Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πούλησε στίχους ο Βάρναλης;

Posted by sarant στο 28 Σεπτεμβρίου, 2014


Επειδή ως το μεσημέρι θα λείπω, το άρθρο ανεβαίνει με αυτόματο πιλότο.

Το ιστολόγιο έχει αναφερθεί πολλές φορές στον μεγάλο Κώστα Βάρναλη, που είναι ένας από τους αγαπημένους μου συγγραφείς -άλλωστε έχω εκδώσει σε βιβλίο τα χρονογραφήματά του από το Παρίσι και στο τέλος του χρόνου θα εκδοθούν και οι εντυπώσεις του από τη Μόσχα («Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ»), την οποία είχε επισκεφτεί το 1934. Έτσι, με πολύ ενδιαφέρον διάβασα -και παρουσιάζω σήμερα- ένα άρθρο του Ηρακλή Κακαβάνη, που το βιβλίο του «Ο άγνωστος Βάρναλης» το είχαμε παρουσιάσει παλιότερα εδώ.

Το άρθρο του Η. Κακαβάνη δημοσιεύτηκε στο τ. 51-52 του περιοδικού Θέματα Παιδείας, το οποίο δεν δημοσιεύει την ύλη του στο Διαδίκτυο. Μπορείτε ωστόσο να πάρετε μια γεύση από ένα άλλο άρθρο που δημοσιευσε ο Η.Κ. στο διαδικτυακό ψηφιακό περιοδικό Fractal, που μετράει ήδη τέσσερα τεύχη. Το άρθρο του Fractal δεν είναι ίδιο με το άρθρο των Θεμάτων Παιδείας, είναι περιληπτικό, σαφώς μικρότερο σε έκταση, περιέχει όμως και νέα στοιχεία που δεν τα έχει το έντυπο άρθρο. Εγώ θα αναφερθώ και στα δύο κείμενα.

Το άρθρο του Κακαβάνη είναι βασισμένο σε υλικό που προέρχεται από το Αρχείο Βάρναλη, από το οποίο προκύπτει ότι πολλά παιδικά ποιήματα του Βάρναλη δημοσιεύτηκαν σε βιβλίο («Ο κορυδαλλός», 1937) με την υπογραφή του συγγραφέα Νώντα Έλατου. Πρόκειται για θεμα ασυνήθιστο και φυσικά πολύ ενδιαφέρον, επειδή όχι μόνο ο Βάρναλης είναι από τους κορυφαίους ποιητές μας, αλλά και ο Έλατος (ψευδώνυμο του Επαμεινώνδα Παπαμιχαήλ, 1871-1951), εκπαιδευτικός, χάραξε τη δική του αξιόλογη πορεία στην παιδική λογοτεχνία, συνεργάστηκε με πολλούς μεγάλους λογοτέχνες (Βουτυρά, Καρκαβίτσα) σε συγγραφή αναγνωστικών για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και βιβλία του κυκλοφορούν ακόμα, παρά το ότι η παιδική λογοτεχνία έχει μεταμορφωθεί τις τελευταίες δεκαετίες.

Ακριβέστερα, από τα 76 ποιήματα του βιβλίου, τα 39 είναι του Βάρναλη ενώ τα υπόλοιπα είναι είτε διασκευές ξένων τραγουδιών είτε ποιήματα του Έλατου. Όμως, κατόπιν κοινής συμφωνίας, συγγραφέας της συλλογής φέρεται μόνο ο Έλατος.

Έχοντας μελετήσει το αρχειακό υλικό, ο Κακαβάνης υποστηρίζει ότι ο Βάρναλης «Έγραψε τα ποιήματα κατά παραγγελία και επ’ αμοιβή! Τα πούλησε στον Νώντα Έλατο.» Στο άρθρο του στο Fractal, ο Η.Κ. παραθέτει προηγούμενες περιπτώσεις αγοραπωλησίας ποιημάτων και συγγραφής κατά παραγγελία, που όμως δεν έχουν μεγάλη σχέση με την περίπτωση Βάρναλη -όπως και ο ίδιος αναγνωρίζει.

Τυχαίνει να έχω κοιτάξει κι εγώ το ίδιο αρχειακό υλικό, αλλά έχω καταλήξει σε διαφορετικά συμπεράσματα: κατά τη γνώμη μου, ούτε πώληση ποιημάτων συνέβη, ούτε συγγραφή κατά παραγγελία, αλλά συνεργασία δύο ποιητών, παλιών συναδέλφων και ομοτέχνων, που όμως ήταν κατ’ ανάγκη ετεροβαρής αφού ο ένας από τους δύο, ο πιο ταλαντούχος, έχοντας μπει στη μαύρη λίστα της δικτατορίας του Μεταξά, δεν είχε δικαίωμα να δημοσιεύει τίποτε στο όνομά του.

Αυτό το πολύ ενδιαφέρον εύρημα, φοβάμαι ότι ο Η.Κ., παρασυρμένος από τον ενθουσιασμό του ερευνητή, το παρερμήνευσε. Ο ίδιος άλλωστε ενθουσιασμός τον κάνει να βλέπει ανακαλύψεις και ανατροπές εκεί που δεν υπάρχουν. Εξηγούμαι. Το άρθρο στο Fractal ξεκινάει: Η μελέτη και έρευνα στο έργο του ποιητή Κώστα Βάρναλη κρύβει εκπλήξεις , που ανατρέπουν τη μέχρι τώρα γνώση μας για το εύρος του έργου και τη χρονολόγησή του. Για παράδειγμα, τα «Δώδεκα διαλεχτά παραμύθια» και η διασκευή του «Δον Κιχώτη», που τα τοποθετούσαμε στα τέλη της δεκαετίας του 1950, πρωτοκυκλοφόρησαν στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Ποια όμως είναι η έκπληξη εδώ; Η πρώτη έκδοση των Δώδεκα διαλεχτών παραμυθιών υπάρχει στον κατάλογο της Εθνικής Βιβλιοθήκης, ακόμα και ονλάιν, άρα δεν στοιχειοθετείται κάποια «ανατροπή» των γνώσεών μας.

Και αμέσως μετά: Η έρευνα απρόσμενα έφερε στο φως και ένα θησαυρό από τριάντα εννιά παιδικά ποιήματα, που έγραψε – κατά παραγγελία- το 1936 ο Κώστας Βάρναλης και δημοσιεύτηκαν στις αρχές του 1937 με την υπογραφή του Νώντα Έλατου. Πέρα από το ότι τα ποιήματα δημοσιεύτηκαν στο τέλος και όχι στις αρχές του 1937, δεν χρειάζεται μεγάλη έρευνα για κάτι που είναι ήδη δημοσιευμένο.

Θέλω να πω ότι στην περιοδική έκδοση The New Griffon της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, στο τεύχος 11 (2010), που είναι ολόκληρο αφιερωμένο στο αρχείο Βάρναλη, υπάρχει λεπτομερής (πιάνει σχεδόν 130 σελίδες) κατάλογος του αρχείου από την κ. Θεανώ Μιχαηλίδου, όπου σημειώνεται ότι ποιήματα του Βάρναλη «συμπεριλήφθηκαν μαζί με ποιήματα του Νώντα Έλατου … στην ποιητική συλλογή για παιδιά Ο Κορυδαλλός (1937) … Κατόπιν κοινής συμφωνίας, ως συγγραφέας της συλλογής φέρεται μόνον ο Ν.Ε.» Άλλωστε, αυτή ακριβώς η διατύπωση επαναλαμβάνεται στο Χρονολόγιο Βάρναλη που υπάρχει στο βιβλίο του Κακαβάνη αλλά και στο δικό μου βιβλίο (Γράμματα από το Παρίσι). Δηλαδή, τα ποιήματα δεν ήταν κρυμμένα και άγνωστα, είχαν καταγραφεί και περίμεναν τον ερευνητή που θα τα αξιοποιήσει.

Πριν προχωρήσω, να επισημάνω μια σοβαρή παράλειψη, ότι στο άρθρο του Fractal δεν υπάρχει καμιά αναφορά στη δουλειά της Θ. Μιχαηλίδου, που εκείνη πρώτη εντόπισε τη συνεργασία Έλατου και Βάρναλη, ενώ και στο άρθρο των Θεμάτων Παιδείας, η αναφορά στο όνομά της είναι γενικόλογη, χωρίς να αναγνωρίζεται ρητά η καθοριστική συμβολή της προηγούμενης ερευνήτριας. Ασφαλώς αυτό πρέπει να διορθωθεί γιατί είναι σοβαρό δεοντολογικό φάλτσο.

Πάμε τώρα στην ουσία της διαφωνίας μου με την ερμηνεία του Η.Κ. Στοιχειοθετείται «πώληση των ποιημάτων» και «συγγραφή επί παραγγελία»; Το σωστό θα ήταν να παρατεθούν εδώ όλες οι επιστολές του Έλατου (διότι αυτές έχουμε μόνο στο αρχείο Βάρναλη, οι αντίστοιχες του Βάρναλη, αν έχουν σωθεί, θα βρίσκονται στο αρχείο του Έλατου, που δεν ξέρω αν και πού υπάρχει) για να κρίνετε και εσείς, αλλά αυτό είναι τεχνικά πολύ δύσκολο. Πάντως, όπως το βλέπω εγώ, έχουμε μια διαπραγμάτευση ανάμεσα σε δυο ομότεχνους:

Από τη μια, ο Βάρναλης δεν μπορεί να εκδώσει τίποτα με το όνομά του. Η δικτατορία Μεταξά δεν έχει απαγορέψει μόνο τα κομμουνιστικά έργα αλλά και οτιδήποτε μπορεί να παραπέμψει σε κομμουνισμό και (κατά πληροφορία του ιστορικού Γ. Πετρόπουλου, που δεν υπάρχει στα άρθρα που συζητάμε) έχει υποχρεώσει εκδότες και βιβλιοπώλες να παραδώσουν στις αρχές όλα τα σχετικά βιβλία. Άρα, δεν έχει έσοδα ούτε από την κυκλοφορία των βιβλίων του, ενώ στην Πρωία γράφει ευκαιριακά. Ο βασικός πόρος της οικογένειάς του είναι ο μισθός της γυναίκας του, της Δώρας Μοάτσου (ήταν καθηγήτρια Γαλλικών) που και αυτή η θέση είναι επισφαλής μέσα στη δικτατορία.

Από την άλλη, ο Έλατος, που ξέρει και εκτιμά τον Βάρναλη και το ανέκδοτο υλικό του, συλλαμβάνει την ιδέα της κοινής έκδοσης. Ο Έλατος δεν είναι χαρακτηρισμένος από το καθεστώς, ξέρει πρόσωπα και πράγματα στην πιάτσα της συγγραφής σχολικών βιβλίων, ξέρει τι πρέπει να περιλαμβάνει μια παιδική ποιητική συλλογή για να βραβευτεί ή να διαλεχτούν κομμάτια της για τα αναγνωστικά: κάνει αυτή τη δουλειά επί δεκαετίες. Δικαιολογημένα, τρέφει μεγάλες ελπίδες για τη βράβευση της συλλογής.

Στη διαπραγμάτευση, ο Βάρναλης θέλει αφενός να εισπράξει αμέσως μια προκαταβολή που θα του επιτρέψει να αντεπεξέλθει στις βιοτικές του ανάγκες και αφετέρου να κατοχυρώσει την πλήρη κυριότητα πάνω στο έργο του και τα πνευματικά του δικαιώματα. Και καθώς δεν μπορεί να υπογράψει συμφωνία με εκδότη, μόνο σε ιδιωτική βάση με τον Έλατο μπορεί να διασφαλίσει τα δικαιώματά του. Παρά τη δεινή οικονομικά θέση του, είναι σκληρός διαπραγματευτής -στα γράμματά του ο Έλατος συχνά παραπονιέται γι’ αυτό.

Ο Έλατος, από την πλευρά του, δεν αρνείται να αποδώσει στον Βάρναλη το μερίδιό του, αλλά κρίνει τις απαιτήσεις του Βάρναλη για προκαταβολή υπερβολικές, και του το γράφει: Αγαπητέ Κώστα. Άλλο πεντακοσιάρικο (σικ) δεν υπάρχει και μη χάνεις τα λόγια σου και τον καιρό. Αυτή η κάπως απότομη φράση φαίνεται πως ενόχλησε τον Βάρναλη, αφού ο Έλατος σε επόμενη επιστολή σπεύδει να διευκρινίσει: Το να απαντώ και να λέω «δεν υπάρχει» ούτε αφεντοσύνη ούτε απειλή μπορεί να θεωρηθεί. Στην πρώτη φάση της έκδοσης (διότι στη συνέχεια τα πράγματα φαίνεται να άλλαξαν, αφού ενεπλάκη εκδοτικός οίκος) ο Έλατος φαίνεται να έχει μονομερώς κάνει κάποια έξοδα για το βιβλίο και έχει επιπλέον πληρώσει στον Βάρναλη προκαταβολή έναντι των μελλοντικών κερδών. Δεν είναι άλλωστε πλούσιος: το πεντακοσάρικο της προκαταβολής το είχε για να αγοράσει βιβλία του παιδιού του, ενώ αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο να εκδώσει το βιβλίο με δανεικά.

Ο Έλατος κατά πάσα πιθανότητα έχει τον εξής φόβο: είναι μεν εξασφαλισμένος όσο υπάρχει η δικτατορία, αφού ο Βάρναλης δεν μπορεί να εκδώσει με το όνομά του, αλλά σε ενδεχόμενη αλλαγή της κατάστασης, δεδομένου ότι ο Βάρναλης δεν δεσμεύεται με κανένα συμβόλαιο για την συγκεκριμένη έκδοση, θα μπορεί να πάρει τα 39 ποιήματά του και να πάει να τα εκδώσει αλλού με το όνομά του, οπότε ο Κορυδαλλός χαντακώνεται, ή να συνεργαστεί με άλλους συγγραφείς αναγνωστικών βιβλίων, ανταγωνιστές του. Γι’ αυτό και προσπαθεί να εξασφαλίσει ότι το βιβλίο που θα βγει με το δικό του όνομα θα κάνει τον κύκλο του, θα δώσει όσα κέρδη (ηθικά και υλικά) είναι να δώσει και μετά ο Βάρναλης μπορεί να κάνει ό,τι θέλει με τα δικά του ποιήματα. Κι έτσι ζητάει τον εξής όρο: «Όσο είμαι στη ζωή δεν έχετε δικαίωμα να χαρίζετε απ’ αυτή τη συλλογή σε άλλους να μπαίνουν σε αναγνωστικά βιβλία». Σε άλλο γράμμα ζητάει να διατηρηθεί η πρόνοια αυτή για μια πενταετία. («Εγώ τα πλέρωσα να τα εμφανίσω πρώτος κι έχω δικαίωμα πέντε χρόνια. Μετά έχετε δικαίωμα να κάνετε ό,τι θέλετε».

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Έλατος σε καμια φάση της διαπραγμάτευσης δεν αρνείται στον Βάρναλη πνευματικά δικαιώματα και άλλες απολαβές, αλλά θέλει να διασφαλίσει ότι η συλλογή θα κυκλοφορεί ενιαία και ότι τα ποιήματά της δεν θα δοθούν αλλού. Σε επιστολή στις 17.11.1937, γραμμένη επίτηδες στην καθαρεύουσα των ιδιωτικών συμφωνητικών, το λέει καθαρά: «Τα καθαρά κέρδη θα διανέμονται εξ ίσου μεταξύ των δύο μας. … Παν χρηματικόν βραβείον απονεμηθησόμενον τυχόν εκ των άνω ποιητικών συλλογών … ανήκει καθ’ ολοκληρίαν εις υμάς. Εάν το κράτος βραβεύσει ή αγοράσει την συλλογήν, τότε το βραβείον ή αντίτιμον της αγοράς ανήκει εξ ίσου εις αμφοτέρους ημάς». Νομίζω ότι και μόνο αυτές οι φράσεις αρκούν για να καταδείξουν ότι δεν υπάρχει «πώληση» αλλά «συνεργασία» και ότι το ποσό που ο Έλατος έχει προκαταβάλει στον Βάρναλη (το «πεντακοσιάρικο») δεν είναι αντίτιμο πώλησης, αλλά προκαταβολή.

Τελικά, ο Βάρναλης εμφανίζεται ανυποχώρητος και στο ζήτημα του να διατηρήσει την ελευθερία της χρήσης των ποιημάτων του (πιθανώς από θέση αρχής, αφού πρακτικά δεν έχει δυνατότητα να εκδώσει με το όνομά του) κι έτσι ο Έλατος υποχωρεί και σ’ αυτό. Σε επιστολή στις 5.2.1938, ο Έλατος, αφού απαριθμήσει ένα προς ένα τα ποιήματα που ανήκουν στον Βάρναλη, διευκρινίζει: «Των ως άνω ποιημάτων σας δύνασθε να κάμνετε χρήσιν όπως και όταν θέλετε είτε εις σύνταξιν σχολικών βιβλίων είτε εις έκδοσιν ιδίας σας ποιητικής συλλογής».

Δεν αποκλείεται η επίτευξη συμφωνίας να διευκολύνθηκε από την παρέμβαση του εκδοτικού οίκου Εστία, αν κρίνουμε από αχρονολόγητο σημείωμα που υπάρχει στο αρχείο Βάρναλη (και που δεν το αναφέρει στο άρθρο του ο Κακαβάνης). Εκεί ο Έλατος γράφει: Αγαπητέ Κώστα, συμφωνότατοι. Μόλις τα παραδίνεις στον θαυμάσιο Μιχάλη θα σε πληρώνει. Μόλις τελειώσει η σειρά θα έχεις άλλη. Πλέρια λευτεριά. Μην κοιτάς τα παιγνίδια τα δικά μου. Δικός σου. Ν. Έλατος. Ο «θαυμάσιος» Μιχάλης είναι ο Μιχ. Σαρδέλης, στέλεχος της Εστίας. Εικάζω ότι με την παρέμβαση του εκδοτικού οίκου λύθηκε το πρόβλημα της προκαταβολής και των εξόδων που είχε κάνει ο Έλατος, και πλέον η έκδοση προχωράει απρόσκοπτα.

Άρα, έδειξα νομίζω πειστικά ότι δεν στοιχειοθετείται πώληση από μεριάς του Βάρναλη, ούτε στην αρχή, ούτε, κατά μείζονα λόγο, στο τέλος της διαπραγμάτευσης. (Εδώ που τα λέμε, και μόνο το γεγονός ότι υπογράφεται συμφωνητικό για τα δικαιώματα, αποκλείει τον χαρακτηρισμό ‘πώληση’, που συνεπάγεται παραίτηση από κάθε δικαίωμα!)

Αν υπάρχει μια ομοιότητα με άλλα περιστατικά, αυτό δεν είναι οι περιπτώσεις αγοραπωλησίας που αναφέρονται στο άρθρο, αλλά οι περιπτώσεις όπου ένας συγγραφέας εμφανίζεται ως «βιτρίνα» για άλλον που έχει μπει στον μαύρο πίνακα -θυμηθείτε την ταινία «Η βιτρίνα» με τον (και όχι «του») Γούντι Άλεν για το Χόλιγουντ την εποχή του μακαρθισμού. Ή, για να μην πηγαίνουμε μακριά, επί χούντας ο Δημήτρης Ραβάνης-Ρεντής έγραφε ραδιοφωνικά ρομάντζα (Το σπίτι των ανέμων κτλ.) χρησιμοποιώντας φίλο του για βιτρίνα. Βέβαια, στην περίπτωση του Έλατου δεν είναι δίκαιο να τον ταυτίσουμε με αυτά τα περιστατικά, αφού είχε και δικό του αξιόλογο έργο, δεν ήταν αποκλειστικά «βιτρίνα» δηλαδή. Να σημειωθεί ακόμα ότι και το 1938, όταν παίχτηκε από το Εθνικό Θέατρο ένα έργο του Μολιέρου σε μετάφραση Βάρναλη, δεν αναφέρθηκε το όνομά του πουθενά, παρά μόνο τα αρχικά του, Β.

Περνάω τώρα στο δεύτερο ερώτημα, αν στοιχειοθετείται «συγγραφή επί παραγγελία», δηλαδή αν ο Έλατος υπέδειξε στον Βάρναλη τι να γράψει. Η ερμηνεία αυτή στηρίζεται σε κάποια σημεία των επιστολών όπου ο Έλατος ζητάει από τον Βάρναλη να στείλει «τη γιαγιά και το ποιμενικό» για να τυπωθούν μαζί με τα υπόλοιπα ποιήματα της συλλογής.

Νομίζω ότι είναι άστοχη ερμηνεία. Ο Βάρναλης τα περισσότερα ποιήματα πρέπει να τα είχε ήδη έτοιμα όταν του έγινε η πρώτη κρούση από τον Έλατο. Ο Έλατος, παλιά καραβάνα των σχολικών βιβλίων, ξέρει ότι μια παιδική ποιητική συλλογή, για να είναι κατάλληλη για βράβευση και για άντληση υλικού από τους συγγραφείς αναγνωστικών, πρέπει να καλύπτει όλο το φάσμα της σχολικής ζωής και θεματολογίας. Όταν έβαλαν κάτω το υλικό που είχε έτοιμο ο καθένας, διαπίστωσαν ότι κάποια θέματα λείπουν, και προφανώς ο καθένας ανέλαβε να γράψει κάποια ποιήματα για να καλυφθούν τα κενά. Μάλιστα, στο αρχείο Βάρναλη υπάρχει ένα σημείωμα που ίσως δεν προσέχτηκε (το ανεβάζω εδώ), όπου ο Έλατος εκθέτει μια σειρά θέματα ποιημάτων και έχει σβήσει με διαγράμμιση τα περισσότερα, σημάδι ότι καλύφθηκαν: ένα θρησκευτικό – για τη μάνα – πατέρα – γιαγιά // του θερισμού – κανένα ποιμενικό // κι ένα πατριωτικό. Έμεινε μόνο η Γιαγιά και το Ποιμενικό, που τα είχε αναλάβει ο Βάρναλης και, ίσως επειδή μπήκαν στη μέση οι διαφωνίες των διαπραγματεύσεων, τελικά δεν τα έγραψε ποτέ. Αν βγαίνει κάποιο συμπέρασμα, είναι ότι ο Βάρναλης δεν έγραψε κατά παραγγελία! (Στο ίδιο σημείωμα βλέπουμε ότι ο Έλατος φιλοδοξούσε να συνεχιστεί η συνεργασία, αν το πρώτο εγχείρημα έβρισκε την προσδοκώμενη επιτυχία).

Να σημειωθεί ότι ο Έλατος μπορεί να μην ήταν ποιητής με το ανάστημα του Βάρναλη, αλλά ήξερε καλά τις προδιαγραφές των σχολικών ποιημάτων. Έτσι, σε ένα γράμμα προς τον Βάρναλη, που δεν παρατίθεται στο άρθρο, του λέει: Κάνε επιλογή να μείνουν είκοσι. … α. Να τα ξανακοιτάξεις, β. Να προσθέσεις, όπου πάει, ρεφρέν. Αλλά και για το βιβλίο έχει άποψη, και στον αντιπρόσωπο του εκδότη γράφει: «Το καλύτερο να’ναι δεμένα και ξακρισμένα, γιατί οι δάσκαλοι θέλουν να το ξεφυλλίζουν για να το αγοράζουν». Έχει επίσης οξεία αίσθηση της αγοράς, και ξέρει ότι δεν πρέπει επουδενί να χαθεί η χριστουγεννιάτικη περίοδος, γι’ αυτό και στο σημείωμα που είδαμε λέει πως το βιβλίο πρέπει να βγει «ή τώρα ή ποτέ» (τελικά, πρόλαβε και βγήκε έγκαιρα).

Ένα θέμα προς έρευνα, που δεν προλαβαίνω να το κοιτάξω, θα ήταν αν τελικά τιμήθηκε με βραβείο η συλλογή «Ο Κορυδαλλός» και αν ποιήματά της εντάχθηκαν σε αναγνωστικά. Πάντως, πρέπει να έκανε καλή εντύπωση. Στο αρχείο Μαν. Τριανταφυλλίδη υπάρχει ένα σημείωμά του, στο χαρακτηρίζει «πολύ καλά» αρκετά ποιήματα της συλλογής, που την κρίνει κατάλληλη για παιδιά 7-10 χρονών.

Αλλά γράφω τόση ώρα για τα ποιήματα και ακόμα δεν παρουσίασα ούτε ένα! Να επανορθώσω λοιπόν. Παραθέτω εδώ το ποίημα (του Βάρναλη) που χάρισε στη συλλογή τον τίτλο της:

korudallos

O Κορυδαλλός

Αυγήν αυγή
και μόλις βγει
στον ουρανό
το γαλανό
απ’ το βουνό του ήλιου ο δαυλός
από κοντά
τον χαιρετά
με λαγαρή
φωνή αργυρή
ο ψάλτης ο κορυδαλλός

Έτσι κι εσύ
νιότη χρυσή,
όλη χαρά
με τα φτερά
της φαντασιάς στα ουράνια πέτα.
με λαγαρή
φωνή αργυρή
σαν τον τρελό
κορυδαλλό
τον Ήλιο, τη Ζωή χαιρέτα.

Όπως βλέπετε, το ποίημα έχει την υπογραφή του Βάρναλη, διότι δεν το πήρα από τη συλλογή, αλλά από το περιοδικό «Καλλιτεχνικά Νέα», που έβγαινε επί Κατοχής από λογοτέχνες προσκείμενους στο ΕΑΜ. Στο πρωτοχρονιάτικο τεύχος του 1944 υπήρχε κι ένα ένθετο, θα το λέγαμε σήμερα, με ύλη για παιδιά («Ξεχωριστό φύλλο για το παιδί»). Εκεί ο Βάρναλης δημοσιεύει το ποίημα που είχε προηγουμένως κυκλοφορήσει με το όνομα του Έλατου, δηλώνοντας καθαρά ότι σε αυτόν ανήκει η πατρότητα. Πάντως, δεν ξέρω να έχει καταγραφεί άλλη δημοσίευση των ποιημάτων της συλλογής αυτής από τον Βάρναλη.

Σαν συμπέρασμα, και επειδή στο άρθρο των Θεμάτων Παιδείας αναγγέλλεται ότι τα ποιήματα θα εκδοθούν σε βιβλίο, πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο (ή ίσως: επιβάλλεται) να ξανακοιταχτεί το θέμα της συνεργασίας Έλατου-Βάρναλη όχι σαν αγοραπωλησία (που με κανένα τρόπο δεν ήταν) αλλά σαν μια τροποποιημένη περίπτωση «βιτρίνας».

Και κάτι τελευταίο. Το άρθρο στο περιοδικό Fractal τελειώνει με δύο εικόνες των οποίων ο σχολιασμός έχει λάθη που καλό είναι να διορθωθούν. Το ένα είναι στην εικόνα του αναγνωστικού «Το ραζακί [και όχι «ροζακί»] σταφύλι», όπου υπάρχει η λεζάντα: Το εξώφυλλο του αναγνωστικού «Το Ροζακί σταφύλι» που έγραψε ο Καρκαβίτσας, μαζί με τον Νώντα Ελατο (Ε. Παπαμιχαήλ), την εποχή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του Ε. Βενιζέλο το 1932. Αν δεν είναι κακή διατύπωση, είναι γκάφα: ο Καρκαβίτσας το 1932 είχε κλείσει δέκα χρόνια πεθαμένος. Το αναγνωστικό το έγραψαν (μαζί) το 1918, αν και χωρίς τίτλο. Τότε έγινε άλλωστε η (σημαντικότερη) εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Βενιζέλου.

Το δεύτερο λάθος, πιο σοβαρό, είναι στο σχόλιο ότι Τα «Καλλιτεχνικά Νέα» ήταν εβδομαδιαίο θεατρικό, λογοτεχνικό, κινηματογραφικό, καλλιτεχνικό περιοδικό που κυκλοφόρησε αρχικώς παράνομα και μετά την απελευθέρωση νόμιμα (χρόνος έκδοσης 1943-1945). Διευθυντής ήταν ο Γ. Βασιλόπουλος και αρχισυντάκτης ο Κ. Μεραναίος.

Όχι όμως. Το περιοδικό κυκλοφόρησε εξαρχής νόμιμα, μέσα στην Κατοχή, όπως άλλωστε και δεκάδες άλλα λογοτεχνικά περιοδικά. Όποιος δεν έχει ασχοληθεί με το θέμα, θα εκπλαγεί αν δει πόσο πολλά περιοδικά (κάποια βραχύβια, άλλα πολύ σημαντικά) έβγαιναν το 1943 και το 1944, μέσα στην Κατοχή -αλλά ενώ η ελπίδα αχνόφεγγε από την ανατολή. Η ειρωνεία είναι ότι λίγους μήνες μετά την απελευθέρωση άρχισαν οι διώξεις των αριστερών και ο αριθμός των περιοδικών μειώθηκε. Ας πούμε, τα Καλλιτεχνικά Νέα έβγαλαν 36 φύλλα (νόμιμα, πάντοτε) επί κατοχής -και ένα μόνο φύλλο το 1945. Κι έτσι, το 1946 ή το 1948 πρέπει να έβγαιναν λιγότερα λογοτεχνικά και νεανικά περιοδικά απ’ ό,τι το 1943 -αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

ΠΡΟΣΘΗΚΗ: Επειδή είχα σκοπό να το γράψω και το ξέχασα, αλλά ευτυχώς επισημάνθηκε από φίλο, δυο λόγια για τη δημοσίευση στο περιοδ. Καλλιτεχνικά Νέα (βλ. εικόνα πιο πάνω). Θα προσέξατε ότι δημοσιεύεται όχι απλώς χωρίς πνεύματα και περισπωμένη, αλλά σε καθαρό ατονικό σύστημα -εν έτει 1944! Το περιοδικό τυπωνόταν κατά τα άλλα σε κανονικό πολυτονικό -μόνο το συγκεκριμένο «ξεχωριστό φύλλο» για το παιδί ήταν σε ατονικό, τόσο στα ποιήματα όσο και σε ένα θεατρικό για παιδιά του Β. Ρώτα -όμως ένα άρθρο του ένθετου αυτού για τις «παιδιάτικες ζωγραφιές», του Σπύρου Βασιλείου, είναι τυπωμένο σε κανονικό πολυτονικό. Εικάζω ότι οι υπεύθυνοι του περιοδικού έκριναν πως οι τόνοι και τα πνεύματα θα μπέρδευαν τα μικρότερα παιδιά και γι’ αυτό τα απάλειψαν. Εγώ θα άφηνα ένα τονικό σημάδι.

Advertisements

84 Σχόλια to “Πούλησε στίχους ο Βάρναλης;”

  1. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Πολύ εξειδικευμένο θέμα που σηκώνει πολύ ψάξιμο και/με συνεργασία.

  2. Γς said

    Καλημέρα

    >ξέρει ότι μια παιδική ποιητική συλλογή, για να είναι κατάλληλη για βράβευση

    υπήρξε κι εποχή που έπρεπε να είναι κατάλληλο για βράβευση το έργο και όχι ο συγγραφέας;

  3. Earion said

    αφεντοσύνη Τι ωραίο! Έτσι μεταφράζει το patronizing.

    Και στο χειρόγραφο βλέπω τις υποτακτικές με έψιλον γιώτα.

    Πολύ καλή η παρατήρηση για την έκρηξη των λογοτεχνικών περιοδικών το 1943. Το έχω διαισθανθεί κι εγώ.
    Μετά το Στάλινγκραντ και τη Βόρειο Αφρική πολλά άρχισαν ν’ αλλάζουν. Ακόμα και οι μαυραγορίτες έριξαν τις τιμές.

  4. andam said

    Καλημέρα και Καλή Κυριακή

    με συγκίνηση ακούγοντας τη φωνή του ίδιου του ποιητή να απαγγέλει το πασίγνωστο ποίημα του οι «Μοιραίοι» που απεικονίζει με τα πιο παραστατικά χρώματα τη δυστυχία των απόκληρων της ζωής

    [….]

    Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα,
    προσμένουμε, ίσως, κάποιο θάμα!

    Και με τη φωνή του Γ. Μπιθικώτση, που τόσο ωραία μελοποίησε ο Θεοδωράκης:

  5. Λ said

    Νομίζω patronising είναι η αφ’ υψηλού συμπεριφορά. Η αφέντοσύνη είναι bossy behaviour ίσως.

  6. Το 1982, ο Γιώργης Βασιλόπουλος αποφάσισε να γράψει την ιστορία του περιοδικού «Καλλιτεχνικά Νέα» (επειδή σε κάποια αφιερώματα για την Αντίσταση γράφονταν άλλα αντί άλλων, όπως π.χ. στην Ελευθεροτυπία η Ελλη Αλεξίου απέδιδε την πατρότητα των ΚΝ στον Κλέαρχο Μιμίκο), κι έτσι έγραψε ένα βιβλίο, «Αγνωστα Χρονικά του αντιστασιακού περιοδικού ΚΝ», μάλλον για αυτοέκδοση πρόκειται. Εκεί μέσα γράφει τα πάντα για τα ΚΝ και την έκδοσή του και τις περιπέτειες με την λογοκρισία, παραθέτει κατάλογο συνεργατών (ήταν κι ο Ν Λαπαθιώτης μέσα) κι έχει και επιλεγμένα εξώφυλλα κι αποσπάσματα, μεταξύ των οποίων και ένα κείμενο του Βάρναλη για τον Γληνό «Ο Γληνός δάσκαλος».

    Ετσι είναι, τα ΚΝ έβγαλαν 36 κατοχικά τεύχη συν ένα μεταπελευθερωτικό.

    Το βιβλίο αυτό του Βασιλόπουλου υπάρχει σε όλα τα παζάρια βιβλίου, σε πολύ μικρή τιμή. Οποιος το αναζητήσει, θα το βρει σίγουρα, υπάρχει σε στοκ.

  7. Γς said

    5:
    >Νομίζω patronising είναι η αφ’ υψηλού συμπεριφορά

    Εγώ πάλι νομίζω ότι είναι όρος της υψηλής ραπτικής [το πατρόν] 😉

  8. Gpoint said

    Υπάρχει άραγε διαφορά μεταξύ της πώλησης ποιημάτων, της πώλησης της χρήσης των ποιημάτων και της πώλησης των δικαιωμάτων των ποιημάτων ;
    Γιατί κάτι από τα τρία έγινε σίγουρα

  9. Γς said

    Διαλιέχτε!

  10. Λ said

    5. Καλό!

  11. Λ said

    Όχι το πέντε. Αυτό του Γς. Στο κινητό συχνά δεν φαίνονται οι αριθμοί

  12. Λ said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο. Έχω τα δώδεκα διαλεχτά παραμύθια . Λείπει ένα φύλλο μόνο.

  13. Emphyrio said

    Το ποιημα ειναι τυπωμενο χωρις τονους και πνευματα, αλλα με σημεια στιξης – οπως ακριβως γραφω κι’εγω. Γιατι ομως; Ηταν η γραμμη του περιοδικου (εξαιρετικα πρωτοποριακο για τα μετρα της εποχης – χτες-προχτες που λενε ειχε γινει η δικη των τονων, και πριν οχι πολλα χρονια ειχε γραψει ο Ελισσαιος Γιαννιδης για το θεμα) ή ετσι εγραφε ο Βαρναλης (οχι, απ’οσο ξερω); Ή συνεβαινε κατι αλλο (τραβηγμενο απο τα μαλλια: λογω ελλειψης μεταλλων να ειχαν μεινει στην κασα μονο τα ατονα – ή ο στοιχειοθετης να μην ηξερε πού βρισκονται τα τονουμενα);

  14. Ηλεφούφουτος said

    Πολύ ενδιαφέροντα και σωστές οι παρατηρήσεις και πειστικές οι εικασίες του Νικοκύρη.

    Άλλωστε τα λάθη στις λεζάντες των εικόνων του Φράκταλ δείχνουν προχειρότητα.

  15. Γς said

    13:
    >χτες-προχτες που λενε ειχε γινει η δικη των τονων

    προχτές, 1942.
    Χτες, γεννήθηκα εγώ, 1944.

  16. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα και τα; δεύτερα σχόλια.
    Έλειπα το πρωί και υπάρχουν σχόλια στη σπαμοπαγίδα.\

    13: Καλά που το σχολίασες γιατί ήθελα να το αναφέρω κι εγώ και τελικά το ξέχασα. Συμβαίνει το εξής: ενώ το περιοδικό έβγαινε σε κανονικό πολυτονικό, ειδικά τα παιδικά ποιήματα (ίσως και όλο το παιδικό ένθετο, δεν το έχω τώρα μπροστά μου) το τύπωσαν σε ατονικό! Δεν βλέπω πουθενά κάποιο σημείωμα της σύνταξης που να αιτιολογεί αυτή την επιλογή.

    8: Ίσως δεν το εξήγησα καλά, αλλά τελικά δεν έγινε καμιά πώληση. Ο Βάρναλης πληρώθηκε από τον εκδότη.

    6: Σκαναρισμένο για κανέναν ξενιτεμένο δεν βρίσκεται, ε;

  17. ΚΑΚΑΒΑΝΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ said

    Κοίτα ποιος μιλάει!!!
    Απάντηση σε μια συκοφαντία
    Παρότι είμαι αναγνώστης πολλών σελίδων στο διαδίκτυο, σπανίως σχολιάζω. Δεν ξεπερνούν τα δάχτυλα των δύο χεριών αυτές οι περιπτώσεις. Οι περισσότερες για να επαινέσω την προσπάθεια. Αναγκάζομαι σήμερα να εμπλακώ σε αυτή τη διαδικασία για να υπερασπίσω τον εαυτό μου, αφού ο ΝΣμε καταδίκασε για κλοπή δουλειά άλλου:
    «Το είχα δει κι εγώ, αλλά σε περιοδικό. Δεν ξέρω αν πρόκειται για άγνοια, επιπολαιότητα ή κάτι χειρότερο, πάντως είναι ατόπημα. Έπρεπε οπωσδήποτε να υπάρχει αναφορά στη Θεανώ Μιχαηλίδου. Λογαριάζω να γράψω στο μπλογκ, αλλά σε κανένα δεκαήμερο».
    Και δεύτερον προσπαθεί να αμφισβητήσει το βασικό περιεχόμενο του άρθρου. Να διευκρινίσω κατ’ αρχήν πως καμία σχέση δεν έχω με τον τίτλο και την εικονογράφηση της ηλεκτρονικής δημοσίευσης.
    Για να ξεμπερδεύουμε γρήγορα, ας μου αναφέρει ο κύριος Σαραντάκος μια περίπτωση στη βιβλιογραφία που να αναφέρει ο σωστός χρόνος έκδοσης των «Παραμυθιών» και της διασκευής του Δον Κιχώτη. Ο ίδιος πάντως δεν τα αναφέρει στο χρονολόγιο του. Εχω υπόψη μου άρα πολλές περιπτώσεις όπου η ενασχόληση του Βάρναλη με παιδιά τοποθετούνταν στη δεκαετία το ‘50. Και μάλιστα αξιότερων από εμένα και τον Σαραντάκο.
    Αν πουλήθηκαν τα ποιήματα. Παρότι τη λέξη τη χρησιμοποιώ σε εισαγωγικά, πουλήθηκαν και το συμπέρασμα δεν είναι μόνο δικό μου. Υπάρχουν όλο τα στοιχεία της συναλλαγής στις επιστολές, στο περιοδικό παρατίθενται. Τα περί εκδοτικής προκαταβολής κλπ. μόνο ο κ. Σαραντάκος θα μπορούσε να το φανταστεί ως εκδοχή. Πέρα από τα όσα αναφέρονται στις επιστολές μπορεί ο καθένας να τα διαβάσει στο έντυπο περιοδικό, ας δούμε και ένα στοιχείο που προκύπτει από τα ίδια τα ποιήματα. Ποίημα του Βάρναλη που περιλαμβάνεται στη συλλογή του Ν. Ελατου, ο Ελατος το αφιερώνει στην εγγονή του, ως δικό του ποίημα… Δεν συνεχίζω γιατί δεν έχει νόημα, είναι σα να προσπαθώ να αποδείξω ότι η γελάδα δεν είναι ελέφαντας. (Βιαστήκατε κύριε Σαραντάκο έχουν αποθανθεί ειδικότεροι). Προς τι η σπουδή?
    Σχετικά με τα ζητήματα δεοντολογίας και τη συκοφαντία που άφησε να υπάρχει τόσες ημέρες.
    Καταρχήν για να δίνουμε μαθήματα δεοντολογίας θα πρέπει να είμαστε συνεπείς με τη λαϊκή ρήση «δάσκαλε που δίδασκες και λόγο δεν εκράτεις». Για τη σχέση του Ν.Σ. με τη δεοντολογία είτε τη μελετητική είτε της δημοσίευσης – κοινοποίησης και σχολιασμού μιλούν τα έργα και τα σχόλια είτε εδώ, είτε σε άλλα blog, είτε στα αποκαλούμενα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οδηγός του, ο σκοπός αγιάζει τα μέσα για την εφήμερη αναγνωσιμότητα και χειροκρότημα από ανθρώπους που καλή τη πίστη μας εμπιστεύονται. Ακόμα και αν πρέπει να συληθεί τάφος. Αυτό βέβαια είναι ανώδυνο γιατί οι νεκροί δεν μπορούν να απαντήσουν. Πρόσφατο θύμα ο αείμνηστος Αλλου Φαν Μαρξ. Ένα ενδεικτικό μάθημα δεοντολογίας, όπως την αντιλαμβάνεται ο Ν.Σ.
    1. Τα περί ατοπήματός μου κλοπής ή κάτι χειρότερο. Αυτόκλητος δικαστής και υπερασπιστής άλλων εν αγνοία τους. Στην περιοδική έκδοση της Γενναδείου Βιβλιοθήκης: «Αρχείο Κώστα Βάρναλη. Το Εργαστήρι του ποιητή και η ιστορία», καταγράφεται ταξινομημένο όλο το υλικό του Αρχείου. Εκεί καταγράφονται τα πάντα, ποιήματα του ποιητή που δε δημοσίευσε ο ίδιος, κείμενα αδημοσίευτα, επιστολές κλπ. Στις εκατόν πενήντα τρεις σελίδες (και κάποιες ακόμη με φωτογραφικό υλικό) με κάθε λεπτομέρεια καταγράφεται ό,τι βρέθηκε στο προσωπικό αρχείο του ποιητή. Ένα βιβλίο που εκδόθηκε από τη Γεννάδειο για την καλύτερη αξιοποίηση του υλικού του αρχείου στην προσπάθεια του να αναδείξει το έργο του ποιητή. Ο,τι δημοσιευτεί από το άγνωστο έργο του Βάρναλη που βρίσκεται στο αρχείο έχει περιγραφεί ήδη στην έκδοση της Γενναδείου. Τα 9 από τα 19 άγνωστα ποιήματα που συμπεριέλαβα στο βιβλίο μου, τα αναφέρει η κυρία Μιχαηλίδου στην εν λόγω έκδοση. Δε χρειάζεται να αναρωτηθώ τώρα γιατί ο ΝΣ τότε και εγκαίρως δεν είχε επισημάνει στο φίλο του Ηρακλή (λέμε τώρα – εσύ με χαρακτήρισες δημόσια φίλο σου) το ατόπημα που σήμερα επισημαίνει. Σε μια εκδήλωση ήταν ένας από τους συμμετέχοντες στο πάνελ. Ξαναδιάβασα την ομιλία του. Δεν είδα σχετική αναφορά. Δεν ήταν η διακριτικότητα που τον απέτρεψε, όπως δεν τον απέτρεψε για την αναφορά σε τυπογραφικά ατοπήματα. Δεν αναφέρθηκε για τον απλούστατο λόγο, δεν υπάρχει ατόπημα. Απλά σήμερα βρήκε κίνητρο. Λογικό να υποψιάζομαι ασυγκράτητο ανταγωνισμό. Κάνω λάθος? Οι πράξεις μας είναι ενδεικτικές. Και στο παρελθόν και στο μέλλον.
    2. Σημαντικότατη η δουλειά – προσφορά της κυρίας Μιχαηλίδου και αναγνωρισμένη με κάθε ευκαιρία. Ένας πολύ χρήσιμος «οδικός χάρτης» του Αρχείου. Όμως πολλές καταγραφές αυτού του βιβλίου απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση και συνεκτίμηση με άλλα τεκμήρια από άλλες πηγές. Τι καταγράφεται στην έκδοση της Γενναδείου και τι περιλαμβάνει το δημοσίευμα, αν υπάρχει αναφορά στην κυρία Μιχαηλίδου, μια ματιά στο περιοδικό θα δώσει ιδία άποψη. Γενικόλογη λέει η αναφορά μου στην κ. ΘΜ. Τη δική σου στην κ. Λουτσία Μαρκεζέλι Λουκα πώς θα τη χαρακτήριζες?
    3. Λέτε εισαγωγικά στο χονολόγιο σας στα «Γράμματα από το Παρίσι: «Βάση για την εργασία αυτή στάθηκε η ‘’Επιλεκτική εργογραφία Κ. Βάρναλη’’ από τους Αλέξ. Αργυρίου και Δημ. Ποσάντζη στο βιβλίο του Γιώργου Ζεβελάκη Φέιγ-βολάν κατοχής (…) σε συνδυασμό με το χρονολόγιο που υπάρχει στο βιβλίο Ο άγνωστος Βάρναλης του Ηρακλή Κακαβάνη (…)». Τι ακριβώς λέτε εδώ κύριε Σαραντάκο; Ότι το χρονολόγιο δεν είναι δικό μου? (Εσείς είστε ο …μαργαριτολόγος και αυτοπαρουσιάζεστε ως ειδήμων ασκώντας έλεγχο για τη σωστή χρήση της γλώσσας!!!). Εχετε στοιχεία γι’ αυτό; Με την ευκαιρία εγώ δε το χαρακτήρισα χρονολόγιο, Η σχετική ενότητα είναι διαφορετικά ενταγμένη μέσα στην όλη δομή του βιβλίου. Αν μπορείτε βέβαια να το καταλάβετε αυτό.
    4. Στο εν λόγω χρονολόγιο αναφέρεστε στα σχετικά ποιήματα. Γιατί δεν αναφέρεστε στην Κυρία ΘΜ; (με την ευκαιρία, στο «εξαιρετικά προσεγμένο χρονολόγιο» σας όπως το χαρακτηρίζετε, η εργογραφία του ποιητή δεν είναι πλήρης και ελλιπέστατο σε σχέση με τη γνώση μας για τη ζωή και το έργο του. Η επισήμανση επειδή ο ίδιος δίνεις έμφαση στον τύπο των λέξεων), Η σύνταξη του χρονολογίου είναι μια ανάγκη του μελετητή για να μπορέσει να κατανοήσει το έργο του ποιητή. Και αφού αυτό που έχει διαμορφώσει το θεωρεί αξιοπρεπές προβαίνει στη δημοσιοποίησή του. Εσένα σου ήταν αρκετή η συρραφή. Όμως «εξαιρετική» συρραφή και να μην υπάρχουν τα έργα!!!! Ναι γιατί το «χρονολόγιο» μου δε συμπεριλαμβάνει τα έργα του ποιητή. Τα παραθέτω αναλυτικά σε ξεχωριστή ενότητα. Και σε αυτό το «εξαιρετικό»(!!!!!!) χρονολόγιο τα μαργαριτάρια το ένα διαδέχεται το άλλο. Λέει στο 1917 για παράδειγμα, ότι η διάλεξη του ΚΒ για τον Βιζυηνό δεν υπάρχει, «(το κείμενο δεν έχει σωθεί)»!!!!!!!!!!!!!!!!!! Με περισσότερη επιμέλεια στην αντιγραφή θα διαβάζατε ότι σώζεται εκτενές σχεδίασμα. Και αν δεν πιστεύατε εμένα υπήρχαν και άλλες πηγές να το επιβεβαιώσετε. Δε θα συνεχίσω, Δεν έχω καμία διάθεση να επισημάνω και να διορθώσω τις «εξαιρετικές» σας ατέλειες.
    Ας έρθουμε και σε άλλα παραδείγματα σαραντάκικης δεοντολογίας.
    5. Ο ΝΣ το 2012 είχε το βιβλίο μου «Αγνωστος Βάρναλης» στα χέρια του σε όλες τις φάσεις παραγωγής. Λίγο πριν κυκλοφορήσει το βιβλίο μου, το καλοκαίρι του 2012 αναρτά στο blog ένα από τα κείμενα του βιβλίου, «Οι Καταληποθήραι». Με ενόχλησε αλλά χάριν της φιλίας και της θέσης ότι πρέπει να συγχωρούμε τους ανθρώπους και να τους δίνουμε δεύτερη ευκαιρία δε μίλησα. Κακώς. Ένα μήνα μετά προχωρά, στη δημοσίευση του ποιήματος «Μικρογραφία» και της σύνδεσης που εγώ έκανα για πρώτη φορά. Του απευθύνθηκα επισημαίνοντας ότι έτσι όπως πάει θα έχει αναρτήσει όλο το υλικό του βιβλίου. Υπερασπίστηκε τον εαυτό του λέγοντας ότι το κείμενο ήταν ήδη γνωστό – δημοσιευμένο (π.χ. «Πρωΐα» ή υπήρχαν μεταγενέστερες αναφορές σε αυτό). Το ότι εγώ το επικαιροποιούσα ενταγμένο μέσα σε μια ευρύτερη μελέτη του ήταν παντελώς αδιάφορο. Όπως και η σύνδεση του ποιήματος «Μικρογραφία» με τη ζωή του ποιητή. Υποσχέθηκε, νιώθοντας θιγμένος ότι δε θα ξανασχοληθεί. Κι όμως με την έκδοση του βιβλίου, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση δική μου, σε σχετική με το βιβλίο μου ανάρτηση δημοσιοποιεί ένα από τα άγνωστα ποιήματα του Βάρναλη. Αν κάθε φίλος μου συμπεριφερόταν με τον ίδιο τρόπο, δε θα ήταν κανένα ποίημα άγνωστο. Όμως πρέπει τους φίλου να τους δέχεσαι με τα ελαττώματα τους. Και το ελάττωμα του ΝΣ είναι να θέλει να δρέψει δάφνες με κάθε ευκαιρία. Ετσι μετά την έκδοση του βιβλίου διάβασα (και αλλού) ότι είναι ένα βιβλίο που έχει βάλει το χέρι του ο ΝΣ. Σε τι ακριβώς έχει βάλει το χέρι του? Η βοήθεια στη μεταγραφή – αποκρυπτογράφηση των κειμένων Βάρναλη αναγνωρίστηκε με τον πιο εμφαντικό τρόπο στο σχετικό ευχαριστήριο. Εχω βοηθήσει αρκετούς ανθρώπους με πολλούς τρόπους στην έκδοση βιβλιών. Το ξέρουμε οι δύο μας και είναι αρκετό. Ή περιορίζομαι στην αναφορά που κάνει ο άλλος.
    6. Στο βιβλίο μου «Ο άγνωστος Βάρναλης και 19 αδημοσίευτα ποιήματά του» δε συμπεριέλαβα το αθησαύριστο ποίημα που δημοσιοποίησες εσύ. Όταν έκπληκτος με ρώτησες γιατί, σου απάντησα ότι είναι μια δική σου ανακάλυψη και δεν είχα κανένα δικαίωμα να την οικειοποιηθώ εγώ, με δεδομένη τη δικής σου ενασχόληση με το Βάρναλη και πιθανή αξιοποίηση από εσένα. Θα μπορούσα να το συμπεριλάβω, αναφέροντας ότι το βρήκες εσύ και να κάνω τον αριθμό 20.

    Και κάποιες άλλες επισημάνσεις
    7. Για την οικονομία της συμμετοχής μου στην παρούσα συζήτηση, δε θα αναφερθώ στην ποιότητα και τη σκοπιμότητα των σχολίων του ΝΣ δώθε κείθε. Βέβαια τα τελευταία δύο χρόνια έχει εξασκηθεί στη διαστρέβλωση, στις μισές αλήθειες, στον αντιΚΚΕδισμό και στο προβοκάρισμα μελών και φίλων του ΚΚΕ. Εκπρόσωπος της πιο χυδαίας αντιΚΚΕδίλας. Οπότε δε θα άφηνε απέξω εμένα.
    8. Για την ποιότητα της δουλειάς του καθένα μας, μια ανάγνωση στον πρόλογο του στα αντιπολεμικά διηγήματα του Λασκαρίδη («Το φονικό μοιραίο βόλι) και στο σχετικό δικό μου κείμενο για το βιβλίο του, είναι ενδεικτική. Για τη σχέση του με το Βάρναλη, την έχει περιγράψει ο ίδιος με το κείμενο που έγραψε στην ειδική έκδοση με αφορμή την παράσταση «Αληθινή απολογία του Σωκράτη» του κυρίου Κραουνάκη… (και με αυτά που κατά καιρούς δημοσιεύει στην Αυγη ή αναρτά στο blog toy) .Στο δε πρόλογο στα «Γράμματα από το Παρίσι» φαίνεται η άγνοια για το έργο του ποιητή και η αδυναμία χειρισμού του υλικού. Λέει για παράδειγμα, στη σελίδα 15 ότι τις βασικές θέσεις του για την κριτική θα τις βρούμε στη σειρά άρθρων «Οι δυο μορφές της κριτικής κατάφαση άρνηση» (τα οποία είναι άρθρα του 1938 και δεν παραπέμπουμε στα Αισθητικά Κριτικά που είναι της δεκαετίας του 1950). Αυτολεξεί σχεδόν το ότι δεν επιτρέπονται να συγκρίνονται ανόμοιου είδους αισθητικά φανερώματα το λέει από το 1924 στο πρώτο μάθημα στην Παιδαγωγική Ακαδημία. Κάπου λέτε ότι γλωσσικά συμβιβάζεται με τη γραμμή της εφημερίδας. Έχετε δει τα χειρόγραφά του? Άλλη εξήγηση δεν υπάρχει? Δε θα ασχοληθώ άλλο με τις ατέλειες – αφέλειες του προλόγους σας. Το έχω κάνει μια φορά, συμπλήρωσα την εργασία σας («Τα φονικό μοιραίο βόλι»).

    Κύριε Σαραντάκο
    Μπορείς να συνεχίσεις απερίσπαστος την αλίευση μαργαριταριών. Ξεκίνησε από τα δικά σου ύδατα όμως. Στα ρηχά θα βρεις πολλά. Όμως προσοχή, όταν μπερδεύουμε το μπόι μας με το ύψος μας τότε ανοίγεται διάπλατα μπροστά μας ο δρόμος του φιλολογικού και γλωσσικού κομπογιαννιτισμού.
    Να σου ζητήσω να μην ενοχλείς άνευ λόγω και ουσίας? Το παρελθόν σου δε μου επιτρέπει τόση αισιοδοξία… Στην περίπτωσή σου θα επαναλάβω πάλι αυτό που προ τριμήνου σου έγραψα «θα δείξει το μέλλον».

  18. ΚΑΚΑΒΑΝΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ said

    Διαπιστώνω ότι πρώτη φορά το σχόλιο περιμένει έγκριση. Εκθέτουμε κάποιον αλλά δεν του δίνουμε τη δυνατότητα να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Μπράβο σας!!!!

  19. sarant said

    17-18: Τα σχόλια αυτά (τα μεταχρονολόγησα για να έρθουν πάνω-πάνω) τα κράτησε το σύστημα μερικές ώρες επειδή ο φίλος Ηρακλής χρησιμοποίησε άλλο συνδυασμό χρηστωνύμου-μέιλ και το σύστημα δεν τον αναγνώρισε. Λυπάμαι, δεν μπορούσα να το φανταστώ.

    Θα απαντήσω σε λίγο.

  20. Gpoint said

    # 17

    Μα Νίκο κι από τον εκδότη να πλρώθηκε δημοσιεύθηκαν ποιήματά του χωρίς να αναφέρεται το όνομά του, δεν χρησιμοποίησε κάποιον μπροστινό όντας μόνος του αλλά το όνομα του ποιητού-επιχειρηματία (αφού ήδη είχε καταβάλει κάποιο 500ρικο για έξοδα)
    Αν ήταν φιλική πράξη δεν θα υπήρχαν αυτές οι σκληρές διαπραγματεύσεις ούτε η παρέμβαση του εκδότη για να πάρει την αμοιβή του

  21. sarant said

    Αγαπητέ Ηρακλή. Θα μου επιτρέψεις να χρησιμοποιώ τον ενικό με κάποιον με τον οποίο έχω ανταλλάξει 256 μέιλ, ανεξάρτητα από τις μετέπειτα επιλογές του. Θα μου επιτρέψεις επίσης να προσπεράσω τις προσωπικές επιθέσεις που κάνεις -άλλωστε εγώ δεν αναφέρθηκα καθόλου σε σένα, μόνο στα δυο άρθρα σου. Αυτά κρινονται: τα δυο άρθρα σου και το δικό μου.

    * Για την μη αναφορά της Θ. Μιχαηλίδου. Δεν απαντάς για ποιο λόγο δεν αναφέρεις ότι πρώτη εκείνη είχε εντοπίσει ότι ποιήματα του Βάρναλη δημοσιεύτηκαν με το όνομα του Έλατου.

    * Για το αν υπήρξε πώληση ή όχι. Δεν βλέπω να αναφέρεις τίποτα.

    * Για το αν ο Βάρναλης έγραψε κατά παραγγελία. Δεν αναφέρεις τίποτα.

    Αντίθετα, βρίζεις σε ελαφρώς ασυνάρτητο στιλ, λέγοντας ένα σωρό ψέματα και ανακρίβειες που βαριέμαι και να ανασκευάσω. Για παράδειγμα, όποιος έχει το βιβλίο «Γράμματα από το Παρίσι» μπορεί να δει αν στη σελ. 15 λέω ότι «τις βασικές θέσεις του για την κριτική θα τις βρούμε στη σειρά άρθρων «Οι δυο μορφές της κριτικής κατάφαση άρνηση»» (δεν λέω τίποτα τέτοιο).

    Ηρέμησε, ξαναδιάβασε το άρθρο μου και αν θες απάντα συγκεκριμένα, χωρίς προσωπικές επιθέσεις. Μπορείς επίσης να αξιοποιήσεις το άρθρο για να κάνεις καλύτερο το βιβλίο που ετοιμάζεσαι να εκδώσεις. Έχει αρκετά χρήσιμα στοιχεία. Σου επισημαίνω πάντως ότι στο άρθρο που δημοσίευσες στα Θ. Παιδείας υπάρχουν δεκάδες μικρά και μεγάλα λάθη -δεν τα απαρίθμησα γιατί σκοπός μου σήμερα ήταν να αποκαταστήσω την αλήθεια (όπως εγώ τη βλέπω) γύρω από τον Βάρναλη, όχι να σου κάνω εξοντωτική κριτική. Οπότε, έχεις καιρό να τα διορθώσεις.

    Και το Χρονολόγιο, που (όπως το λέω) πήρα από σένα και τον Ζεβελάκη έχει κάμποσα λάθη που με τον καιρό θα διορθωθούν. Για παράδειγμα, το άρθρο στα Νεοελλ. Γράμματα το 1935 για το Διεθνές Συνέδριο του Παρισιού σχεδόν σίγουρα δεν το έγραψε ο Βάρναλης (Μπορεί να γράψω σχετικά).

    ΥΓ Δεν είναι σωστό να προσπαθείς να χρεώσεις τις δικές σου αδυναμίες και ανεπάρκειες στο ΚΚΕ.

  22. sarant said

    20: Εφόσον στο συμφωνητικό που έγινε ο Βάρναλης διατηρεί την απόλυτη κυριότητα των ποιημάτων και το δικαίωμα να τα εκδίδει όπως θέλει, δεν βλέπω να υπάρχει καμιά πώληση. Η διαπραγμάτευση ήταν πράγματι σκληρή αλλά αυτό για αντικειμενικούς λόγους: η δικτατορία που τους έφερνε σε ανισότιμη σχέση.

  23. ΚΑΚΑΒΑΝΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ said

    Ενας τρόπος να αποφύγει κανεις την ουσία του θέματος. Νομίζω η απάντησή σου και το κείμενο σου είναι και η ταυτότητα σου. Σε ό,τι με αφορά. Τι να αποδείξω ότι η αγελάδα δεν είναι ελέφαντας; Ενα παράδειγμα θα χρησιμοποιήσω. Λες ότι πληρώθηκε από τον εκδότη (!!!!) από που προκύπτει αυτό? Εχει κάποιο στοιχείο? Κάποια αναφορά?
    Δεν έχει νόημα η συνεχιση της συζήτησες μαζί σας Θα κλείσω πάλι με «το μέλλον θα δείξει». Σε ό,τι με αφορά ούτε ασχολήθηκα ούτε και τη διαθεση να ασχολθώ έχω μαζί σας. Προτιμώ να βρισκω πράγματα να κάνω, όσο μου το επιτρέπει το φτωχό μου το μυαλό και την περισσότερη φροντίδα να τη διοχετεύω εκεί. καθείς και οι επιλογές του. Αγαπητός δε μου είστε. Ειμαι από τους ανθρώπους που εκτιμώ και σέβομαι πράξεις και πρακτικές.

  24. sarant said

    Ευτυχώς τα κείμενα μένουν κι ο καθένας κρίνει.

    Γι’ αυτό που με ρωτάς, αν «έχω κάποιο στοιχείο» ότι πληρώθηκε από τον εκδότη. Έχω το αχρονολόγητο σημείωμα που παρέλειψες να βάλεις στο άρθρο σου στα Θ. Παιδείας (όπυο παρεμπιπτόντως έχεις λάθος στην προσπάθεια χρονολόγησης των αχρονολόγητων, αλλά δεν είναι το θέμα μας) όπου ο Ελατος λέει: Αγαπητέ Κώστα, συμφωνότατοι. Μόλις τα παραδίνεις στον θαυμάσιο Μιχάλη θα σε πληρώνει.
    Ο Μιχάλης, μας λέει η Θ. Μιχαηλίδου, είναι ο Σαρδέλης, στέλεχος της Εστίας. Η Εστία ήταν εκδοτικός οίκος.

  25. Γς said

    17:
    >η γελάδα δεν είναι ελέφαντας

    http://caktos.blogspot.gr/2014/09/4×4.html

    Λίγο πιο 4×4 σας βλέπω από την παρουσίαση του βιβλίου σας για τον Βάρναλη.

  26. ΚΑΚΑΒΑΝΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ said

    Το έναντι των δικαιωμάτων του Ελατου δε σας πέρασε από το μυαλό? Το ότι πρέπει να διαβαστει το σημείωμα σε συνδυασμό με όλα τα υπόλοιπα? ουτε αυτό. Το ότι Η κυρια Μιχαηλίδου, που έχει κάνει εξαίρετη δουλειά τρομερά μεγάλη σε όγκο, μπορει να έχει κάνει λανθασμένη πιθανολόγηση; (υπάρχουν και άλλες τέτοιες περιπτώσεις). Το ότι σε όλες τις επιστολές η συναλλαγή ειναι μεταξύ Ελατου – Βάρναλη? Αν θέλετε να στηρίξετε ένα συμπέρασμα ντε και καλά υπάρχουν τρόποι να το κάνετε. Τέλος πάντων. Δεν έχει νόημα. Σας το είπα αλλα δεν το λάβατε υπόψη. Εχουν αποφανθεί εγκυρότεροι και από εσάς κι από εμένα. Οπότε δεν έχω κανένα λόγο να διαφωνήσω μαζί σας. Ο καιρός περνά γρήγορα…

  27. sarant said

    Μα, η κυρία Μιχαηλίδου χρησιμοποίησε μια πολύ προσεχτική διατύπωση: ποιήματα του Βάρναλη “συμπεριλήφθηκαν μαζί με ποιήματα του Νώντα Έλατου … στην ποιητική συλλογή για παιδιά Ο Κορυδαλλός (1937) … Κατόπιν κοινής συμφωνίας, ως συγγραφέας της συλλογής φέρεται μόνον ο Ν.Ε.”

    Ποιος διαφωνεί με αυτό; Αυτό πράγματι συνέβη και ψάχνουμε να ερμηνεύσουμε το πώς έγινε.

    Η ερμηνεία ότι μεσολάβησε πώληση και γράψιμο κατά παραγγελία είναι δική σου. Μην κρύβεσαι πίσω από την κ. Μιχαηλίδου.

  28. ΚΑΚΑΒΑΝΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ said

    Αν καταλάβαινα και σε τι απαντούσες…!!!
    Πολλούς από τους μόνιμους επισκέπτες του blog την εποχή που διάβαζα τα σχόλια τους – παρακολουθούσα το blog τους εκτίμησα και έχουν κερδίσει το σεβασμό μου. Επειδή δε θα ξαναμπώ εδώ ήθελα να τους το πω και να τους αφήσω το χαιρετισμό μου

  29. sarant said

    Καλώς. Γεια χαρά. Αν πάντως θελήσεις να σχολιάσεις στο μέλλον, μην αλλάξεις χρηστώνυμο γιατί πάλι θα σε κρατήσει το σύστημα και θα νομίζεις ότι έγινε συνωμοσία του σύμπαντος.

  30. Γς said

    Τέλος Α’ ημιχρόνου

  31. sarant said

    30: Να δούμε αν θα αληθέψει η πρόβλεψή σου (δηλ. αν θα έχει και β’ ημίχρονο)

  32. Γς said

    Βραδιάζει κι ακόμα είμαστε στις 30 αναρτήσεις

  33. sarant said

    13-16: Έβαλα την εξής προσθήκη για το ατονικό στη δημοσίευση των ποιημάτων:

    Επειδή είχα σκοπό να το γράψω και το ξέχασα, αλλά ευτυχώς επισημάνθηκε από φίλο, δυο λόγια για τη δημοσίευση στο περιοδ. Καλλιτεχνικά Νέα (βλ. εικόνα πιο πάνω). Θα προσέξατε ότι δημοσιεύεται όχι απλώς χωρίς πνεύματα και περισπωμένη, αλλά σε καθαρό ατονικό σύστημα -εν έτει 1944! Το περιοδικό τυπωνόταν κατά τα άλλα σε κανονικό πολυτονικό -μόνο το συγκεκριμένο «ξεχωριστό φύλλο» για το παιδί ήταν σε ατονικό, τόσο στα ποιήματα όσο και σε ένα θεατρικό για παιδιά του Β. Ρώτα -όμως ένα άρθρο του ένθετου αυτού για τις «παιδιάτικες ζωγραφιές», του Σπύρου Βασιλείου, είναι τυπωμένο σε κανονικό πολυτονικό. Εικάζω ότι οι υπεύθυνοι του περιοδικού έκριναν πως οι τόνοι και τα πνεύματα θα μπέρδευαν τα μικρότερα παιδιά και γι’ αυτό τα απάλειψαν. Εγώ θα άφηνα ένα τονικό σημάδι.

  34. vioannis said

    ….αντιΚΚΕδισμός και χυδαίας αντιΚΚΕδίλα…. Διαπιστώνω με χαρά ότι το λεξιλόγιο του ΚΚΕ πλουτίστηκε κατά δύο τουλάχιστον λέξεις. Σίγουρα, στα αμφιθέατρα του ’70 δεν κυκλοφορούσαν αυτές οι δύο. Έτσι μπράβο, να φύγει αυτή η ρετσινιά της ξύλινης γλώσσας.
    Ερώτηση: Η μη χυδαία αντιΚΚΕδίλα είναι νόμιμη; ή τουλάχιστον ανεκτή;

  35. Γιώργος Πετρόπουλος said

    Το θέμα με τον κ. Κακαβάνη το ξεκίνησα εγώ από την σελίδα μου στο fb. Κι αυτό προέκυψε εντελώς τυχαία από μια κοινοποίηση που είδα η οποία παρέπεμπε στο άρθρο του στο Fractal. Παρά το γεγονός ότι εδώ και δύο χρόνια έχω διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις με τον κ. Κακαβάνη θεώρησα υποχρέωση μου να γράψω ότι είναι αναληθείς και οι δύο ισχυρισμοί του άρθρο του. Ούτε αυτός αποκάλυψε κάτι- ούτε ο Βαρναλης πούλησε ποιήματα. Σ’ εκείνο το κείμενό μου απάντησα στο πρώτο ζήτημα: Αν ο κ. Κακαβάνης αποκάλυψε ότι 39 ποιήματα του Βάρναλη δημοσιεύτηκαν με όνομα άλλου (του Ν. Έλατου) η απάντησή που έδωσα ήταν απολύτως αρνητική παραθέτοντας την καταγραφή του Αρχείου Βάρναλη από την Θεανώ Μιχαηλίδου.

    Στο δεύτερο ζήτημα- αν ο Βάρναλης πούλησε- δεν έδωσα καμία απάντηση παρόλο που γνώριζα το θέμα. Το υλικό από το αρχείο του Βάρναλη το γνώριζα μέσω της ερευνητικής δουλειάς του Νίκου. Μου είχε παραχωρήσει αντίγραφο σε ανύποπτο χρόνο. Πριν δηλαδή μεσολαβήσει… η αρχαιολογική σκαπάνη του κ. Κακαβάνη που τα έκανε όλα λίμπα. Δεν απάντησα γιατί δεν μπορούσα να χρησιμοποιήσω υλικό έρευνας του Νίκου χωρίς την άδειά του. Κι όταν ο Νίκος δεσμεύτηκε ότι θα γράψει έκατσα και περίμενα.

    Προηγουμένως όμως μεσολάβησε τούτο. Ο κ. Κακαβάνης, που με έχει μπλοκάρει στο Facebook και δεν μπορώ να δω τι γράφει, άρχισε να απαντάει στο κείμενό μου και να με βρίζει πατόκορφα. Το ίδιο που κάνει εδώ με το Νίκο κι ακόμη χειρότερα. Έπρεπε να μεσολαβήσουν τρίτοι για να με πληροφορήσουν τι έγραφε. Ο άνθρωπος αυτός έβρισκε σοβαρό και σωστό αυτό που έκανε σε μένα αλλά δεν το βρίσκει καθόλου σωστό στην υποθετική περίπτωση που του το έκανε ο Νίκος. Τέτοιο ήθος. Ο άνθρωπος αυτός με έχει βρίσει στη δίκη του σελίδα στο FB ονομαστικά αλλά δεν αναγνωρίζει σε μένα το δικαίωμα που αναγνωρίζει στον εαυτό του. «Εκθέτουμε ανθρώπους αλλά δεν τους δίνουμε τη δυνατότητα να απαντήσουν», με πληροφορούν ότι έγραψε στο FB της Βασιλικής Μετατρούλου. Αλήθεια κ. Κακαβάνη; Το αποδέχεστε αυτό; Μαζί σας και με τα δυο τα χέρια. Με μένα τι σκέφτεστε να κάνετε ως εφαρμογή αυτής της αρχής;

    Για όσους μας διαβάζουν γράφω πληροφοριακά ότι τουλάχιστον στο fb ο κ. Κακαβάνης δεν υπέστη κανέναν αποκλεισμό από τον Σαραντάκο. Ο κ. Κακαβάνης τοποθέτησε- προφανώς από λάθος- την απάντησή του όχι στο post με το θέμα για τον Βάρναλη αλλά σε άλλο post. Έτσι δεν έβλεπε την απάντησή του εκεί που έπρεπε και ζητούσε και τα ρέστα. Ένα συγνώμη θα ζητήσει; Χλωμό το βλέπω.

    Πάμε τώρα στο θέμα του Βάρναλη. Πούλησε ή δεν πούλησε; Δεν πούλησε. Κατηγορηματικά δεν πούλησε. Τα πράγματα έχουν όπως ακριβώς τα γράφει ο Νίκος. Αλλά εγώ θα θέσω διαφορετικά το ζήτημα. Τι σημαίνει πουλάω; Όλοι ξέρουμε πως πουλάω σημαίνει ότι αυτό που πουλάω αλλάζει ιδιοκτησία όταν λάβω το αντίτιμο που ζητώ για την πώληση. Όλα τα γράμματα του Έλατου βεβαιώνουν το ακριβώς αντίθετο. Σε όλη την δοσοληψία ο Βάρναλης διεκδικεί και προσπαθεί να εξασφαλίσει την κυριότητά πάνω στα ποιήματά του που θα έβγαιναν με το όνομα του Έλατου. Ώσπου στο τέλος φτιάχτηκε- από τον Έλατο- κατάλογος των ποιημάτων που ανήκαν στο Βάρναλη. Έχετε δει ποτέ τέτοιο πράγμα σε αγοραπωλησία; έχετε δει κάποιον να πουλάει το σπίτι του και να ζητάει από τον αγοραστή να του βεβαιώσει ότι το σπίτι που αγόρασε δεν είναι δικό του αλλά του πωλητή; Θα μας τρελάνετε κ. Κακαβάνη;

    Το βράδυ θα αναρτήσω εδώ κείμενο για το νομικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου που δείχνει την πλήρη απαγόρευση στον Βάρναλη να εκδίδει και να δημοσιεύει καθώς και το γεγονός ότι τα βιβλία του αποσύρθηκαν από την αγορά με εντολή του καθεστώτος.

    Δεσμεύομαι: Να σηκώσω ένα- ένα όλα τα γράμματα του Έλατου που δημοσίευσε ο κ. Κακαβάνης στα ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ώστε καθένας να καταλάβει σε τι ατόπημα έπεσε ο κ. Κακαβάνης. Τον καλώ να τοποθετηθεί- μπροστά σε όλους- και να μας πει τι καταλαβαίνει αυτός που δεν το καταλαβαίνουμε εμείς και που βεβαιώνει αγοραπωλησία.

    Υ.Γ. κ. Κακαβάνη θα έπρεπε να ευχαριστείτε τον Νίκο γιατί σας έσωσε από μια μεγάλη γκάφα. Κι εσείς τον βρίζετε. Κρίμα.

  36. sarant said

    Γιώργο Πετρόπουλε, σ’ ευχαριστώ για τις διευκρινίσεις. Το θέμα είναι βέβαια ότι ο Ηρακλής έγραψε ότι δεν θέλει να ξανασχολιάσει εδώ, οπότε ίσως θα ήταν καλύτερα να επικεντρωθούμε στις μη προσωπικές πτυχές του θέματος, δηλαδή:

    «Πάμε τώρα στο θέμα του Βάρναλη. Πούλησε ή δεν πούλησε; Δεν πούλησε. Κατηγορηματικά δεν πούλησε. Τα πράγματα έχουν όπως ακριβώς τα γράφει ο Νίκος. Αλλά εγώ θα θέσω διαφορετικά το ζήτημα. Τι σημαίνει πουλάω; Όλοι ξέρουμε πως πουλάω σημαίνει ότι αυτό που πουλάω αλλάζει ιδιοκτησία όταν λάβω το αντίτιμο που ζητώ για την πώληση. Όλα τα γράμματα του Έλατου βεβαιώνουν το ακριβώς αντίθετο. Σε όλη την δοσοληψία ο Βάρναλης διεκδικεί και προσπαθεί να εξασφαλίσει την κυριότητά πάνω στα ποιήματά του που θα έβγαιναν με το όνομα του Έλατου. Ώσπου στο τέλος φτιάχτηκε- από τον Έλατο- κατάλογος των ποιημάτων που ανήκαν στο Βάρναλη. Έχετε δει ποτέ τέτοιο πράγμα σε αγοραπωλησία; έχετε δει κάποιον να πουλάει το σπίτι του και να ζητάει από τον αγοραστή να του βεβαιώσει ότι το σπίτι που αγόρασε δεν είναι δικό του αλλά του πωλητή;»

    Ενδιαφέρον έχει και το νομικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου και ιδίως τα σχετικά με την απόσυρση των βιβλίων.

  37. "ετεροδημότισσα" said

    με αυτά κι με αυτά καταφέρατε να μας κεντρίσετε το ενδιαφέρον για ένα θέμα που δεν μοιάζει και τόσο σημαντικό.
    Βέβαια ποσώς μας ενδιαφέρει αν πούλησε ή δεν πούλησε ο Βάρναλης, τίθεται θέμα ηθικής τάξης άραγε; εφόσον καν δεν ήτανε-και ακόμα δεν είναι- μεμπτό να γράφει κανείς κατά παραγγελία. Αν πούλησε τον κάνει η πράκτική του αυτή λίγοτερο ποιητή; μειώνει τη λογοτεχνική αξία των (μη) πωληθέντων ποιημάτων του ή και τον υπολοίπων δημιουργημάτων; (Κρίνουμε την λογοτεχνική αξία κειμένων από το ποιόν του λογοτέχνη;-αυτό είναι ένα ενδιαφέρον ζήτημα). αφορούν όλα αυτά μόνο κα΄ποιους ειδικούς του χώρου ή και το πλατύ κοινό; γιατί αν στοχεύουν οι έρευνες αυτές στο πλατύ κοινό- στο οποίο αυτοσυγκαταλέγομαι- θα μου άρεσενα μας διαφωτίσετε και αν αυτή η πρακτική αγοροπωλησίας συνιθιζόταν.
    όπως είπα όμως πλέον ποσώς μας ενδιαφέρουν τα παραπάνω. είναι ο παραφιλολογικός καβγάς που μπαίνει πια στο προσκήνιο. ποιος είπε τι πότε και ποιανού παρέα είναι. ποιος δημοσίευσε πρώτος άραγε;
    (τελικά όλοι χώροι ίδιοι είναι)
    😦

  38. Mindkaiser said

    Προσωπικά, νιώθω την ανάγκη να σχολιάσω ένα γεγονός που με ενοχλεί. Είναι γνωστό στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, ότι ο Νικοκύρης έχει γίνει κόκκινο πανί για ορισμένους συντρόφους του ΚΚΕ. Λόγω της πολιτικής πόλωσης των καιρών, αμφισβητούνται διαρκώς τα κίνητρα και προθέσεις του. Κατανοώ συνεπώς να υφίσταται σκληρή κριτική όταν διατυπώνει πολιτικές θέσεις που αγγίζουν άμεσα ή έμμεσα το ΚΚΕ (μετεκλογική συνεργασία κ.α.).

    Όταν όμως το αντικείμενο είναι μία μελέτη στο έργο ενός ποιητή του διαμετρήματος του Βάρναλη, θα περίμενε κανείς να επικρατεί η νηφαλιότητα που είναι απαραίτητη στο συγκροτημένο επιστημονικό λόγο. Το κυνήγι των ανεμόμυλων αδικεί τις αρκετές ώρες έρευνας που είμαι βέβαιος ότι έχουν επενδύσει και οι δύο πλευρές, ενώ αναδύεται η νοσηρότητα και η πολεμική των πολιτικών αντιπαραθέσεων με τον πλέον άκομψο τρόπο.

    Αν δεν μπορούμε να βρούμε πεδίο συζήτησης για αυτά που μας ενώνουν, δε θέλω να σκέφτομαι που θα καταλήξει η διαμάχη για όσα μας χωρίζουν.

  39. Δεν παροικώ την Ιερουσαλήμ, αλλά κι εγώ υποπτεύθηκα, διαβάζοντας για χυδαία αντιΚΚΕδίλα, πως συμβαίνει κάτι βαθύτερο από μια απλή διαφωνία για το αν συνιστά ή όχι πώληση ποιημάτων η δημοσίευσή τους με όνομα άλλου ποιητή. Δεν είμαι αμερόληπτος (το Νικοκύρη τον θεωρώ φίλο μου), αλλά βρίσκω πως ο Η. Κ. βρίζει ανεπίτρεπτα και αβάσιμα — κατόπιν κομματικής εντολής άραγε;

  40. Γς said

    Λες να εχει πέσει ντιρεκτίβα;
    Παράγκα κι εδώ;
    Κι έχουμε μείνει στο Α’ ημίχρονο…

  41. Δημήτρης Μ. said

    Μουσικό διάλειμμα (Οι άλλοι «Μοιραίοι»):

  42. sarant said

    39: Ό,τι και να συμβαίνει δεν έχει πολιτικές διαστάσεις -ή έστω δεν είναι αυτές οι κυρίαρχες. Άλλο η πολιτική του ΚΚΕ κι άλλο η λειψή επιμέλεια.

  43. Γιώργος Πετρόπουλος said

    Πριν σηκώσω αυτό για το οποίο δεσμεύτηκα, επιτρέψτε μου μία μικρή παρέμβαση.

    Γράφει η «ετεροδημότισσα»: «Βέβαια ποσώς μας ενδιαφέρει αν πούλησε ή δεν πούλησε ο Βάρναλης, τίθεται θέμα ηθικής τάξης άραγε;».

    Από το επόμενο δικό μου σημείωμα θα διαπιστώσετε πως ο Βάρναλης ήταν σε κατάσταση ένδειας με τον διωγμό που εξαπέλυσε εναντίον των κομμουνιστών το μεταξικό καθεστώς. Έτσι αν είχε πουλήσει θα μπορούσαμε να το εξηγήσουμε και να το κατανοήσουμε. Όμως δεν πούλησε. Κι από την στιγμή που δεν πούλησε το να βγαίνει κάποιος και να λέει ότι πούλησε είναι τεράστιο ζήτημα. Το ότι ο Βάρναλης δεν πούλησε την ώρα που μπορεί να πεινούσε δείχνει έναν άνθρωπο που δεν εμπορεύεται το έργο του, όποιο κι αν είναι το τίμημα. Αυτό ακριβώς είναι το τεράστιο κεφάλαιο του αγωνιστή, του κομμουνιστή και του ανθρώπου Βάρναλη που συμπληρώνει στην βιογραφία του η υπόθεση με τα παιδικά ποιήματα και την έκδοση τους στο όνομα του Ν. Έλατου. Κι αυτό το κεφάλαιο ο κ. Κακαβάνης το πέταξε στον κάλαθο των αχρήστων. Δεν το είδε, δεν το κατάλαβε, δεν υπήρξε στην οπτική του, το εξαφάνισε με το μυθιστόρημα της αγοραπωλησίας. Συνεπώς η αποκατάσταση της αλήθειας έχει μεγάλη σημασία στην προσέγγιση της προσωπικότητας του Βάρναλη. Κι απ’ αυτή την σκοπιά είναι τεράστιο θέμα ηθικής τάξης να γράφονται παραμύθια για τον Βάρναλη και να μην ανασκευάζονται από αυτούς έχουν την δυνατότητα να το κάνουν. Με αυτή την έννοια ο Ν. Σαραντάκος, με το άρθρο του, πρόσφερε ένα σημαντικό, ξεχωριστό κεφάλαιο στην βιογραφία του Βάρναλη και στην προσέγγιση της προσωπικότητας του, για τους μελετητές της λογοτεχνίας μας.

  44. Γιώργος Πετρόπουλος said

    Η ΑΝΤΙΚΟΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΜΕΤΑΞΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ Ο Κ. ΒΑΡΝΑΛΗΣ

    Θα προσπαθήσω να δώσω όσο πιο σύντομα μπορώ το θέμα με την αντικομουνιστική νομοθεσία της 4ης Αυγούστου για να γίνει καθαρό σε τι κατάσταση βρέθηκε ο Βάρναλης.

    Στις 18 Σεπτεμβρίου 1936, η δικτατορία της 4ης Αυγούστου δημοσίευσε τον Αναγκαστικό Νόμο 117 «Περί μέτρων προς καταπολέμησιν του κομμουνισμού και των εκ τούτου συνεπειών». Ο νόμος αυτός ερχόταν προς αντικατάσταση του νόμου 4229/25-7-1929 «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών», του περιβόητου δηλαδή «Ιδιωνύμου» που είχε ψηφίσει το 1929 η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου.

    Στην πραγματικότητα ο Α. Ν. 117/1936 υπήρξε συνέχεια του βενιζελικού «Ιδιωνύμου» και προσαρμογή του στις νέες συνθήκες της δικτατορίας. Δεν το καταργούσε αλλά επαναλάμβανε τις κύριες διατάξεις του επί το αυταρχικότερον εισάγοντας και νέα «εγκλήματα» τα οποία οι κρατικές αρχές καλούνταν να αντιμετωπίσουν.

    Οι βασικές διατάξεις του μεταξικού «Ιδιωνύμου» προέβλεπαν ποινή φυλάκισης μέχρι 5 ετών και ποινή εκτόπισης έξι μηνών μέχρι δύο ετών (που επιβάλλονταν από τον ποινικό δικαστή και εκτίονταν μετά την εκτέλεση της κύριας ποινής) για οποιονδήποτε «όστις εγγράφως, προφορικώς ή καθ’ οιονδήποτε άλλον τρόπον αμέσως ή εμμέσως επιδιώκει την διάδοσιν, ανάπτυξιν και εφαρμογήν θεωριών, ιδεών ή κοινωνικών, οικονομικών και θρησκευτικών συστημάτων τεινόντων εις την ανατροπήν του κρατούντος εν τη χώρα κοινωνικού καθεστώτος ή εις την απόσπασιν ή αυτονόμισιν μέρους της επικρατείας ως και ο προσηλυτίζων εις τας θεωρίας, ιδέας και συστήματα ταύτα καθ’ οιονδήποτε τρόπον» (άρθρο 1) (Φ.Ε.Κ. 402, τεύχος πρώτον/18- 9- 1936).

    Για το ίδιο «αδίκημα» το βενιζελικό «ιδιώνυμο» προέβλεπε φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών και εκτοπισμό ενός μηνός μέχρι δύο ετών για οποιονδήποτε επιδίωκε «την εφαρμογή ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν την δια βιαίων μέσων ανατροπήν του κρατούντος κοινωνικού καθεστώτος ή την απόσπασιν μέρους εκ’ του όλου της Επικρατείας, ή ενεργεί υπέρ της εφαρμογής αυτών προσηλυτισμόν» (Φ.Ε.Κ. 245, τεύχος πρώτον/25/7/1929).

    Όπως σωστά παρατηρεί ο Ρούσος Κούνδουρος «Το ενδιαφέρον σημείο του Αναγκαστικού Νόμου 117 είναι ότι η λέξη ‘‘βιαίως’’ παραλείπεται. Ο δράστης δεν χρειάζεται πια να προσπαθεί να ανατρέψει βιαίως. Αρκεί να προσπαθούσε να ανατρέψει, έστω και ειρηνικά εκείνο που η δικτατορία όριζε σαν κοινωνικό καθεστώς» (Ρούσος Κούνδουρος: «Η Ασφάλεια του καθεστώτος», εκδόσεις Καστανιώτη, σελ. 104)).

    Στο ίδιο πνεύμα ο Ν. Αλιβιζάτος προσθέτει: «Η εξέλιξη σχετικά με το κύριο έγκλημα που προβλεπόταν από το αντίστοιχο άρθρο του «ιδιωνύμου» ήταν σαφής: δεν ήταν απαραίτητο να είχε επιδιώξει ο κατηγορούμενος την εφαρμογή ιδεών ‘‘εχουσών ως έκδηλον σκοπόν’’ την ‘‘δια βιαίων μέσων’’ ανατροπή του κρατούντος κοινωνικού συστήματος όπως προέβλεπε ο νομοθέτης του 1929. Για το νομοθέτη του δικτατορικού καθεστώτος αρκούσε για την καταδίκη των προσώπων κατά των οποίων στρεφόταν, η απόπειρα να διαδοθούν οι ιδέες αυτές με οποιαδήποτε μέσο» (Ν. Αλιβιζάτος: «Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922- 1974», εκδόσεις Θεμέλιο, σελ. 418).

    Ο μεταξικός αντικομουνιστικός νόμος προέβλεπε τις ίδιες, με το προαναφερόμενο άρθρο 1, ποινές και για οποιονδήποτε εξωθούσε τους εργάτες σε κήρυξη απεργίας ή συμμετείχε σε απεργία. Ιδιαίτερα επιβαρυντική περίπτωση χαρακτηριζόταν η συμμετοχή σε τέτοιες ενέργειες δημοσίων, δημοτικών ή εκκλησιαστικών υπαλλήλων, κληρικών, υπαλλήλων οργανισμών δημοσίου δικαίου ή εργατικών σωματείων, στρατιωτικών κ.α.

    Επίσης απαγόρευε τη σύσταση σωματείων ή ενώσεων που θεωρούνταν ανατρεπτικά για το καθεστώς και διέλυε όσα από τα υπάρχοντα είχαν χαρακτηριστεί ως τέτοια από τα όργανα του καθεστώτος. Επιπλέον, απαγόρευε τις συγκεντρώσεις σε υπαίθριο ή κλειστό χώρο στις ποίες επρόκειτο να αναπτυχθούν ανατρεπτικές για το κοινωνικό καθεστώς θεωρίες, ιδέες και συστήματα. Αν, μάλιστα τα προαναφερθέντα αδικήματα είχαν τελεσθεί δια του τύπου προβλεπόταν προσωρινή παύση της ασκήσεως επαγγέλματος μέχρι έξι μηνών στο δημοσιογράφο, εκδότη ή τυπογράφο και μέχρι τριών ετών σε περίπτωση υποτροπής και διετάσετο «η κατάσχεσις των τυπογραφικών οργάνων».

    Πρέπει να προσθέσουμε πως όσοι καταδικάζονταν για παράβαση του Α.Ν. 117/1936 στερούνταν αυτόματα τα πολιτικά τους δικαιώματα, για πέντε τουλάχιστον χρόνια και διαγράφονταν από τις συνδικαλιστικές ή άλλες οργανώσεις για ισόχρονη περίοδο ενώ έχαναν το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στα διοικητικά όργανά τους. Αυτά τα μέτρα μπορούσαν να προκαλέσουν μόνο τη θυμηδία αφού δεν υπήρχαν ουσιώδη πολιτικά και συνδικαλιστικά δικαιώματα στις συνθήκες της δικτατορίας. Προβλέπονταν, όμως, για να υπογραμμίζουν ότι οι παραβάτες του νόμου θα βίωναν έναν ανελέητο διωγμό από το καθεστώς με τη στέρηση όλων των δικαιωμάτων τους, ακόμη και αυτών που μόνο τυπικά υπήρχαν.

    Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του μεταξικού «Ιδιωνύμου» είναι ότι οδηγούσε στην κατάσχεση και στη συνέχεια στην πυρά βιβλία και έντυπα που δεν ήταν αρεστά στο καθεστώς.

    Το άρθρο 10 του νόμου γράφει επί λέξη: «Οι εν γένει εκδόται και βιβλιοπώλαι, κάτοχοι βιβλίων ή άλλων εντύπων των οποίων το περιεχόμενο εκδήλως αντίκειται προς τας διατάξεις του παρόντος Νόμου ως αναφερόμενον εις θεωρίας, ιδέας και συστήματα περί ων το άρθρο 1 του παρόντος υποχρεούνται εντός προθεσμίας 20 ημερών από της δημοσιεύσεως του παρόντος Νόμου να προσαγάγωσι και παραδώσωσι τα έντυπα ταύτα εις τας κατά τόπους αρμοδίας Αστυνομικάς Αρχάς συντασσομένου πρωτοκόλλου παραδόσεως. Οι μη συμμορφούμενοι… τιμωρούνται δια φυλακίσεως τριών μηνών μέχρι ενός έτους και ισοχρόνου εκτοπίσεως. Υφισταμένης αμφιβολίας παρά τω κατόχω περί του κατά τ’ ανωτέρω επιτρεπτού ή μη της κατοχής και εμπορίας εντύπου τινός, αποφαίνεται οριστικώς και αμετακλήτως τριμελής Επιτροπή αποτελούμενη υπό του νομάρχου, του Εισαγγελέως, των Πρωτοδικών και τους Αστυνομικού Διευθυντού ένθα τα κατεχόμενα έντυπα».

    Με αυτό το άρθρο του Α.Ν. 117/1936 τα βιβλία του Βάρναλη, άλλων κομμουνιστών συγγραφέων, ποιητών και δημοσιολόγων αλλά και αστών δημοκρατικών αποσύρθηκαν από την αγορά. Για το Βάρναλη αυτό σήμαινε πως όχι μόνο δεν μπορούσε να εκδώσει και να δημοσιεύσει αλλά έχανε και κάθε έσοδο από έργα του που είχαν εκδοθεί, αφού αυτά πλέον απαγορευόταν να πουληθούν κι εξαφανίζονταν από τις προθήκες των βιβλιοπωλείων.

    Με το άρθρο 10 του Α.Ν. 117/1936, νομιμοποιήθηκε ένα άγριο κυνηγητό όλων των γραπτών τεκμηρίων του ανθρώπινου πολιτισμού που η δικτατορία όχι μόνο απαγόρευε αλλά ήθελε και να εξαφανίσει αφού οργάνωνε τελετές όπου καίγονταν δημόσια όλα τα βιβλία και τα έντυπα που είχαν κατασχεθεί.

    Βέβαια όλα αυτά είχαν ξεκινήσει προτού θεσπιστεί η μεταξική αντικομουνιστική νομοθεσία. Για παράδειγμα, λίγες μέρες μετά την επιβολή της δικτατορίας και συγκεκριμένα στις 16 Αυγούστου 1936 στις εφημερίδες υπήρχε η εξής ανακοίνωση: «Η Εθνική Φοιτητική Νεολαία Πειραιώς προβαίνουσα εις την εξαφάνισιν δια της πυρράς ολοκλήρου σειράς κομμουνιστικών εντύπων την προσεχή Κυριακήν ώραν 8 μ.μ. εν τη πλατεία Πασαλιμανίου Πειραιώς, προσκαλεί άπαντος τους εθνικόφρονας νέους, όπως προσέλθουν εν τη πλατεία Τερψιθέας 7 μ.μ. ίνα εν σώματι μεταβούν και συμμετάσχουν εις την τελετήν» (Φ. Γρηγοριάδη: «Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδα 1909- 1940», εκδόσεις Καπόπουλος, τόμος 4ος, σελ. 191)

    Τέτοιες ανακοινώσεις ήταν συχνό φαινόμενο κι όπως εύκολα μπορεί ν’ αντιληφθεί κανείς ο χαρακτηρισμός ενός εντύπου ως κομμουνιστικού ή ως ανατρεπτικού είχε πολύ ευρύ περιεχόμενο. Σχεδόν απροσδιόριστο. Ο Σπ. Λιναρδάτος γράφει χαρακτηριστικά γι’ αυτό το θέμα: «Μέλη φασιστικών οργανώσεων και διάφοροι τραμπούκοι ή πληρωμένοι αλήτες, με άγριους αλαλαγμούς χαράς, άναψαν σε δημόσιους χώρους μεγάλες φωτιές κι έκαψαν εκατοντάδες τόμους βιβλίων Ελλήνων και ξένων συγγραφέων. Ανάμεσα στα βιβλία που κάηκαν δεν ήταν μόνον του Μαρξ, του Ένγκελς, του Λένιν, του Πλεχάνωφ και των άλλων κλασικών του Μαρξισμού, αλλά και του Χάινε, του Μπέρναρ Σω, του Φρόυντ, του Τσβάιχ, του Ανατόλ Φρανς, του Γκόρκι, του Ντοστογιέφσκι, του Τολστόι, του Γκαίτε, του Φίχτε, του Δαρβίνου, του Παπαδιαμάντη, του Καρκαβίτσα κλπ.» (Σπ. Λιναρδάτου: «4η Αυγούστου», Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις 1967, σελ. 62- 63).

    Εξίσου διαφωτιστικά είναι και όσα αναφέρει ο Γ. Ρούσσος, ο οποίος, ανάμεσα σε άλλα, γράφει: «Ακόμα και σχολικά βιβλία που δεν άρεσαν στο καθεστώς παραδίδονταν στη φωτιά. Αργότερα καταρτίστηκε με διαταγή του Μανιαδάκη ένας ατελείωτος κατάλογος που απαγόρευε την κυκλοφορία 445 βιβλίων. Μετέπειτα έφθασαν να λογοκρίνουν και τους αρχαίους έλληνες συγγραφείς, μέχρι του σημείου μάλιστα να απαγορεύσουν την παράσταση της ‘‘Αντιγόνης’’ του Σοφοκλή επειδή περιείχε βαρείς χαρακτηρισμούς κατά των τυράννων» (Γ. Ρούσσου: «Νεώτερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ, τόμος 7ος, σελ. 84- 86)

    Όπως αναφέρει ο Φ. Γρηγοριάδης, από τη λογοκρισία του καθεστώς, πέραν του Σοφοκλή, δεν την γλίτωσαν ούτε Θουκυδίδης ούτε ο Αριστοφάνης!!! (Φ. Γρηγοριάδη, στο ίδιο σελ. 191).

    Ποιοι όμως ήταν οι λογοκριτές που υπηρετούσαν τέτοιου είδους ανάγκες του καθεστώτος;

    «Εις την λογοκρισίαν των βιβλίων, περιοδικών και λοιπών εντύπων- μας πληροφορεί ο Ι. Κορωνάκης- υπηρέτουν ως πνευματικοί Προκρούσται οι Κλέων Παράσχος, Ειρήνη Δημητρακοπούλου- Αθηναία, Γεώργιος Πράτσικας, Γρηγόριος Στεφάνου, Γεράσιμος Άννινος και άλλοι. Κατ’ εισήγησιν αυτών, χιλιάδες βιβλίων των μεγαλυτέρων εκδοτικών μας οίκων ηρπάγησαν και εκάησαν εις τους δρόμους.» (Ι. Γ. Κορωνάκη: «Η Πολιτεία της 4ης Αυγούστου», Αθήναι 1950, σελ. 43).

    Υ.Γ. Παρουσίασα εδώ ένα πολύ μικρό αλλά βασικό μέρος της μεταξικής αντικομουνιστικής νομοθεσίας που συνάδει χρονολογικά και με την περίοδο που ο Βάρναλης επιχειρεί να εκδώσει τα παιδικά του ποιήματα με το όνομα του Έλατου. Ή, για να το πούμε αλλιώς, με την στιγμή που ο Έλατος προσεγγίζει τον Βάρναλη γι’ αυτό το ζήτημα. Δεν επεκτείνομαι σε περισσότερες πλευρές της μεταξικής νομοθεσίας καθώς τα παραπάνω είναι αρκετά για να κατανοήσουμε τις συνθήκες έκδοσης των παιδικών ποιημάτων του Βάρναλη με «βιτρίνα» το όνομα του Έλατου. Σε αυτές τις συνθήκες, που ο Βάρναλης βιοποριστικά δεν βλέπει κανένα φως θα μπορούσε να πουλήσει τα ποιήματά του. Δεν το έκανε. Έκανε το ακριβώς ανάποδο. Βρήκε τρόπο να εκδώσει χωρίς να φαίνεται και ταυτόχρονα πάλεψε με νύχια και με δόντια ώστε να διασφαλίσει την κυριότητα στο ποιητικό του έργο.

    Ο Νίκος Σαραντάκος γκρέμισε τον μύθο της αγοραπωλησίας. Τα στοιχεία που δίνω εγώ δείχνουν ότι αυτή θα μπορούσε να είχε γίνει από έναν απελπισμένο Βάρναλη που δεν ξέρει από πού θα βγάλει τον επιούσιο. Κι όμως δεν έγινε. Ο Βάρναλης δεν πούλησε. Κι ακριβώς αυτό φανερώνει το πόσο μεγάλος ήταν σαν προσωπικότητα. Μεγαλύτερος απ’ ότι τον ξέραμε μέχρι σήμερα. Το φώτισμα ενός τόσο σημαντικού στοιχείου- που μέχρι τώρα ήταν άγνωστο- στην προσωπικότητα του Κ. Βάρναλη (ότι δεν υποχώρησε υπό την απειλή της λιμοκτονίας και δεν εμπορεύτηκε την κυριότητα του έργου του) ανήκει ολοκληρωτικά στο Νίκο Σαραντάκο.-

  45. sarant said

    Ευχαριστούμε για το πολύ διαφωτιστικό σχόλιο. Προσωπικά βρήκα χρήσιμη την τεκμηρίωση για το κάψιμο βιβλίων, διότι ως τώρα είχα διαβάσει αρκετές φορές σχετικές αναφορές, αλλά δεν είχα δει πηγή. Ίσως και οι εφημερίδες της εποχής. Χμμμ, δεν είναι κακή ιδέα.

  46. ΚΕΕP CALM
    AND
    READ
    VARNALIS

  47. "ετεροδημότισσα" said

    @43κ. Πετρόπουλε,
    εννοούσα ότι σαν μια που ανήκω στο ευρύ κοινό όταν πρωτομπήκα και διάβασα την αρχική ανάρτηση σήμερα την αντιμετώπισα σαν μια φιλολογική διάσταση απόψεων για ένα θέμα που δεν μου φαίνεται ενδιαφέρον, ένα θέμα που απευθύνεται μόνο στους ειδικούς, μια λεπτομέρεια αν θέλετε. όταν διάβασα τα σχόλια, το θέμα πήρε άλλες διαστάσεις.

    Δέχομαι ότι για σας το γεγονός -το δέχομαι ως γεγονός αν σας ικανοποιεί- ότι ο Βάρναλης δεν πουλησε αυτά τα ποιήματά του είναι ενδεικτικό του μεγαλείου της προσωπικότητάς του.
    Εμένα όμως δεν με απασχολεί το μεγαλείο του ηθικού βίο ενος λογοτέχνη/ καλλιτέχνη του οποίου το έργο απολαμβάνω ή/ και θαυμάζω. Έχω θαυμάσει και απολαύσει καλλιτέχνες αυτοκαταστροφικούς, πόρνους, ναρκωμενείς, διαστροφικούς, διάολε μου αρέσουν και κάποιοι που κάποτε ύμνησαν το φασισμό.
    Αλλά ακόμα κι αν ο Βάρναλης είχε πουλήσει τα ποιηματάκια του για να ζήσει, δεν θα ακύρωνε το μεγαλείο του. ίσα ίσα …άνθρωποι είμαστε. Μα μη το πηγαίνω μακριά.
    αλήθεια τα ποιήματά αυτά τα έγραψε κατά παραγγελία έτσι δεν είναι; για να τα πληρωθεί ή όχι; σύμφωνα με κάποιες οδηγίες που θα έκαναν μπορετό να βρουν το δρόμο τους σε ένα αναγνωστικό, σε ένα βραβείο, σε ακόμα περισσότερα χρήματα. Καλά έκανε ο άνρθωπος. Αυτή ήταν η δουλειά του, η τέχνη του.
    όμως έχουν τα ποιήματα αυτά την ίδια λογοτεχνική αξία με τα άλλα του ποιήματα; που έγραψε από μέσα του; Αυτό θα με ενδιέφερε περισσότερο να το μάθω ως αναγνώστρια, του ευρέος κοινού.

  48. sarant said

    47: Εγώ δεν νομίζω ότι τα έγραψε κατά παραγγελία, και αυτό προσπαθώ να πω στο άρθρο. Αλλά για να τα συγκρίνουμε δεν είναι εύκολο, μια και θα πρέπει να βρούμε άλλα παιδικά ποιήματα δικά του.

  49. cronopiusa said

    Καλήσπέρα σας

    17
    αυτός που βγαίνει στην κορφή να τον ιδούνε άλλοι
    φαίνεται ακόμη πιο μικρός μ απόσταση μεγάλη

    Ο Βάρναλης διαβάζει :

    Να σ’ αγναντεύω θάλασσα
    Το αηδόνι
    Ο χορός των Ωκεανίδων
    Η μάνα του Χριστού
    Ο Οδηγητής

    Active Member – Καμπάνα (ποίηση Κώστα Βάρναλη)

  50. sarant said

    Νάσαι καλά, αυτή την Καμπάνα δεν την ήξερα, ενδιαφέρον έχει.

  51. BLOG_OTI_NANAI said

    Στο βιβλίο: Οντέτ Βαρών, Ελληνικός νεανικός τύπος (1941-1945), αναφέρει μια δημοσίευση του «Κορυδαλλού» με το όνομα του Βάρναλη στις 3 Νοεμβρίου 1944 σε έντυπο του «ΟΨΥΠ» (Οργανισμός Ψυχαγωγίας και Υγείας Παιδιού) (και ΕΔΩ).
    Πρέπει να είναι κοντινή χρονική περίοδος, ίσως λίγο μετά από αυτή που αναφέρεις στα «Καλλιτεχνικά Νέα».

  52. BLOG_OTI_NANAI said

    51: Τώρα πρόσεξα ότι εκδόθηκε πρώτη φορά με το όνομα του Βάρναλη «στο πρωτοχρονιάτικο τεύχος του 1944». Άρα, τον Νοέμβριο, μετά από 11 μήνες είναι λογικό να το γνώριζαν και στη Θεσ/νίκη τα μέλη του ΟΨΥΠ.

  53. BLOG_OTI_NANAI said

    Στην σχετική ιστοσελίδα για τον «Παράνομο Τύπο» υπάρχει και το εξώφυλλο που αναφέρει τη δημοσίευση του Βάρναλη. Σε σχετική υποσημείωση πάντως αναφέρει για τα «Καλλιτεχνικά Νέα» και τον όρο «ανεκτός» (τύπος).

  54. Gpoint said

    Καλημέρα

    Εμένα πάντως μου βγαίνει σαν πώληση χρήσης των ποιημάτων, χωρίς να το θεωρώ κακό, μειωτικό ή ο,τιδήποτε άλλο για τον Βάρναλη έτσι λειτουργεί ο εγκέφαλός μου ( ΠΑΟΚg’s και πρωτοπόρος γαρ)
    Οφείλω πάντως να διευκρινίσω πως το σκεπτικό μου είναι τελείως διαφορετικό από του Η.Κ.όπως και η εκτίμηση και η φιλία που έχω για ον Νικοκύρη

  55. παλιοσειρά said

    «Στο Αρχείο Βάρναλη υπάρχει η σχετική αλληλογραφία που τεκμηριώνει την αγοραπωλησία. Είναι μια συζήτηση δι’ αλληλογραφίας, Κώστα Βάρναλη – Επ. Παπαμιχαήλ, για την εξεύρεση τρόπου που θα διασφαλίζει τα πνευματικά δικαιώματα του Βάρναλη επί των ποιημάτων του. Από τις επιστολές προκύπτει ότι ο Βάρναλης έδωσε τα ποιήματα, έναντι αμοιβής, στον Επ. Παπαμιχαήλ, ο οποίος τα προόριζε για σχολική χρήση.»

    Τα νομικά εκδικούνται.

    «Πούλησε» και «διασφαλίζει τα πνευματικά δικαιώματα του» δεν πάνε μαζί. Γι’ αυτό έχω την εντύπωση ότι πολύ απλά ο Η.Κ., κατά το υπόδειγμα του Χάμπτυ Ντάμπτυ, χρησιμοποιεί τις λέξεις με δικό του τρόπο: ξεκινάει από την ρομαντική εικόνα του ποιητή που καβαλάει τη Μούσα (άστοχη εικόνα, αλλά θα άρεσε στον Βάρναλη το υπονοούμενο…), κι όταν με το καλό ξεπεζέψει και συνέλθει από τον μαγικό οίστρο, στέλνει το προϊόν σε λογοτεχνικό περιοδικό για δημοσίευση (δωρεάν), ή παίρνει τον δρόμο για τον εκδότη, να ασχοληθεί και με τα ταπεινά. Αν όμως ο εκδότης (ή ο επιμελητής ενός βιβλίου) πλησιάσει πρώτος τον ποιητή και τον ρωτήσει «έχεις γράψει / θα ήθελες να γράψεις κάτι – βρές κάτι κατάλληλο για την εξής χρήση», αυτό είναι «παραγγελία» κι αφού είναι «παραγγελία» εμπεριέχει και «πώληση» σε αυτόν που το παρήγγειλε.

    Εν τάξει, έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε. Φαντάζομαι κάπως έτσι θα περιέγραφε και τις οδηγίες προς τον Χαίντελ: «Στον θίασο έχουμε τον Σενεσίνο. Γράψε μιά άρια για άλτο καστράτο».

  56. Gpoint said

    Φίλε, η λογική εκδικείται, τα νομικά ποτέ
    από μ@λ@κίες άλλο τίποτε
    π.χ, έχει κάποιος δυο κόρες, πηδάει την μία αλλά διατηρεί την πατρική εξουσία στην άλλη
    οι σοβαροί νομικοί καγχάζουν όταν ακούν τηνέκφραση » νομική επιστήμη»

  57. Elias said

    Γιατί είναι τόσο σημαντικό αν πούλησε ή δεν πούλησε στίχους ο Βάρναλης;

  58. sarant said

    51-53: Δεν έχω δει τη δημοσίευση στο ΟΨΥΠ, μόνο την αναφορά της Οντέτ Βαρών. Αλλά κατά 90% είναι αναδημοσίευση από τα Καλλ. Νέα, και ίσως χωρίς καν να ρωτήσουν τον Βάρναλη, άλλωστε ήταν κι αυτοί αριστεροί.

    57: Εξαρτάται από τη σκοπιά που το βλέπεις. Κοσμοϊστορικό δεν είναι. Τη γνώμη που έχουμε για τον ποιητή δεν θα την αλλάξει. Αν όμως ασχολείσαι, είναι καλό θέμα για να γράψεις ένα φιλολογικό άρθρο την Κυριακή, κι έχει και προεκτάσεις (π.χ. σχετικά με την απαγόρευση βιβλίων ή τη χρήση της «βιτρίνας»).

    55: Καλό παράδειγμα αυτό με τον Χέντελ, που βέβαια πηγαίνει και σε όλα τα είδη θεάτρου.

  59. BLOG_OTI_NANAI said

    Μια βιογραφία καλό είναι να περιλαμβάνει κάθε λεπτομέρεια του χαρακτήρα ενός ανθρώπου. Όσο περισσότερα είναι γνωστά τόσο καλύτερα ζωντανεύει το πρόσωπο.

  60. Γιώργος Πετρόπουλος said

    Αν δεν πούλησε και υπάρχει ο ισχυρισμός ότι πούλησε δεν είναι σημαντικό Elias; Αν δεν πούλησε και υπάρχει ο ισχυρισμός ότι πούλησε, αυτός ο ισχυρισμός δεν πρέπει να ανασκευαστεί; Επιπλέον, αν δεν πούλησε σε μια στιγμή της ζωής του που θα μπορούσε να πουλήσει γιατί η επιβίωσή του ήταν υπό απειλή αυτό δεν πρέπει να ειπωθεί; Προσθέτει ή δεν προσθέτει αυτό στην προσωπικότητα ενός ανθρώπου, που σημειωτέον, δεν ήταν ένας απλός ποιητής αλλά ένας κοινωνικός αγωνιστής με σημαντική συνεισφορά στην πάλη των ιδεών;

    Μπορεί κάποιος να πει τούτο: Τι με ενδιαφέρει εμένα; εμένα μου αρέσουν τα ποιήματά του ή δεν μου αρέσει καθόλου το έργο του. Τον θεωρώ ασημαντότητα. Αυτό είναι μια προσωπική στάση απέναντι σε έναν λογοτέχνη, έναν δημιουργό γενικά. Αλλά από την στιγμή που αυτός δεν απασχολεί μόνο έναν άνθρωπο- αν ήταν έτσι θα τον ήξερε μόνο ένας- αλλά μια ολόκληρη κοινωνία, μια ολόκληρη χώρα, από τη στιγμή που έχει σφραγίσει τον πολιτισμό και την σκέψη μας- όποια γνώμη κι αν έχουμε γι’ αυτόν- οφείλουμε να μελετάμε την προσωπικότητά του μέσα στο χρόνο. Χώρια που είναι αδύνατο να προσεγγίσεις το έργο ενός δημιουργού έξω από την προσωπικότητά του.
    Οι δημιουργοί, δεν γράφουν κλεισμένοι σε ένα δωμάτιο όπου κοιτάνε το ταβάνι και τους έρχεται έμπνευση. Οι δημιουργοί εσωτερικεύουν αυτό που συμβαίνει γύρω τους, στην κοινωνία και στην εποχή τους, το διυλίζουν μέσα από το προσωπικό τους στοιχείο (τις γνώσεις, την παιδεία, την εμπειρία τους, τις προσωπικές τους ιδιομορφίες, τον χαρακτήρα τους δηλαδή και την κοινωνική και ιστορική τους συνείδηση) και το εξωτερικεύουν με το έργο τους.

  61. "ετεροδημότισσα" said

    @48
    έχοντας διαβάσει μόνο τη δική σας ανάρτηση όσον αφορά την παραγγελία μου φαίνεται ότι κι εσείς μόνο υποθέσεις κάνετε ενώ ο κ. Καναβάτος ακολουθεί έναν συλλογισμό πιο πειστικό σε μένα τουλάχιστον.
    Γιατί είναι δύσκολο να βρεθούν άλλα παιδικά ποιηματάκια για σύγκριση; αν δεν συνήθιζε ο Βάρναλης να γράφει τέτοια, αυτό συνηγορεί στην υπόθεση της παραγγελία.

    @59
    κ. Πετρόπουλε το θέμα είναι ότι γι εσάς το να πούλησε είναι ηθικά μεμπτό ενώ για μένα όχι. έπειτα ας μην γελιόμαστε ο καβγάς εδώ είναι για το αν πούλησε τα συγκεκριμένα παιδικά ποιηματάκια. κάτι το οποίο δεν συζιότιοταν ή ακουγόταν ας πούμε πίσω απ’ την πλάτη του ποιητή για δεκαετίες αλλά το θέμα δημιουργήθηκε εκ του μη όντως από τους μετέπειτα ερευνητές του έργου του και , από,τι καταλαβαίνω, ιδεολογικούς του συνοδοιπόρους (έχει κι αυτό τη σημασία του ως προς την αντικειμενικότητα του ερευνητη).
    Αν σε 5 χρόνια από τώρα ανακαλύπτατε ότι ο Βάρναλης πούλησε κάποια άλλα έργα του εκείνη την περίοδο, κάποια που ούτε καν το υποψιαζόσασταν; Το ’37 ήταν δύσκολο αλλά δεν συγκρίνοταν με το ’41 ας πούμε. Αν όντως κάτι είχε πουλήσει ο άνρθωπος, θα άλλαζε άρδην η γνώμη σας γι αυτόν;
    Αν ανακαλύπτατε ότι ναι μεν δεν πούλησε τότε ο Βάρναλης αλλά πχ εκδιδόταν η γυναίκα του για να τα φέρει βόλτα, να θρέψει τα παιδάκια της που λέμε, τι θα λέγατε; μα τι ακέραιος χαρακτήρας ο Βάρναλης μόνο που η γυναίκα του ήταν πουτάνα;
    Δεν είναι σημαντικό αν τα πούλησε ή όχι, ή αν πούλησε κάποια άλλα. Ειδικά αν τα έγραψε γι αυτό το σκοπό.
    και οι αγωνιστές δεν είναι επ’ ουδενί άγιοι, αυτήν την καραμέλα ήλπιζα ότι την είχαμε ξεπεράσει.

  62. sarant said

    61: Κακαβάνης πάντως.

  63. Γιώργος Πετρόπουλος said

    Λέει ο Gpoint: «Εμένα πάντως μου βγαίνει σαν πώληση χρήσης των ποιημάτων». Καταλαβαίνω τι θέλει να πει αλλά επιτρέψτε μου ορισμένες διευκρινήσεις.

    Το δικαίωμα χρήσης είναι ένας νομικός όρος με ευρύτατη σημασία. Δηλαδή για ένα πράγμα που έχει χρησιμότητα οι χρήσεις είναι πάρα πολλές. Π.χ. Ένα λογοτεχνικό βιβλίο έχει εκδοτική χρήση, έχει εμπορική χρήση, έχει αναγνωστική χρήση, έχει χρήση στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στις μέρες μας στην τηλεόραση, στα σχολικά βιβλία, στον τύπο (ημερήσιο και περιοδικό), ως βιβλιογραφική πηγή κ.ο.κ.

    Οι χρήσης ορίζονται κάθε φορά με συμφωνητικό ανάμεσα στον κάτοχο των πνευματικών δικαιωμάτων και στον ενδιαφερόμενο προς χρήση εκτός από εκείνες τις περιπτώσεις όπου η χρήση είναι ελεύθερη. Π.χ. δεν μπορώ να βάλω σε ένα βιβλίο μου ή σε ένα κείμενό του το βιβλίο κάποιου άλλου ή κεφάλαια από αυτό. Μπορώ όμως χωρίς να τον ρωτήσω να βάλω εκτενή αποσπάσματα για να τεκμηριώσω την δική μου δουλειά. Από την άλλη μπορώ να κάνω οποιαδήποτε χρήση της δουλειάς του άλλου εφόσον έχει παρέλθει ο χρόνος που ορίζει ο νόμος ότι τα πνευματικά δικαιώματα είναι ενεργά.

    Πώληση δικαιώματος χρήσης σημαίνει: Παίρνω το αντίτιμο που ζητάω και χάνω κάθε δικαίωμα πάνω σε αυτό που πούλησα το οποίο πλέον περνάει στα χέρια του αγοραστή. Με τους συγγραφείς (ποιητές, διηγηματογράφους, δημοσιολόγους, επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων κλπ) και τους εκδοτικούς οίκους- κατά κανόνα- δεν συμβαίνει ποτέ αυτό. Τι συμβαίνει: Ο συγγραφέας παραχωρεί το δικαίωμα έκδοσης και εμπορικής εκμετάλευσης του έργου του στον εκδότη έναντι αμοιβής που μπορεί να είναι κατ’ αποκοπή (ένα εφάπαξ ποσό) ή με την μορφή του ποσοστού επί της λιανικής πωλήσεως για τον αριθμό των αντιτύπων που έχουν πουληθεί. Η παραχώρηση ορίζεται χρονολογικά ή μπορεί και να μην ορίζεται. Τα ελληνικά όμως δικαστήρια έχουν δεχτεί πως αν ο εκδότης σταματήσει την έκδοση ενός βιβλίου για 5 χρόνια, ο συγγραφέας απελευθερώνεται και μπορεί να παραχωρήσει τα δικαιώματα έκδοσης και εμπορικής εκμετάλλευσης σε άλλο εκδότη.

    Την υψηλή κυριότητα πάνω στο έργο του ο συγγραφέας δεν την χάνει ποτέ επειδή παραχώρησε στον εκδότη δικαίωμα έκδοσης και εμπορικής εκμετάλευσης. Γι’ αυτό και στα βιβλία του υπάρχει πάντα το όνομά του που υποδηλώνει πως είναι δικό του έργο. Του ανήκει.

    Ο εκδότης, ακόμη και όταν χάσει τα δικαιώματα έκδοσης και εμπορικής εκμετάλλευσης, διατηρεί τα πνευματικά δικαιώματα στη μορφή του έργου που εξέδωσε. Δεν μπορείς δηλαδή να βγάλεις ένα βιβλίο στον Καστανιώτη κι όταν τελειώσεις με αυτόν, να πας στον Πατάκη και να κάνεις φωτοαντιγραφική επανέκδοση της έκδοσης που έβγαλες στον Καστανιώτη. Ακόμη κι αν αφαιρέσεις τα εμπορικά σήματα του Καστανιώτη, αν βγάλεις αλλού το βιβλίο με πανομοιότυπη μορφή θα σε πάνε μέσα.

    Στα συμβόλαια με τους εκδότες προβλέπονται και οι πιθανές άλλες χρήσεις ενός βιβλίο (θέατρο, κινηματογράφος, ίντερνετ, τηλεόραση κλπ). Οι εκδότες συνήθως δένουν τους συγγραφείς ώστε να μην πάνε μόνοι τους να διαπραγματευτούν αυτές τις χρήσεις αλλά η διαπραγμάτευση να γίνει μόνο μέσω του εκδότη. Και οι συγγραφείς, συνήθως βάζουν όρο ότι έχουν πρόσθετα δικαιώματα από τις άλλες χρήσεις.

    Στην περίπτωση των ποιημάτων του Βάρναλη διακρίνουμε- από τις επιστολές του Έλατου- τα εξής δικαιώματα χρήσης:

    Α) Δικαίωμα έκδοσης και εμπορικής εκμετάλευσης. Αυτό το δικαίωμα παραχωρείται στον εκδοτικό οίκο έναντι αποζημίωσης.

    Β) Δικαίωμα χρήσης σε σχολικά βιβλία έναντι αμοιβής.

    Γ) Έσοδα που μπορούν να προκύψουν από άλλες πηγές (π.χ. Βράβευση η οποία συνοδεύεται από χρηματικό ποσό.

    Δεν νομίζω ότι μου διαφεύγει κάτι. Αλλά στην περίπτωση που μου διαφεύγει το πράγμα δεν αλλάζει.

    Αν δείτε την αλληλογραφία του Έλατου προς τον Βάρναλη θα διαπιστώσετε ότι ο Βάρναλης δεν πουλάει καμία από αυτές τις χρήσεις. Παραχωρεί και παλεύει να διασφαλίσει ότι η παραχώρηση που κάνει- επειδή ο ίδιος δεν μπορεί να υπογράψει κανένα συμβόλαιο- δεν θέτει επ’ ουδενί σε αμφισβήτηση την κυριότητά του πάνω στο έργο του και στα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή την κυριότητα.

    Συνεπώς δεν έχουμε καμία πώληση χρήσης. Έχουμε παραχώρηση χρήσεων έναντι αμοιβής με την ιδιαιτερότητα ότι ο κάτοχος του προς χρήση υλικού δεν μπορεί ο ίδιος να εμφανιστεί και να κάνει τις σχετικές συμφωνίες. Έτσι φροντίζει να εξασφαλίσει ένα ιδιωτικό συμφωνητικό- με αυτόν που χρησιμοποιεί ως βιτρίνα- που να ορίζει επακριβώς ποιο είναι το έργο του πάνω στο οποίο έχει δικαιώματα. Ταυτόχρονα αρνείται να δεχτεί έναν χρονικό ορίζοντα (πέντε χρόνια ή όσο θα ζει ο Έλατος) στο πλαίσιο του οποίου δεν θα μπορεί να κάνει ό,τι θέλει το έργο του.-

  64. "ετεροδημότισσα" said

    @62
    χίλια συγγνώμη ζητώ, το λάθος ήταν εκ παραδρομής γιατί εχώ έναν Καναβάτο γνωστό.
    Φυσικά Κακαβάνης.
    αλλά ούτε το βιβλίο του θα αγοράσω ούτε το δικό σας. Μπορεί κάποτε να διαβάσω κανα ποιηματάκι του Βάρναλη στην κορούδα μου και να της λέω μετά «Για αυτό το ποιημάτακι σχίστηκαν παλικάρια αν πουλήθηκε ή όχι» , έστι κι αλλιώς με θεωρεί λίγο λαλημένη το παιδι 🙂

  65. Γιώργος Πετρόπουλος said

    Αγαπητή «ετεροδημότισσα» εγώ δεν έθεσε κανένα ηθικό ζήτημα γύρω από το αν πούλησε ή δεν πούλησε ο Βάρναλης. Κι αν είχε πουλήσει θα ήμουν σε θέση να ερμηνεύσω γιατί το έκανε. Έδωσα όσο μπορούσα πιο σύντομα το αντικομουνιστικό νομικό πλαίσιο της μεταξικής δικτατορίας την περίοδο που Βάρναλης και Έλατος διαπραγματεύονταν. Θα μπορούσα να πω πολύ περισσότερα ώστε κι ο πιο αδαής να αντιληφθεί την κατάσταση του Βάρναλη. Κάτι που φυσικά δεν έκανε ο κ. Κακαβάνης κι ας ούρλιαζα, όταν είχαμε διπλωματικές σχέσεις, ότι δεν μπορεί να γράφει και δεν μπορεί να ερμηνεύει πρόσωπα, γεγονότα και καταστάσεις έξω από την ιστορική εποχή στην οποία λαμβάνουν χώρα.

    Ο κ. Κακαβάνης παρουσιάζει ως δική του μεγάλη ανακάλυψη δύο πράγματα: Το ένα είναι ότι ο Βάρναλης εξέδωσε παιδικά ποιήματα με το όνομα του Νώντα Έλατου. Αυτό, όμως, πριν από τον κ. Κακαβάνη μας το είχε πει η Θεανώ Μιχαηλίδου. Το δεύτερο είναι ότι ο Βάρναλης τα πούλησε αυτά τα ποιήματα στον Έλατο. Αυτό είναι αναληθές και ο απέδειξε ο Ν. Σαραντάκος.

    Εγώ τοποθετούμε σε ένα άλλο ερώτημα μιας και ξεμπερδέψαμε με τις… ανακαλύψεις του κ. Κακαβάνη. Το θέμα με τα παιδικά ποιήματα του Βάρναλη έχει αξία για οποιαδήποτε δημοσίευση; Κατηγορηματικά λέω πως έχει. Κι από τη στιγμή που έχει, πρέπει να εξηγήσουμε σ’ αυτόν που θα μας διαβάσει την αιτία που ο Βάρναλης δεν έβγαλε μόνος του τα ποιήματά του αλλά μέσω ενός άλλου προσώπου και με το όνομα αυτού; Πρέπει να εξηγήσουμε. Πρέπει να πούμε τι ακριβώς γίνεται με τις επιστολές του Έλάτου, σε τι ακριβώς αναφέρονται, ποιο ήταν το επίμαχο θέμα τους; Πρέπει. Κατηγορηματικά πρέπει. Αφού πρέπει, θα πρέπει να έχουμε κι ένα συμπέρασμα. Το συμπέρασμα του κ. Κακαβάνη είναι πως πρόκειται για αγοραπωλησία. Το σωστό συμπέρασμα για μένα- που ο Νίκος το απέδειξε με τετράγωνη λογική- είναι πως δεν έγινε καμία αγοραπωλησία αλλά πρόκειται για μια αγωνιώδη προσπάθεια του Βάρναλη να διασφαλίσει την κυριότητα στο έργο του και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή παρά το γεγονός ότι ήταν σε πολύ δύσκολη- βιοποριστικά- θέση.
    Αν είχε πουλήσει, αυτό θα μείωνε σε κάτι την προσωπικότητά του με δεδομένη την δύσκολη θέση του; Κατηγορηματικά όχι.
    Το ότι δεν πούλησε, όμως- ενώ απειλούνταν με λιμοκτονία-, πρόκειται για μια στάση ζωής που τον εξυψώνει ως προσωπικότητα. Τόσο απλά είναι τα πράγματα. Αυτά είπα πολύ πιο σύντομα και με διαφορετικούς τρόπους. Και πρόσθεσα και κάτι άλλο: Αυτή την πλευρά της προσωπικότητας του Βάρναλη, σε μια δύσκολη στιγμή γι’ αυτόν, την έχουμε χάρη στο Ν. Σαραντάκο.

  66. "ετεροδημότισσα" said

    καταλαβαίνω πόσο δέος μπορεί να προκαλεί το «προτίμησε να πεθάνει απ’ την πείνα παρα να….» αλλά εμένα μου φαίνεται χαζομάρα.
    Αλλά πάλι είμαι μάνα και οι μάνες είναι κατα βάση ανήθικα πλάσματα όπως είπε μια ηρωίδα της Ούρσουλα λε Γκεν στο «The dispossessed»

    φυσικά σε όλα τα άλλα δεν έχω λόγο να διαφωνώ μαζί σας. Εσείς ξέρετε καλύτερα το αντικείμενό σας και τι αξίζει να δημοσιευτεί και τι όχι.

  67. Spiridione said

    Κάποια σκόρπια σχόλια. Προς Ετεροδημότισσα: Νομίζω ότι αυτό που επισημαίνει κυρίως ο Νικοκύρης στο άρθρο του (και ο κ. Πετρόπουλος στα σχόλιά του) είναι ότι όταν κάποιος γράφει ένα εξειδικευμένο άρθρο ή ένα βιβλίο ή μια βιογραφία για τη ζωή ή το έργο ενός ανθρώπου, ενός λογοτέχνη ή οποιουδήποτε τέλος πάντων, οφείλει να προσπαθεί να μην γράφει ανακρίβειες. Αυτό είναι κάτι το αντικειμενικό και είναι το πιο βασικό για μένα. Από κει και πέρα, το αν το συγκεκριμένο γεγονός είναι σημαντικό ή όχι, αυτό κατά τη γνώμη μου είναι κάτι το υποκειμενικό. Μπορεί για σας να μην έχει σημασία, για κάποιους άλλους ανθρώπους μπορεί να έχει. Ο κ. Η.Κ. έγραψε ένα εκτενές άρθρο, στο οποίο αναλύει μια συγκεκριμένη ενέργεια του Βάρναλη, άρα το θεώρησε ως ένα σημαντικό γεγονός που πρέπει να γίνει γνωστό, και απ’ την πλευρά του ο Νικοκύρης έκρινε ότι αξίζει να ανασκευαστεί αυτή η (κατά τη γνώμη του) ανακρίβεια σχετικά με το γεγονός αυτό.
    Για τα θέμα τώρα του αν πούλησε και τι πούλησε ο Βάρναλης και τι διαφορές υπάρχουν: Σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να υπεισέλθω σε νομικά θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας τα οποία είναι σύνθετα και δεν τα ξέρω και καλά. Θα πω μερικά γενικά πράγματα, χωρίς πολλές λεπτομέρειες. Υπάρχει μια βασική διάκριση στο σημερινό δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας (Ν. 2121/1993), που υπήρχε σίγουρα και στο προγενέστερο δίκαιο, αλλά πιθανόν με κάποιες διαφορές: Αφενός μεν υπάρχει το περιουσιακό δικαίωμα του δημιουργού, δηλ. το δικαίωμα εκμετάλλευσης, χρήσης του έργου κλπ, αφετέρου δε το ηθικό δικαίωμα, δηλ. το δικαίωμα της πατρότητας πάνω στο έργο, το δικαίωμα της δημοσίευσης, της διατήρησης της ακεραιότητας του έργου, της υπαναχώρησης (μετάνοιας) κλπ. Όλα αυτά που αναφέρονται στα σχόλια παραπάνω, για τα δικαιώματα χρήσης, εκμετάλλευσης κλπ. περιλαμβάνονται στο περιουσιακό δικαίωμα του δημιουργού, το οποίο μεταβιβάζεται κανονικά (με κάποιους περιορισμούς που θέτει ο νόμος) και είναι η συνήθης πρακτική. Δηλαδή όταν κάποιος πηγαίνει σε έναν εκδοτικό οίκο, οπωσδήποτε θα συνάψει κάποια σύμβαση μεταβίβασης περιουσιακών δικαιωμάτων (εκτός από ακραίες περιπτώσεις, όταν κάποιος εκδίδει μόνος του ένα έργο ή όταν χαρίζει τα έργα του). Τα ηθικά δικαιώματα του δημιουργού θεωρούνται καταρχήν αμεταβίβαστα (υπό προϋποθέσεις μπορεί να μεταβιβαστεί μέρος αυτών). Το ηθικό δικαίωμα άλλωστε εξακολουθεί να έχει ισχύ και μετά τη λήξη προστασίας του περιουσιακού δικαιώματος. Υπάρχει σήμερα μάλιστα διάταξη (άρθρο 29 Ν. 2121/93) που προβλέπει ότι μετά τη λήξη της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, το Δημόσιο, εκπροσωπούμενο από τον Υπουργό Πολιτισμού, μπορεί να ασκεί τις εξουσίες αναγνώρισης της πατρότητας του δημιουργού και τις εξουσίες προστασίας της ακεραιότητας του έργου που απορρέουν από το ηθικό δικαίωμα. Αυτό που περιγράφει ο Η.Κ. στο άρθρο του είναι μία μεταβίβαση από τον Βάρναλη του (θεμελιώδους) ηθικού δικαιώματός του της πατρότητας των συγκεκριμένων έργων του (ποιημάτων), που οπωσδήποτε δεν είναι κάτι συνηθισμένο. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, μια τέτοια σύμβαση πιθανότατα θα κρινόταν από ένα δικαστήριο ως άκυρη και το τίμημα αυτής της αγοραπωλησίας δεν θα μπορούσε να αναζητηθεί δικαστικά. Και αυτό, πάλι κατά τη γνώμη μου, συμβαίνει όχι μόνο για την προστασία του έργου του δημιουργού, αλλά και γιατί μια τέτοια μεταβίβαση έχει τέτοια ηθική απαξία που δεν αξίζει να προστατευτούν τα συμβαλλόμενα μέρη. Από τα στοιχεία δε που παραθέτει ο Νικοκύρης στο άρθρο του κι εγώ συμφωνώ ότι δεν έγινε εν προκειμένω μεταβίβαση του ηθικού δικαιώματος της πατρότητας του έργου από τον Βάρναλη.

  68. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    49. αυτός που βγαίνει στην κορφή να τον ιδούνε άλλοι
    φαίνεται ακόμη πιο μικρός ‘π΄ απόσταση μεγάλη.

  69. Γιώργος Πετρόπουλος said

    Αντιλαμβανόμενος ότι κλείνει σιγά- σιγά αυτή η συζήτηση θα ήθελα να αναλάβω, δημόσια, μια ευθύνη που έχω. Τον Σαραντάκο εγώ τον έμπλεξα με τον κ. Κακαβάνη. Ήταν εκεί στα 2008- 2009. Ο κ. Κακαβάνης είχε φτιάξει ένα βιβλίο για τον Δαίμονα του Τυπογραφείου. Τον πήγα σε έναν φίλο μου εκδότη και του το έβγαλε και στη συνέχεια ήταν να κανονιστεί η εκδήλωση παρουσίασης της έκδοσης. Μου λέει ο κ. Κακαβάνης που ήξερε τις σχέσεις μου με τον Νίκο: «Θέλω να έρθει ο Σαραντάκος να μιλήσει στην παρουσίαση».

    Ο Νίκος πήγε και μίλησε χωρίς τον παραμικρό ενδοιασμό. Κι από τότε άρχισαν όλα. Ο κ. Κακαβάνης απευθυνόταν απευθείας στον ίδιο για ότι ήθελε. Έτσι τον ξαναείχε ομιλητή το 2012 στο δεύτερο βιβλίο του για τον Βάρναλη.

    Μέχρι τον Σεπτέμβρη του 2012 δύο ήταν οι άνθρωποι στους οποίους απευθυνόταν ο κ. Κακαβάνης και ζητούσε γνώμες, συμβουλές, παρατηρήσεις κλπ για ό,τι έκανε και για ότι σκεφτόταν να κάνει. Ο ένας ήταν ο Νίκος Σαραντάκος και ο άλλος εγώ. Μετά, εγώ έκοψα τις διπλωματικές σχέσεις με τον κ. Κακαβάνη κι έμεινε ο Νίκος μέχρι πρόσφατα.

    Τι αξία έχουν όλα αυτά; Για μένα έχουν. Με στεναχώρησε πολύ ο άθλιος τρόπος με τον οποίο αυτός ο άνθρωπος μιλάει για το Νίκο. Όχι μόνο εδώ αλλά και αλλού. Νιώθω συνυπεύθυνος για ό,τι συνέβη παρόλο που εγώ έχω ακούσει χειρότερα.

    Θα μπορούσα να ανασκευάσω ένα- προς ένα αυτά που λέει ο κ. Κακαβάνης κι έχουν προσωπικό τόνο. Θα μπορούσα να φέρω πλήθος αποδείξεων για να φανεί ότι ο άνθρωπος είναι μόνο υβριστής και αχάριστος. Δεν το κάνω γιατί δεν έχει αξία. Θα μπορούσε να το κάνει και ο Νίκος. Δεν το κάνει και καλά κάνει.

    Αρκούμαι σε μία παρατήρηση.

    Ας υποθέσουμε ότι ο κ. Κακαβάνης έχει απόλυτο δίκιο σε όσα ξεστομίζει σε βάρος του Νίκου. Τίθεται ευθέως το ερώτημα: Γιατί δεν είχε κόψει σχέσεις μαζί του εδώ και χρόνια; Γιατί τον είχε ομιλητή στην παρουσίαση του βιβλίου του για τον Βάρναλη; Γιατί του εμπιστευόταν τις όποιες δουλειές έκανε σε όλες τις φάσεις της παραγωγής; Γιατί ζητούσε τη γνώμη του για κάθε τι; Γιατί ζητούσε τη βοήθειά του; Ή ο Σαραντάκος είναι όπως τον παρουσιάζει ο κ. Κακαβάνης οπότε ο τελευταίος δεν είχε καμία δουλειά μαζί του ή ο κ. Κακαβάνης είναι ψεύτης και συκοφάντης και δεν διστάζει μπροστά σε τίποτα από την στιγμή που ο Νίκος τόλμησε (προφανώς δεν είχε το δικαίωμα κατά την κακαβάνειο λογική) να κάνει φύλλο φτερό το παραμύθι της αγοραπωλησίας των ποιημάτων του Βάρναλη;

    Τα συμπεράσματα δικά σας.

  70. Idomeneo said

    Η ενταση της επιθεσης καθως και η προσπαθεια πληρους αποδομησης, τοσο ηθικης οσο και επιστημονικης υποστασης του ΝΚ μου κινει την υποψια οτι ο κυριος Σαραντακος και η σεχτα του δεν εκφραζει τα πλερια ( sic ! ) συμφεροντα της εργατικης ταξης, ειδικα δε οταν σχολιαζει το εργο του Κ. Βαρναλη το οποιο και αποτελει παρακαταθηκη του ενος και μοναδικου δογματος. Η μισαλλοδοξια σε ολο της το μεγαλειο τους. Απλα με φοβιζει η σκεψη το τι ειναι σε θεση να πραξουν αυτοι οι ανθρωποι οταν αποκτησουν εξουσια …

  71. sarant said

    70: Πείτε μας τώρα ποιος είναι ο ΝΚ: Διασταύρωση του ΝΣ και του ΗΚ;

  72. Idomeneo said

    Σορρυ, mea culpa, η αδυναμια διορθωσης του κειμενου μετα την αποστολη δημιουργει τετοιες παρεξηγησεις … Σαφεστατα εννοουσα ΝΣ ητοι Νικος Σαραντακος … εξαλλου θωρω οτι απο το κειμενο ειναι σαφες σε ποιον αναφερομαι… η ειρωνια ειναι προδηλη που δεν χρηζει επεξηγησεων …

  73. sarant said

    72: Εγώ το κατάλαβα, αλλά καλύτερα να έχουμε επιβεβαίωση από τον αρμόδιο 🙂

  74. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #70
    Είναι προφανές νομίζω (επιγραφική είναι η ειδικότητά μου): Ν(ικο)Κ(ύρης) 🙂

  75. Idomeneo said

    @74 Ευχαριστω για την εστω και ετεροχρονισμενη υποστηριξη 🙂

  76. Δεν συμμετείχα στη συζήτηση μιας και είχα τίποτα να προσθέσω.
    Ωστόσο κάτι με ξεπερνά ως άνθρωπο και ως μαζικό φορέα, που λέγανε παλιά οι Πασόκοι.
    1. Ο Βάρναλης είναι ένας εμβληματικός ποιητής για την Αριστερά και το ΚΚΕ, ειδικότερα.
    2. Κάποιος μελετητής δημοσιεύει ένα κείμενο ότι ο Βάρναλης πούλησε την ύλη του.
    3. Ένας δεύτερος μελετητής ανασκευάζει αυτή τη θέση.
    4. Εμφανίζεται ο πρώτος μελετητής και κατηγορεί τον δεύτερο πως -μεταξύ των άλλων- το κάνει για λόγους αντιΚΚΕδίλας.

    Δεν κολλάει, δεν κολλάει…

  77. Πολύ κακό για τίποτα. Αβλεψίες, παροράματα και γίνεται καβγάς! Έλεος! Δεν πρέπει να γίνονται αυτά σε ιστολόγιο όπου επικοινωνούμε κυρίως.

    Και τα δικά μου έχουν μερικές φορές καθυστερήσει. δυο φορές με ανάγκασε ν’ αλλάξψ ‘΄ονομα. έγινα ξαφνικά Λέωνικος με ελληνικά.

    Δεν υπάρχει δόλος όπως αποδείχτηκε.

    ΑντιΚΚΕ… Ναι, εκεί υπάρχει θέμα, αλλά μήπως αυτοἰ που είναι σήμερα, ακόμα στο ΚΚΕ δεν είναι αντιΚΚΕ; Τότε πώς το παραλίγο 17% εγγίζει το 6%. Πέθαναν οι αγωνιστές; Πού είναι το βιβλιαράκι με τις 5 διαλέξεις; Και η ιδεολογική μονολιθικότητα; Στην τσέπη της κ. Καννέλη; Κάποτε πετάγαμε έξω για ψύλλου πήδημα, επειδήη Μαρίκα δεν άφηνε το φίλοτης που ήταν αριστεριστής ή αναθεωρητής. Τώρα ψάχνουμε τη Μαρίκα αλλά δεν τη βρίσκουμε πουθενά! Πού είναι η Μαρίκα;

  78. Idomeneo said

    Αγαπητε Λεωνικε, θετεις ενα συγκλονιστικα υπαρξιακο ερωτημα στο οποιο πρεπει να απαντησει το μαρξιστικο ιεαρατειο του ΚΚΕ…

  79. Idomeneo said

    ιερατειο

  80. Λ said

    Πολύ ενδιαφέρουσα η συζήτηση. Είμαι περίεργη γιατί ενώ στη σύνθεση μουσικής και στις εικαστικές τέχνες αλλά ακόμα και στο θέατρο είναι αποδεκτή η ανάθεση έργου στον καλλιτέχνη ενώ στη λογοτεχνία όπως και να το κάνουμε θεωρείται μειωτικό.
    Υπάρχουν και οι γνωστοί καβγάδες, όπως πχ αυτός του Rodin με το δήμο Παρισιού επειδή το έργο δεν ικανοποίησε, οπότε ο γλύπτης προχώρησε και φιλοτέχνησε το έργο με δικά χρήματα.

    Κρίμα δεν ξέρω πως να αναρτώ λίκνα από το κινητό

  81. Καλημέρα, με καθυστέρηση. Είμαι ο εγγονός του Έλατου, που δεν τον γνώρισα, καθώς πέθανε το 1951, 2 χρόνια πριν γεννηθώ. Στην υπόθεση «οι αντίστοιχες του Βάρναλη, αν έχουν σωθεί, θα βρίσκονται στο αρχείο του Έλατου» έχω δυστυχώς να απαντήσω ότι αρχείο δεν υπάρχει, καθότι ο θάνατός του Έλατου φρικτός, σε πυρκαγιά που ξέσπασε στο ισόγειο του σπιτιού όπου έμενε, στο Μεταξουργείο. Ήταν αποθήκη καυσίμων του Ρέστη (παππού του σημερινού) και η έκρηξη μπορούμε να υποθέσουμε ότι έγινε από ανάφλεξη φυλασσόμενης βενζινης, παρότι η αποθήκη είχε δηλωθεί ως αποθήκη πετρελαίου. Αντιγράφω απόσπασμα από το Νεότερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό, εκδόσεις «ΗΛΙΟΣ», Τόμος ΙΕ΄ Σελ. 453: «….Δημοτικιστής και μέλος του Εκπαιδευτικού Ομίλου υπήρξε ο πρώτος συγγραφέας βιβλίου στη δημοτική γλώσσα, του αλφαβηταρίου που εκδόθηκε το 1917, μετά την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Εγραψε διάφορα άρθρα και μελέτες σε παιδαγωγικά βιβλία. Υπήρξε και ποιητής έχοντας εκδώσει το 1937 τη συλλογή παιδικών ποιημάτων «Ο Κορυδαλλός» και κατά το έτος 1941, τις παραμονές της γερμανικής επίθεσης, συλλογή ποιημάτων με τίτλο «Στα παλληκάρια μας» αφιερωμένα στους μαχητές του πολέμου 1940-41. Επίσης άφησε συλλογή ανεκδότων ποιημάτων. Βρήκε τραγικό θάνατο στην Αθήνα, το έτος 1951, θαμμένος στα ερείπια της αποτεφρωθείσας, συνεπεία εκρήξεως και πυρκαγιάς, οικίας του»….Όσον αφορά την σχέση με τον Βάρναλη, από το 1913 έως το 1922 ο Έλατος με την σύζυγο και τα 5 παιδιά τους έμεναν στον Πειραιά, όπου ο Βάρναλης (από στοιχεία του ΒιβλιοNet) ήταν καθηγητής στο Γυμνάσιο από 1917 έως το 1919. Ο πατέρας μου και η μεγαλύτερη αδερφή του Καλλιόπη (θεία μου που επίσης δεν γνώρισα) από του αφηγήσεις του πατέρα μου τον είχαν φιλόλογο. Δεν αποκλείεται ο Έλατοςνα είχε αναπτύξει φιλία μαζί του από τότε, παρακολουθώντας και ζωηρά ενδιαφερόμενος για την εκπαίδευση των παιδιών του…Για το αναγνωστικό της Β’ Δημοτικού «Πέτρος Λάρας» του 1917 και την κριτική που του άσκησε η Πηνελόπη Δέλτα θα προσπαθήσω να φωτίσω την εποχή σε μια διάλεξη την Παρασκευή, 10 Οκτωβρίου 2014 με τίτλο «Μια διαμάχη του 1918: Ορισμένες εμμονές του αστισμού για ‘ηθικοπλαστικά’ πρότυπα στους αφηγηματικούς χαρακτήρες των αναγνωστικών του δημοτικού» στο Ωδείο Μανώλης Καλομοίρης, Μάγερ 18 και Μαιζώνος 8, Πλατεία Βάθης (!9.30) στο πλαίσιο του Φεστιβάλ «το Μικρό Παρίσι των Αθηνών». Σας βρήκα προετοιμαζόμενος γι αυτήν, και πάλι καλημέρα!

  82. sarant said

    Κύριε Παπαμιχαήλ καλημέρα σας! Σας ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο, που δείχνει βέβαια και τις απίθανες δυνατότητες που προσφέρει το Διαδίκτυο.

    Εύχομαι καλή επιτυχία στη διάλεξη. Δεν θα μπορέσω να παρευρεθώ επειδή είμαι εκτός Ελλάδος αυτό τον καιρό, αλλά αν δεν είναι κόπος κι αν έχετε το γραπτό κείμενο της διάλεξης θα σας παρακαλούσα να μου το στέλνατε, μετά τη διάλεξη βέβαια, στη διεύθυνση sarantπαπάκιpt.lu.

  83. Πρόταση & Σχόλιο said

    Προτείνω: (ή ίσως: επιβάλλεται) > (ή, ίσως, επιβάλλεται)

    Κατά τ’ άλλα, να πω ότι είναι απαράδεκτο και θλιβερό άνθρωποι που υποτίθεται ότι ασχολούνται σοβαρά με τον λόγο, γενικότερα, και την ελληνική γλώσσα ειδικότερα (και κάνουν «επιστημονική έρευνα»), να μην μπορούν να γράψουν πέντε λέξεις στη σειρά χωρίς λάθος. Σίγουρα αυτό έχει να κάνει με το πληκτρολόγιο, ως ένα σημείο, αλλά νομίζω πως ορισμένα κενά και κάποιες εκφραστικές στρεβλώσεις αποκαλύπτουν ένα άλλο πρόβλημα, κάποια μορφή αυτισμού νομίζω. Φυσικά, δεν μιλάω για εσάς.

  84. sarant said

    83: Τις πιο πολλές φορές ακολουθώ τη δική σας πρόταση, αλλά καμιά φορά μου αρέσει να βάζω αυτές τις κάπως ασυνήθιστες διπλές τελείες που φαίνεται να ανακόπτουν για λίγο τον ειρμό -και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο. Ευχαριστώ για το σχόλιο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: