική πρόληψη. Είχε κάθε δικαίωμα να συντελέσει στη διαμόρφωση τής γραφτής μας γλώσσας, γιατί ήτανε φωτισμένος με το φως της γλωσσικής επιστήμης κι είχε συνάμα ένα λογοτεχνικό τάλαντο, όχι βέβαια μεγάλης ολ­κής, πάντα όμως άξιο να του χαρίσουμε τη… συγκαταβατική προσοχή μας. Είναι άξιος να προσεχτεί ο συγγραφέας του «Ταξιδιού» πε­ρισσότερο από πολλούς που παρασταίνανε το

λογοτέχνη στα 1888 και που σ’ αυτούς θα ’δινε το δικαίωμα ο κ. Λαπαθιώτης να ενδιαφερθούνε για την καθιέρωση της δημοτικής. Ας είναι βέβαιος ο κ. Λαπαθιώτης πως αν δε με­σολαβούσε το «κίνημα» του Ψυχάρη, το τόσο… αψυχολόγητο και φανατικό, δε θα ’τανε καθό­λου περίεργο την απάντησή του σ’ εμένα να την έγραφε σε άδολη καθαρεύουσα κι όχι στο μειχτό γλωσσικό ιδίωμα που την έγραψε τώρα. Ο κ. Λαπαθιώτης θα συμφωνήσει μαζί μου πως η γλώσσα του παραδέρνει σε πέλαγα από αντιφάσεις. Γιατί, σας παρακαλώ, αλλού «ερεύνης», «περιπετειώδους προσπαθείας», «δημιουργήσας (!) ζήτημα…», «ειδικεύσεως» κλπ. κι αλλού πάλι «μιας γλώσσας», «θεατές», «πε­ριπετειώδους προσπαθείας καλοπροαίρετης»; (Παίρνω όλα τα παραδείγματα από την απάν­τησή του.) Η απορία μου αυτή, θα πιστεύει ο κ. Λαπαθιώτης πως έχει θέση μόνο σε συ­ζήτηση «δασκαλικά περιορισμένη μες στις λέ­ξεις», τίποτα όμως δε μ’ εμποδίζει κι εμένα να πιστεύω πως, όταν δε γράφουνε λογοτεχνία, και καλοί ακόμη λογοτέχνες μας δε μπορούνε να υποτάξουνε στην ομοιομορφία δυο αράδες από τα γραφτά τους.

Για το ζήτημα της θεωρίας του για «μουσι­κότητα στη γλώσσα», που ύστερ’ από άλλους τού την αναίρεσα στο πρώτο άπαντητικό μου σημείωμα (βλ. «Ν. Εστία», αρ. 137, σελ. 939—40) δεν αφιερώνει παρά λιγοστές γραμμούλες στην απάντησή του ο κ. Λαπαθιώτης.

Οφείλω να το τονίσω και πάλι. Τη γλώσσα την καθιερώνει η ζωντάνια της, που είναι αναπόσπαστη από την κανονικότητα, κι ακόμη η κοινή παραδοχή που ακολουθεί απ’ αφορμή της ζωντάνιας. Με τον καιρό θα ρθουν οι λο­γοτέχνες εκείνοι που, καλλιεργώντας την, θα την προικίσουνε και με μουσικότητα. Κι ευτύ­χημα είναι που έχουμε κιόλας λογοτέχνες που βοηθάνε σε μια τέτοια προσπάθεια. Και μέσα σ’ αυτούς δεν παραλείπω ν’ αναφέρω τον ίδιο τον κ. Λαπαθιώτη, που τώρα θυμίζουμαι και ξαναβρίσκω ένα παλιό του πεζό «βιβλικό ποίη­μα» σε στρωτή δημοτική («Ο διαλαλητής»), δημοσιευμένο στα «Παναθήναια» του 1911 (Χρόν. 11, σελ. 137—8) από μέσα από το εξαιρετικά καλογραμμένο τούτο πεζογράφημα αναδίνει μιαν άδολη μουσικότητα. Τι πάω λοι­πόν να πιστέψω; πως μερικοί από τους λογο­τέχνες μας ξέρουνε να γράφουνε μονάχα την ιερή στιγμή της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΡΙΑΡΑΣ

 

Σε κάποια σημεία έχει ο Κριαράς δίκιο, σε άλλα ο Λαπαθιώτης. Το «βιβλικό ποίημα» του Λαπαθιώτη στο οποίο αναφέρεται ο Κριαράς περιλαμβάνεται τώρα στη συλλογή διηγημάτων του Λαπαθιώτη «Τα μαραμένα μάτια και άλλες ιστορίες«, που εξέδωσα το 2011. Μου κάνει πάντως εντύπωση ότι ο Κριαράς ήξερε το διήγημα.

130 Σχόλια to “Εμμανουήλ Κριαράς (1906-2014)”

  1. Γς said

    Καλημέρα

    Αγιος βέβαια
    και πολύ θα μου άρεσε ένα μικρό επιγραμματικό κείμενο, εν είδει απολυτικίου

  2. Aγάπη said

    Μα τί γίνεται εδώ; Τρίτη μέρα συνέχεια προλαβαίνω την πρωτιά; 🙂
    Τέλος πάντων καλημέρα
    Ο αγαπημένος μας πρωθυπουργός – χωρίς νομική κατοχύρωση – ανακηρυξε μετά θάνατον τον Κριαρά σε καθηγητή φιλοσοφίας, όπως σωστά επισημαίνεις.
    Και γιατί να διαμαρτυρηθούν οι όποιοι;
    Καταλήγεις » Μου κάνει πάντως εντύπωση ότι ο Κριαράς ήξερε το διήγημα.» Μα έχω την εντύπωση πως ένα τόσο βαθιά στοχαζόμενο – και στοχαστικό – πνεύμα (φροντίζει να) γνωρίζει ό,τι συμβαίνει γύρω του στον τομέα του τουλάχιστον, ακόμη και το παραμικρό, χωρίς να δείχνει ότι παρακολουθεί τα πάντα, μιας και αυτά δέν αφορούν άμεσα τουλάχιστον το κύριο έργο του
    Όμως η γνώση, η επίγνωση, η αγάπη φαίνονται σε βάθος χρόνου… στο έργο … Δέν είναι κατάλληλος μάλλον ο χώρος εδώ να αναλυθούν οι τρόποι με τους οποίους η «παρακολούθηση» και η ενημέρωση και η γνώση αφήνουν υπόγεια αποτυπώματα στο συνολικό έργο Ούτε και είμαι αρμόδια να τους αναλύσω, ελπίζω όμως να γίνομαι κατανοητή 🙂

  3. Νέο Kid Στο Block said

    Γαίαν ελαφρά!
    Πολύ ενδιαφέρον κείμενο και ανταλλαγή απόψεων! Το αιώνιο δυσεπίλυτο πρόβλημα του αν και σε ποιο βαθμό η παρατήρηση και η μελέτη επηρεάζει και διαμορφώνει το αντικείμενό της. Φιλοσοφία και επιστήμη, ορνιθολογία και πουλιά 🙂 , γλωσσολόγοι-γλωσσολογούντες και γλώσσα.
    Δύσκολα και ενδιαφέροντα πράγματα.

  4. Aγάπη said

    Έγραφα «πάλι πρώτη» και μέχρι να τελειώσω το σχόλιο με προλάβανε 🙂

  5. Munich said

    Καλημέρα,
    Από το Λαπαθιώτη μέχρι το Σαββόπουλο η μουσικότητα της γλώσσας συναρπάζει τους ρομαντικοθς καθως φαινεται.
    Παρακαλώ επιτρεψτε μου το συντηροτισμό αλλά το χιουμορ με το νεκρό στην εισαγωγη του άρθρου κάπως με ξένισε λογώ ίσως που είναι τόσο σύντομα από το θάνατό του.

  6. Γς said

    2:
    >η γνώση, η επίγνωση, η αγάπη φαίνονται σε βάθος χρόνου…

    Ναι η γνώση, η επίγνωση,,
    Α, και η αγάπη, Αγάπη

  7. Γς said

    5:
    >το χιουμορ με το νεκρό στην εισαγωγη του άρθρου κάπως με ξένισε

    ποιο χιούμορ; Που το ψάχνω και δεν το βρίσκω.

    [μορεί βέβαια να έχουμε και διαφορετικό σενς]

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ τα πρώτα σχόλια!

    2: Το λέω αυτό επειδή είχαν περάσει 20 χρόνια από την αρχική δημοσίευση, η οποία έγινε όταν ο Κριαράς ήταν νήπιο και χωρίς να έχει έκτοτε αναδημοσιευτεί σε βιβλίο. Δεν είναι δηλαδή ότι το είχε διαβάσει στα νιάτα του και το θυμόταν, δείχνει όπως λέτε άνθρωπο διαβασμένο και στα λογοτεχνικά.

    5: Το χιούμορ, αν υπάρχει, ειναι θαυμαστικό, δεν είναι σε βάρος του νεκρού.

  9. leonicos said

    Αυτή τη φορά διάβασα κι εγώ πρώτα το άρθρο, αλλά δεν λυπάμαι που έχασα την πρωτιά. Το σημερινό άρθρο πάει πολύπιο μακρυά από το παιχνίδι μας αυτό. Ασφαλώς και ο Γς, σήμερα τουλάχιστο, τυχαία το πέτυχε.

    Το πρόβλημά μου είναι άλλο. Ότι θα στενοχωρήσω τον Νοικοκύρη

  10. leonicos said

    Ο Νοικοκύρης έχει μια πολύ γλυκιά τρυφερότητα. αγαπάει τα μικρά, τ’ αδικημένα από τη φύση ή τον άνθρωπο… όπως σκυλάκια και γατάκια παγωμένα, και τα παίρνει να τα περιποιηθεί. Κάτι τέτοιο δείχνει και η αγάπη του για κάποιους σαν τον Λαπαθιώτη…

    κι επανέρχομαι.

  11. Γς said

    και να μην προκαλείς τον Γς, μην σε κάνει και δεν ξαναδεις πρωτιά

  12. Munich said

    Με συγχωρειται, εξελαβα αυτο περι «απεθαντου» για χιούμορ. Δεν θα επανέλθω, ο γραπτος λογος καμια φορά οδηγει σε τέτοιες παρανοησεις ίσως

  13. Παύλος said

    Υπάρχει τρόπος να βρω το άρθρο «Περιττό σημάδι…» του Κριαρά στις Νέες Εποχές του Βήματος 10.12.95;

  14. leonicos said

    Περί του αρχικού χιούμορ, θα επιτρέψετε μια διαφορετική γνώμη.

    Αθάνατος θα μείνει σίγουρα, αλλά τελικά δεν ήταν απέθαντος, όπως είχαμε πιστέψει.

    Απορώ λίγο με την ευαισθησία σας· εγώ δεν βρίσκω καν χιούμορ. Είναι σα να μας λέει ‘τελικά πέθανε κι αυτός.’ Πέραν αυτού ένα λογοπαίγνιο με τις λέξεις αθάνατος και απέθαντος, με τη δεύτερη λέξη, αν θυμηθούμε τον «Καπετάν Απέθαντο» παραπέμπει στην κατ’ εξοχήν επιστημονική δράση του Κριαρά, θα μπορούσε να θεωρηθεί και τιμητική. Σίγουρα δε το θεωρώ εύρημα. «Δεν ήσουν ο καπετάν-Απέθαντος, δάσκαλε! Σε βρήκε κι εσένα ο θάνατος.»

    Και είναι λίγο ‘τραβηγμένο από τα μαλλιά’ αυτό που θα πω, αλλά θα στοιχημάτιζα, αν μπορούσα, ότι θα του άρεσε και του ίδιου του Κριαρά.

    Και ας θυμηθούμε πως οι Κλέφτες και Αρματωλοί αντιμετώπιζαν την ιδέα του θανάτου στα τραγούδια τους.

    Ας φανταστούμε ένα άρθρο με μια μαύρη κορδέλα λοξά (δεν ξέρω αν γίνεται) και ν’ αρχίζει ως εξής:
    Ο καθηγητής Κριαράς απέθανε!
    Ή
    Πέθανε ο μεγάλος Κριαράς! Αλλά το έργο του θα τον κρατήσει αθάνατο, διότι μέσα από αυτό θα συνεχίσει επί γενεές γενεών να υπηρετεί την Ελλάδα και την γλώσσα της. Όσοι τον γνώρισαν προσωπικά, και όσοι είχαν τη μεγάλη τύχη να τον γνωρίσουν ως πανεπιστημιακό δάσκαλο ή ακόμα και ως φίλο τα δύσκολα χρόνια της δικτατορίας, θα τον θυμούνται πάντα μ’ ευγνωμοσύνη.

    Ίσως να ήταν καλό για μαθητική έκθεση, αλλά δεν θα ήταν τόσο ζωντανό.

    Κι εγώ σπάνια υποστηρίζω τον Σερ Σαρ όπως ξέρετε.

  15. leonicos said

    Γς μου, οι πρωτιές σου είναι σαν δικές μου. Το ίδιο τις χαίρομαι!

    Σε ρούμπωσα!

  16. BLOG_OTI_NANAI said

    13: Καλημέρα. Ανέβασα το άρθρο του Κριαρά ΕΔΩ.

  17. Το ίδιο είχε λεχθεί στο Παγκόσμιο Συνέδριο Μαθηματικών του 1966 για τους μαθηματικούς Jacques Hadamard και Charles Jean de la Vallée-Poussin, που απέδειξαν το λεγόμενο θέωρημα των πρώτων αριθμών το 1896 και που είχαν πεθάνει πρόσφατα σε ηλικία 98 και 96 ετών αντιστοίχως — ότι δηλαδή στο προηγούμενο συνέδριο είχε ψιθυριστεί πως το σημαντικότατο αυτό επίτευγμα ίσως τους είχε χαρίσει και σωματική αθανασία, αλλά φευ! Και φυσικά, πολύ παλιότερα, κάτι τέτοιο είχε λεχθεί στα σοβαρά για τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, αλλά το διέψευσε ο ίδιος εν ζωή. 🙂

  18. Η κανονικότητα, όπως παρατηρείτε, της γλώσσας δεν είναι ανεξάρτήτη του κανονιστικού στοιχείου, εγγενούς στην γλώσσα. Με όλα τα παράδοξα, ή εντάσεις, από την προτερότητα της χρήσης που χρίει δόκιμες γλωσσοπλασίες κι εξελίξεις που συνιστούν την ζωή και τον πλούτο της γλώσσας…

  19. Παύλος said

    16: Ευχαριστώ πολύ!

  20. sarant said

    13-16: Με πρόλαβε ο Ότινάναι. Είναι ένα ενδιαφέρον θέμα, το ενωτικό (ιδέα του Γιανίδη αν δεν κάνω λάθος) και η τελική εγκατάλειψή του. Πρέπει να το συζητήσουμε κάποτε.

  21. Νέο Kid Στο Block said

    18. Eεε..would you mind rephrasing this? …in Greek please! 🙂

  22. ππαν said

    Πολύ ωραία κι ενδιαφέροντα, Νικοκύρη.

  23. Νέο Kid Στο Block said

    Mε κίνδυνο να χαρακτηριστώ κι εγώ από τους ξυνίλες όπως ο Νικοκύρης, μού αρέσει πολύ η λεπτή (ή χοντρή) ειρωνία του Κριαρά στην καταληκτική του πρόταση: «Τι πάω λοι­πόν να πιστέψω; πως μερικοί από τους λογο­τέχνες μας ξέρουνε να γράφουνε μονάχα την ιερή στιγμή της καλλιτεχνικής δημιουργίας.»
    (χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν θεωρώ πως ο Λαπαθιώτης λέει ενδιαφέροντα και σε κάποια σημεία στεκούμενα πράγματα)

  24. aerosol said

    Παρασκευή βράδυ μαθαίνω τα νέα για τον Κριαρά. Τίτλος του σχετικού άρθρου στην σελίδα του Βήματος: «Πέθανε σε ηλικία 108 ετών ο φιλόσοφος Εμμανουήλ Κριαράς». Τώρα έχει διορθωθεί σε «φιλόλογος».
    Εντάξει, την Φιλοσοφική έβγαλε, φιλόσοφος θα ήταν!

  25. leonicos said

    Κατ’ αρχήν έχουμε να κάνουμε με δυο κείμενα γραμμένα κάπως πρόχειρα, γιατί ούτε η διατύπωση ούτε η επιχειρηματολογία τους παραπέμπουν σε κάτι ‘πολύ σοβαρό’.

    Δεύτερον, ο μεν Κριαράς είναι ένας νέος γύρω στα 25 ενώ ο Λαπαθιώτης ένας ‘εν ακμή’ γύρω στα 45. Και ασφαλώς αλλιώς περιμένουμε να εκφράζεται ένας εκκολαπτόμενος και αλλιώς ένας καθιερωμένος κι επιπλέον ώριμος γλωσσικά.

    Απόδειξη: Η πρώτη φράση του Κριαρά είναι ‘για τα μπάζα’, εκτός και αν οφείλεται στο να μείνει στα όρια της κοσμιότητας. Ο Λαπαθιώτης δεν ανταποκρίνεται σε κανέναν από τους δύο χαρακτηρισμούς, ιδίως με την πρόταξη του ‘εκλεκτός’ τους τινάζει στον αέρα.
    Αλλ’ ας το αφήσουμε αυτό.

    Κάνοντας για λίγο τον συνήγορο, άκουσον, άκουσον, του Λαπαθιώτη, πρέπει να δεχτούμε ότι με λίγη καλή θέληση ο καθένας θα καταλάβαινε τι εννοεί ως μουσικότητα, ευφωνία ή ομαλότητα ο Λαπαθιώτης. Επίσης ο άρτι μεταστάς κάνει το επιστημονικό ατόπημα ν’ αναζητά σχέση μεταξύ της «ποιητικής μουσικής» του Σολωμού και της «ευφωνίας» του Παπαδιαμάντη, ενώ προφανώς ο Λαπαθιώτης δεν είχε αναφερθεί στον Σολωμό, αλλά τον ‘μάντεψε’ ο Κριαράς. Απορία μού προκαλεί η απουσία της λέξης ‘καλλιέπεια’ και από τα δύο κείμενα, που θα συμμάζευε λίγο τα πράγματα και θα τους επέτρεπε να συνεννοηθούν καλύτερα.

    Σε κάποιο σημείο η ασυνεννοησία είναι πλήρης και πιθανότατα ηθελημένη εκ μέρους του Κριαρά. Τι σημαίνει «Γιατί γλώσσα θα πει προπάντων γραμματική με ορισμένους κανόνες, που τους υπαγορεύει το γνήσιο γλωσσικό αισθητήριο. Τη γλώσσα την αποτελούνε τύποι και συνταχτικές μορφές, αναγκασμένοι στους μεταπλασμούς τους ν’ ακολουθούνε καθορισμένους νόμους. Τύποι μουσικοί και μη μουσικοί ή —όπως θέλετε— ευφωνικοί και μη ευφωνικοί δεν υπάρχουνε»; Δεν είναι δυνατό ο Λαπαθιώτης να πρότεινε να γράφουμε με βαρβαρισμούς και σολοικισμούς αρκεί να πετύχουμε ένα ‘ευφωνικό αποτέλεσμα’. Ασφαλώς θα εννοούσε ‘να γράφουμε τηρώντας τους κανόνες της γραμματικής και της σύνταξης’. Επίσης η παραπομπή στους Whitney και Jolly είναι εντελώς ατυχής. Πιθανώς δεν μπορούσε τότε να το αντιληφθεί ο Κριαράς αλλά όλο το παράθεμα «Η ευφωνία, όπως μετά τινος ανακριβείας λέγομεν, έχει την έδραν αυτής επί των φωνητικών οργάνων, ουχί επί της ακοής• ουχί κατά την εντύπωσιν ήν οι φθόγγοι επί τα ακουστικά ημών όργανα εμποιούσιν, αλλά κατά την ενέργειαν των φωνητικών οργάνων των απεργαζομένων αυτούς μεταβάλλονται οι φθόγγοι των λέξεων• εκ φυσιολογικών άρα, ουχί εξ ακουστικών σχέσεων, εξαρτάται τίνες φθογγικαί μεταβολαί εν τη ιστορία της γλώσσης μάλιστα επιδίδουσιν» είναι μια μπούρδα. Οι ήχοι παράγονται όντως από τα φωνητικά όργανα, αλλά κατευθύνονται από την ακοή, ακόμα και σε μη λεξικογραφικές λεπτομέρειες, όπως ο τρόπος που προφέρει ένα αλβανός το ‘καλά’ ακόμα κι αν έχει μείνει 20 χρόνια στην Ελλάδα κι έχει σπουδάσει και φιλολογία. Όσο για το συμπέρασμά τους «εκ φυσιολογικών άρα, ουχί εξ ακουστικών σχέσεων, εξαρτάται τίνες φθογγικαί μεταβολαί εν τη ιστορία της γλώσσης μάλιστα επιδίδουσιν» τρικούβερτη μπούρδα.

    Και τέλος τι σημαίνει ‘ζήτημα ύφους και όχι γλώσσας’; Είναι δυνατό κανείς να γράφει διαφορετικά απ’ ό,τι μπορεί; Η καλλιέπεια είναι ζήτημα ευαισθησίας, καλλιέργειας και ικανότητας. Σωστά του παρατηρεί ο Λαπαθιώτης ότι «Γλώσσα χωρίς ύφος δεν υπάρχει.» Αυτό που δείχνει ν’ αγνοεί, ή τουλάχιστο παραμερίζει ο Λαπαθιώτης είναι το γεγονός ότι το ύφος εξαρτάται από τη χρήση· επομένως ούτε αυτό έχει σχέση με την καλλιέπεια.

    Φυσικά εδώ δεν θα μπούμε στο ‘τι ακριβώς κάνει η γλωσσολογία’ διότι σήμερα είναι ξεκάθαρο. Βεβαίως τόσο η θέση «οι γλωσσολόγοι δεν καθιέρωσαν καμιά γλώσσα» του Λαπαθιώτη όσο και η αντίθεση «η γλωσσολογία είναι νέα επιστήμη ενώ οι γλώσσες είναι παλιές» είναι επιεικώς ελαφρότητες. Και η βιολογία είναι νεότερη από τη Φωτοσύνθεση. Η αντιστοίχηση με τους αστρονόμους ήταν ωραία, και άνευ νοήματος η παρέμβαση του Ξενόπουλου. Ο γλωσσολόγος ‘μπορεί’ να επηρεάσει τη γλώσσα κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, αλλά ο κ. Ματσανιώτης έχει πει (περίπου) ότι «πρέπει να μη θέλει… ν’ αντισταθεί στον πειρασμό του να το κάνει» και μάλιστα κακίζει την ‘παρεμβατική γλωσσολογία’. Μπορούν όμως να διευκρινίζουν μερικά πράγματα ως προς την προσφορότερη ορθογραφική θέση.

    Τέλος, η φράση «Την καθαρεύουσα τη διατηρεί η χλιαρή στάση και πολιτεία των μετριοπαθών δημοτικιστών» μου κάνει εντύπωση. Είναι δυνατό να μην ήξερε ο Κριαράς ποιες ήσαν οι δυνάμεις που επέμεναν στη διατήρηση της καθαρεύουσας;

    Όσο για τις υπερβολές του Ψυχάρη, θα θυμίσω και πάλι κάτι που έχω ξαναπεί εδώ. Θυμάμαι μια αναδημοσίευση του Ριζοσπάστη γύρω στα 1976 από προπολεμικό φύλλο, με την παρατήρηση ‘με τη δημοτική όπως νοούνταν τότε.’ Σήμερα ακόμα και ο πιο πούρος δημοτικιστής δεν θα πει ‘λαϊκιά μουσική.’

    Με το συμπάθιο τώρα, όλο το «Έχω τη γνώμη ότι, τόσο οι κκ. γλωσσολόγοι, όσο και οι υπερασπιστές τους, απάνω στον επιστημονικό τους ενθουσιασμό, έχουν την κακή συνήθεια να υπερτιμούν τη σημασία της γλωσσολογίας και τη συμβολή της στην ανάπτυξη και τη διαμόρφωση μιας γλώσσας. Παρά λίγο να μάς πουν — πράγμα εντελώς αντίθετο προς τις ίδιες τους επιστημονικές θεωρίες, ότι οι γλώσσες πλάθονται μονάχες, σύμφωνα με ορισμένους νόμους, και από ορισμένες ψυχολογικές αιτίες — ότι τη γλώσσα τη δημιουργούν αυτοί, κι όχι εκείνοι που τη χρησιμοποιούν για να εκφράσουν τα αισθήματά τους … η γλωσσολογία, όπως και κάθε θεωρητική, αντικειμενική επιστήμη, δε μπορεί, φαντάζομαι, να έχει άλλο σκοπό, παρά το να παρακολουθεί, να καταγράφει και να ερμηνεύει, όσο είναι δυνατόν, η καθεμιά, ορισμένα γεγονότα, χωρίς και να μπορεί όμως να υποστηρίζει ότι συντελεί στη γένεσή τους ή την προετοιμασία τους» είναι προϊόν εμπάθειας ή παρεξήγησης, άγνοιας ή και των τριών. (Εκτός που είναι ασύνταχτο και πρέπει να μαντέψει κανείς τι εννοεί).
    Στην ανταπάντησή του ο Κριαράς υποστηρίζει τον Ψυχάρη, όπως και ο Ξενόπουλος. Ήταν η εποχή που το απαιτούσε. Γιατί όμως δεν αναφέρονται και στον Βηλαρά; Επειδή ήταν γιατρός;
    Τι σημαίνει «Τη γλώσσα την καθιερώνει η ζωντάνια της, που είναι αναπόσπαστη από την κανονικότητα, κι ακόμη η κοινή παραδοχή που ακολουθεί απ’ αφορμή της ζωντάνιας.» Δηλαδή; το αν μιλιέται; Το αν έχει φυσικούς ομιλητές; Το αν έχει ενεργό λογοτεχνία; Τι θα πει ‘ζωντάνια’ τι ‘κανονικότητα;’ Μόνο η λέξη ‘κοινή παραδοχή / αποδοχή’ έχει νόημα εδώ μέσα.
    Επίσης « Με τον καιρό θα ρθουν οι λογοτέχνες εκείνοι που, καλλιεργώντας την, θα την προικίσουνε και με μουσικότητα.» Δηλαδή; Θα μιλιέται αρχικά σαν μαγγανοπήγαδο και μετά θα ηχεί σαν βιολί; [Πριν μου διορθώσετε το μαγγανοπήγαδο, ρίξτε μια ματιά κατά Ματσανιώτη μεριά, τη λέξη μάγγανο]
    Αλλά μη διαβάσετε το μάγκας, γιατί θα ΔΕΝ θα μάθετε πριν η λέξη περάσει στην ΝΕ με τη γνωστή μειωτική σημασία, σήμαινε ‘στρατιωτικό σώμα’ κατά την Επανάσταση του 1821 – 1828

  26. spiral architect said

    Ευχαριστούμε.

  27. Μου έκανε εντύπωση η χρήση του «μεταρρυθμισμένα» αντί για «μεταφρασμένα» (ή έστω «διασκευασμένα»):

    Παραπέμπω τον κ. Λαπαθιώτη στα «Αναγνώσματα περί των γενικών αρχών της Συγκριτι­κής Γλωσσικής» του Whitney και Jolly, τα μεταρρυθμισμένα στα ελληνικά από τον κ. Χατζιδάκι

  28. leonicos said

    @20 Του Ελισσαίου Γιαννίδη όντως, η σύνδεση κτητικού με το ουσιαστικό-του. Το βρίσκω υπερβολικό.

    Μερικές φορές μου λείπει ο τόνος στο άρθρο ‘του / της’ αλλά και πάλι τόνος θα ήταν.

  29. Εαμοβούλγαρος said

    Καλός ο Κριαράς, αλλά να μή ξεχνάμε πως σήμερα 24 Αυγούστου είναι η Εορτή του μεγάλου Αγίου της Ορθοδοξίας μας, του Πατροκοσμά του Αιτωλού (1714-1779). Πρόκειται για τον κορυφαίο Αντισημίτη Άγιο της Εκκλησίας μας (μαζί με τον Ιερό Χρυσόστομο), που τιμάνε ακόμα και οι Εθνικοπαράφρονες, αγνοώντας τι λέει για τους Έλληνες στις Διδαχές του

    http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/tributes/patrokosmas/didaxai.htm

    «Εξέτασα πρῶτον διὰ λόγου σας καὶ ἔμαθα πὼς μὲ τὴν χάριν τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ΔΕΝ ΕΙΣΘΕ ΕΛΛΗΝΕΣ, δὲν εἶσθε ἀσεβεῖς, αἱρετικοί, ἄθεοι, ἀλλ᾿ εἶσθε εὐσεβεῖς ὀρθόδοξοι χριστιανοί, πιστεύετε καὶ εἶσθε βαπτισμένοι»

    Είναι και κάργα φιλότουρκος ο Άγιος:

    «Τριακόσιους χρόνους μετὰ τὴν Ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ μᾶς ἔστειλεν ὁ Θεὸς τὸν ἅγιον Κωνσταντῖνον καὶ ἐστερέωσε βασίλειον χριστιανικόν· καὶ τὸ εἶχαν χριστιανοὶ τὸ βασίλειον 1150 χρόνους. Ὕστερον τὸ ἐσήκωσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ τοὺς χριστιανοὺς καὶ ἔφερε τὸν Τοῦρκον καὶ τοῦ τὸ ἔδωσε διὰ ἰδικόν μας καλόν, καὶ τὸ ἔχει ὁ Τοῦρκος 320 χρόνους. Καὶ διατὶ ἔφερεν ὁ Θεὸς τὸν Τοῦρκον καὶ δὲν ἔφερεν ἄλλο γένος; Διὰ ἰδικόν μας συμφέρον· διότι τὰ ἄλλα ἔθνη θὰ μᾶς ἔβλαπτον εἰς τὴν πίστιν, ὁ δὲ Τοῦρκος ἄσπρα ἅμα τοῦ δώσῃς κάμνεις ὅ,τι θέλεις».

    Και φυσικά, είναι φοβερός Αντισημίτης ο Πατροκοσμάς. Μεταφέρω μερικές από τις διδαχές του που ποτέ δεν θα βάλουν στα σχολικά βιβλία:

    1) «Αὐτὴ εἶνε ἡ ἐξήγησις τῆς παραβολῆς. Ὁδὸς εἶνε οἱ Ἑβραῖοι, οἱ ὁποῖοι εἶνε διὰ τὴν κόλασιν».

    2) «Θέλων ὁ Κύριος νὰ δείξη τὸ μέγα κακὸν ὁποὺ ἀπετόλμησαν νὰ κάμουν τὰ τέκνα τοῦ διαβόλου, οἱ Ἑβραῖοι…,»

    3)«Διὰ τοῦτο καὶ οἱ Ἑβραῖοι δὲν κατακαίονται ἄλλην ἡμέραν τόσον, ὡσὰν τὴν Κυριακήν, ὁποὺ ἀκούουν τὸν παπά μας νὰ λέγη: «Ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν Χριστὸς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν».»

    4)«Καὶ ἔχει ν᾿ ἀναστήση ὁ Κύριος ὅλον τὸν κόσμον. Καὶ οἱ καλοὶ θὰ εἶνε ὡς Ἄγγελοι, καὶ οἱ κακοὶ ὡσὰν δαίμονες, πρῶτον τὰ τέκνα τοῦ διαβόλου οἱ Ἑβραῖοι,..»

    5)«Τριάντα φλωρία ἐπώλησαν οἱ Ἑβραῖοι τὸν Χριστόν μας, τριάντα εἰς τὸ φλωρὶ ἐπώλησεν ὁ Χριστός μας χίλιες χιλιάδες Ἑβραίους»

    .6)«Ἀκούετε κακίαν τῶν Ἑβραίων καὶ τοῦ διαβόλου; Καθὼς γεννηθῆ τὸ Ἑβραιόπαιδον, ἀντὶ νὰ τὸ μαθαίνουν νὰ προσκυνῇ τὸν Θεόν, οἱ Ἑβραῖοι, παρακινούμενοι ἀπὸ τὸν πατέρα των διάβολον, εὐθὺς ὁποὺ γεννηθῆ, τὸ μαθαίνουν νὰ βλασφημᾷ καὶ νὰ ἀναθεματίζῃ τὸν Χριστόν μας καὶ τὴν Παναγίαν μας· καὶ ἐξοδεύουν πενήντα, ἑκατὸν πουγγιὰ νὰ εὕρουν κανένα χριστιανόπουλο νὰ τὸ σφάξουν, νὰ πάρουν τὸ αἷμα του, καὶ μὲ ἐκεῖνο νὰ κοινωνοῦν».

    7)«Κοίταξε εἰς τὸ πρόσωπον ἕνα Ἑβραῖον ὅταν γελᾶ· τὰ δόντια του ἀσπρίζουν, τὸ πρόσωπόν του εἶνε ὡσὰν πανὶ ἀφωρισμένο, διότι ἔχει τὴν κατάραν ἀπὸ τὸν Θεόν, καὶ δὲν γελᾶ ἡ καρδία του. Ἔχει τὸν διάβολον μέσα του ὁποὺ δὲν τὸν ἀφήνει»

    8) «Σφάζει ὁ Ἑβραῖος ἕνα πρόβατον, καὶ τὸ μισὸ τὸ ἐμπροσθινὸν τὸ κρατεῖ διὰ λόγου του, καὶ τὸ πισινὸν τὸ μουντζώνει καὶ τὸ πωλεῖ εἰς τοὺς χριστιανοὺς διὰ νὰ τοὺς μαγαρίσῃ. Καὶ ἂν σοῦ δώση ὁ Ἑβραῖος κρασὶ ἢ ρακί, εἶνε ἀδύνατον νὰ μὴ τὸ μαγαρίση πρῶτον· καὶ ἂν δὲν προφθάση νὰ κατουρήση μέσα, θὰ πτύση. Ὅταν ἀποθάνη κανένας Ἑβραῖος, τὸν βάζουν μέσα εἰς ἕνα σκαφίδι μεγάλο καὶ τὸν πλένουν μὲ ρακί, καὶ τοῦ βγάνουν ὅλην του τὴν βρόμα, καὶ ἐκεῖνο τὸ ρακὶ τὸ φτιάνουν μὲ μυριστικά, καὶ τότε τὸ πωλοῦν εἰς τοὺς χριστιανοὺς εὐθηνότερον, διὰ νὰ τοὺς μαγαρίσουν. Πωλοῦν ψάρια εἰς τὴν πόλιν οἱ Ἑβραῖοι; Ἀνοίγουν τὸ στόμα τοῦ ὀψαρίου καὶ κατουροῦν μέσα, καὶ τότε τὸ πωλοῦν εἰς τοὺς χριστιανούς»

    9) «Ὁ Ἑβραῖος μοῦ λέγει πὼς ὁ Χριστός μου εἶνε μπάσταρδος (56), καὶ ἡ Παναγία μου πόρνη. Τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον λέγει πὼς τὸ ἔγραψεν ὁ διάβολος. Τώρα ἔχω μάτια νὰ βλέπω τὸν Ἑβραῖον;»

    ΙΔΟΥ πώς εξηγείται γιατί ο Πατροκοσμάς είναι ο αγαπημένος Άγιος της Χρυσής Αυγής. ΙΔΟΥ πώς εξηγείται γιατί οι χριστιανούληδες τύπου (Blog-oti-nanai) μισούν θανάσιμα το Διαδίκτυο: Γιατί μπορούμε κι εμείς οι κοινοί θνητοί να βρίσκουμε με ένα κλίκ όλες τις Αντισημιτικές Ατάκες των Πατέρων της Εκκλησίας, που θα τους πήγαιναν δεκάκις ισόβια, αν υπήρχε εκείνη την εποχή Αντιρατσιστικός Νόμος

    ΚΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΩ ΚΑΙ ΚΑΤΙ ΚΑΛΟ για τον Πατροκοσμά: Ομολογουμένως, η γλώσσα του (αυτή η μείξη δημοτικής και καθαρεύουσας με την εκκλησιαστική γλώσσα) είναι γοητευτική, συναρπάζει τους πάντες ακόμα και σήμερα και ο καημένος ο Κριαράς (με όλες τις τεράστιες γνώσεις του) δεν μπόρεσε ποτέ να την πλησιάσει. Σε λίγα χρόνια τα άρθρα του Κριαρά δεν θα διαβάζονται, διότι είναι άχρωμα, άγευστα και άοσμα. Όμως, ο αντισημίτης Πατροκοσμάς χάρις στο εξαίσιο ύφος του και την λαϊκή του γλώσσα, θα διαβάζεται και θα μελετάται και θα είναι πηγή έμπνευσης για όλους τους φανατικούς, Εθνικοπαράφρονες και Ταλιμπάν της Ορθοδοξίας…

    ΥΓ: Τί θα απαντήσει σε όλα αυτά ο καλός χριστιανός κ Blog-oti-nanai; Πώς είναι δυνατόν η γλυκυτάτη Ορθοδοξία να έκανε Άγιο έναν τόσο φοβερό Αντισημίτη σαν τον Πατροκοσμά; ΙΔΟΥ γιατί ο αξιότιμος κ. Blog-oti-nanai έκανε (τάχα, διότι στην πραγματικότητα τα μελετάει εμβριθώς!..) spam στα σχόλια του Εαμοβούλγαρου: Για να μήν ξεφτιλίζεται καθημερινά στα μάτια των υπολοίπων αναγνωστών. Τα δύο φοβερά στραπάτσα που έπαθε με τον Άρειο και με τον Σάθα του έγιναν μάθημα.

  30. Από τη φράση του Κυπριακού Πρακτορείου Ειδήσεων «ένα μνημειώδες έργο το οποίο κοσμεί και τις βιβλιοθήκες πολλών πανεπιστημίων σε όλο τον κόσμο» και μετά, έχω πάρει σβάρνα τις βιβλιοθήκες των πανεπιστημίων να βρω τους κρυμμένους ανέκδοτους τόμους…

  31. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Καλημέρα, ευχαριστούμε! Θέλω μόνο να επισημάνω την όμορφη δημοτική του Κριαρά, και μάλιστα το 1932.
    Δύο τυπογραφικά: 1) ουχί επί της α«οής 2) κατεύθυνση κά­ποιος απλοποιήσεως

  32. Πέπε said

    @13-16-20: Ενδιαφέρον το άρθρο, αλλά -για μένα- εξ άλλου λόγου. Το ζήτημα του ενωτικού έχω την αίσθηση ότι πέρασε και δεν άγγιξε: προτάθηκε, το εφήρμοσαν μερικοί για λίγο, δεν καθιερώθηκε (και ορθώς), ξεχάστηκε. Στα λίγα κείμενα όπου θα το δούμε μάς ξενίζει, και πολύ αμφιβάλλω αν διατηρείται και στις νεότερες ανατυπώσεις τους.

    Όμως το άρθρο λέει και κάτι άλλο: ότι στο μονοτονικό μας σημειώνεται ο τόνος όχι όπου προφέρεται αλλά όπου χρειάζεται, δηλαδή όχι ο φραστικός τόνος. (Επειδή δεν το κάνει πολύ λιανά: «όπου χρειάζεται» σημαίνει ότι αν έχεις μία συλλαβή δεν τίθεται δίλημμα, ενώ από δύο και πάνω πρέπει να σημειώσεις ποια συλλαβή τονίζεται – και τα μονοσύλλαβα που κατ’ εξαίρεση τονίζονται είναι εκείνα που πρέπει να διακριθούν από κάποιο ομόγραφό τους, η/ή, πως/πώς κλπ.).

    Αυτό δεν είναι βέβαια κανένα μυστικό. Το ξέρουμε ότι έτσι δουλεύει το μονοτονικό. Κι όμως, υπάρχει μια τάση να το ξεχνάνε μερικοί άνθρωποι και να βάζουν τόνο σε μονοσύλλαβες λέξεις που προφέρονται με πιο έντονο τόνο από τις υπόλοιπες της φράσης (=με πιο έντονο επιτονισμό, φραστικό τόνο), όπως χαρακτηριστικά το ερωτηματικό «τι», ή, αντίστροφα, να αφήνουν άτονες μερικές δισύλλαβες λέξεις που προφέρονται χωρίς φραστικό τόνο όπως το «από» ή τα «τόνε / τήνε» (τονε βλέπεις;).

    Δε θα έλεγα ότι είναι και πολλοί αυτοί που το κάνουν. Ούτε καν πολλοί μεταξύ όσων γενικά γράφουν συνειδητά και με γνώση των κανόνων και όχι κουτουρού. Αλλά δεν είναι και τελείως περιθωριακό το φαινόμενο. Επίσης, τέτοιες αποκλίσεις από το ισχύον μονοτονικό έχουν συζητηθεί και σε επιστημονικό επίπεδο προτάσεων για αναθεώρηση (όπως θυμάμαι ότι είχα διαβάσει στη Νεοελληνική Ορθογραφία που μοίραζε το Βήμα πριν κάνα χρόνο – δεν την έχω πρόχειρη για παραπομπή αυτή τη στιγμή). Δεν πέρασαν, αλλά και μόνο που προτάθηκαν κάτι δείχνει.

    Προσωπικά θεωρώ μεν ότι το ισχύον μονοτονικό είναι ένα σύστημα θεωρητικά και λειτουργικά άρτιο, με ελάχιστες περιπτώσεις που να μην έχουν προβλεφθεί (όπως η διάκριση «για να δούμε / γιά να δούμε»). Φαίνεται ωστόσο ότι μια υπαρκτή μειοψηφία χρηστών δεν έχει εμπεδώσει, δεν έχει πειστεί, μετά από τόσα χρόνια κιόλας, ότι το τονικό σημάδι πρέπει να σημειώνεται μόνο εκεί όπου έχει διαφοροποιητική αξία και ότι δεν έχει σχέση με τον φραστικό τονισμό.

    @29: Πω πω μονομανία…

  33. Καλημέρα όλη μέρα.
    Αγαπητέ Νίκο,
    ευτυχώς που υπάρχουν πολύτιμες φωνές σαν τη δική σας,
    κι έχουμε πρόσβαση σε σπουδαία γνώση, σε σπουδαίους ανθρώπους.

    Να είστε πάντα καλά.

  34. Γς said

    30:
    Δεν θέλω να το παρομοιάσω με συνήθεις σεβαστές «υπεβολές» νεκρολογιών, αλλά χριστιανέ μου δεν συνηθίζεται να κάνουμε ερωτήσεις του τύπου «γιατί λέγουν ο Χαράλαμπος ήταν υπόδειγμα ηθικής » τουλάχιστον μέχρι να μπαζόσουν τον Μπάμπη.

  35. Γς said

    “υπερβολές”

  36. georgeilio said

    Τιμώ τον Κριαρά και ανακαλύπτω τον Λαπαθιώτη! Νικοκύρη, ίσως κάποια μέρα ανακαλύψεις κι εσύ τις αρετές της «μειχτής» γλώσσας του. Δεν είναι θέμα αρχαιοπληξίας και συντηρητισμού. Πρόκειται για δυνατότητες κατάκτησης εκφραστικής και υφολογικής ευελιξίας, με αξιοποίηση ζωντανών τμημάτων της γλωσσικής μας κληρονομιάς. Αν με ρωτήσει κάποιος σχετικά, του «δείχνω» τον δρόμο (προσέχοντας βέβαια, από την άλλη, μην είναι κλεφτρόνι ή συνεργός κλεφτρονιού). Αυτό όμως ΔΕΝ με υποχρεώνει να γράφω ή να λέω, κάθε φορά που χρειάζεται, ότι «αναδείχνω» τις αρετές της μιας ή της άλλης θεωρίας, του ενός ή του άλλου συστήματος. Πολύ καλύτερο το «αναδεικνύω» (το παράδειγμα από τα δικά σου ΓΡΑΠΤΑ και όχι «γραφτά»· τον τελευταίο τύπο θα τον χρησιμοποιούσαμε σε μια πιο χαλαρή και ανεπίσημη χρήση της γλώσσας). Υπάρχουν κι άλλα επιχειρήματα, τα οποία πρέπει να «αναδεικνύονται» και να μην χαρίζονται σε, όντως υπαρκτές, τάσεις νεοκαθαρευουσιανισμού (πρόκειται στην πραγματικότητα για νεοαγραμματοσύνη. Αλλά αυτό είναι άλλο κεφάλαιο).

  37. Γς said

    Είχαμε δεν είχαμε βάλαμε κάτω και τον Πατροκοσμά.

    Ελεγα του πατέρα μου μικρός να βάλουμε μια πέτρα ένα μεγάλο αγκωνάρι στο σημείο που μίλησε στο χωριό τους.

    Ρισπεκτ.

    Και θυμήθηκα τον Λεώ,

    Τον Λεώ τον Καλοχώρα (κατά το Αιτωλός)

    Ο Κοσμάς, ούπς ο Λεώ των Αλβανών, ουπς των Αρβανιτών .

    Τον πείραζα, με αγάπη [πολύ αγάπη], και εκτίμηση.

    https://sarantakos.wordpress.com/2013/03/06/egk/#comment-162309

  38. Γς said

    37:
    Μήπως όμως τον αδικώ;

    Ξαναδιάβασα την ανάρτησή του,
    Εκείνο το
    «οι παρ’ ημίν αλβανοί»
    ίσως αφορούσε τους μετανάστες και όχι τους Αρβανίτες μας

  39. leonicos said

    @36 Γεωργιέλλο
    Έχεις δίκιο. Μερικοί τύποι, ιδιαιτέρως σύνθετα ρήματα, κρατάνε γερά την καταγωγή τους. Ασφαλώς και δεν πρέπει χάριν μιας ομοιομορφίας ή όποιου άλλοθ ιδεολογήματος, ν’ απεμπολήσουμε τιςεκφραστικές δυνατότητες της γλώσσας.

    Χθες όμως, σ’ ένα βοήθημα για δυσλεκτικά παιδιπά διάβασα ένα ‘ΑΝΤΕΓΡΑΨΕ’ (προστακτική). Αυτό το θεωρώ βαρλύ παράπτωμα. Επίσης ο Πατάκης είχε εκδώσει προ ετώνβ ένα μουσικό βοήθημα, γεμάτο προστακτικές με αύξηση. Τους έγραψα και μο0υ απάντησαν ό,τι κι εσένα. Δεν ξέρω αν κυκλοφορεί ακόμα.

    @37 Γς Δεν παρεξηγούμαι εγώ. Αλλά δεν είμαι Πατροκοσμάς. Είμαι ένας από τους πολλούς που έμαθαν αλβανικά γι’ αυτόν ακριβώς το σκοπό,. και όχι ο καλύτερος.

  40. spiral architect said

    Τελείωσε! Ή τρολάρουμε ή δεν τρολάρουμε! 👿
    (κάτι γατάκια παρεπιδημούντα του παρόντος ιστολογίου, τα’ χουμε για μεζέ)

  41. Πέπε said

    @39α: Πολύ σωστά το θέσατε. Πράγματι, το να πει κανείς «αναδείχνω» αντί του φυσικού «αναδεικνύω» θα ήταν ιδεολογική επιλογή.

    Ως προς τις αυξήσεις στις προστακτικές:

    Τυπικά έχετε δίκιο. Παλιότερα θα συμφωνούσα 100% μαζί σας. Και τώρα συμφωνώ, αλλά όχι 100%. Έχοντας εκτεθεί τόσο καιρό σε απόψεις -βασιμες ομολογουμένως, όπως εδώ του Sarant- που ουσιαστικά συνοψίζονται στο ότι αν τόσο πολύς κόσμος δεν μπορεί να το πει σωστά τότε μάλλον ο ιστορικά σωστός τύπος είναι συγχρονικά προβληματικός, πλέον θα πω μεν «αντίγραψε» αντί «αντέγραψε» όπως έλεγα πάντα, αλλά σε περιπτώσεις που ηχούν πιο ανοίκεια όπως «επίλεξε» ή ακόμη χειρότερα «σύλλαβε» θα προτιμήσω να αποφύγω ολωσδιόλου το σκόπελο και να πω «διάλεξε / πιάσε».

  42. leonicos said

    @23 Νεοκίδιε

    Τι πάω λοι­πόν να πιστέψω; πως μερικοί από τους λογο­τέχνες μας ξέρουνε να γράφουνε μονάχα την ιερή στιγμή της καλλιτεχνικής δημιουργίας

    Τα έγραψε στα σοβαρά για να κλείσει το θέμα, επειδή ήταν επιθετικός στην αρχή.

    Ομολογώ ότι δεν μπορώ να καταλάβω ποιος βρίσκει ενδιαφέρον σ’ αυτούς τους διαπληκτισμούς και νιώθω λύπη βλέποντας ότι άνθρωποι με τέτοιο διαμέτρημα ήσαν τόσο πρόχειροι και απαράσκευοι, και όμως η απήχηση των καβγάδων τους παραμένει μέχρι σήμερα, ενώ καβγάδιζαν για κάτι λιγότερο από την σκιά του όνου..

  43. ΑΝΑΛΕΤΡΙΟΣ said

    Πιο απλά γράφουνε δυο μορφωμένοι του 1930, το 1930, από δυο μορφωμένους σήμερα. Θα μας είχανε πρήξει τα μάτια οι σημερινοί με τους «σολιψισμούς» και τα «επαμφοτερίζει». Οπότε μάλλον δεν έκανε καλή δουλειά μήτε ο Ψυχάρης, μήτε ο Κριαράς.

  44. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα, για τα καλά λόγια και για τις διορθώσεις.

    36: Όχι μόνο ο Κριαράς, αλλά και ο Λαπαθιώτης ο ίδιος -σε άλλα κείμενα- και όλοι γενικώς οι δημοτικιστές οι προπολεμικοί (και ο Σεφέρης, ας πούμε) γράφανε πολύ περισσότερους τύπους με χτ- και φτ- (π.χ. συντάχτης) απ’ ό,τι εμείς σήμερα. Από την άλλη, ήταν πιο συντηρητικοί στην κλίση, π.χ. γενικές σε -εως ή ακόμα και σε -ού (μαθητού).

    43: Η απλότητα είναι και θέμα ύφους είναι και χάρισμα. Δεν είναι τόσο πολύ θέμα γλώσσας.

  45. Ορεσίβιος said

    Καλημέρα. Όπως πάντα, γρήγορα τα αντανακλαστικά σου Νικοκύρη. Ενδιαφέρουσα η επιλογή που έκανες για τον διαξιφισμό Κριαρά και Λαπαθιώτη.

    Στις απόψεις που διατυπώνονται και από τους δυο, εκφράζονται διαφορετικές απόψεις για ζητήματα της γλώσσας, που απασχολούσαν έντονα εκείνη την περίοδο λογοτέχνες, φιλόλογους, εκπαιδευτικούς κλπ. Διαβάζοντας το βιβλίο Π.Σ.Δέλτα, Αλληλογραφία, Εκδ. Βιβλιοπωλείο της Εστίας, βλέπουμε ότι η Π.Δέλτα όταν έγραφε τα βιβλία της, τα οποία έγραφε στη Δημοτική, έστελνε (από το 1910 κιόλας) τα δοκίμια σε Δελμούζο, Τριανταφυλίδη, Φωτιάδη κ.α. για να τη συμβουλεύουν για γλωσσικά ζητήματα, γραμματικούς κανόνες κλπ. και να τις κάνουν διορθώσεις.
    Ο Κριαράς λοιπόν είχε απόλυτο δίκιο όταν απαντούσε στο Λαπαθιώτη: «..Το ότι όμως στη γραφτή καθιέρωση των άλλων γλωσσών δε βοηθήσα­νε γλωσσολόγοι, δε σημαίνει πως και σήμερα ειδικά σ’ εμάς, που —αλλοίμονο!— συζητούμε ακόμα για τη γραφτή μας γλώσσα, οι γλωσσολόγοι δε μπορούνε να βοηθήσουνε τη δημο­τική μας να πάρει τη σωστή της μορφή, διατυ­πώνοντας τούς νόμους που ακολουθεί αυτή στο στόμα του ελληνικού λαού».

    Στο βιβλίο, Εμμανουήλ Κριαράς, «Πρόσωπα και θέματα από την ιστορία του δημοτικισμού», Εκδ. Καστανιώτη, 1986, διαβάζουμε:

    «…Ο Δελμούζος μάλιστα συνοδεύει το γράμμα του προς τη Δέλτα με εκθέσεις μαθητριών του από το Σχολείο του Βόλου για να την παρακινήσει εντονότερα προς τη σύσταση που της είχε κάμει ο Τριανταφυλλίδης. [Σημ. ορεσ.: αναφέρεται στην αξιοποίηση δημοτικών τραγουδιών, παραμυθιών κλπ].Σχετικό με το θέμα είναι και γράμμα της Δέλτα προς το Δελμούζο. Σε άλλο γράμμα της ανάμεσα σε άλλα μας πληροφορεί ότι ο Τριανταφυλλίδης τής συνιστούσε γράφοντας να τηρεί τους κανόνες της δημοτικής, απόλυτους κανόνες• «και το εννοείτε και σεις, καθόσο μπορώ να κρίνω από μερικά σας γράμματα που είδα, του γράφει, όπου προτείνετε να μένουν δύο τύποι όταν ο ένας μονάχος καταντά πολύ αποκρουστικός».[Σημ. ορεσ. εννοεί κατ’ ανάγκη να «ανέχεται» και τύπο της καθαρεύουσας, αν ο της δημοτικής φαίνεται αποκρουστικός].Χαρακτηριστικό της διαφωτιστικής τακτικής που από νέος ακολουθούσε ο Τριανταφυλλίδης είναι το ότι για αρκετόν καιρό (1910 και 1911) ωθεί με συμβουλευτικά του γράμματα τη Δέλτα γράφοντας τα βιβλία της να ακολουθεί τους γραμματικούς κανόνες που πρέπει. Χαρακτηριστικό επίσης είναι και το ότι ο Δελμούζος σε γράμμα του της συνιστά να έβλεπε πρώτος το νέο βιβλίο της ο Τριανταφυλλίδης. Γιατί εκείνος είναι ο «ειδικότερος απ’ όλους μας για τον κανονισμό προπάντων των λεπτομερειών». Είναι βέβαιο ότι ο Τριανταφυλλίδης σε ζητήματα γλωσσικής διατύπωσης και ορθογραφίας θεωρείται κιόλας αρμόδιος να συμβουλέψει και να κατευθύνει…»

  46. leonicos said

    @41 Πέπε – 1ον, μη μου μιλάς στον πληθυντικό. Με κάνεις να νιώθω γέρος και απόμακρος.

    2ον Αυτόισχύει για όλους, εκτός του Γς. Αυτό οφείλε να μου μιλάει στον πληθυντικό (αλλά δεν το κάνει)

    3ον. Για το επίλεξε / επέλεξε έχει γίνει εδώ πολλή κουβέντα με κάποια διαφήμηση ΙΕΚ. Δεν βρίσκω το επίλεξε ‘βαρύ’ αλλά ψαγμένο. Το ‘σύλλαβε’ ΔΕΝ λέγεται σε καμιά περίπτωση, τουλάχιστο στα Ν.Ε.

    Ένας φίλος πόντιος μού είπε κάποτε ότι όταν ρώτησε τον πατέρα του για κάτι, εκείνος του απάντησε ‘ποίσον’ (ό,τι θες). Το ενδιαφέρον εδώ δεν είναι το ποιώ, που διατηρείται σε σύνθεση ακόμα, αλλά η αρχαία κατάληξη της προστακτικής αορίστου.

    Ψιλοάσχετο, αλλά έτσι το λέω, για να φανεί πόσο διαχρονικά είναι αυτή η τρισχιλιετής, που σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα στα οποία θα επανέλθω όταν ολοκληρώσω την οφειλή μου μετο βιβλίο του Θ. Γιαννόπουλου, εκόντες άκοντες θα πρέπει να της προσθέσουμε δυο τρεις χιλιετίες ακόμα

  47. leonicos said

    Επίσης επιμένω στον παράγοντα ηλικία. Μπορεί να ακούγεται σόλοικο, αλλά έχει σημασία. Οι νεοφώτιστοι είναι πιο ενθουσιώδεις και ακραίοι, ενώ οι μεγαλύτεροι πιο μεστοί.

    Και αυτό είναι που δεν βρίσκω στον Λαπαθιώτη,

    Αλλά και το ‘για να μη νομίσει ότι έβαλε τα πράγματα στη θέση τους’ του Κριαρά, το θεωρώ ξεκατίνιασμα

  48. Πέπε said

    @46: Υπάρχουν διάφοροι τέτοιοι διαλεκτικοί ή ιδιωματικοί αρχαϊσμοί. Και στην Ικαρία λένε «εώρακα» (!!! – ως αόριστο όμως), στην Κάρπαθο έχω ακούσει «επικαλού» (προστακτική) και «εντρέπου» (= ντρεπόσουν), στην Κύπρο και άλλα νησιά προφέρουν τα διπλά σύμφωνα ακόμη και στο «’μμάτι» (<ομμάτιον < όμμα < *όπ-μα) διασώζοντας την ανάμνηση της ετυμολογίας, κλπ.

    Στην πραγματικότητα δε θα έπρεπε να μας εντυπωσιάζουν τόσο αυτά. Κανείς δε μένει εκστατικός όταν ο ίδιος λέει κάθε μέρα αρχαιότατες λέξεις όπως "εγώ", "όταν", "φίλος" κλπ., μας κάνει όμως αίσθηση όταν ακούμε έναν αρχαϊσμό που δεν τον έχουν διατηρήσει όλοι αλλά μόνο κάποιοι.

  49. ΠΑΝΟΣ said

    Αν,όμως,γίνει κάτι – ποτέ δεν ξέρεις,ξέρεις; – και επανέλθουν οι τόνοι,τότε πολλές αγιοσύνες θα επανακαθοριστούν.Π.χ. θα αγιοποιηθεί ο Καστοριάδης ο οποίος ήταν λάβρος κατά τής κατάργησης ή ο Ελύτης,ενώ άλλοι θα γίνουν λιγότερο…άγιοι.Εννοείται,ότι με τα λεχθέντα μου δείχνω ότι είμαι υπέρ τής επαναφοράς.Με στενοχωρεί βέβαια,αλλά για άλλου λόγους,ότι κι ο Σαββόπουλος δεν ήθελε την κατάργηση.Εγώ δεν λέω ότι και σήμερα μιλάμε βραχέως ή μακρώς,τουλάχιστον συνειδητά,αλλά θα πρέπει να ξέρουν οι νέοι μαθητές γιατί λένε π.χ. «καθηγητής»,»εφημερίδα».Να μην περιορίζονται σε καταλήψεις,έστω κι αν αυτές τούς ανοίγουν δρόμους πρωθυπουργοποίησης.Θα μού πει κάποιος ότι «εδώ έγινε πρωθυπουργός ο Γιωργάκης ή στις ΗΠΑ ο Ρήγκαν»….Κι εκεί θα με κολλήσει!

  50. Νοτιος Κωλος said

    Το μπλογκ αυτο ειναι το τελευταιο -απ’ οσα διαβαζω- που θα περιμενα να επαληθευτει η συνηθεια των ανθρωπων να.. φευγουν αντι να πεθαινουν. (μην παρεξηγηθω, καλοπιστα το σχολιαζω)

  51. ΠΑΝΟΣ said

    Ξέχασα και συμπληρώνω! Άλλο άγιος,άλλο πολύ σπουδαίος.

  52. Πέπε said

    @49: Αν οι νέοι μαθητές είχαν λύσει ζητήματα όπως «καθηγητής ή καθειγιτής;» / «εφημερίδα ή εφιμερήδα;», «γιατί χρειάζονται οι τόνοι και στο διαγώνισμα της Ιστορίας αφού δεν είναι γλωσσικό μάθημα;» κλπ., τότε ας περνάγαμε και στα άλλα. Δεν εστιάζεται στη δασεία το γνωστικό τους πρόβλημα.

    Είμαι φιλόλογος σε σχολείο, και πάνε ήδη μερικά χρόνια που, όταν βλέπω σε διάφορα σάιτ να παρωδούν την αγραμματοσύνη των χαυγιτών με παρατραβηγμένες ανορθογραφίες, δε λέω πια «υπερβολικό, το παράκανε, δεν πείθει».

  53. georgeilio said

    1. Δεν είμαι υπέρ των προστακτικών με αύξηση, με την εξαίρεση του καβαφικού «επέστρεφε» (όπως λέει κι ο Μαρωνίτης). Το «σύλλαβε τον δολοφόνο» καλύτερα να το πούμε πιο φυσικά «πιάστον τον φονιά» (με όποιο άλλο «κοσμητικό επίθετο» κρίνουμε απαραίτητο… Έτσι κι αλλιώς είναι (και αυτό) ένα σύνθετο και ρευστό ζήτημα που θέλει τον χρόνο του για να κατασταλάξει σε μια κοινά αποδεκτή λύση και κατάσταση.

    2. Ο Κριαράς υπήρξε ΚΑΙ φιλόσοφος. Χωρίς να επιδιώκω να δικαιώσω τον πολυχρονεμένο πρωθυπουργό μας, γεγονός είναι ότι η αναγωγή της αξίας και της υπεροχής της ποιητικής (άρα και πεζογραφικής) δημιουργίας σε μια ιερή και θεία στιγμή και δύναμη, με δεδομένο ότι ο
    δημιουργός χαρακτηρίζεται από άγνοια της φύσης και των αιτίων των πραγμάτων, είναι καθαρά πλατωνική ιδέα. Στοιχεία του περιγράμματος αυτής της ιδέας είναι σε γενικές γραμμές γνωστά: μεγάλος ποιητής ο Όμηρος (ο ίδιος ο Πλάτων τον ήξερε «από στήθους», όπως καταλαβαίνουμε από πολλά σημεία των έργων του), όμως επειδή δεν λέει τι πραγματικά είναι οι θεοί και δεν μεταδίδει τις σωστές (και φιλοσοφικά θεμελιωμένες) ιδέες στην εκπαιδευτέα νεολαία, γι’ αυτό θα τον διώξουμε από τη μελλοντική μας ιδεώδη πολιτεία, θα τον απαγορεύσουμε μια και καλή για να ‘χουμε το κεφάλι μας ήσυχο.
    Και για να παραπέμψω και σ’ έναν άλλο φιλόσοφο, πιο κοντά στην εποχή μας: «όλοι οι άνθρωποι είναι φιλόσοφοι» υποστηρίζει ο Αντόνιο Γκράμσι και βέβαιο είναι ότι όλοι μας μεταφέρουμε στην καθημερινή ομιλία και σκέψη μας στοιχεία της φιλοσοφικής και κοσμοθεωρητικής κληρονομιάς του παρελθόντος. Μόνο και μόνο στον βαθμό που χρησιμοποιούμε σήμερα τον όρο «έμπνευση» (και inspiration) είμαστε όλοι κατά μία έννοια πλατωνικοί. Σχετικές και οι (γνωστές από την εκκλησία, κυρίως) έννοιες του ταλέντου (ταλάντου) και της δωρεάς (gift, Begabung, don).

  54. georgeilio said

    απαραίτητο)

    Λεώνικε, δεν είναι άσχημο το «γεωργιέλλος» που μου προσέδωσες…

  55. Γς said

    37, 38, 39 @ Λεώ

    Πατρολεόνικος λοιπόν.
    Των μεταναστών Αλβανών [σαν τον Αρτούρο μου π.χ. Τον διάβασες;] και όχι των “παρ’ ημίν» Αρβανίτηδων
    😉

  56. Ιάκωβος said

    Το ζήτημα του ύφους είναι ένα πολύ μεγάλο ζήτημα και δεν το κατέχω. Όμως πιστεύω ότι πρόκειται για το πιο φευγαλέο από όλα τα ζητήματα που απασχολούν την κριτική .Τι σημαίνει «ύφος» σε ένα λογοτέχνημα; Που μπαίνει η διαχωριστική γραμμή μεταξύ ύφους και περιεχομένου; Μπορεί κάποιος να γράφει χωρίς ύφος; Γλώσ­σα χωρίς ύφος δεν υπάρχει, απαντά ο Λαπαθιώτης.
    Είχα διαβάσει ένα κείμενο για τον Θερβάντες ενός κάποιου Τραπιέγιο, που ισχυριζόταν οτι ο Δον Κιχώτης σαν μυθιστόρημα δεν είχε κανένα ύφος, ήταν απλά Θερβάντες και γιαυτό ήταν μοναδικός.
    Αν μεταφράσουμε στη δημοτική τον Παπαδιαμάντη, πόσο αλλάζει το ύφος του; (πιστεύω αλλάζει αλλά πολύ λίγο, το ύφος εκεί είναι κρυμμένο βαθιά μέσα στο περιεχόμενο, δεν είναι η καθαρεύουσα). Εν πάση περιπτώσει είναι δύσκολα θέματα αυτά.

    Κατά τα άλλα νομίζω οτι ο κριτικός , ο γλωσσολόγος ή ο αστρονόμος (εγώ βάζω και τον οικονομολόγο) δεν μπορούν να επηρεάσουν την πορεία της πραγματικότητας. Η διαφορά είναι ότι ο μεν αστρονόμος μπορεί να προβλέψει την επόμενη έκλειψη ηλίου, αλλά ο κριτικός ποτέ δεν θα μπορέσει να προβλέψει την επόμενη λογοτεχνική σχολή, ούτε ο τεχνοκρίτης την επόμενη τάση στη ζωγραφική (εκτός από αυτή που επιβάλλει ο ίδιος με τις δημόσιες σχέσεις-αλλά αυτό είναι άλλο) αλλά ούτε και ο οικονομολόγος το πότε θα ξεσπάσει και πότε ή πώς θα τελειώσει μια οικονομική κρίση.

  57. Νέο Κid said

    Ο παρατηρών επηρεάζει το παρατηρούμενο. Ρωτήστε και τον Βέρνερ και το Φυσικό αν δε με πιστεύετε.

  58. antpap56 said

    Συμπαθάτε με, γλωσσομαθείς και γλωσσοπλάστες, αλλά εκφράσεις του τύπου «εχτιμώ» και «χαραχτηρισμός» (δηλ. αλλαγές των συμφώνων όπου «ου δει») είναι μάλλον επιτηδεύσεις και όχι ουσιαστική προσφορά στη γλώσσα. Δεν ξέρω αν ογδόντα χρόνια μετά ο μακαρίτης θα εξακολουθούσε να τους χρησιμοποιεί, γι’ αυτό και τους αποδίδω στην πρώτη του νεότητα. Η παρατήρηση δεν έχει σκοπό να μειώσει στο ελάχιστο το έργο του εκλιπόντος, απλώς να δείξει ότι η γλώσσα ως μορφή δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός. Αφήνει ωστόσο μια κάποια «γεύση».

  59. Gpoint said

    Ωραίο άρθρο, ωραία κουβεντούλα, μόνο ο Πάνος στο 49 παρασύρθηκε από το αλτσχάιμερ στα τελευταία του Ρέγκαν για να τον συγκρίνει με τον Γιωργάκη.
    Μπορεί να τσούζει πού κόσμο αλλά ο Ρέγκαν υπήρξε ο πιο πετυχημένος πρόεδρος των τελευταίων ετών ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΥΣ και με τον πόλεμο των άστρων διέλυσε τον βασικό του αντίπαλο την Σοβιετική Ενωση.
    Τι σχέση μπορεί νάχει με τον Γιωργάκη που δεν μπορούσε ούτε ποδήλατο να μάθει ;

  60. Εαμοβούλγαρος said

    1) Μιά από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις μου στο Μεσαιωνικό Λεξικό του Κριαρά είναι και αυτή

    http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/kriaras/search.html?lq=%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82&dq=

    Η λέξη «Ελληνισμός» επί ύστερου Βυζαντίου σήμαινε την ειδωλολατρική συνήθεια και όχι το Σύνολο των Ελλήνων, όπως σήμερα και το οποίο προέρχεται από το γερμανικό Hellenismus, όπως σωστά γράφει ο Μπαμπινιώτης στην σελ. 434 του Ετυμολογικού του.

    Γράφει ο μακαριστός Κριαράς:

    «Ελληνισμός ο. Ειδωλολατρική συνήθεια: την ημέραν του Μεγάλου Βασιλείου κάμνουσι κάποια ψωμία κλειστά και τα βάλλουσιν εις τα κέρατα των βόων …· και κάμνουσιν οι τάλανες ελληνισμόν (Νομοκ. 38728). [μτγν. ουσ. ελληνισμός. Η λ. και σήμ.]»

    Ας τα βλέπουν αυτά οι παράφρονες Εθνικοπαράφρονες που ονειρεύονται Βυζαντινά Μεγαλεία και αγνοούν πόσο μισούσαν οι Βυζαντινοί τον Ελληνισμό. Ας τα βλέπουν και οι χριστιανούληδες τύπου Blog-oti-nanai, και ας μήν ξανατολμήσουν να χρησιμοποιήσουν την λέξη «Ελληνισμός», με την έννοια «το σύνολο των Ελλήνων». Μιά λέξη που φτιάχτηκε και ΠΡΩΤΟ-χρησιμοποιήθηκε με ΥΒΡΙΣΤΙΚΗ πρόθεση από τους Σιωνιστές Μακκαβαίους που λατρεύει ο κ. Blog-oti-nanai. Διαβάζουμε στο Β΄ Μακκαβαίων 4,13 (ακολουθεί η ρωμέϊκη μετάφραση του καθηγητού Ιωάννου Κολιτσάρα):

    «Β΄ Μακ. 4,13 ήν δ ούτως ακμή τις Ελληνισμού και πρόσβασις αλλοφυλισμού διά την τού ασεβούς και ουκ αρχιερέως
    Ιάσωνος υπερβάλλουσαν αναγνείαν,
    Β΄ Μακ. 4,13 Ητο δε τόσον μεγάλη η ακμή του εξελληνισμού, της ειδωλολατρικής εκτροπής και η φορά προς τας συνηθείας
    των αλλοφύλων εξ αιτίας της μεγάλης διαφθοράς του ασεβούς Ιάσωνος, ο οποίος δεν ήτο αρχιερεύς»,

    2) Μιά από τις ωραιότερες λέξεις που έχει το Μεσαιωνικό Λεξικό Κριαρά και (κακώς) δεν την χρησιμοποιούμε σήμερα, είναι η «μουνοβουλισμένη». Πρόκειται για θαυμάσια βρισιά που μπορείτε να χρησιμοποιείτε άφοβα, γιατί την έχει καταγράψει κι ο Κριαράς

    http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/kriaras/search.html?lq=%CE%BC%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%BF%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B7&dq=

    «μουνοβουλισμένη, μτχ. επίθ. θηλ. (Υβριστ.) που είθε να καταστραφεί, να χαθεί το αιδοίο (της): . [<ουσ. μουνί + θηλ. μτχ. παρκ. του βουλίζω]»

    3) Διδακτικό είναι και το λήμμα «Εβραίος» από το Μεσαιωνικό Λεξικό του Κριαρά

    http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/kriaras/search.html?lq=9672&dq=

    Ο Κριαράς, ως δεύτερη σημασία της λέξης, αποφεύγει να βάλει το «τσιγκούνης, σπαγκοραμμένος, τοκογλύφος κλπ» που έχουν τα άλλα λεξικά. Γράφει απλώς την φράση… «2) Προκειμένου για άνθρωπο που έχει ελαττώματα, τα οποία αποδίδονται στους Εβραίους»!..

    ΙΔΟΥ το λήμμα: «Εβραίος ο· ’Βραιός· Εβραιός· Εβριός· Οβραίος· Οβριός. 1) Εβραίος: (Ντελλαπ., Ερωτήμ. 1925). 2) Προκ. για άνθρωπο που έχει ελαττώματα, τα οποία αποδίδονται στους Εβραίους: (Τζάνε, Κρ. πόλ. 47618). [μτγν. εθν. Εβραίος. Οι τ. Εβραιός, Εβριός, Οβριός στο Somav. Ο τ. Οβριός και σήμ. ιδιωμ. Η λ. και σήμ.]»

    Με την λογική αυτή, θα έπρεπε και τα ξένα λεξικά στο λήμμα «Έλλην» να μήν γράφουν «χαρτοκλέφτης κλπ», αλλά… ο έχων τα ελαττώματα που αποδίδονται στους Έλληνες»!.

    ΗΘΙΚΟΝ ΔΙΔΑΓΜΑ: Η κακώς εννοούμενη Πολιτική Ορθότης κάνει Λογοκρισία και στα επιστημονικά Λεξικά…

    4) Τέλος, άλλη μία ενδιαφέρουσα λέξη που έχει το Μεσαιωνικό Λεξικό του Κριαρά είναι και το «μουνιτσιόνε» που σημαίνει… «πολεμοφόδια»

    http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/kriaras/search.html?lq=%CE%BC%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%B9%CF%84%CF%83%CE%B9%CF%8C%CE%BD%CE%B5&dq=

    Μεγάλη πρέζα το ψάξιμο στα Λεξικά…

  61. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Εντάξει, ενημερώθηκα. Διάβασα όλα τα άρθρα από τις δύσκολες ιστολογικά μέρες του καλοκαιριού, μαζί με τα σχόλια! Είμαι έτοιμος, ρωτήστε! 🙂
    Βλέποντας βέβαια που έχει φτάσει το πράγμα, αναρωτιέμαι τι θα γράφει ο μελλοντικός ιστορικός του ιστολογίου… 🙂

  62. Πέπε said

    Δηλαδή συγνώμη, μας λέτε ότι δεν ξέρατε ότι Έλληνες έλεγαν τους ειδωλολάτρες;

    Εμμέσως δε, μας λέτε επίσης ότι κάθε λέξη πρέπει να τη χρησιμοποιούμε με την έννοια που είχε αρχικά, όσοι αιώνες και όσες αλλαγές τοπίου κι αν έχουν περάσει.

  63. physicist said

    #61. — […] Είμαι έτοιμος, ρωτήστε!

    Πώς αποδίδει ο Δημήτρης Νανόπουλος στη συνέντεξή του τον αγγλικό όρο compactification στη γλώσσα μας; (Μην κρυφοκοιτάξεις και μην κάνεις ζαβολιές, λέμε).

    😉

  64. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Σε λίγες μέρες θα (ξανα)αποσυρθώ στο στερούμενο διαδικτύου ερημητήριό μου και ζητώ να κάνετε λίγο κράτει στα σχόλια, να μη μου μαζευτούν πολλά και πάλι. 🙂
    Και εις άλλα με υγείαν.

  65. georgeilio said

    Εαμοβούλγαρε,
    munio = οχυρώνω,
    μαθαίναμε στα λατινικά θεωρητικής κατεύθυνσης, τον καιρό που ο Σαραντάκος προσπαθούσε να βρει τρόπους να συνδυάσει τη Χημεία με τη λογοτεχνία… (προς όφελος και των δύο, ιδίως της πρώτης που τελικά απαλλάχτηκε από την παρουσία του…)

  66. giorgos said

    ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ

    Ἀγάλλονται οἱ ψυχὲς πολλῶν πού μὲ τὴν ἐπαναφορὰ τῶν Ἀρχαίων στὰ Γυμνάσια, ἡ περὶ «γλωσσικοῦ» συζήτηση δὲν πρόκειται νὰ σταματήσει. Πολὺ περισσότερο οἱ περὶ τὸν ὑπουργὸ ὁμάδες στὸ ὑπουργεῖο, ὅπου τὸ θέμα μὲ τὸ «γλωσσικὸ» εἶναι «ντόρος νὰ γίνεται». Γιατί ἂν σταματήσει, θὰ σταματήσουν κι αὐτοὶ νὰ γράφουν ἐπιφυλλίδες.

    Ἔτσι θὰ χάσουν τὴ δυνατότητα κάποιας ἕδρας ἢ τὴν ἐκπόρθηση κάποιας θέσης βελτιωμένου μισθοῦ μέσῳ τῆς «προσφορᾶς» τους στὴν Παιδεία…

    Καὶ ἐμεῖς δὲν ἀμφιβάλλουμε πὼς τὰ Ἀρχαῖα θὰ ξαναμποῦν, ἔστω κι ἂν ξεχαστεῖ κάποια ψιλὴ — ὁπότε θὰ χρειαστοῦν «νέοι ἀγῶνες» νὰ μπεῖ ἡ ψιλή, ἀλλὰ θὰ ξεχαστεῖ μετὰ ἡ δασεῖα» «νέοι ἀγῶνες» καὶ γιὰ τὴ δασεῖα, ὁπότε θὰ ξεχαστεῖ ἡ ὑπογεγραμμένη κ.ο.κ. Καὶ φυσικὰ κάθε φορά «βαθύτατες ἀναλύσεις» καὶ κείμενα στὶς ἐφημερίδες γιὰ τὴν τεράστια «ἐθνικὴ σημασία» τῆς ψιλῆς καὶ τῆς ὑπογεγραμμένης, γιὰ τὴ σημασία τους στὴ διατήρηση τῆς «παράδοσης» καὶ τῆς «ρίζας» καὶ πάει λέγοντας. Ὅλα αὐτὰ εἶναι γνωστά…

    Γιὰ μᾶς βέβαια δὲν τίθεται θέμα γλώσσας. Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶναι μία καὶ ἀδιάσπαστη — παρὰ τὰ μερικὰ «πού» πού εἶναι βαλκανικῆς φύσεως ἐπιδράσεις, ὅπως καὶ μερικὰ ἀνάλογα φαινόμενα γλωσσικῆς ὑφῆς, καθόλα ὅμως ἱστορικῶς φυσιολογικά. Ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι μία, πέραν ἀπὸ τοὺς γλωσσολόγους» καὶ τοὺς «εἰδικούς», τὸ καταλαβαίνει κανεὶς ἀπὸ τὸ ἑξῆς ἁπλό: Ὅσοι ἔτυχε νὰ διδαχθοῦν στὸ Γυμνάσιο Ἀρχαῖα παλιότερα, ξέρουν πόσο ἡ μελέτη τῆς ἀρχαίας γλῶσσας βοηθᾶ γιὰ τὴ γραμματικὴ δομὴ καὶ κατανόηση τῆς ὁμιλουμένης. Κι αὐτὸ ἀκριβῶς πάει νὰ πεῖ, ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι μία.

    Ὅμως τὸ θέμα μὲ τὰ Ἀρχαῖα εἶναι ἄλλο. Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα, δίπλα ἀπὸ τὸν Παρθενῶνα — ὅσος ἀπόμεινε καὶ θ’ ἀπομείνει — καὶ τὸν Ἑρμῆ τοῦ Πραξιτέλη ἢ τὶς βυζαντινὲς εἰκόνες, εἶναι τὸ σπουδαιότερο «μνημεῖο» πού διαθέτει σήμερα ἡ ἀνθρωπότητα ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα. Εἶναι θὰ λέγαμε σχεδὸν ἠλίθιο, οἱ διεθνεῖς ὀργανισμοὶ νὰ ξοδεύουν λεφτὰ γιὰ τὴ συντήρηση τῶν ἀρχαιοτήτων, νὰ ἔχουμε ὑπουργεῖα «πολιτισμῶν» καὶ ἀρχαιολογικὲς ὑπηρεσίες πού κοστίζουν ἕνα διάολο λεφτὰ καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα νὰ καταντήσει ὁμιλούμενη καὶ ὄχι γραφομένη, ὅπως τ’ ἀρβανίτικα του περασμένου αἰῶνα.

    Ἀλλὰ ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶναι γλῶσσα βασιλική, γλῶσσα πολυτελείας. Δὲν εἶναι ἁπλῶς μέσο ἐπικοινωνίας, ἀλλά, λόγῳ τοῦ πολιτισμοῦ πού ἐξέφρασε — αὐτοῦ δηλαδή πού ἀποτελεῖ κληρονομιὰ ὅλης της ἀνθρωπότητας σήμερα — καὶ τῆς ἐπεξεργασίας της στὴ φιλοσοφία, τὴν ἐπιστήμη, τὴν ποίηση καὶ σὲ κάθε περιοχὴ τοῦ ἐπιστητοῦ, εἶναι ἡ ἴδια μόρφωση καὶ ἐπιστημονικὸς αὐτοσκοπός. Οἱ λέξεις της δὲν εἶναι «ὀνομασίες» ἀλλὰ νοήματα. Εἶναι δηλαδὴ μία γλῶσσα γιὰ ἀνεπτυγμένες κοινωνίες. Εἶναι μία γλῶσσο ἀνώτερης μόρφωσης, ὅπως ἦταν τὰ Γαλλικὰ κάποτε. Τὰ ὁποῖα βέβαια δὲν τὰ μάθαιναν οἱ χαμάληδες, γιὰ νὰ συνεννοοῦνται μὲ τοὺς ξένους στὶς φορτοεκφορτώσεις, ἀλλὰ οἱ «ἀνώτερες τάξεις» — αὐτὲς πού εἶχαν λεφτὰ (καὶ τὸ χρόνο συνεπῶς) νὰ τὰ μάθουν.

    Τὸ νὰ ἐπαναφέρουμε λοιπὸν μὲ μία διαταγὴ τὰ Ἀρχαῖα, σημαίνει πὼς κάνουμε ἀπὸ τὴ μία στιγμὴ στὴν ἄλλη τὴν ἑλληνικὴ κοινωνία, κοινωνία τῆς ἀφθονίας καὶ τοῦ πολλοῦ ἐλεύθερου χρόνου. Εἶναι σὰν νὰ δίνουμε μία Ρὸλς Ρόις σ’ ἕναν μισθοσυντήρητο τῶν 30.000 πού δὲν ἔχει οὔτε δίπλωμα ὁδηγοῦ. Ἂν ἡ διδασκαλία τῶν Ἀρχαίων στὸ παρελθὸν ἀπέτυχε καὶ θ’ ἀποτυγχάνει διαρκῶς στὸ μέλλον, εἶναι ἀκριβῶς γιατί ἡ δομὴ τῆς γλώσσας μας δὲν συμβάδισε ἁπλούστατα ποτὲ μὲ τὶς κοινωνικὲς συνθῆκες τοῦ νεωτέρου κράτους. Αὐτὸ βέβαια οὔτε καν πέρασε ποτὲ ἀπὸ τὸ μυαλὸ τῶν περὶ τὸ «γλωσσικὸ» τυρβαζόντων. Εἴμαστε ὅμως ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ σημειώσουμε, ἔστω καὶ γιὰ πρώτη φορά, γιὰ τὸν κ. ὑπουργὸ Παιδείας, τοῦ ὁποίου ἐκτιμοῦμε μὲν τὶς καλὲς προθέσεις, ἀλλὰ τὸν βλέπουμε παρασυρόμενον ἀπὸ τὶς «ἐπιτροπές». Ἡ κοινωνία μας δὲν μπορεῖ νὰ βγάλει ἐπὶ τοῦ παρόντος τίποτ’ ἄλλο ἀπὸ ὑδραυλικούς, μηχανικοὺς αὐτοκινήτων, «μαστόρους» πάσης φύσεως καὶ ὑπαλλήλους. Ἔχουν αὐτοὶ κοινωνικὲς προϋποθέσεις νὰ μάθουν Ἀρχαῖα;

    Ἐδῶ πρέπει νὰ ἀφήσουμε τὸν μεγαλοϊδεατισμὸ καὶ νὰ δοῦμε τὶς συνθῆκες τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας. Οἱ ἄνθρωποι χρειάζονται γρήγορες σπουδὲς γιὰ νὰ ζήσουν ἐνῷ οἱ ἀνώτερες μορφώσεις ( καὶ τὰ Ἀρχαῖα εἶναι ἡ ἀνωτάτη) θέλουν χρόνο. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἰδοῦμε πόσο θὰ κοστίσει ἡ ἐπιχείρηση «ἀρχαῖα» στὸν κρατικὸ προϋπολογισμὸ τοῦ μέλλοντος. Ὁ τρόπος πού θὰ μποῦν εἶναι οἰκονομικῆς καὶ ὄχι παιδαγωγικῆς σημασίας θέμα.

    Ἐπειδὴ μιλοῦμε τὴν γλῶσσα τοῦ Πλάτωνα δὲν πρέπει κοινωνικῶς νὰ κάνουμε τὸ λάθος νὰ παρομοιαστοῦμε μὲ γάϊδαρο πού παίρνει μέρος σὲ ἀγῶνες μὲ καθαρόαιμους ἀραβικοὺς ἵππους.

    Τὸ πρόβλημα λοιπὸν δὲν εἶναι νὰ μποῦνε τὰ Ἀρχαῖα, ἀλλὰ πῶς μπορεῖ νὰ διατηρηθεῖ ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα σὰν τὸ πολυτιμότερο πρᾶγμα πού μᾶς κληροδότησε ἡ ἀρχαιότητα.

    Αὐτὸ ὅμως ὁδηγεῖ σὲ ἄλλου εἴδους προβληματισμοὺς καὶ ὄχι σὲ διατάγματα καὶ ὑπουργικὲς ἀποφάσεις. Δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε ὅτι μέσα στὸ ἐθνικὸ παραλήρημα τοῦ παρελθόντος αἰῶνος πολλοὶ ἔμαθαν τὰ ἑλληνικὰ μὲ τὸ μαστίγιο. Σύμφωνα δὲ μὲ ὠρισμένες ἐπίσημες στατιστικὲς εὐθὺς μετὰ τοὺς βαλκανικοὺς πολέμους πού ἡ Ἑλλάδα «ὁλοκληρώθηκε» πρὸς Βορρᾶν, περίπου τὸ 75% τῶν Ἑλλήνων τῆς ἐπικρατείας βρέθηκαν ἀγράμματοι… Πρὸς δόξαν τῶν ἱστορικῶν «σωτήρων τοῦ ἔθνους»…

    Πολὺ πιθανὸν λοιπὸν νὰ μὴν εἶναι ὁλόκληρη ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία ἁρμοδία γιὰ τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα, ὅπως ἔχει σήμερα.

    Δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε πὼς ὁ ζῆλος πολλῶν ἐθνικοφρόνων, ἀκόμη σήμερα τοὺς κάνει νὰ οὐρλιάζουν κατὰ τῶν «ἰδιωμάτων»… Ἂς ἀφήσουμε λοιπὸν λίγο τὶς ἐθνικὲς παραισθήσεις περὶ γλώσσης κι ἂς κοιτάξουμε τὴν κοινωνικὴ πραγματικότητα. Αὐτὴ πιθανὸν νὰ μᾶς ὁδηγήσει σὲ λύσεις μὴ «γλωσσικὲς» ἀλλὰ πραγματικές. Καὶ τοῦτο βέβαια, ὄχι γιὰ τά… «ἀρχαῖα», ἀλλὰ πράγματι γιὰ τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ τὸν ἑλληνισμό.

    Χρειάζεται μήπως νὰ ποῦμε, ὅτι οἱ μόνοι σήμερα πού μιλοῦν σωστὰ ἑλληνικὰ (καταλήξεις, συνηρημένα, προθέσεις κλπ) εἶναι οἱ Κύπριοι, πού δὲν βρέθηκαν ἀκόμα μὲ τὸ χάρισμα τῆς «ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας»;-.. Ἄλλο λοιπὸν ἑλληνισμὸς καὶ γλῶσσα καὶ ἄλλο «ἀρχαῖα ἑλληνικά»…

  67. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Εντάξει, τριτοδεσμίτης ήμουν, δεν δίνω την ίδια σημασία σε όλα. 🙂 Για Νανόπουλο, που πρέπει να ήταν πριν καιρό γιατί θυμάμαι το διάβασα σε ένα αδέσποτο γουίφι, το μόνο που θυμάμαι είναι ότι κάποιος (-οι; ) έλεγαν ότι είναι υπερτιμημένος, αλλά ήρθε μετά ένα παλικαράκι, την έπεσε στους αντιφρονούντες και τα ρέστα και κάναν όλοι μόκο! Ή κάπως έτσι δηλαδή. Πάω να δω τώρα πώς τον αποδίδει. 🙂

  68. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Το #67 στο #63

  69. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #63
    Βουαλά https://sarantakos.wordpress.com/2014/08/09/meze-129/#comment-235972 με σκονάκι

  70. physicist said

    #69. —

  71. #60 Ἐαμοβούλγαρε, τώρα πήρατε χαμπάρι ὅτι ὁ ὅρος «Ἕλλην» δὲν ἦταν προσδιορισμὸς ἔθνους, ἔτσι ὥστε καὶ Πέρσες μονάρχες νὰ ἀποκαλοῦνται Ἕλληνες; καὶ τράβηξε αὐτὸ μέχρι καὶ τὸν 19ο αὶῶνα.

  72. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Μια από τις ωραιότερες «ντρίμπλες» που έχεις κάνει ποτέ, Νίκο, είναι το καταληκτικό σου σχολιο «Σε κάποια σημεία έχει ο Κριαράς δίκιο, σε άλλα ο Λαπαθιώτης» αφού η συζήτηση για το ποιός έχει δίκαιο / και πού, θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες. Είναι νωρίς να βάλουμε τις απόψεις του Κριαρά στο τραπέζι της κριτικής -έστω και υπό το σημερινό σχήμα- επειδή η κριτική γι’ αυτόν τον ΠΟΛΥ ΣΠΟΥΔΑΙΟ (όσον αφορά στο λεξικογραφικό έργο του) εργάτη της Γλώσσας δεν μπορεί παρά να είναι διστακτική την μεθεπομένη του θανάτου του. Πάντως, όσο πιό πολύ κατασταλάζουμε σε μια κοινά αποδεκτή καθομιλουμένη και απομακρυνόμαστε από τις θέσεις μάχης και τους φανατισμούς των παλαιοτέρων (και ο Κριαράς ΗΤΑΝ φανατικός, πράγμα που φαίνεται και σ’ αυτές του τις επιστολές), τόσο θα ανακαλύπτουμε την δημιουργική ευαισθησία και μετριοπάθεια των ανθρώπων που έχτισαν την Γλώσσα μας με το έργο τους, όπως του Λαπαθιώτη.
    Ο Λαπαθιώτης ήξερε πολύ καλά τι έλεγε όταν συζητούσε για μουσικότητα στην Γλώσσα μας και σίγουρα ο Κριαράς δεν τον έπιασε «σε πέλαγα από αντιφάσεις(!!)» επειδή τάχα «η γλώσσα του παραδέρνει» ανάμεσα στα «ερεύνης», «περιπετειώδους προσπαθείας», «δημιουργήσας (!) ζήτημα…», «ειδικεύσεως» και τα «μιας γλώσσας», «θεατές», «πε­ριπετειώδους προσπαθείας καλοπροαίρετης».
    Η πολυτυπία που κατακτήσαμε μετά από αιώνες γλωσσικών συγκρούσεων μας επιτρέπει να λέμε λχ και «ειδικεύσεως» αλλά και «ειδίκευσης» (συχνά για λόγους ρυθμολογικούς/ μουσικότητας) χωρίς κανένας να μας κοιτά στραβά και χωρίς να είμαστε ύποπτοι παρεκκλίσεων από την δημοτικιστική ορθοδοξία. Άλλωστε και ο ίδιος ο Κριαράς γράφει «η εικόνα του θεάτρου» και όχι «η εικόνα του θέατρου» μη επιτρέποντας στον αυτί του νού του να απαρνηθεί έναν τροχαϊκό τετρασύλλαβο για χάρι μιάς ψυχαρικής γκιλοτίνας.
    Και φυσικά, για τον Ψυχάρη και τις απόψεις του, ούτε λόγος! Το ποιός από τους δύο είχε δίκαιο, δεν το αμφισβητεί κανείς σήμερα..

  73. Πέπε said

    @antpap56, #58:

    Ε, είναι προφανές ότι έχετε δίκιο. Άλλωστε αναφέρθηκε νομίζω και σε κάποιο προηγούμενο σχόλιο. Όμως, ας σταθούμε μια στιγμή σε κάτι: Εσείς ξέρετε γιατί το «εχτιμώ» λ.χ. είναι περίπτωση «αλλαγής των συμφώνων όπου “ου δει”» και γιατί συνιστά επιτήδευση, όπως λέτε;

    Μη μου απαντήσετε, ρητορικό ήταν. Κατά πάσα πιθανότητα η απάντηση είναι ναι, ξέρετε – ή έστω έχετε μια άποψη.

    Αν όμως σήμερα ο καθένας σχεδόν μπορεί να απαντήσει αυτή την ερώτηση, νομίζω ότι αυτό αποτελεί μια κατάκτηση που αρχές 20ού αιώνα δεν ήταν καθόλου δεδομένη. Ασφαλώς και τότε -και παλιότερα- θα μπορούσε να την απαντήσει εμβριθέστατα ένας καθαρευουσιάνος. ένας Άνθρωπος όμως της δημοτικής (είτε αυτό σημαίνει «υπέρμαχος» είτε «άνθρωπος της εποχής όπου η δημοτική είναι πλέον εδραιωμένη ως κάτι το αυτονόητο»), που να μπορεί να εξηγήσει τι λάθος έγινε, δεν υπήρχε τότε, ή πάντως δε βρισκόταν εύκολα.

    Θεωρώ πολύ πιθανόν οι τότε δημοτικιστές της «εχτίμησης», ακόμη και της «στρουχτούρας», να πίστευαν καλόπιστα ότι εφαρμόζουν τους φυσικούς εγγενείς νόμους της γλώσσας. Πράγμα που άλλωστε όντως έκαναν, εν μέρει – μόνο που δεν τους είχαν ανακαλύψει όλους.

    Άλλωστε μην ξεχνάμε ότι σήμερα ο καθένας λέει με χαρακτηριστική άνεση λ.χ. «χτήματα» – μια λέξη λόγιας προέλευσης που κανονικά θα διατηρούσε το μη δημοτικό σύμπλεγμα κτ, και όμως να που έλαβε και τη λαϊκή μορφή που δεν έλαβαν άλλες.

  74. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    48: Στο μμάτι διασώζουν ετυμολογία ή απλώς προφέρουν διπλό το αρχικό σύμφωνο;

    50: Δεν προσέξατε ότι α) έγραψα «έφυγε από τη ζωή» (όχι σκέτο ‘έφυγε’) και ότι αμέσως πιο πριν είχα χρησιμοποιήσει το θέμα τού ‘πεθαίνω’.

    53: Να δικαιώσεις τον πρωθυπουργό δεν μπορείς, μια και αυτός είπε για ‘καθηγητή της φιλοσοφίας’, δεν το σώζει.

    58: Έγραψα και σε κάποιο σχόλιο ότι τύποι όπως χαραΧτηρισμός ήταν ο κανόνας προπολεμικά -νομίζω πως θα το βρείτε και σε δοκίμια του Σεφέρη, ας πούμε. Άλλωστε, ακόμα και σήμερα, αυτός είναι ο μητρικός τύπος για πολλούς.

    61: Υπονοείς κάτι;

    72: Νομίζω πως του Ψυχάρη η συνεισφορά δεν μετριέται με το πόσο διαβάζονται σήμερα τα κείμενά του και ότι έμμεσα υπήρξε καθοριστική μια και δεν έδωσε μόνον Κριαρά αλλά και Τριανταφυλλίδη, Ανδριώτη και όλους τους άλλους.

    Αλλά για την απαίτηση της ομοιομορφίας, νομίζω πως οι νεότεροι ελάχιστα χρησιμοποιούν τύπους όπως «της ειδικεύσεως». Αλλού είναι το πρόβλημα -όπου δεν δικαιώθηκε ο Κριαράς- δηλαδή στην επιβίωση ολόκληρων προβληματικών περιοχών (π.χ. τα επίθετα σε -ής).

    Και δεν είμαι τόσο σίγουρος πως ο Ψυχάρης θα έγραφε «του θέατρου»

  75. χαρη said

    γεια σου Νίκο

    (εμένα μ’ αρέσει πολύ η πρώτη πρόταση τής ανάρτησης και τη βρίσκω τρυφερή…
    εξάλλου και η ανάρτηση ολόκληρη (και τα – περισσότερα – σχόλια) είναι πολύ χρήσιμα νομίζω αλλά δεν προλαβαίνω να πω περισσότερα τώρα)

    για το θέμα τού συνδετικού (συνδετικού-μας 🙂 ) θα ήθελα μόνο να πω κάτι :
    για τίς λίγες που μέ παρακολουθούν έχω αναλύσει τό μονοτονικό που χρησιμοποιώ προσωπικά (χωρίς οπαδούς (απ’ ό,τι ξέρω!) προσωρινά, αλλά πιστεύω ότι μακροπρόθεσμα θα δικαιωθεί 😛 )

    διότι μού κάνει εντύπωση ότι οι οπαδοί τού συνδετικού, είναι οπαδοί τού συνδετικού ακριβώς γιατί υπογείως αναγνωρίζουν την ανάγκη να διαχωρίζονται τα τονιζόμενα από τα άτονα μονοσύλλαβα, χωρίς όμως να προχωράνε στην καθιέρωση μόνιμου τόνου στα τονιζόμενα, πράγμα που θα καθιστούσε τη διάκρισή τους από τα άτονα απολύτως, και μονίμως, σαφή – και επομένως περιττή όλη την κουβέντα περί τού συνδετικού (που, αν μάς ενδιαφέρει ο «παραπάνω κόπος», είναι εξίσου «κόπος» με τον τόνο, αλλά καθόλου «οικείος κόπος» όπως ο απλός τόνος)

    «Με λίγα λόγια, με τό υπάρχον (και κακώς εξηγημένο και κάκιστα κατανοημένο) και παγίως πλέον εγκαθιδρυμένο μονοτονικό, μόνο εκεί που όντως χρειάζονται οι τόνοι δεν τούς βάζουμε»

    φιλιά (και καλό υπόλοιπο καλοκαίρι)

  76. Νέο Κid said

    Καμία ετυμολογία δε διασώζουν οι Κυπραίοι. Απλά όλα τα σφάζουν κι όλα τα μαχαιρώνουν, αν βολεύει η πατττίχα.π.χ. «Βρετττανός».

  77. Νέο Κid said

    Για παράδειγμα, το όνομα του μακαρίτη δεν το λένε «Εμμμανουήλ» αλλά ανθρωπινά «Εμανουήλ».

  78. ΑΝΑΛΕΤΡΙΟΣ said

    Δεν ξέρω τί είναι η απλότητα στο λόγο κύριε Σαραντάκο, είναι κάποιος καιρός τώρα άλλωστε που έχω καταλήξει ότι μάλλον δεν ξέρω τίποτα, αλλά είναι σίγουρο ότι ένα σεβαστό ποσοστό πανεπιστημιακών φιλολόγων ή φιλοσόφων ή διανοούμενων γενικά θα χαρακτήριζε τα κείμενα αυτά αστεία ή έστω ανεπεξέργαστα. Δεν έχει ούτε ένα λατινικό μέσα βρε αδερφέ, μια φιλοσοφικούρα. Σε ξένο σπίτι μ’άδεια χέρια πήγανε. Πόσο κάνει πια μια «συνυποδήλωση»;
    Ενστικτωδώς πάντως όταν σκέφτομαι απλότητα το υποσυνείδητο μου πετάει αντίκρυ τη σοφία. Κι επειδή αναφέρθηκε πιο πάνω κάπου το όνομα του Νανόπουλου, θυμάμαι καθαρά μια εκπομπή με καλεσμένους αυτόνε και τον Μπαμπινιώτη και θέμα ένα βιβλίο που βγάλανε παρέα. Ο Νανόπουλος κλασσικός φυσικοτεχνολόγος Έλληνας για 12 στην έκθεση με το απλούστερο των λεξιλογίων μίλαγε και με μια πρόταση ενεργοποιούσε το μισό σου εγκέφαλο, ο άλλος να μπαχλατάει τα ίδια και τα ίδια επί μια ώρα σαν άσκηση για συνώνυμα. Τώρα που το σκέφτομαι απλότητα στο λόγο είναι οι εικόνες. Γι’αυτό μ’άρεσε ο Καβάφης

  79. BLOG_OTI_NANAI said

    78: Ξέρεις το αντικείμενο σου; Αν ναι, τότε μιλώντας απλά και με σαφήνεια μόλις το έχεις αποδείξει διότι με αυτά που θα πεις θα εντυπωσιάσεις και όχι με τις γαρνιτούρες. Οι πολύπλοκες χιλιομετρικές διατυπώσεις δείχνουν πάντα κάτι αρνητικό: είτε δεν ξέρεις καλά το γνωστικό σου αντικείμενο, ή προσπαθείς με το ζόρι να εντυπωσιάσεις.
    Από όσους ποιητές που γνωρίζω, ως προς τις διατυπώσεις απολαμβάνω τον Χριστιανόπουλο. Όσο περίεργος και ιδιότροπος είναι στις συνεντεύξεις του, τόσο ολιγόλογος και απόλυτα σαφής είναι στα δοκίμια του. Οι φράσεις του μου θυμίζουν ότι έχουν περάσει επεξεργασία πολλαπλής συμπίεσης, ώστε να περιέχουν το ίδιο νόημα με όσο το δυνατόν λιγότερες λέξεις και μεγαλύτερη σαφήνεια. Σαν να βάζεις ένα αρχείο στο Winzip και μετά καπάκι στο WinRAR.

  80. Νέο Kid Στο Block said

    To κείμενο του σχολίου 66. είναι του Κριαρά; Αν ναι, ποια εποχή το έγραψε; Ευχαριστώ εκ των προτέρων για την απάντηση.

  81. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    74. Φυσικά, Νίκο, και δεν μετριέται έτσι η συνεισφορά ή «συνεισφορά» (επικρίθηκαν πάρα πολύ νωρίς οι απόψεις του ακόμη και από μαχητικότατους δημοτικιστές..) αλλά θα μπορούσα να σου αντιπαραθέσω (κατά το δεύτερο σκέλος του επιχειρήματός σου) αμέτρητα παραδείγματα «μαθητών», «πνευματικών επιγόνων» κλπ -από κάθε επιστημονικό πεδίο- των οποίων η ποιότητα ή η αξία ή η αναγνώριση ουδόλως συμβάδιζαν με αυτές των «δασκάλων» τους.
    Και μπορεί οι νεότεροι να χρησιμοποιούν ελάχιστα τύπους όπως “της ειδικεύσεως”, αλλά ούτε σπάνια το κάνουν, ούτε πλέον τους κοιτάει κανείς με μισό μάτι ως «νεοκαθαρευουσιάνους», «αντιδραστικούς» ή «παραδέρνοντες σε πέλαγα από αντιφάσεις”.
    Και βέβαια, δεν ξέρω αν ο Ψυχάρης θα έγραφε “του θέατρου” αλλά νομίζω ότι η συγκαλυμμένη επίκριση του νεαρού Κριαρά «και καλοί ακόμη λογοτέχνες μας δε μπορούνε να υποτάξουνε στην ομοιομορφία δυο αράδες από τα γραφτά τους» εκεί θα τον οδηγούσε.. (διατήρηση θέσης του τόνου στην γενική)

  82. Πέπε said

    @74α, 76, 77: Οι Κυπροδωδεκανήσιοι έχουν όντως διάφορα διπλά σύμφωνα που δεν προέρχονται από τα αρχαία. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι όπου έχουν διπλά σύμφωνα είναι αυθαίρετα. Ο «Βρεττανός» δεν ξέρω πώς ερμηνεύεται, ούτε το «ππέφτω», ούτε διάφορα άλλα, το καθένα όμως κάπως ερμηνεύεται.

    Για το «μμάτι» δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποθέσουμε άλλη ερμηνεία εκτός από την προφανή, ότι έτσι το κράτησαν από την εποχή που όλοι πρόφεραν «τ’ ομμάτι».

    Όσο για τον Εμανουήλ, φυσιολογικό δεν είναι; Δεν υπάρχει καμιά ετυμολογία, η λέξη είναι ξένη. Θυμάμαι στην Κάρπαθο μια κοπελίτσα Β’ Γυμνασίου που πρόφερε τη «θάλασσα» με δύο σίγμα, γιατί πάντα έτσι την έλεγαν στο χωριό της, αλλά τον Οδυσσέα με ένα, γιατί δεν ήταν λέξη «κληρονομημένη» αλλά των βιβλίων. (Νομίζω ότι η συγκεκριμένη, και πολλοί άλλοι, ούτε συνέδεε το πώς το προφέρει με το αν γράφεται με απλό ή διπλό σύμφωνο ούτε καν συνειδητοποιούσε ότι προφέρει δύο διαφορετικά σίγμα -μονό/διπλό- σε διαφορετικές περιπτώσεις.)

  83. 63,
    Compactification είναι όρος της νανοτεχνολογίας; 🙂

  84. physicist said

    #83. — Ναι, της τεχνολογίας των νανοδημητριακών 🙂

  85. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    80: Ασφαλώς δεν είναι του Κριαρά το κείμενο του 66.

    81: Μα ο τόνος διατηρείται στα επίθετα και κατεβαίνει στα ουσιαστικά (του έξυπνου ανθρώπου) -αυτός ο κανόνας από δημοτικιστές διατυπώθηκε.

    79: Ε, ναι!

    78: Πάντως, ένας λόγος που ανέβασα τα κείμενα αυτά είναι και ότι τα θεωρώ καλό παράδειγμα δημόσιου διαλόγου. Και παρόλο που υπάρχουν και ειρωνείες, όπως η καταληκτική του Κριαρά (την επισήμανε κι ο Κιντ πιο πριν) νομίζω ότι και σεβασμός υπάρχει και ήθος.

  86. Γς said

    -Νάνος κυρία! Αλλά τι νάνος; Με κάτι (μπιπ) να!
    [Τοτός]

  87. sarant said

    75: Χάρη, το έχω στο νου μου να κάνουμε μια συζήτηση για τα μονοσύλλαβα και το ενωτικό -και άλλες λύσεις. Πάντως, το «όπου χρειάζονται» είναι κάπως υποκειμενικό.

  88. 84,
    Όπως η ζέα ένα πράμα; 🙂

  89. physicist said

    #88. — Ναι, αυτή. Το νανοδημητριακό-πέδη των παιδικών σκολιώσεων.

  90. giorgos said

    Νέο kid στό blog » τό κείμενο στό 66 γράφτηκε τό 1987 στήν εφημερίδα » Λευκαδίτικος Λόγος» καί είναι τού Γ.Κακλαμάνη .

  91. Νέο Kid Στο Block said

    Ευχαριστώ Γιώργο και Νικοκύρη για τα του 66.

    Πέπε, έχεις ακούσει Κύπριο να λέει «μμάτι»; Zω στην Κύπρο και δεν έχω ακούσει ποτέ «μμάτι». Αντιθέτως, έχω ακούσει πολλάκις «μάττι».

  92. Το κείμενο του 66 δίνει ενδιαφέροντα εναύσματα προβληματισμού, αλλά λέει, νομίζω, και κάμποσες ανοησίες, όπως τὰ μερικὰ «πού» πού εἶναι βαλκανικῆς φύσεως ἐπιδράσεις ή τα ελληνικά των Κυπρίων που είναι καλύτερα από των Ελλαδιτών γιατί δεν χάρηκαν εθνική ανεξαρτησία. Επιπλέον, κοροϊδεύει (και δικαίως) την ψιλή και τη δασεία και την υπογεγραμμένη που θα βρεθεί ότι λείπουν, αλλά γράφει (αν είναι πιστή αντιγραφή) σε πολυτονικό!

  93. antpap56 said

    #73: Ευχαριστώ για το σχόλιο. Θα δεχθώ (όχι -τώ) την ιστορική ερμηνεία που δίνεις στο φαινόμενο, που ελπίζω πλέον να το έχουμε ξεπεράσει. Θα πρόσθετα μόνο, ως προς την τελευταία σου πρόταση, ότι μια πηγή του προβλήματος είναι ότι συχνά μεταφέρουμε στο χαρτί παρεφθαρμένες λέξεις που εκφέρουμε στην «ρύμη του λόγου». Πρόχειρο παράδειγμα: προφορικά μπορεί να λέω «ο αδερφός μου», αλλά σε γραπτά το χρησιμοποιώ μόνο όταν παραθέτω διάλογο. Δεν είναι νεοελληνική γλώσσα το να εξοβελίζουμε τους ορθούς τύπους κάποιων λέξεων. Και όμως π.χ. η τελευταία νεοελληνική έκδοση της Αγίας Γραφής της Βιβλικής Εταιρείας χρησιμοποιεί αποκλειστικά τον τύπο «αδερφός», κάτι που κατά τη γνώμη μου αποτελεί γλωσσικό φάουλ.

  94. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #74ε
    Η εντύπωση που αποκόμισα διαβάζοντας από το πρωί αρκετά άρθρα με τα ανάλογα σχόλια (δεν έχω πλονκάρει κανένα, μαζόχας θα μου πεις, αλλά…) είναι ότι τα σχόλια περιστρέφονται σε δυσανάλογο βαθμό γύρω από συγκεκριμένο άνθρωπο. Κι ενώ τα άρθρα είναι σημαντικά, κάπου χάνεται η ουσία στα σχόλια. Από την άλλη, μπορεί να έχω αυτή την εντύπωση επειδή τα διάβασα όλα μαζεμένα, δηλαδή αν διάβαζα τα σχόλια με το ρυθμό τους, ίσως να μην είχα αυτή την εντύπωση.
    Αλλά αυτό το «Υπονοείς κάτι;», πολύ ψαρωτικό! Για μια στιγμή νόμισα ότι πάω για μπάνιο! 🙂

  95. Gpoint said

    Για όσους έχουν ξεχάσει πως υπάρχει και ο έρωτας στην ζωή προτείνεται η Αγία Αφροδίτη (ωχ θα φρίξουν οι βαθέως θρησκευόμενοι)

  96. Νοτιος Κωλος said

    74:
    Μα, ο -τοσο κλισε- ευφημισμος του θανατου ισχυει ειτε το ρημα ειναι μονο ειτε οχι. (Ο καθενας εχει απο μερικες λεκτικες δυσανεξιες να πορευεται, ηταν η στιγμη να προβαλλω αυτη που μου χτυπαει τα λιμιτ 🙂 )

  97. BLOG_OTI_NANAI said

    95: Προσωπικά δεν έφριξα καθόλου με την αγία Αφροδίτη, αλλά οφείλω να πω φίλε Τζι ότι οι μονοθεϊστές δεν «επικράτησαν». Αυτό είναι αναχρονιστικός ρομαντισμός αλλά όχι ιστορία. Οι μονοθεϊστές χωρίς καμία υποστήριξη απλώς ΑΝΤΕΞΑΝ επί τρεις αιώνες τα απάνθρωπα σφαγεία, καθώς όσο κι αν εφάρμοζαν οι πολυθεϊστές τις πιο φρικιαστικές μεθόδους που σκέφτηκε ο νους του ανθρώπου, εκείνοι δεν εγκατέλειπαν, και αφού σχεδόν κατέκτησαν το ρωμαϊκό στράτευμα, ΥΠΟΧΡΕΩΣΑΝ τους ειδωλολάτρες να τους ανακηρύξουν με το Διάταγμα των Μεδιολάνων ως μία ακόμη ΕΠΙΤΡΕΠΟΜΕΝΗ θρησκεία (ως επικρατούσα θρησκεία ανακηρύχθηκε επί Μ. Θεοδοσίου).
    Μου αρέσει η ιστορία γι’ αυτό το λέω.

  98. gryphon said

    Πολυ καλο το σχολιο 25 του Λεωνικου.
    Εχω βαθια αγνοια για το εργο (και) του Κριαρα και επιπλεον δεν ειμαι ειδικος.
    Αυτα που γραφει ομως στην πρωτη επιστολη ειναι τοσο προφανεις μπουρδες και τρικουβερτες μπουρδες οπως πολυ ευστοχα τα χαρακτηριζει ο Λεωνικος που δεν χρειαζεται να εχει καποιος ειδικες γνωσεις για να το καταλαβει.
    Και δεν προδιαθετει θετικα οτι ελεφε τετοια πραγματα εστω και σε νεαρη ηλικια οπως διαβασα.Παρεμπιπτοντως οταν το διαβασα αυτο οτι οταν εγραψε την επιστολη ηταν περιπου τα μισα χρονια του Λαπαθιωτη με ξενισε λιγο γιατι τωρα μου μοιζει λιγο αλλαζονκο και αφ υψηλου το υφος του.Σαν να περνιοταν ηδη φια παντογνωστης.
    Μαλλον ατγοτερα θα διορθωθηκε αφου θεωρειται τοσο σημαντικος.Εγω οπως ειπα δεν ξερω κατι αλλο εκτος απο αυτο που διαβασα.

  99. georgeilio said

    Όχι Λεώνικε και Γρύφωνα

    Ο Νικοκύρης έχει δίκιο. Δείγμα διαλόγου που θίγει ουσιαστικά ζητήματα και δείχνει ήθος. Περί αυτού πρόκειται και όχι για την τελευταία λέξη της φιλολογικής επιστημοσύνης ή την τελειωτική επιβεβαίωση των (όποιων) προσωπικών μας απόψεων. Καλά κάνει και το παραθέτει ο οικοδεσπότης μας κι ας μην ξεχνάμε ότι τιμούμε τον αποθανόντα (τον όποιο…) προβάλλοντας τα θετικά του, διακριτικά υπονοώντας ίσως τα αρνητικά του, αλλά όχι και ξεσκίζοντάς τον ενώ ακόμη δεν έχει καν μπει στο χώμα (συγγνώμη για το μακάβριον του πράγματος).

    Θα τον κρίνουμε με βάση το ότι έγραφε το 1931, στη συγκεκριμένη ηλικία και υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες, αλλά και λαμβάνοντας υπ’ όψιν πόσα από αυτά που έλεγε τότε τα υποστήριξε μέχρι τέλους. Πιθανόν όχι όλα.

    Η συνηγορία του υπέρ της διδασκαλίας των αρχαίων (μόνο) στο λύκειο είναι, από την άλλη, ένα σταθερό στοιχείο της πνευματικής κληρονομιάς και του έργου του. Κι εδώ μπορούν να ειπωθούν πολλά και από πολλούς.

  100. Gpoint said

    # 97

    Ιστορία είναι η άποψη όσων επικράτησαν, γι αυτό δεν με ενδιαφέρει καθόλου η ιστορία, αντίθετα με ενδιαφέρει η μυθολογία και η προφορική παράδοση
    π.χ. ο τρόπος που σταυροκοπιούνρται οι χριστιανοί δεν αναφέρεται «ιστορικά» είναι ομως το κυριότερο χαρακτηριστικό τους

  101. gryphon said

    Λαθος εν μερει.Δεν το ειχα ειδα.Καποιες φρασεις που χαρακτηριζονται μπουρδες απο τον Λεωνικο και εγω συμφωνησα βλεπω οτι ειναι σε εισαγωγικα ειναι αλλων και μεταφερονται απο τον Κριαρα με τις οποιες παντως συμφωνει.

  102. Ριβαλντίνιο said

    Τρομερό ξεκίνημα για την Πανάθα. Πήραμε χ στην πιο δύσκολη έδρα του πρωταθλήματος. Πάμε φουλ για κορυφή.

    @ 100 Αυτό βοηθάει κάπως

    Την αρχαιότητα της χρήσεως του σημείου του σταυρού επιβεβαιώνει και ένας από τους μεγάλους απολογητές, ο Τερτυλλιανός (περίπου 160-220 μ.Χ.), που γράφει: «Οπουδήποτε κι αν πρόκειται να φθάσουμε, για οπουδήποτε κι αν πρέπει να ξεκινήσουμε, όταν φθάνουμε και όταν ξεκινούμε, όταν βάζουμε τα παπούτσια μας, όταν πλενόμαστε, όταν τρώμε, όταν ανάβουμε το λυχνάρι, όταν πέφτουμε στο κρεββάτι, όταν καθόμαστε στο σκαμνί, όταν αρχίζουμε κάποια συζήτηση, κάνουμε στο μέτωπό μας το σημείο του σταυρού» (De corona 3,11).

    http://www.impantokratoros.gr/A6886CC1.el.aspx

  103. sarant said

    93: Δεν συμφωνώ με την έννοια της παραφθοράς -αυτές οι αλλαγές γίνονται με βάση φωνητικούς νόμους. Το θέμα είναοι πώς λειτουργούνοι νόμοι αυτοί σε μια κοινωνία εγγράμματη. Το συζητάμε.

    94: Ε όχι και μπάνιο εσένα!

    96: Δεν είναι ακριβώς το ίδιο. Το «φεύγω απ’ τη ζωή» είναι πολύ παλιότερο -αλλά συμφων’ώ πως είναι ευφημισμός.

    99: ‘Ετσι!

    102: Τι ξύνεις πληγές;

  104. Γς said

    Και θυμήθηκα το «ξύνεις πατσές», Επ αυτού έχουμε μιλήσει,
    [ετσι για να ξεχνιόμαστε, ουπς να ξεχνιέστε]

  105. Γς said

    102:

    >»Οπουδήποτε κι αν πρόκειται να φθάσουμε, για οπουδήποτε κι αν πρέπει να ξεκινήσουμε, όταν φθάνουμε και όταν ξεκινούμε, όταν βάζουμε τα παπούτσια μας, όταν πλενόμαστε, όταν τρώμε, όταν ανάβουμε το λυχνάρι, όταν πέφτουμε στο κρεββάτι, όταν καθόμαστε στο σκαμνί, όταν αρχίζουμε κάποια συζήτηση, κάνουμε στο μέτωπό μας το σημείο του σταυρού»

    Μα και σήμερα κάπως έτσι δεν είναι;

    Οπουδήποτε κτλ κτλ.

    Η μόνη διαφορά είναι ότι πετάμε που και που και καμιά Παναγία εκτός απ τους σταυρούς

  106. sarant said

    104: Δε θυμάμαι να έχουμε μιλήσει. Εγώ το ξέρω «Ρε δεν πας να ξύνεις πατσές;» ως έκφρ. περιφρόνησης. Αναρωτιέμαι αν λέγεται ακόμα.

  107. Γς said

    106:
    >Επ αυτού έχουμε μιλήσει,

    Για ερωτηματικό πήγαινα, κόμμα μου βγήκε…
    Ούτως ή άλλως δεν αλλάζει τίποτα [για τον Παναθηναϊκό]

  108. Πέπε said

    @91: Έγραψα μια απάντηση. Ή δεν την έστειλα σωστά και χάθηκε, ή καθυστερεί και θα βγει σε λίγο.

    Εν ολίγοις έγραφα ότι το έχω ακούσει το μμάτι, αλλά δεν παίρνω όρκο αν ήταν από Κύπριο. Μπορεί από Καρπάθιο, Καλύμνιο ή Ροδίτη.

  109. gbaloglou said

    Πόθεν η υποτροπή του «Μανόλης» σε «Εμμανουήλ»; Την καθαρεύουσαν πολλοί εμίσησαν, την δόξαν ουδείς;

  110. sarant said

    Eίναι και δική μου απορία. Πρέπει κανείς να δει τα δημοσιεύματα για να χρονολογήσει το πότε έγινε η αλλαγή.

  111. ππαν said

    Άρατα κούρατα ή όποιος καταλαβαίνει πώς συνδέονται όλα τα άλλα με τούτο δω να μου πει:» Πως ακόμα και η καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας –για την οποίαν επάξια καμάρωνε ο καθηγητής Κριαράς- θα κατέληγε στο να διαβάζουν οι νεότεροι τον Παπαδιαμάντη και τον Βιζυηνό από μετάφραση;»

    http://www.lifo.gr/team/apopseis/51012

  112. Λ said

    Κιντ, το γινάτι φκάλλει αμμάτι, αμμαδκιάζω, έπιασεν τον το αμμάτι, πονεί με τ’ αμμάτι μου, αμματόπονος, αμματοπονώ, τ’ αμμαδκια τα γιαλλουρικα, τζείντο μιτσίν το τρίμματον, τα μελισσιά τ’ αμμαδκια, κλπ κλπ

  113. Νέο Kid Στο Block said

    112. Α, άλλο «αμμάτι» κι «αμμαθκιάζω» κι άλλο «μμάτι» ,κουμέρα! Bάλε έναν Σπανιόλο να σου πει «Σπανιόλος». Αδυνατεί! «Eσπανιόλος» όμως το λέει !:-)

  114. Νέο Kid Στο Block said

    Τέλος πάντων (αγαπητοί Λ και Πέπε) δεν επιμένω για το μμάτι. Τα ακούσματά μου δεν είναι και η αντικειμενική αλήθεια (αν και θά πρεπε…:-) ). Σ’αυτό που επιμένω όμως, είναι πως η κυπριακή προφορά των διπλών συμφώνων δεν υπαγορεύεται από ετυμολογική ή ορθογραφική συνέπεια ,αλλά από άλλες διαδικασίες της φωνητικής -γλωσσολογίας , τις οποίες δεν κατέχω ούτε πώς λέγονται ούτε πώς ακριβώς διαμορφώνονται.

  115. Λ said

    Άλλάσσω κουβέντα για να πω ότι μόλις χθες έμαθα δύο νέες αγγλικές λέξεις: to friend/ unfriend (someone on fb).

  116. Εαμοβούλγαρος said

    Προσφορά ημέρας Carrefour – Εαμοβούλγαρος εις μνήμην των μακαριστών Πατροκοσμά και Κριαρά

    1) Ολόκληρη η χθεσινή (Σαββάτο 23 Αυγούστου 2014) συνέντευξη του οικοδεσπότη μας Νίκου Σαραντάκου στον Nova Sport Fm, συνολικής διάρκειας 1 ώρας και 51 λεπτών.

    http://www.uploadmb.com/dw.php?id=1408894690

    Πατήστε Download File και μετά από 3 δευτερόλεπτα πατήστε Click Here to Download the file now. Αν το καταβιβασθέν αρχείο δεν το διαβάζει ο υπολογιστής σας, κάντε Rename (Μετονομασία) και γράψτε στο τέλος .mp3, δηλαδή τελεία και μετά mp3

    ΥΓ-1: Αγαπητέ κ. Κορνήλιε (σχόλιο 71): Εγώ τα ξέρω πολύ καλά αυτά (πρώτη η Αγία Γραφή άλλαξε την έννοια της λέξης «Έλλην» από εθνοτική σε θρησκευτική και τζάμπα πανηγυρίζουν οι Εθνικοπαράφρονες για το Ιωάννου 12, 20-23, αφού οι Έλληνες που πήγαν να δούν τον Ραββίνο Χριστό ήσαντε Εβραίοι που είχαν ασπαστεί την Ειδωλολατρία και θέλανε να ξαναγυρίσουν στο μαντρί του Ιουδαϊσμού). Απλώς, ο παπα-Μεταλληνός και τα εδώ τσιράκια του μάς λένε πως μετά το 1204 είχε επανέλθει η εθνοτική έννοια στην λέξη «Έλλην»

    ΥΓ-2: Ελπίζω να μή θυμώσει ο κ. Σαραντάκος που ανέβασα την χθεσινή του συνέντευξη χωρίς να τον ρωτήσω. Όχι τίποτ’ άλλο, αλλά σε αυτό το μπουρδέλο το http://www.uploadmb.com/, όταν ανεβάζεις κάτι, δεν μπορείς να το σβήσεις μετά, γι’ αυτό και δεν το χρησιμοποιώ

  117. sarant said

    111: Ακριβώς, άρατα κούρατα.

    115: Φιλιώνω-ξεφιλιώνω λέω εγώ, αν και οι κόρες μου λένε ‘τον κάνω φίλο’ – ‘τον σβήνω από φίλο’

    116: Σευχαριστώ για την προσφορά, το σχόλιο το είχε πιάσει η παγίδα επειδή περιέχει το uploadmb.

  118. Ας ξαναφήσω κι εδώ δυο παλιότερες εκπομπές για τον Κριαρά, να υπάρχουν:

    http://www.hprt-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=554&autostart=0

  119. sarant said

    A μπράβο!

  120. Ἀχιλλέας Τζάλλας said

    Πολὺ ὡραία ἐπιλογὴ τὰ κείμενα – κι ἐγὼ δὲν βλέπω τίποτε παραπάνω ἀπὸ μιὰ φυσιολογικὴ ὀξύτητα, πιθανόν, στὴ΄ν ἀντιπαράθεση.

  121. gbaloglou said

    111 Τα κείμενα του Παπαδιαμάντη και του Βιζυηνού δεν τα καταλαβαίνουν οι νέοι μας στο πρωτότυπο όχι λόγω της ιδεολογίας και πολιτικής Κριαρά και συνοδοιπόρων … αλλά για τους ίδιους περίπου λόγους που δεν μπορούν να μάθουν σκάκι ή Ευκλείδεια Γεωμετρία — για τον μέσο όρο μιλάμε πάντα, εννοείται…

  122. georgeilio said

    121: Έτσι είναι ακριβώς! Ας τελειώνουν τα παιδιά το λύκειο γράφοντας σωστά τις καταλήξες ρημάτων σε -ω, -ε και -αι και ας ξεχώριζαν πότε μπαίνει και πότε δεν μπαίνει το κόμμα στο «ότι» (γνώσεις επιπέδου δημοτικού) κι ας μην ήξεραν να διαβάζουν Βιζυηνό και Παπαδιαμάντη στο πρωτότυπο (γνώσεις έτσι κι αλλιώς απλησίαστες).

  123. georgeilio said

    122: «τελείωναν»

  124. Αξίζουν να απαθατιστούν και οι σαχλές δηλώσεις για το «φιλόλογο και φιλόσοφο»:

    Θαρρώ η Διαμαντοπούλου αφήνει κι ένα ψεματάκι να εννοηθεί -ότι ο Κ. συμφωνούσε με την εκπαιδευτική πολιτική που πρέσβευε αυτή, αλλά μπορεί να είμαι και προκατειλημμένος.

    Παρέμπ., , το «Σαν όνειρο πρωινό» ξαναπαίχτηκε από τη ΝΕΡΙΤ, οπότε δεν έχασα την ευκαιρία για καλύτερη ποιότητα βίντεο, και για να είναι ολόκληρο. Το βίντεο υπάρχει, βέβαια, και στην Πύλη για την Ελληνική γλώσσα, μάλιστα στην εκδοχή του για αγγλόφωνο κοινό. Αυτό που δεν βρήκα, όμως, στην Πύλη, είναι η εκπομπή του Σκιαδόπουλου, που έβαλα πιο πάνω.

  125. sarant said

    124: Και λένε για τη γη που τον γέννησε, ενώ γεννήθηκε (από κρητικούς βέβαια γονείς) στη Μήλο.

  126. Ναι, είχα σκοπό να το αναφέρω και το ξέχασα.
    Καραβιδούλα ζουμερή: ο φιλόλογος και φιλόσοφος επέστρεψε στη γη που τον γέννησε…

  127. Gbaloglou, «δεν μπορούν να μάθουν σκάκι ή γεωμετρία»; Τι λες (έστω και μιλώντας για το μέσον όρο); Αποβλακώθηκαν δηλαδή σε σχέση με τα νεανικά μας χρόνια, ή ο μέσος Έλληνας είναι εκ φύσεως ανίκανος να μάθει σκάκι ή γεωμετρία; Εξηγήσου, σε παρακαλώ,

  128. gbaloglou said

    127 Η αποβλάκωση δεν ισχύει μόνο για τους Έλληνες, διεθνές είναι το φαινόμενο, οι νέοι δεν ‘αντέχουν’ την αφηρημένη γνώση στην εποχή της εικόνας, θέλουν γρήγορες επιστροφές σε ότι κάνουν, κλπ κλπ Μίλησε με κάποιον εκπαιδευτικό (μαθηματικό, φιλόλογο) με πείρα 20-30 ετών και ρώτησε τους τι μπορούσαν να διδάξουν/εξετάσουν τότε και τι μπορούν να διδάξουν/εξετάσουν τώρα…

  129. gbaloglou said

    Ο Κριαράς στο εδώλιο

  130. Emphyrio said

    Τις ιδιες βλακειες μας ελεγαν πριν 30+ χρονια που ημουν φοιτητης (τοτε εφταιγε η καινουργια ακομα τηλεοραση και τα κομικς, που υποκαθιστουσαν τον ιερο γραπτο λογο με την εικονα), τις ιδιες βλακειες ακουω και τωρα. Αλλα εμεις της αγγλικης φιλολογιας δεν μετραμε, οποτε η γνωμη μου περιττευει.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: