Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το ξώπορτο του πρωθυπουργού

Posted by sarant στο 13 Οκτωβρίου, 2014


Αν μου πείτε ότι κακώς ασχολούμαι δεύτερη φορά για το ίδιο θέμα, δηλαδή με τη λέξη «ξώπορτο» που ξεφούρνισε ο πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς την περασμένη Παρασκευή κατά την ολοκλήρωση της κοινοβουλευτικής συζήτησης για την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση, θα θεωρήσω δικαιολογημένα μεν τα παράπονά σας, αλλά θα σας αντιτείνω ότι για ένα ιστολόγιο που κυρίως λεξιλογεί το θέμα εξακολουθεί να παρουσιάζει ενδιαφέρον, πολύ περισσότερο που δεν είναι λυμένο. Άλλωστε, την πρώτη φορά, στα μεζεδάκια του Σαββάτου, το θέμα το είχα θίξει ακροθιγώς -ή ίσως «ξώπορτα», μια και αφού δεν ξέρουμε (ακόμα) τι ακριβώς σημαίνει η λέξη δεν αποκλείεται να έχει και αυτή τη σημασία.

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, ο κ. Σαμαράς, σύμφωνα και με την καταγραφή της ομιλίας του, είπε, απευθυνόμενος (φυσικά) προς το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης: Και δεν φτάνουν όλα τα άλλα, κοροϊδεύετε και τον κόσμο. Και το κάνετε με έναν τρόπο ξώπορτο. Η λέξη αυτή προκάλεσε γέλια και επιφωνήματα απορίας, οπότε ο κ. πρωθυπουργός αναφώνησε: Ξώπορτο! Καλά, κανένας δεν είναι από χωριό εδώ πέρα; Δεν υπάρχει κανένας να καταλάβει τι είναι ξώπορτο; Και μετά συνέχισε: Τη μια αρχίζετε μια στροφή στην Εκκλησία. Υποτίθεται! Πήγατε στο ‘Αγιον Όρος. Μέχρι και στο Βατικανό έφτασε η χάρη σας… Αλλά εδώ, στον Αγιασμό, μόλις προχθές, αποφύγατε το σταυρό που σας πρότεινε ο Αρχιεπίσκοπος. Κάντε ό,τι θέλετε, δικαίωμά σας. Τον κόσμο να μη δουλεύετε μόνο

Αν προσπαθήσουμε από τα συμφραζόμενα να καταλάβουμε τι σημαίνει η λέξη, θα δυσκολευτούμε. Πάντως είναι κάτι κακό. Ίσως να σημαίνει «ξεδιάντροπο».

Αν επιστρατεύσουμε την ετυμολογία της λέξης, που μας δείχνει τάχα την αλήθεια για τη σημασία της, θα δούμε ότι προέρχεται απο τις λέξεις «έξω» και «πόρτα», αλλά αυτό δεν θα μας διαφωτίσει και πολύ, γιατί η λέξη έχει πάρει μεταφορική σημασία.

Όμως, ο κ. Σαμαράς είχε χρησιμοποιήσει ξανά τη λέξη «ξώπορτο» ή μάλλον το επίρρημά της, «ξώπορτα», τον Ιούνιο του 2013, στο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας. Τότε είχε πει: «Στην  ΕΡΤ διέπραξαν σφάλματα όλοι όσοι κυβέρνησαν μέχρι τώρα και επωφελήθηκαν ιδιαίτερα όλοι όσοι δεν κυβέρνησαν. Ασφαλώς και το ΠΑΣΟΚ διόριζε και η ΝΔ διόριζε, αλλά, γιατί μ’ αρέσει να τα λέω όλα ξώπορτα, και οι δύο διόριζαν  κυρίως ανθρώπους της αριστεράς«.

Ας προσπεράσουμε τη θηριώδη αντιστροφή της πραγματικότητας κι ας επικεντρωθούμε στη λέξη «ξώπορτα». Εδώ είναι ολοφάνερο τι σημαίνει: έξω απ’ τα δόντια, με παρρησία, χωρίς υπεκφυγές. Πάντως, είναι κάτι αναντίρρητα θετικό.

Οπότε, με βάση και τα σχόλια που έγιναν, η ερμηνεία της λέξης είναι: ανοιχτός, δημόσιος, φανερός. Ο ΣΥΡΙΖΑ κατηγορείται ότι κοροϊδεύει τον κόσμο ανοιχτά, ενώ ο πρωθυπουργός καμαρώνει επειδή τα λέει όλα ανοιχτά. Βέβαια, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε ότι κάποιος που δεν μασάει τα λόγια του, μπορεί επίσης να θεωρηθεί θρασύς ή αθυρόστομος, αλλά και πάλι δεν είμαστε βέβαιοι για την ερμηνεία της πρώτης φράσης («κοροϊδεύει με τρόπο ξώπορτο»).

Το περίεργο είναι ότι μέχρι τώρα, όπου κι αν έχει συζητηθεί το θέμα, δεν βρέθηκε σχεδόν κανείς που να ξέρει την έκφραση, ακόμα και συμπατριώτες του πρωθυπουργού. (Δεν εννοώ κάποιον που να προσπαθήσει να εικάσει τη σημασία της λέξης από την ετυμολογία της, αλλά κάποιον που να χρησιμοποιεί τη λέξη ή να έχει ακούσει να τη χρησιμοποιούν). Στο protagon.gr, το ερώτημα «Τελικά, τι σημαίνει ξώπορτο;» έμεινε αναπάντητο τόσο από τον αρθρογράφο όσο και από τους χιλιάδες αναγνώστες. Και με ένα γρήγορο γκούγκλισμα, δεν βρίσκω εξήγηση σε κανέναν άλλον ιστότοπο, μόνο αμηχανία και ευτράπελα σχόλια.

Εμείς εδώ στο ιστολόγιο σταθήκαμε προχτές πιο τυχεροί διότι με τα πολλά βρέθηκε ένας σχολιαστής, ο Nikiplos, που νομίζω ότι είναι Μεσσήνιος, ο οποίος έγραψε:

τη λέξη ξώπορτο την έχω ακούσει με την έννοια του ανεπίσημου… Θυμάμαι τα σπίτια είχαν δύο πόρτες: Την εξώπορτα που έφραζε την εσωτερική αυλή από το περιβόλι ή το δρόμο. Αυτή είχε την απαραίτητη μάνδρα που απέτρεπε στα αδιάκριτα βλέμματα να έχουν επίγνωση τι ακριβώς γίνεται εντός της αυλής. Και την εσωτερική (κύρια και επίσημη) θύρα που έβαζε στα ενδότερα στην κυρίως ειπείν οικία. Στο ξώπορτο τα μίλαγαν οι περαστικοί όχι οι επίσημοι επισκέπτες. Η έννοια που έχω ακούσει τη φράση, είναι κυρίως του “ανεπίσημου”.

Δηλαδή: “έλα μέσα στο ξώπορτο θα τα λέμε;” ή “αυτά τα πράγματα θέλουν σοβαρή κουβέντα, δεν κανονίζονται στο ξώπορτο”.

Απολύτως εύλογη η εξήγηση του Νikiplos και οι παραδειγματικές φράσεις που δίνει, αλλά… αλλά δεν ταιριάζουν με καμιά από τις δυο φράσεις του κ. Σαμαρά, και κυρίως με τη δεύτερη.

Οπότε; Οπότε, κατά τη γνώμη μου, η σημασία της λέξης «ξώπορτο» εξακολουθεί να μην έχει διαλευκανθεί. Ίσως Αναρωτιέμαι αν μετά τη σημερινή δημοσίευση βρεθούν κι άλλοι αναγνώστες που να ξέρουν την έκφραση είτε με την ερμηνεία που δόθηκε πιο πάνω, είτε με τη σημασία του Nikiplos.

Βέβαια, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το λεκτικό πυροτέχνημα του πρωθυπουργού αντιμετωπίστηκε με την αναμενόμενη θυμηδία, και έγιναν και μερικά έξυπνα σχόλια (βλ. τα τιτιβίσματα στο άρθρο του Πρόταγκον), όπως «είσαι για ένα ξώπορτο» ή τον άλλον που δήλωσε ότι θα δοκιμάσει να το πετύχει στο τάβλι. Κάποιοι θυμήθηκαν και άλλες λέξεις από ξω-, οπότε επειδή εδώ λεξιλογούμε δεν είναι ίσως περιττό να δούμε ποιες λέξεις από ξω- έχουν τα λεξικά.

Στο ΛΚΝ βρίσκουμε: ξώραφος, ξώφτερνος, ξωκλήσι, ξωμάχος, ξωμερίτης, ξώπετσος, ξώφαλτσος/-α. Υπάρχει επίσης το ξωτικό και η ξωθιά, αλλά αυτές δεν παράγονται από το έξω και άλλη λέξη (αλλά από το εξωτικός). Επίσης, μελετώντας το πρόθημα ξω-, το ΛΚΝ δίνει επίσης τις σπανιότερες λέξεις ξώδερμος, ξώλαμπρα, ξώπασχα, ξώσχολα.

Ο Μπαμπινιώτης δεν έχει μερικές λέξεις του ΛΚΝ, αλλά έχει επιπλέον το ξώβυζο, καθώς και τους τύπους ξώθυρα, ξώπορτα και ξώφυλλο ως παραλλαγές των τύπων εξώθυρα, εξώπορτα, εξώφυλλο. Έχει και την ξώβεργα, ως παράλληλη και λανθασμένη γραφή του τ. ξόβεργα. Λανθασμένη επειδή η ξόβεργα δεν βγαίνει από το «έξω+βέργα» αλλά από την ιξόβεργα.

Γιά να δούμε αν μπορούμε να πλουτίσουμε τον κατάλογο. Από τα ποιήματα του Κοτζιούλα βρίσκω τον ξωτάρη, που είναι περίπου ο ξωμάχος: Μη ζηλεύοντας τη χάρη / του τσοπάνου, του ξωτάρη / γράμματα ήθελα να μάθω / να μην κάνω ένα λάθο. Στον Κοτζιούλα βρίσκω επίσης το ρ. ξωμένω, που σημαίνει διανυκτερεύω έξω από το σπίτι μου.

Σε ένα κρητικό λεξικό βρίσκω επίσης τα ξωθέλια, όρος της υφαντικής, το ξωλαλώ (λέξη που την έχει κι ο Καζαντζάκης: βγάζω τα ζώα και τα οδηγώ στη βοσκή), ξωμονάρης (εκείνος που ξωμένει), ξωμονάστηρο, ξωχώραφο (το απομακρυσμένο από το χωριό).

Οπότε, συγκεντρώνοντας όλες τις λέξεις έχουμε:

ξώβυζο
ξωθέλι
ξώθυρα
ξωκλήσι
ξωλαλώ
ξωμάχος
ξωμένω
ξωμερίτης
ξωμονάρης
ξωμονάστηρο
ξώπετσος
ξώπορτα
ξώραφος
ξωτάρης
ξώφαλτσος
ξώφτερνος
ξώφυλλο
ξωχώραφο

Συμπληρώστε ελεύθερα τον κατάλογο, στον οποίο θα πρέπει να προσθέσουμε και τη λέξη «ξώπορτος» του κ. Σαμαρά.

Αλλά για ποιο λόγο θέλησε να χρησιμοποιήσει αυτή τη σπάνια λέξη ο πρωθυπουργός μας; Νομίζω πως την απάντηση την έδωσε ο ίδιος, αμέσως μόλις την εκφώνησε, οπότε, σχολιάζοντας, με ύφος εύθυμης απορίας και κάπως μάγκικα, την απορία όσων τον άκουγαν, αναρωτήθηκε: Καλά, κανένας δεν είναι από χωριό εδώ πέρα;

Στη Βουλή, βέβαια, υπάρχουν πάμπολλοι βουλευτές που «είναι από χωριό» ή, τουλάχιστον, που έχουν γεννηθεί στην επαρχία. Ο κ. Σαμαράς δεν είναι από αυτούς όμως. Παρόλο που εκλέγεται στη Μεσσηνία και που διορίζει αφειδώς Μεσσήνιους, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα , και μάλιστα στην Κηφισιά, γιος καρδιολόγου, ανιψιός βουλευτή και από μεγάλο τζάκι από τη μεριά της μητέρας του. Και όχι μόνο αυτό, αλλά σπούδασε στο Κολέγιο Αθηνών, έφυγε για σπουδές σε ακριβά αμερικανικά πανεπιστήμια και, αμέσως μόλις επέστρεψε, εκλέχτηκε βουλευτής, σε ηλικία 26 ετών, ο νεότερος στην ιστορία του ελληνικού Κοινοβουλίου. Ασφαλώς, αυτά δεν ταιριάζουν με το χωριάτικο προφίλ που θέλησε να πλασάρει.

Ο κύριος Σαμαράς λοιπόν, που οφθαλμοφανώς δεν είναι από χωριό αλλά από μεγάλα τζάκια, νομίζω πως διάλεξε αυτή τη σπάνια λέξη ακριβώς για να δείξει πως είναι πιο λαϊκός, πιο «χωριάτης», πιο κοντά στον ελληνικό λαό από κάθε άλλον μέσα στη Βουλή -αφού μόνο αυτός ήξερε τη λέξη «ξώπορτο», που τη γνώση της αμέσως μετά την ανήγαγε σε τεκμήριο λαϊκής καταγωγής. Τον ίδιο σκοπό έχει και το μάγκικο στιλ που προσπαθεί να υιοθετήσει και που, επειδή δεν είναι ειλικρινές αλλά προσποιητό, του βγαίνει κουτσαβάκικο. Μάλλον δεν είναι ο ΣΥΡΙΖΑ που κοροϊδεύει «με τρόπο ξώπορτο» -ό,τι κι αν σημαίνει τελικά η λέξη!

142 Σχόλια to “Το ξώπορτο του πρωθυπουργού”

  1. ...!? said

    Βρε.όξω απ’την παράγκα,ο ξωφτίλας 🙂

  2. ξώκοιλε παναθεμά τον

  3. selitsanos said

    Στην Κρήτη υπάρχει και η λέξη «ξωπατέρας»,που αναφέρεται σε καλόγερο αποσχηματισμένο.Υπάρχει μάλιστα στη μονή Οδηγητρίας στη Μεσσαρά και ο πύργος του ξωπατέρα,ένας πύργος σε επαφή με τον τοίχο του περιβόλου της μονής αλλά στην εξωτερική πλευρά.

  4. LandS said

    Ο Σαμαράς πέταξε τη κοτσάνα για να έχουμε κάτι να θυμόμαστε από την ομιλία του.
    Στις παρουσιάσεις, σχεδίων μάρκετινγκ ή οργανογραμμάτων κλπ. συνηθίζεται να βάζουν μια άσχετη διαφάνεια για ξάφνιασμα.

  5. Αποστόλης said

    εγώ πάντως και στις δύο περιπτώσεις το καταλαβαίνω ως «φόρα παρτίδα» ή
    «χύμα»(όπως χρησιμοποιείται η λέξη στην καθομιλούμενη)…

  6. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. 🙂
    Την έννοια του ξώπορτου, θαρρώ ότι, την έδωσε προχθές μια χαρά ο Nikiplos, με το «έλα μέσα, στο ξώπορτο θα τα λέμε» κλπ.
    Τώρα αν η -μαγκιά, κλανιά κι εξάτμιση- πρωθυπουργάρα μας ήθελε να το παίξει άλλη μια φορά μάγκας και ασίκης, μάλλον έχασε. Τον πέρασε ο Μάκης ο Τσεκούριας από (ακρο)δεξιά και μαντεύω ότι, στο μέλλον θα’ χουμε χειρότερα από το να ψάχνουμε τα λεξιλογικά του γκαβού.

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    Μια φίλη στο FB ανέφερε επίσης το «ξώγαμο», που μου λέει ότι ακούγεται αρκετά.

    3: Μπράβο και το είχα στο νου μου -αλλά το ξέχασα. Υπάρχει και το δίστιχο «Αυτός δεν είναι πόλεμος, μόν’ είναι πουστουρλούκι / έναν παπά να κυνηγούν εφτά χιλιάδες Τούρκοι» που λέγεται ότι είπε.

    Βέβαια, αυτό το ξω- είναι μάλλον ξε-.

  8. Νέο Kid Στο Block said

    «Τον ίδιο σκοπό έχει και το μάγκικο στιλ που προσπαθεί να υιοθετήσει και που, επειδή δεν είναι ειλικρινές αλλά προσποιητό, του βγαίνει κουτσαβάκικο»
    Ξώμαγκας ο Αντουάν… 🙂

  9. Antoine said

    ξωπλατο..

  10. Μου θύμισε το «πουρφάν» που ζήτησε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, σύμφωνα με το γνωστό ανέκδοτο, και όλοι οι έψαχναν απεγνωσμένα να καταλάβουν τι εννοούσε. (Τελικά ο Μολυβιάτης τους πληροφόρησε, πάντα σύμφωνα με το ανέκδοτο, ότι ζήτησε καλαμάκι για το αναψυκτικό του «που ρουφάν» με Σερραϊκή προφορά…)

  11. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρες και καλή βδομάδα.

    Πάντως, μια σημασία που ταιριάζει και στις δύο ρήσεις του uncle Σαμ, είναι «φανερός»-«φανερά». Κι έχει κι ένα νόημα, αφού κάτι που είναι έξω από την πόρτα μας,δεν είναι κρυπτόν υπό τον ήλιον.

    Και δεν φτάνουν όλα τα άλλα, κοροϊδεύετε και τον κόσμο. Και το κάνετε με έναν τρόπο φανερό.
    Ασφαλώς και το ΠΑΣΟΚ διόριζε και η ΝΔ διόριζε, αλλά, γιατί μ’ αρέσει να τα λέω όλα φανερά, και οι δύο διόριζαν κυρίως ανθρώπους της αριστεράς.

    Tι κερδίζω;

  12. Theo said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα!

    Νομίζω πως ένας σχολιαστής του protagon (το κρίμα στον λαιμό σου, Νικοκύρη, που μ’ έκανες να μπω εκεί, μετά από καιρό 🙂 ) έδωσε τη σημασία της λέξης ή τουλάχιστον πλησίασε σ’ αυτό που ήθελε να πει ο Σαμαράς: Πράγματα στα οποία αρμόζουν χαμηλοί τόνοι και ελάχιστη δημοσιότητα, να γίνονται δηλαδή ιδιωτικά, τα κάνετε φόρα παρτίδα, δηλαδή για επικοινωνιακούς λόγους. Κι αυτό συμφωνεί με την άλλη φράση του: «μ’ αρέσει να τα λέω όλα ξώπορτα».

    Το σχόλιο του «χωριάτη»:
    Το ξώπορτο είναι το αντίθετο του εσώπορτου [αυτού που λέγεται ή γίνεται πίσω από την πόρτα]. Με άλλα λόγια, είναι αυτα που κανονικά θα έπρεπε να λέγονται ή να γίνονται κεκλεισμενων των θυρών, και που βγαίνουν φόρα παρτίδα στου μεϊντάν.

  13. Theo said

    Γράφαμε σχεδόν ταυτόχρονα με τον πεζο-Πάνο και συμπίπτουμε;
    Να μοιραστούμε μισά μισά τα κέρδη;

  14. Theo said

    διόρθωση:
    και συμπίπτουμε.

  15. Θέκλα said

    Όπως είπε και ο Αποστόλης (σχ.5) και εγώ καταλαβαίνω και στις δύο περιπτώσεις ότι εννοεί εξόφθαλμα, φόρα παρτίδα, ολοφάνερα, χωρίς να κρύβεται κάτι. Ειδικά σε συνδυασμό με αυτό που είπε ο Nikiplos, μου φαίνεται ακόμα πιο λογικό: όταν κάτι γίνεται με ανοιχτή την εξώπορτα ή έξω από την πόρτα (και όχι στην ασφάλεια του κλειστού σπιτιού) το βλέπει όλος ο κόσμος, δε γίνεται να κρυφτεί. Μπορεί να σημαίνει είτε «έξω απ’τα δόντια», δηλαδή «εγώ δεν κρύβομαι πίσω από κλειστές πόρτες» είτε «ολοφάνερα», «καταφανώς», δηλαδή «είναι ανοιχτή η πόρτα και όλη η γειτονιά βλέπει τι κάνω, δεν μπορώ να κρυφτώ».

    Δεν έχω ξανακούσει τη λέξη αλλά αυτή η εξήγηση μου φαίνεται λογική.

  16. Πάνος με πεζά said

    @ 12, 13 : Τό’ χουμε διξώπορτο !

  17. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    15 και πριν: Ναι, νομίζω ότι η ερμηνεία αυτή ταιριάζει και στις δυο φράσεις. Κοροϊδεύετε φανερά, τα λέω φανερά. Οπότε, το βρήκαμε.

    Τώρα μένει να βρεθεί και κάποιος που να γνωρίζει/χρησιμοποιεί τη λέξη με αυτή τη σημασία.

  18. selitsanos said

    Το βρήκα!Το «ξώπορτο» είναι σαφώς απόδοση του αγγλικού «outdoors»-με όλα τα σεξουαλικά συμπαραδηλούντα.Είναι άλλωστε γνωστή η αγγλομάθεια των κατοίκων του χωριού του πρωθυπουργού.

  19. Νέο Kid Στο Block said

    Η δικιά μου ερμηνεία ,της σαμαρικής ξεσαμάρωτης «τι θέλει να πει ο ποιητής;» ρήσης, είναι η εξής:
    ΔΕΝ έχει ΙΔΕΑ ο Αντωνάκης τι ακριβώς είναι το ξώπορτο! Ούτε κυριολεκτικά, ούτε ως προς το ποια είναι η δόκιμη (ή δόκιμες) μεταφορική χρήση. Απλώς το πέταξε (ίσως να είναι κανένα ξώφαλτσο άκουσμα (μπορεί σωστά να τ’άκουσε, μπορεί και λάθος..) που είχε στην αναγκαστική λόγω επαγγέλματος περιστασιακή συναναστροφή του με χωριάτες…) χάριν «λαϊκάντζας» ,παιδί του λαού ,κ.λ.π. Όλοι λένε «κουρκουμπίνια» ας πούμε, αλλά κανένας δεν ξέρει τι είναι τα κουρκουμπίνια.
    To ίδιο και για το Νόμο του Μέρφυ (Μέφρυ). Όλοι τον χρησιμοποιούν αλλά κανένας δεν ξέρει ποιος στο διάολο είναι αυτός ο Μέρφυ (Μέφρυ)… 🙂

  20. Πάνος με πεζά said

    Άσχετο : μου ήρθε αυτό, που δεν είναι παρά ένας συρμός του διαδικτύου. Το παραθέτω προς διακρίβωση της αλήθειας,δεν αποκελίεται να το έχετε σχολιάσει ήδη.

    ΤΙ ΣΧΕΣΗ ΕΧΕΙ Η ΟΜΟΝΟΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ‘ΚΑΛΛΙΟΠΗ» ΠΟΥ ΚΑΘΑΡΙΖΑΜΕ ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟ

    Ιούνιος 1930. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος εγκαινιάζει τον σταθμό του υπόγειου σιδηρόδρομου στην πλατεία Ομονοίας. Το έργο είχε αρχίσει λίγα χρόνια νωρίτερα και με την ολοκλήρωσή του έδωσε χαρά σε πολλούς Αθηναίους, που θα είχαν πλέον εύκολη και γρήγορη πρόσβαση στην καρδιά της πόλης. Μέχρι τότε η πλατεία ήταν γεμάτη λουλούδια, φοίνικες και ξύλινα παγκάκια. Η νέα εικόνα της πλατείας ήταν κυκλική, πλησίαζε στα ευρωπαϊκά πρότυπα και είχε μαρμάρινα κιγκλιδώματα στις εισόδους προς τον υπόγειο σιδηρόδρομο.
    Όμως, η χρήση του υπόγειου σιδηρόδρομου στην Ομόνοια δημιούργησε την ανάγκη κατασκευής υπόγειου εξαερισμού στον σταθμό. Για να καλυφθούν οι «τρύπες» των εξαερισμών, το 1934, τοποθετήθηκαν περιμετρικά της πλατείας, οχτώ κατασκευές που ονομάστηκαν «οι μούσες της Ομόνοιας». Κι αυτό γιατί στη βάση κάθε κατασκευής υπήρχε ένα καθιστό άγαλμα, που απεικόνιζε μια από τις εννέα μούσες της αρχαιότητας. Πάνω από τα αγάλματα υψώνονταν ψηλοί τσιμεντένιοι κίονες, στην κορυφή των οποίων υπήρχαν καπνοδόχοι. Οι κατασκευές αυτές έλυσαν το πρόβλημα εξαερισμού του σταθμού, αλλά έκαναν την πλατεία να μοιάζει με τεράστια τούρτα και τους κίονες με υπερμεγέθη κεράκια.
    Καλλιόπη, η μούσα των ουρητηρίων
    Αν και οι μούσες κατά τη μυθολογία ήταν εννέα, οι κατασκευές που τοποθετήθηκαν στην πλατεία ήταν οχτώ, για λόγους αισθητικής και συμμετρίας. Η μούσα που περίσσευε ήταν η Καλλιόπη, η μούσα της επικής ποίησης.Σύμφωνα με τον Ησίοδο, η Καλλιόπη ήταν η ευγενέστερη και η μεγαλύτερη από τις υπόλοιπες μούσες. Ο αρχιτέκτονας του έργου δε σεβάστηκε καθόλου τη φήμη της Καλλιόπης και όχι μόνο δεν έβαλε το άγαλμά της στην πλατεία μαζί με τα υπόλοιπα, αλλά το τοποθέτησε στα υπόγεια του ηλεκτρικού, δίπλα στα δημόσια ουρητήρια. Με την πράξη του αυτή ταύτισε το όνομα της ευγενικής μούσας με την τουαλέτα.
    Γι αυτό αργότερα οι φαντάροι όταν είχαν αγγαρεία στις τουαλέτες, έλεγαν ότι είχαν ραντεβού με την «Καλλιόπη»!

  21. BLOG_OTI_NANAI said

    Τώρα που την είδα ολόκληρη τη φράση, μου φαίνεται ότι ο Nikiplos ναι μεν έγραψε το εύστοχο «έλα μέσα στο ξώπορτο θα τα λέμε», αλλά δεν της έδωσε τη σημασία που ταιριάζει.
    Η σημασία που τώρα βλέπω στην «περίφημη» αυτή ρήση είναι το «αναποφάσιστος».
    Δηλαδή, κάνεις ένα βήμα, αλλά δεν το ολοκληρώνεις και μένεις στο «ξώπορτο».

  22. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    Τροποποίησα το αρχικό άρθρο, με βάση το σχόλιο 15 και τα προηγούμενα.

    20: Πάνο, είναι απλό. Αν βρεθεί η λέξη Καλλιόπη σε φανταρίστικο ή άλλο κείμενο πριν από το 1930, δεν μπορεί να ισχύει αυτή η εκδοχή.

  23. "ετεροδημότισσα" said

    καλημέρα σας
    Με όλη μου την αγάπη θα ήθελα να πω πως τέλοσπάντων η σημερινή μου φαίνεται η πιο άκυρη ανάρτηση από τότε που ανακάλυψα το ιστολόγιο (μια μέρα που έψαχνα να ξεδιαλύνω κάτι γλωσσικούς μύθους). Τι προσθέτει στην αρχική ανάρτηση πριν λίγες μέρες; Μόνο την άποψη του ιστολόγου ότι ο Σαμαράς αερολογεί και είναι ένας γελοίος βλαχοαθηναίος (το «βλαχο- » όχι με τη φυλέτική σημασία αλλά με την άααλλη), άποψη που πολλοί από τους σχολιαστές είχαν εκφράσει ήδη από την αρχή. Άλλωστε δεν φημίζονται αυτές εδώ οι σελίδες για την εκτίμηση που έχουν προς την κυβέρνηση και τους παράγοντές της, μη-εκτίμηση που συμμερίζονται και υιοθετούν και οι αναγνώστες των , μεταξύ των οποίων κι εγώ θα συμπλήρωνα.
    Τώρα τη βιογραφία του Σαμαρά τι τη θέλαμε στο τέλος; Τα χει πάρει κρανίο ο νοικοκύρης και έπεσε στη λούμπα μου φαίνεται

  24. selitsanos said

    Πάντως στη Μεσσηνία υπάρχει σε ευρεία χρήση και η λέξη «ξώσπιτο» για τα σπιτάκια στα χωράφια,εκτός οικισμού,που χρησιμοποιούνται/ούνταν κατά τη διάρκεια της συγκομιδής.

  25. Παναγιώτης Κ. said

    Έχουμε και τις «ξωτιές» που σημαίνει τα «ξωτικά».

  26. Gpoint said

    Τέτοιος άσχετος που είναι μπορεί να νόμισε πως ξώπορτο σημαίνει έξω από το πόρτο, το λιμάνι, δλδ χωρίς να λογαριάσει τις οποιεςσδήποτε συνθήκες.

  27. "ετεροδημότισσα" said

    ωραία να βάλουμε κι ένα κουίζ ακόμα:
    Τι σημαίνει «ξουριά» ;
    τη λέξη δεν την έχουν τα λεξικά αλλά τη χρησιμοποιούσαν οι παππούδες μου και οι φίλοι τους (εσωτ. μετανάστες) και τώρα κι εμείς (γεννήματα -θρέμματα Αθηναίοι)
    Σας τα γράφω μην την πει ο πρωθυπουργός αύριο μεθάριο και πεσεί ο ουρανός στο κεφάλι σας 😉

  28. gmich said

    Γιατί δεν ρωτάτε τον Πρωθυπουργό να το πει τι ακριβαως σημαίνει ; Η μήπως δεν ξέρει ούτε ο ίδιος;

  29. Παναγιώτης Κ. said

    @11. Πάνο, όπως πάντα εύστοχος!
    Πράγματι και οι δύο διόριζαν ΚΑΙ ανθρώπους της Αριστεράς είναι η δική μου άποψη και, κάποια βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει τελευταία π.χ «Το αόρατο ρήγμα» του Αρίστου Δοξιάδη, προσπαθούν να αναιρέσουν τη μεγάλη αφαίρεση ότι «Το κράτος είναι μια επιτροπή που εξυπηρετεί τα συμφέροντα της αστικής τάξης». (Άσε που παίζεται αν υπάρχει αστική τάξη στην Ελλάδα …)
    Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε που συνηθίζει να λέει ο Νικοκύρης και στα ζητήματα αυτά είμαστε σύντομοι για να μη ξεστρατίζουμε σε… αντιλεξιλογικά.

  30. Πάνος με πεζά said

    Το «ξώμπουργο» ( προφανώς δάνεια λέξη, δεν υπάρχει στη λίστα), εκτός από το τοπωνύμιο της Τήνου με κεφαλαίο (παλαιότερα «Δήμος Έξω Βούργου»), σε άλλα νησιά,όπως π.χ. στη Μύκονο, σημαίνει το «ασκέπαστο», το «απροφύλαχτο» από τον καιρό. Το αντίθετο από το «σκεπό». (Κάτσε εδώ, είναι πιο σκεπό).

    Το όνομα υιοθέτησε η ταβέρνα του Μάρκου,στην πλατεία της Άνω Μεράς.

  31. Spiridione said

    Εξώπορτο ή Ξώπορτο βλέπω ότι ήταν μια συνοικία του Ηρακλείου (δεν ξέρω αν τη λένε έτσι και σήμερα). Τα προάστεια, κάτι σαν τα Σεπόλια.
    http://books.google.gr/books?id=D7EgAAAAMAAJ&q=%CE%BE%CF%8E%CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CE%BF%22&dq=%CE%BE%CF%8E%CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CE%BF%22&hl=el&sa=X&ei=xoI7VKqpFJPiaqWsgdAM&ved=0CCgQ6AEwAg
    http://books.google.gr/books?id=SsU0AAAAMAAJ&q=%CE%BE%CF%8E%CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CE%BF%22&dq=%CE%BE%CF%8E%CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CE%BF%22&hl=el&sa=X&ei=eoM7VIXbCtPTaK6vgPgM&ved=0CC0Q6AEwBDgK
    Και ο Κριαράς αυτό το Ξώπορτο έχει μόνο, ως τοπωνύμιο. Έχει και ένα ρήμα εξωπορτίζω, απ’ όπου βγήκε το ξεπορτίζω.
    http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/em_kriaras/scanned_new/index.html?start=0&id=58&lq=297&show=1

  32. sarant said

    23: Ξεχνάς πως όταν έγραφα το άρθρο δεν ήξερα τι σημαίνει η λέξη και τώρα έμαθα. Οπότε για μένα ήταν χρήσιμη η δημοσίευση 😉

    27; Ξουρία ξέρω, τα ψέματα, τις υπερβολικές διηγήσεις.

    30; Έναν καιρό το είχαν πει (επίσημα) Δήμο Εξωμβούργου, όχι;

  33. BLOG_OTI_NANA said

    Το σχόλιο μου αρ. 21 είναι άκυρο. Οφείλουμε να θεωρούμε ότι η λέξη «ξώπορτο» σε όλες τις χρήσεις έχει την ίδια έννοια. Και στην ΕΡΤ και η άλλη. Και η έννοια που δίνει ο Αποστόλης πρέπει να είναι η σωστή, που μπορεί να έχει και θετική και αρνητική χροιά ανάλογα τα συμφραζόμενα: «φόρα παρτίδα»

    23: Νομίζω χρειαζόταν η βιογραφία ώστε να φανούν τα παραμύθια του Σαμαρά «με τρόπο ξώπορτο»…

  34. Πάνος με πεζά said

    @ 32 : Ναι, ήτο ο δεύτερος Δήμος της Τήνου, προ «Καποδίστρια». Τώρα, δε θυμάμαι αν το έγραφαν σχιζολεκτικά ή όχι ! 🙂

  35. cronopiusa said


    ψαλιδοκέρης ή σπλινάντερος λόγω σπουδών ο Σαμ δεν φοράει φουστανέλα αλλά κουστουμιά

    τα παπούτσια του, δώρο Ταμήλου τ’ άφησε στο ξώπορτο να μη λερώσει το παρκέ

  36. sarant said

    34: Μάλλον προ Καλλικράτη και μετά τον Καποδίστρια,

  37. spiral architect said

    Στα χρόνια μου οι ανεπίδεκτοι μαθήσεως κυνηγούσαν καρδερίνες και φλώρους με ξώβεργες:

    […] Έχει και την ξώβεργα, ως παράλληλη και λανθασμένη γραφή του τ. ξόβεργα. Λανθασμένη επειδή η ξόβεργα δεν βγαίνει από το “έξω+βέργα” αλλά από την ιξόβεργα. […]

    «Μ’ έστελν’ η μάνα μου
    σχολειό για να πηγαίνω
    κι εγώ τραβούσα στο βουνό
    πουλάκια να μαζέψω.»

    (κομιλφό στίχοι σε διασκευή του Παναγιώτη Μιχαλόπουλου που δεν το βρίσκω στο γιουτιούμπ)

    Και το παλιότερο του Βαμβακάρη:

    Κάθε εμπόδιο για καλό όμως κι έτσι κάποιοι ανεπίδεκτοι μαθήσεως στα μικράτα τους, όταν μεγάλωσαν έγιναν υπουργοί και πρωθυπουργοί.
    Ή μήπως όχι;

  38. NioNios said

    Που ξεπόρτισε και βγήκε στη γύρα προς άγραν κεντρώων εντυπώσεων, θέλει να πει μάλλον ο χωριατοάρχοντας… Επ’ αυτού δεν έχει και πολύ άδικο εδώ που τα λέμε. Πολύ καλημέρα σας.

  39. spiral architect said

    Αν όλα γίνονται για κάποιο σκοπό, σήμερα έχουμε 13 Οκτώβρη, η ανάρτηση μιλάει για το ξώπορτο του Σαμαρά και άλλοι γιορτάζουν το ξώβυζο. 😳
    (αλήθεια, ο ΓουΣού που είναι;) 🙄

  40. sarant said

    39: Ομολογώ πως τη σύμπτωση την αγνοούσα 😉

  41. LandS said

    Κρίμα που είναι τόσο λίγο γνωστό το Εξωμβούργο. Το κάστρο της Τήνου και η έδρα των αρχόντων της για πολλούς αιώνες. Στους πρόποδες του ομώνυμου λόφου, στο χωριό Ξηνάρα, βρίσκεται η Καθολική Αρχιεπισκοπή με ενδιαφέρουσα βιβλιοθήκη. Η περιοχή που παλιά αποτελούσε τον Καποδιστριακό Δήμο Εξωμβούργου, είναι το καθαρά παραδοσιακό Κυκλαδικό κομμάτι του νησιού με έντονη πολιτιστική δραστηριότητα. Τελείως διαφορετική ατμόσφαιρα από τα άλλα Κυκλαδονήσια.

  42. Πάνος με πεζά said

    @ 36 : Ναι, έτσι. Και φαντάζομαι, κατά το 2100, με τον «Ραγκούση» θα βλέπουμε και 4-5 νησιά στον ίδιο Δήμο… 🙂

  43. Πάνος με πεζά said

    Συμπληρωματικά, στα Κύθηρα έχουμε «περιήγηση στις εκκλησίες του Μέσα Βούργου». Το γνωστό κάστρο της χώρας, με θέα το Καψάλι.

  44. Πάνος με πεζά said

    @ 41 : Βλέπε «Θέμης Ροδαμίτης», οργανωτής των πάντων, ήδη με πολλά ένσημα από το «Καφέ Παράσταση» της Βαλτετσίου του ’90…
    Το καλοκαίρι, στο πλοίο της γραμμής για Μύκονο, πετυχαίνω τη Μαρία Φαραντούρη,που πήγαινε Τήνο για κάποια εμφάνιση… Και λέω, πόσοι και πόσοι τυχάρπαστοι πηγαινοέρχονται για αρπαχτές με τα ταχύπλοα, τα «φιλικά κότερα» και τ’ αεροπλάνα (καλά, η Τήνος δεν έχει αεροδρόμιο).

    Κι εκείνη, με τραγουδισμένο «τον άμμο της θάλασσας», εκεί, στο σαλόνι της οικονομικής θέσης, με τον άσπρο «Παναμά» στο κεφάλι, ανάμεσα σε όλους…Σαν τον τελευταίο επιβάτη.

    Άντε, τσαντίστηκα τώρα, και θα παίξω μουσική :

  45. spiral architect said

    Ναι ρε, ξώπορτο. Δεν είμαστε και χθεσινοί:

  46. "ετεροδημότισσα" said

    @32
    α. τί έμαθες δηλαδή; δέχτηκες ως σωστή μια από τις ερμηνείες-μαντεψειές των σχολίων της δεύτερης ανάρτησης αλλά όχι της πρώτης και του πρόταγκον (που δεν το επισκέφτηκα, εντάξει μη το παρακάνουμε κιόλας). Πάντως φυσικός ομιλητής από συγκεκριμένο μέρος να πει «αν είναι δυνατόν βρε παιδιά να μην έχετε ξανακούσει το ξώπορτο που το λέμε έτσι κι έτσι στο χωριό μας»
    Εγώ επιμένω στο προχθεσινό μου σχόλιο ότι μας κατάφερε ο σαμαράς να αχολούμαστε με τα πίτουρα.

    β. ξουριΆ και όχι ξουρΊα. Αλλά να ομολογήσω ότι δεν το χω δει γραμμένο οπότε ίσως γράφεται και ξουργιά

  47. sarant said

    44: Μπράβο!

    46: Ναι, διότι συμφωνεί και με τις δύο χρήσεις της λέξης από τον Σαμαρά. Και η δημοσίευση σε χωριστό θέμα και στον τίτλο αυξάνει την πιθανότητα να παρουσιαστεί κάποιος φυσικός ομιλητής, ενώ στο προχτεσινό άρθρο η αναφορά ήταν στο τέλος-τέλος, μπορεί κάποιος να μην έφτανε ως εκεί.

    Αλλά τέλος πάντων, δεν είναι υποχρεωτικό κάθε άρθρο να αρέσει σε όλους.

  48. Θέμης said

    «Επίσης, μελετώντας το επίθημα ξω-, το ΛΚΝ δίνει επίσης τις σπανιότερες λέξεις ξώδερμος, ξώλαμπρα, ξώπασχα, ξώσχολα.»
    Παρόραμα: όχι «επίθημα» αλλά «πρόθημα».

  49. spiral architect said

    @46α: […] μας κατάφερε ο σαμαράς να αχολούμαστε με τα πίτουρα […]
    Από μια μεριά δεν έχεις κι άδικο. Αυτοί, λένε οι φήμες ότι, ασχολούνται με πιο σοβαρά ζητήματα. 😉

  50. sarant said

    48: Ναι ρε Θέμη, το διόρθωσα, μερσί!

    49: Είναι ευθεία συνταγματική παραβίαση η ερμηνεια του Βενιζέλου ότι δεν μετράνε οι προφυλακισμένοι, άρα αρκούν 292*3/5 = 175. Αλλά αν τους πλησιάζει, θα το επιχειρήσει -δεν ορρωδεί προ ουδενός.

  51. "ετεροδημότισσα" said

    @49
    εμείς με τα πίτουρα, αυτοί με τα κουκιά

  52. "ετεροδημότισσα" said

    πάντως αν υποψιαστώ ότι θα επιχειρήσετε να λεξικογραφήσετε το ξωπορτο-ξώπορτα βάσει αμφιλεγόμενων ερμηνειών που ταιράζουν σε όσα διφορούμενα γράψανε να πει ο σαμαράς σε μια στιγμή εντυπωσιαστικής αερολογίας
    ενώ
    θα αφήσετε στην απέξω την ξουριά/ξουργιά μου έχει δεκάδες χρήστες
    θα πεθάνω…

  53. spiral architect said

    @50: Βάλε τα εσύ με νομικό, και αν βρεις δίκιο, σφύρα μου να βγω στο ξώπορτο! 😀
    Αυτοί (ειδικά ο ΕΒ) δεν ορρωδούν προ ουδενός εμποδίου συνταγματικού και μη.
    (το «ομοιόμορφα» ψηφοδέλτια και τον «απαγωγέα» Καλ(π)ογιάννη τα ξεχνάς;)

  54. "ετεροδημότισσα" said

    άλλη μια επιταγή της ταξικής λεξικογραφίας…

  55. glossard said

    Υπάρχει και το ξώκοιλο, είναι το γυναικείο μπουστάκι που αφήνει ακάλυπτη την κοιλιά. Είχα προτείνει το ξώφαλο (έξω+αφαλός) στην παρέα μου παρακολουθώντας παρέλαση ξωκοίλων αλλά μάλλον δεν διαδόθηκε περαιτέρω.
    Ίσως μάλιστα να πρέπει να εισαχθεί και η λέξη ξώκωλο για κάποια ενδύματα που αφήνουν ακάλυπτους τους γλουτούς.
    Η υπάρχουσα λέξη ξέκωλο έχει άλλη σημασία εδώ και πολλά χρόνια.

  56. Πάνος με πεζά said

    Αν σου πηγαίνει το ξώφαλο, γιατί να το φοβηθείς;

  57. Γιώργος Θαλάσσης said

    «…Και δεν φτάνουν όλα τα άλλα, κοροϊδεύετε και τον κόσμο. Και το κάνετε με έναν τρόπο ξώπορτο…» Εγώ νομίζω ότι το ξώπορτο εδώ έχει τη σημασία του ξεδιάντροπου. Σαν να βγαίνεις γυμνός στο ξώπορτο.Ο Συριζα λοιπόν κοροϊδεύει ξεδιάντροπα σύμφωνα με τον Αντουάν.
    «…μ’ αρέσει να τα λέω όλα ξώπορτα..» εδώ ανοιχτά, δημόσια. Μέχρι τις εκλογές ίσως η λέξη αποχτήσει κι άλλες σημασίες…

  58. spiral architect said

    @57: Ανοιχτή είναι η ‘ξώπορτα, αλλά δεν φεύγει. Έχει να λαμβάνει ακόμα …

  59. Emphyrio said

    Εγω αυτα http://me-nu.gr/images/sintages/zaxaroplastikis/glika-siropiasta/kourkoumpinia5.jpg ξερω για κουρκουμπινια. Αν κανω λαθος, διορθωστε με.

    Ολη αυτη η ιστορια με το ξωπορτο μου θυμιζει μια αγαπημενη εκφραση του Νικοκυρη πριν κανα χρονο περιπου, για τον τρελο και την πετρα και το πηγαδι και τους σαραντα γνωστικους. Αστε τον μωρε τον ανθρωπο – ας ειναι η λεξη αυτη η μοναδικη του θετικη συνεισφορα στην Ελλαδα.

  60. Alexis said

    Νίκο συμπλήρωσε στη λίστα και το ξώγαζο(=εμφανής ραφή σε ρούχο ή παπούτσι)

    #37: Έλα ρε!
    το «κι εγώ τραβούσα στο βουνό
    με μάγκες να φουμέρνω»
    έγινε «κι εγώ τραβούσα στο βουνό
    πουλάκια να μαζέψω» !!!
    Ό,τι νάναι δηλαδή! 🙂

  61. Πολιτικά παιχνίδια πάνω σε μια κατεστραμμένη χώρα

    http://bit.ly/1tmJCLw

  62. Πέπε said

    #0: > > Από τα ποιήματα του Κοτζιούλα βρίσκω τον ξωτάρη, που είναι περίπου ο ξωμάχος,

    Ξωτάρης είναι ακριβώς ο ξωμάχος, που αλλού λέγεται επίσης ξωμερίτης. Δηλαδή εκείνος που ζει όχι στο χωριό όπου ανήκει αλλά σε κάποια εξοχή του χωριού, κοντά στα χτήματα ή τη στάνη του. Το αντίθετο του ξωμερίτη είναι καστρινός, δηλ. εντός των τειχών. (Επίσης, υποθέτω, σωμερίτης – αν και μόνο ως όνομα το έχω ακούσει).
    Ξωτάρη τον λένε στην Τζια. Δεν ξέρω αν η λέξη λέγεται και αλλού. Από πού ήταν ο Κοτζιούλας;

    > > Στον Κοτζιούλα βρίσκω επίσης το ρ. ξωμένω, που σημαίνει διανυκτερεύω έξω από το σπίτι μου.

    Ποτές μου δεν εξώμεινα, κι απόψε θα ξωμείνω.
    Θα μείνω σε κορφή βουνού να με πατεί το χιόνι,
    θα μείνω σ’ ακροθαλασσιά να με βαρεί το κύμα,
    θα μείνω στης αγάπης μου, στης αγαπητικιάς μου,
    να με κερνά γλυκό κρασί ώστε (=μέχρι) να ξημερώσει.

    Οι συγκεκριμένοι στίχοι είναι καλύμνικοι, αλλά το ξωμένω δε νομίζω ότι είναι κανένας αυστηρά τοπικός ιδιωματισμός. Μάλλον ανήκει σ’ αυτό που τα λεξικά λένε «λαϊκ.».

    #3: Αντίστοιχος του ξωπατέρα (του καλογήρου που ξεκαλογερεύτηκε), αλλά ομαλότερος (με ξε-) είναι και ο ξέπαπας. Επίσης υπάρχει και ως όνομα (Ξεπαπαδάκος).

    Και ο ξέμαγκας:

    Βαρέθηκα το ναργιλέ, σιχάθηκα τη μαύρη,
    θ’ αφήσω το κορμάκι μου αλλού νταλκάδες να ‘βρει.

    (Τραγούδι του Β. Παπάζογλου. Η λέξη ξέμαγκας μόνο στον τίτλο, όχι στους στίχους. Πάντως μιλάει για κάποιον που θα αφήσει τη μαγκιά και θα γίνει του καλού του κόσμου.)

    @Πρωθ.: «Μα κανείς δεν είναι από χωριό;»

    Γιατί ρε μάστορα, σ’ το χρωστάγαμε; Όποιος είναι από χωριό, στην πόλη οφείλει να μιλάει όπως στην πόλη.

    Ανάθεμά με αν έχω κανένα πρόβλημα με τις ντοπιολαλιές (δείτε πιο πάνω στο παρόν σχόλιο ένα μικρό δείγμα του πόσο τις αγαπώ, τις σέβομαι και τις μελετώ), αλλά ο τρόπος που υποτίθεται ότι μιλάμε στην πόλη είναι ένας, κοινός για όλους, και επιτρέπει να συνεννοούμαστε απρόσκοπτα μεταξύ μας. Μήπως, αντί να ψάχνουμε ποιος είναι από χωριό, και από ποιο χωριό (ώστε όποιος είναι από το χωριό μου να μεταφράζει τα λόγια μου σ’ όποιους είναι από άλλα χωριά), να βάλουμε στη Βουλή και ακουστικά με αυτόματη μετάφραση όπως Βρυξέλλες;

    Κανείς δεν οφείλει να καταλαβαίνει τους ιδιωματισμούς του οποιουδήποτε χωριού του συνομιλητή του.

  63. Πάνος με πεζά said

    @ 62 : Το «ξωμένω» το έχω ακούσει και ως «υστερώ,υπολείπομαι» : Μάλλον στο στρατό, αν θυμάμαι καλά, σε βήμα παρέλασης, να ουρλιάζει ο μονιμάς «Ρε ψαρά, εσύ ο τελευταίος, γιατί ξωμένεις;»

  64. Πάνος με πεζά said

    Προφανώς είναι παραλλαγή του «ξεμένω», που ίσως να ξεκίνησε από το «έξω μένω», κυριολεκτικά και μεταφορικά.

  65. Πέπε said

    62, 63: Δεν απέχουν και πολύ τα δύο:

    Μαζευόμαστε παρέα στο σπίτι ενός. Αργά το βράδυ ένας ένας φεύγουν. Ένας ξεμένει, τον παίρνει ο ύπνος στο ξένο σπίτι, και ξωμένει.

  66. Γς said

    64:
    “ξεμένω” από το «τρέχω έξω»
    [run out] 😉

  67. Γς said

    Τον ξεπαστρέψνε.
    Τον καθαρίσανε [τον έκαναν παστρικό ή το αντίθετο;]

  68. Πέπε said

    67: Θα έλεγα το πρώτο, τον έκαναν παστρικό (εδώ το ξε- με την έννοια του πέρα ως πέρα, κάπως ανάλογα όπως το εκ/εξ σε λέξεις όπως εξελληνίζω – αλλά παρομοίως λέμε και ξεκαθαρίζω, ξεδιαλύνω κ.ά.).
    Αλλά πάντως έχει ενδιαφέρον ότι ξεπαστρεύω δε σημαίνει καθαρίζω, παρά μόνο σκοτώνω, εξολοθρεύω, βγάζω από τη μέση. Υπάρχει κάποια ονομασία για το φαινόμενο να έχει μια λέξη μόνο μεταφορική σημασία και ποτέ αυτήν που λογικά θα ήταν κυριολεκτική;

  69. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα και να με συμπαθάτε για την απουσία.

    62: Ηπειρώτης ήταν ο Κοτζιούλας. Τζουμέρκα-Ξεροβούνι.

    52: Θα έχω στο νου μου την προειδοποίηση 😉

  70. Ιάκωβος said

    20. Πάνος με πεζά
    Το σενάριο με την Καλλιόπη, χωρίς να είναι εντελώς απίθανο, μου φαίνεται τραβηγμένο, σαν «εκείνες» τις ιστορίες…. Αφού το συμβαν αφορά την Ομόνοια, γιατί επικράτησε στο στρατό κι όχι κι αλλού;
    Υπάρχει φωτογραφία της ένατης μούσας στημένης στο εσωτερικό του σταθμου;

    Πιο λογικό μου φαίνεται το «ραντεβου με την Καλλιόπη» να γινόταν στις τουαλέτες, το μόνο μέρος που κανείς μπορεί να βρεθεί μόνος σε τρυφερές στιγμές με τον εαυτό του. Η Καλλιόπη, ένα ρομαντικό όνομα της χήρας με τα πέντε ορφανά. Έχει γραφτεί και η σχέση του ονόματος με τον ευφημισμό «καλή οπή».(κι αυτό κάπως…ε.)
    _____________

    Οι μούσες υπάρχουν ακόμα, κάποιες είναι στη Λάρισα και δυό στη Λακωνία. Κι η Ερατώ στα Κατάπολα.

    Βρήκα οτι ο γλύπτης ήταν αυτός

    Δεν άρεσε το έργο πάντως στους Αθηναίους. Ο Φωκίων Δημητριάδης σχεδίαζε την Ερατώ ως Ξερατώ.

    Μετά, ήρθαν τα συντριβάνια, το «λοξόν Ομονοίας» που λέει κι ο Μποστ. Τα οποία είχε σχεδιάσει ο Ζογγολόπουλος. Που είχε φτιάξει και το γλυπτό που βρίσκεται στην οθντκ Πλατεία Ομόνοιας σήμερα.(Η πιο γελοία και αντιαισθητική πλατεία του κόσμου).

  71. Πάνος με πεζά said

    Ναι, πιο πολύ ως «ράδιο αρβύλα» (!) μου φάνηκε κι εμένα, αλλά πάλι, πού ξέρεις… Ίσως στο στρατό, Καλλιόπη=καλή οπή, λόγω της «χαλάρωσης» πάνω από τις τούρκικου τύπου τουαλέτες…

  72. Πάνος με πεζά said

    Ειδικώς το «λοξό»,το είχαν «χρεώσει» στον Καραμανλή νομίζω (τότε Υπ.Δημ.Έργων). Λέγαν «το λοξό του Καραμανλή», με προφανείς προεκτάσεις…

  73. 19, 59
    …κανένας δεν ξέρει τι είναι τα κουρκουμπίνια.
    Πράγματι, κι εγώ είχα μια νεφελώδη ιδέα για το κουρκουμπίνι, αλλά γνωρίζω πολύ καλύτερα το – ακουστικά μεν παρεμφερές, πλην γευστικά διαφορετικό – κορκοφίνι, μια μορφή γαλατόπιτας (από γάλα, αλεύρι, και προαιρετικά αυγό, νομίζω), αρκετά διαδεδομένη στην Αχαΐα, πιθανόν και αλλού.

  74. Μαρία said

    27, 46
    Ξούρα λέμε εμείς κάνοντας και σχετική κίνηση.

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BE%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%B1&dq=

  75. sxoliko said

    ξώφρενος -η -ο: ο έξω φρενών, ο παράλογος
    το ξώφαλτσα το λέει και ξώφαρσα
    ξώρας (επίρ.): ο εξώρας, έξω της ώρας, αργά
    ξώλαμπρα (επίρ.): εξώλαμπρα, κατά τις πρώτες μετά το Πάσχα ημέρες, απόλαμπρα
    από το λεξικό Μηχιώτη

  76. sarant said

    74: Ξούρα είναι πανελλήνιο υποθέτω. Αλλά η ετεροδημότισσα ρώτησε για ξουριά και δεν μας είπε αν είναι το ίδιο. Γιαυτό είπα κι εγώ την ξουρία, που την έχω ακούσει.

    72: Πρωθυπουργός ήταν ο Καραμανλής όταν μπήκαν τα σιντριβάνια στην Ομόνοια (δεν ήταν 1959; )

  77. Alexis said

    #72: Και «τρύπα του Καραμανλή» για το μικρό τούνελ στην παραλιακή Αθηνών-Σουνίου που επίσης την ίδια εποχή κατασκευάστηκε.

    Προτείνω στον κ. Πρωθυπουργό, αφού είναι τόσο μπασμένος στα μόρτικα, τώρα που θα συνταξιοδοτηθεί (ο καιρός γαρ εγγύς), να συγγράψει το «Μείζων Λεξικό της Ελληνικής αργκούς», ένα σύγγραμμα που ομολογουμένως λείπει από την ελληνική βιβλιογραφία.

    ΥΓ: Ναι ρε, «αργκούς»! Τι δεν καταλαβαίνετε; Η αργκώ της αργκούς! Δεν κάνατε αρχαία στο γυμνάσιο;

  78. Πάνος με πεζά said

    Ναι, Υπουργός ήταν πιο πριν, στην απόδραση των Βούρλων, το 1955, και μάλλον μπερδεύτηκα με τις σήραγγες και τις Ομόνοιες…

  79. Πάνος με πεζά said

    Παναγία μου, τι τεράστιο που ήρθε τι σκιτσάκι ! Μείζον !

  80. BLOG_OTI_NANAI said

    20 & 22: Σύμφωνα με το σχετικό άρθρο, ο όρος «Καλλιόπη» για το αποχωρητήριο συναντάται πριν το 1903 στη Θράκη, στις Σοφίδες Βιζύης, σε «Συνθηματική γλώσσα τεκτόνων και κτιστών«. Δεν αναφέρει ετυμολογία όμως.
    Άρα σωστές οι υποψίες, μάλλον «νατσουλισμός» τα περί εποχής Βενιζέλου.

  81. Καλησπέρα,
    αντιμετωπίσατε, άραγε τα ενδεχόμενα:
    1ον. Ο Πρώθυ μας να έκανε ένα ακόμη από τα μυθικά του σαρδάμ («Γ@μώτοκεφάλιμουομ@λ@κ@;!»»);
    ή
    2ον. Να θέλησε να εντυπωσιάσει το κοινό του όπως «Οι εντιμότατοι φίλοι μου» που γούρδωναν το περπούτσι, καψιλεύοντας τη δεξιά παρισταμένη της σουπερλαγίας;

  82. Μαρία said

    Ψέμα 7ο: Η λέξη ξώπορτο υπάρχει και την ξέρουν μόνο όσοι είναι από χωριό

    Αλήθεια 7η: Η λέξη ξώπορτο δεν υπάρχει. Η μόνη αναφορά στο δημόσιο λόγο σε αυτή την λέξη, είχε γίνει πάλι από τον Α. Σαμαρά – ο οποίος δεν είναι από χωριό – με διαφορετική σημασία το 2013 – απευθυνόμενος και πάλι στον ΣΥΡΙΖΑ.
    http://www.jodigraphics.net/?p=5946

  83. Γεια χαρά έστω κι αργά.

    Ο Γς… πού είναι μπρε; Δε φαντάζομαι να θύμωσε. Μέχρι προχτες μου μιλούσε.

    Δεν κάναμε ξεφίλια!

  84. Νέο Kid Στο Block said

    «Όταν πριν από έναν χρόνο αρχίζαμε να σχεδιάζουμε δειλά δειλά το παρόν συνέδριο, δεν μπορούσαμε να σκεφτούμε, ότι θα προκαλούσε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για την πανεπιστημιακή κοινότητα, τους φοιτητές αλλά και το κοινό της πόλης και ευρύτερα την κοινωνία» ομολόγησε ο καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας και μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής π. Βασίλειος Καλλιακμάνης.

    «Αφήνοντας πίσω την πολεμική μεταξύ Θεολογίας και Επιστήμης, που αναπτύχθηκε στο παρελθόν, υπερβαίνοντας την αμοιβαία αδιαφορία και ίσως την αμοιβαία περιφρόνηση των δύο περιοχών που ακολούθησε, βρισκόμαστε σήμερα συνδιαλεγόμενοι στο ίδιο πνευματικό τραπέζι» επεσήμανε ο π. Βασίλειος, εξηγώντας ότι στο συνέδριο «ο κάθε χώρος, το κάθε πεδίο, θα προσκομίσει ό,τι πολυτιμότερο έχει, διότι μας ενδιαφέρει ο άνθρωπος και η νοηματοδότηση της ζωής του πέρα από ιδεολογικές ή άλλες αγκυλώσεις, μας ενδιαφέρει ο άνθρωπος όχι απλώς ως βιολογική μονάδα, αλλά ως ψυχοσωματική οντότητα με θεία καταγωγή και ουράνιο προορισμό».

    Κοινός στόχος η νοηματοδότηση της ζωής και η ερμηνεία του θανάτου

    Σε έναν διάλογο πολιτισμού μεταξύ Θεολογίας και Επιστήμης πιστεύει ο πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Χρυστόστομος Σταμούλης, ο οποίος στην εισήγησή του τόνισε ότι «οι σχέσεις σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να εξαντλούνται στο επίπεδο μιας οποιασδήποτε εξωτερικής συμφωνίας ή ασυμφωνίας, αλλά να κρατούν ζωντανό τον διάλογο των μελών της παγκόσμιας κοινότητας, που δίχως καμία αμφιβολία και πέρα από το γεγονός αν το γνωρίζουν ή όχι, βρίσκονται στο ίδιο στρατόπεδο».

    Μάλιστα, όπως σημείωσε, ο στόχος είναι κοινός και δεν είναι άλλος από τη νοηματοδότηση της ζωής και την ερμηνεία του θανάτου. »

    Σε μια τέτοια πορεία, την αποδόμηση θα ακολουθεί πάντα η δομή, η δημιουργία του πλαισίου που θα κρατά ζωντανό το όνειρο και ανοιχτή την ελπίδα. Η διαδικασία εκείνη που γνωρίζει πως η αποκάλυψη είναι μια συνεχής πραγματικότητα, ένα διαρκές ταξίδι εντός της εκπλήξεως, από το οποίο απουσιάζει ο «δεδομένος» Θεός. Απουσιάζει, όμως, και η «δεδομένη» θεολογία, που αδυνατεί να κατανοήσει πως η κατάφαση στη βιολογικότητα του ανθρώπου δεν αποτελεί μια de facto άρνηση του Θεού» ανέφερε.

    Το «σωματίδιο του Θεού»

    «Με ξεχωριστή χαρά, αλλά και κρυφό καμάρι, καλωσορίζω τους ερευνητές του ‘σωματιδίου του Θεού’ στη Θεολογική Σχολή. Θα τολμούσα να πω ότι σας καλωσορίζω στο σπίτι σας, αφού το εύρημα με το οποίο ονοματίσατε την ανακάλυψή σας συνέβαλε αναμφίβολα στην ευρύτατη διάδοση της ιδέας που υπόκειται στη σχετική με το μποζόνιο Χιγκς θεωρία» είπε ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, καθηγητής Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, υποδεχόμενος του φυσικούς που θα μιλήσουν για τις ανακαλύψεις των επιστημόνων γύρω από το σωματίδιο-φάντασμα, φορέα της μάζας.

    «Είναι ακριβώς αυτή η ονομασία που αποδεικνύει από τη μια μεριά το αμείωτο ενδιαφέρον της ανθρωπότητας για τη διερεύνηση των απαρχών του σύμπαντος και του ρόλου του Θεού σ’ αυτό και από την άλλη τον ενοχικό χαρακτήρα των σχέσεων Φυσικής και Θεολογίας» τόνισε.

    Ευχήθηκε, μάλιστα, το συνέδριο αυτό να μην είναι το τελευταίο, αλλά να σηματοδοτήσει την απαρχή μιας σειράς παρόμοιων συναντήσεων, καθώς «σήμερα, για πρώτη ίσως φορά μετά τον Διαφωτισμό, τόσο οι θεολόγοι όσο και οι φυσικοί διαπιστώνουμε ότι ανάμεσα στο 0 και στο 10-43 sec υπάρχει αρκετός χώρος και χρόνος που δεν θα καταφέρουμε να διερευνήσουμε ποτέ». 😆 😆

  85. Νέο Kid Στο Block said

    Ωχ! για τα μεζεδάκια πήγαινε το 84. αλλά ξεστράτισε ξώπορτο…

  86. sarant said

    77-82: Χαχά!

    78: Το έχω ξαναδεί, ιστορικό!

    80: Πολύ καλό εύρημα. Από τη Λαογραφία είναι;
    Με μια παρατήρηση, που αλλάζει λίγο τη χρονολόγηση. Το «Καλλιόπη» είναι στο ερμήνευμα, άρα το δίνει ο αρθρογράφος σαν ερμήνευμα της λ. ματσαριό. Αυτό σημαίνει ότι ο όρος ήταν πανελλήνιος όταν γράφτηκε το άρθρο, υποθέτω πριν το 1920, οπότε και παλι ακυρώνει την εκδοχή περί αγαλμάτων στην Ομόνοια του 1930.

  87. "ετεροδημότισσα" said

    @82
    μπράβο. κι εγώ πριν λίγο στη βόλτα που μίλαγα με το παιδί μου ήρθε στο μυαλό καλά δε βρέθηκε ένας στη Βουλή να ανακράξει «ο σαμαράς είναι γυμνός» ή τουλάζιστον η λέξη ξώπορτο δεν υπάρχει

    Ξουριά/ ξουργιά είναι το πολύ …έξω, όταν σε κάποιον/α του αρέσουν οι βόλτες, δε μαζεύεται στο σπίτι του. «Απ’ το πρωί ως το βράδυ ξουριά» «Φιλενάδες, ξουριά κι άγιος ο θεός» «όλο ξουριά ξουριά δε γίνεται δουλειά.»

    Εμείς βέβαια στην Κεφαλονιά βεραμέντε εχουμε λίμπρο ντόρο δεν είμαστε τίποτα ψωροχωριάτες σαν το λογογράφο του σαμαρά που ποιος ξέρει που πουθενε κρατάει η σκούφια του 😉
    Επίσης δεν έχουμε ξωπορτα αλλά πορτόνι!
    Άλλη μια απόδειξη ότι δεν είναι πρωθυπουργός όλων των Ελλήνων

  88. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    (Λίγη βοήθεια απ το κοινό) 🙂
    -σαν καράβι πόχει κόψει τις καδένες και ξουριάζει στ΄ανοιχτά
    -αυτές οι ξέρες …κάνανε ένα αντίρεμα που είχε γλυτώσει τη ζωή μου τη μέρα που με ξουριάσανε τα ρέματα

    απ αυτό το ξουριάζω,η ξουργιά;

  89. Γς said

    Η Φαλούτζα που ελέγχεται από τους Τζιχαντιστές του ISIS είναι μια πόλη γεμάτη από τζαμιά και φυσικά μιναρέδες.

    Κι όμως τώρα στο ΣΚΑΙ ο Μπογδάνος σχολιάζοντας τις αντικειμενικές αξίες και τις φωτογραφίες πολυκατοικιών της Αθήνας αναρωτήθηκε:

    -Σαν την Φαλούζα δεν είναι η Αθήνα;

    Μέγας είσαι Κύριε!

  90. Alexis said

    #81: «Θα γουρδώσω το περπούτσι παραμοίρα!»
    Ωωω, τι θυμήθηκες τώρα!!!
    Αξέχαστη ταινία, ατέλειωτο γέλιο !
    Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς…
    Τα χαστούκια στους σαστισμένους επιβάτες του τρένου, τον «τεθλιμμένο εραστή» που μοιρολογούσε τη μακαρίτισσα παρέα με το σύζυγο ή το «ενθύμιο από την Ιταλία»;
    Αντίστοιχης θεματολογίας αλλά σαφώς λιγότερο ευρηματική η ελληνική σειρά «50-50» με τον πρόωρα χαμένο Σάκη Μπουλά.

    Για να ξαναγυρίσουμε όμως στον πρωθ., πιστεύω πως ούτε το ένα ούτε το άλλο συμβαίνει.
    Η λέξη είναι ανύπαρκτη, δεν υπάρχει ούτε σε ντοπιολαλιά ούτε σε κανενός είδους «ειδική» διάλεκτο. Ο Σαμαράς πρέπει να την είπε και τις δυο φορές «κατά λάθος». Κάτι άλλο ήθελε να πει, κάτι παρεμφερές ίσως και ξεφούρνισε το «ξώπορτο»

  91. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    87.Α,εξηγήθηκε και είναι και τί ωραία η ξουριά.Γεια σου Κεφαλονίτισσα.

    Ξοχάρηδες λέει ο Κόντογλου τους ξωτάρηδες

    Ξωμένω,διανυχτερεύω αλλού,
    αξωμονή η διανυχτέρευση

    Δέκα βοσκώ καλίκωση
    έχω καταλυμένη
    γιατ η γυναίκα π ΄αγαπώ
    σ’ ‘αλλο χωργιό ξωμένει

    ξώφτερνο, ξώμεσο, ξώραφο

  92. Δημήτρης Μ. said

    81. Πιστεύω κι εγώ ότι πρόκειται για σαρδάμ. Θα είχε στο μυαλό του λέξεις όπως το εξώφθαλμα, το ξετσίπωτα κλπ και θα του βγήκε ένα ξώπορτο, το οποίο και δικαιολόγησε με τα γνωστά περί χωριού.

    62. Στον ξέμαγκα του Παπάζογλου, το ξε- όχι με τη σημασία του ξω-, αλλά με τη σημασία του «αντιστρέφω τη διαδικασία». Π.χ. ξεγίνομαι, ξεβάφω κλπ. Πάντως εξαιρετικό τραγούδι!

  93. Γς said

    83 @ Λεώ

    >Δεν κάναμε ξεφίλια!

    Δεν σε είδα.
    Οχι δεν κάναμε.
    Δεν … κόψαμε [με τα δάχτυλα]. Ξέρεις

  94. "ετεροδημότισσα" said

    #91
    είδες Έφη Έφη τι ωραία που είναι η ξουριά! έτσι μου λεγε η γιαγιά μου ότι μαρέσει πολύ και θα το φάω το κεφάλι μου.
    Αλλά σάματις θα γράψουν τιποτις Σαραντακαίοι και Μπαμπινιωτηδες όχι δυο αλλά μισή ανάρτηση για την ξουριά μου; όλο για κάτι κοντομερίτες τους γράφουν 🙂

  95. BLOG_OTI_NANAI said

    86: Ναι, δεν τόγραψα: Λαογραφία, 7 (1923), σ. 541.
    Ωραία η παρατήρηση. Να πω όμως μια σκέψη: κοίταξα σε διάφορες λέξεις, και είδα ότι οι ερμηνείες είναι με ίσια γράμματα. Αυτή η «Καλλιόπη» όμως, είναι με πλάγια. Σαν να λέει, «στη Βιζύη ειδικά, το λένε και Καλλιόπη».
    Για παράδειγμα, παρακάτω έχει πάλι ένα με πλάγια γράμματα που μοιάζει στο σκεπτικό: μετά το ίσον, το «μεθυσμένος» είναι με ίσια γράμματα, όμως, το «σουρωμένος» είναι πάλι με πλάγια, σαν το «Καλλιόπη» και ακολουθεί το «εν Βιζύη».
    Επειδή είχα την απορία, κοίταξα ότι οι Σοφίδες ήταν μια κωμόπολη τότε, η οποία διοικητικά υπαγόταν στην Βιζύη. Γι’ αυτό λεγόταν Σοφίδες Βιζύης. Όμως και η Βιζύη είδα ότι ήταν πόλη. Άρα η εξήγηση μάλλον είναι ότι το λεξιλόγιο είναι γενικά από τις Σοφίδες, αλλά τη συγκεκριμένη λέξη την συναντάμε στην Βιζύη; Κάπως έτσι πρέπει να είναι. Πάντως, πιστεύω πως αν ήταν ερμήνευμα, θα ήταν με ίσια γράμματα η «Καλλιόπη».

    Βεβαίως, έτσι κι αλλιώς, πάμε πριν το 1930.

  96. BLOG_OTI_NANAI said

    82: «Η λέξη ξώπορτο δεν υπάρχει»

    Δεν έχει άδικο η Μαρία και η ιστοσελίδα που το γράφει. Η επιστήμη της λαογραφίας ανθεί εδώ και 100 χρόνια, και κανείς δεν βρέθηκε να καταγράψει την έρμη τη λέξη;

  97. Γς said

    89:
    Και ρωτάει τώρα τον Δευθυντή της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Θάσου, που μιλάει απταίστως ελληνικά για την καταγωγή του

    -Γεννήθηκα στην πόλη [δεν τη συγκράτησα] στη Δαλματία.
    -Α, από την Ιταλία

  98. Γιάννης Π. said

    Το τι εννοεί ο πρωθυπουργός μας είναι νομίζω ξεκάθαρο όπως πάνω κάτω είπαν και οι προηγούμενοι σχολιαστές: κάνω κάτι «έξω από την πόρτα» άρα μπροστά σε όλους και συνεπώς η λέξη δεν έχει από μόνη της αρνητική ή θετική έννοια αλλά την αποκτά από το ποιόν της ίδιας της πράξης που γίνεται έξω από την πόρτα. Έτσι το «ξώπορτο» του ΣΥΡΙΖΑ είναι ντροπιαστικό γιατί εμφανίζεται ανερυθρίαστα σε κοινή θέα και μας γεμίζει ψέματα, ενώ αντίθετα το «ξώπορτο» του Σαμαρά είναι αξιέπαινο γιατί βγαίνει με παρρησία στο πλατύσκαλο να βροντοφωνάξει την αλήθεια και να μας κάνει ταυτόχρονα και μάθημα ελληνικών.

    Δράττομαι της ευκαιρίας να συνεχίσω το μάθημα των ελληνικών που ξεκίνησε ο πρωθυπουργός μας, θέλοντας να επισημάνω ακόμα μια έκφραση γνωστή σε όλους στα χωριά της Μεσσηνίας, με τελείως διαφορετικό νόημα, που έχει όμως κι εκείνη τη ρίζα της στο «ξώπορτο»: Όταν ήμουν μικρός, θυμάμαι τη γιαγιά μου να μαλώνει με τον παππού μου που περίμενε πως και πως να την πάρει ο ύπνος το μεσημέρι ώστε εκείνος να πάει ανενόχλητος στο καφενείο, κι έτσι τον κατηγορούσε συχνά για «ξωπορτουνισμό», ότι ήταν δηλαδή «ξωπορτουνιστής».

  99. Ιάκωβος said

    ξουριά, εξορία; Εξω από τα όρια, ας πούμε;

    Ο Παγιουμτζής λέει στο τελευταίο κουπλέ:

    Κι αντί μες στη πολιτεία, φυλακή και εξουρία,

  100. Τσοπάνος said

    Η πηγή έμπνευσης του Σάμι είναι εδώ (1.21.10)

  101. atheofobos said

    76-Σχετικά με το λοξό της Ομόνοιας και την ιστορία του, μαζί με σκίτσο του Μποστ αλλά και φωτογραφία του υπάρχουν στο ποστ μου:
    Β- ΜΠΟΣΤ-ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΜΟΡΕΩΣ- ΦΡΑΓΚΙΚΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΔΙ΄ ΑΦΡΑΓΚΟΥΣ!
    http://atheofobos2.blogspot.gr/2014/10/blog-post_5.html

    Επίσης σχετικά με την ξουρία στα παιδικά μου χρόνια δεν την θυμάμαι να λέγεται στον ενικό αλλά ως -ξουρίες.

  102. sarant said

    95: Μπορεί νάχεις δίκιο,

    101: Ναι, ξουρίες.

    91-94: Εντάξει, Αλτσχάιμερ. Αφού υπάρχει ναυτικό ρήμα ξουριάζω, που το έχει κάπου ο Παπαδιαμάντης -και ο Κόντογλου.

  103. BLOG_OTI_NANAI said

    88: Για το ξουριάζω σχετικά με πλοίο δύο αναφορές, τρεις σημασίες: «πέφτω σε ξέρα«, «με ρίχνει ο άνεμος εκτός λιμανιού» και «εξορίζω«: ΕΔΩ και ΕΔΩ (το δεύτερο από: Άπαντα Παπαδιαμάντη, Δόμος, τ.2, σ. 692).

  104. Συχνός Επισκέπτης said

    Καλησπερα σας
    Μηπως, σε αντίθεση με την έκφραση «Τα εν οίκω μη εν δήμω», η έκφραση σημαίνει έξω από την πόρτα του σπιτιού, ανοιχτά, δημόσια;

  105. Eva D said

    κ. Sarantakos Δεν το γγραφω γιατι το γνωριζω η το εχω ακουσει, αλλα διαβαζοντας και ξαναδιαβαζοντας νομιζω οτι μπορει να σημαινει ῾ξεδιαντροπα῾και στην προπροχθεσινη και στην παλαιοτερη αναφορα του. Δηλ. οχι ῾μεσα῾, αλλα εξω στην πορτα, να σε βλεπουν καινα σε ακουνε ολοι, ῾ξεδιαντροπα῾

  106. "ετεροδημότισσα" said

    102γ
    Εντάξει κ. Σαραντ κόπηκες, ραντεβού το Σεπτέμβρη 🙂

    (Τώρα να πούμε και του στραβού το δίκιο, δεν ξέρω αν η ξουριά μου και το ξουριάζω του Παπαδιαμάντη είναι το ίδιο ή απλά μοιάζουν α) στα ναυτικά το ξουριάζω σημαίνει σαλπάρω με ούριο άνεμο και β) ο Παπ ΔΕΝ είναι Κεφαλλονίτης και εμείς αν δεν είμαστε τίποτα τοπικιστές ΔΕΝ τον διαβάζουμε)
    😀 😀 😀

    τουλάχιστον η δικιά μου λέξη υπάρχει, όχι σαν μερικές μερικές που σαρδαμιάζουν και …συνομωτεί το σύμπαν να τα μπαλώσει. Αντί να φαγωθούνοι νεοδημοκράτες να μας πουν τι σημαίνει ξώπορτο αναμαλλιαζόμαστε αναμεταξύ μας

  107. sarant said

    104: Ναι, αυτό ειπώθηκε

  108. "ετεροδημότισσα" said

    @103
    προφανώς έχετε δίκιο για το παπ///ικό ξουριάζω, εσείς παραθέτε και πηγές ενώ εγώ ένα μυαλό χειμώνα καλοκαίρι τι να σου κάνει 😦

  109. BLOG_OTI_NANAI said

    108: Πάντως αυτό με τον άνεμο κοντά ήταν.
    «εσείς παραθέτε και πηγές»
    Μάλλον κόλλημα είναι, αλλά και διασκέδαση. Αφήνω και τον ύπνο για να βρω μια λέξη, ένα ρητό, μια πληροφορία. Το τι έψαξα για να βρω το… «ξώπορτο» του Σαμαρά, δεν περιγράφεται. Αλλά τελικά, τίποτα 🙂

  110. "ετεροδημότισσα" said

    @109
    ε μα φαίνεται ότι είστε Αθηναίος!
    πάντως εγώ λέω να το αφήσουμε σε
    όταν μιλά ο Σαμαράς ξώπορτα, μιλά έξω απ’ τα δόντια (να τρώει η μύγα σίδηρο και το κουνούπ’ ατσάλι)
    όταν κοροϊδεύει ο Συριζάς με τρόπο ξωπορτο, κοροϊδεύει ξεδιάντροπα, ξετσίπωτα

    εμ έτσι είναι κύριος, όχι τώρα η ίδια λέξεη να σημαίνει το ίδιο για το σαμαρά και το ίδιο για το συριζά!

  111. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Φτου δεν έγραψα πως ήταν Κόντογλου το «ξουριάζω» στο σχ. 88. Από «Τ άστρο της τραμουντάνας» και την «Αγνή ζωή» κι ακριβώς δεν ήξερα τί σήμαινε.Ξετοπισμένο έλεγα.

    Ξωμονάστηρο το ξωκκλήσι κυρίως, και το αλλάργο μοναστήρι
    Δεν έχει ξωμονάστηρο η Κρήτη να μην τάξω, το χωρισμό μας να μη δω, καλλιά ‘χω να μη φτάξω

    Ξωμονάστηρα
    http://www.google.gr/search?q=ξωμονάστηρο&espv=2&biw=1024&bih=667&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=RAk8VIvtDoLMOIHXgYgP&ved=0CEIQsAQ

    ξώπορτο και ξεπορτίστρα,όπως έλεγε μια ατίθαση κοτούλα η γιαγιά, που πάντα έβρισκε τρόπο να την κοπανάει απ τον κούμο και κακάριζε αμέριμνη στο σοκάκι.

  112. sarant said

    Παράδειγμα στο «Στο Χριστό στο κάστρο»: ο βοριάς τον εξούριασε (τον καπετάνιο)

  113. cronopiusa said

    να σε χαίρεται η μανούλα σου που καθαρίζει φρέσκα φασολάκια

  114. BLOG_OTI_NANAI said

    110: 🙂

  115. Emphyrio said

    87: Παντως οι «Κεφαλλονιτικοι Ιδιωματισμοι» του Νικου Δομενικου, στην Συμπληρωμενη Εκδοση του 1982 που εχω, δεν περιλαμβανουν την ξουρια. Λειπω τοσα χρονια, μπορει να μην το ειχα ακουσει ποτε. Παντως αν το λεμε, και το λεμε με αυτο το νοημα, πιθανολογω να προερχεται απο την εξορια. It’s a long stretch, though.

  116. @93 Γς

    Ρε, Γς, καλά νά’σαι! Τά ‘λλα τα βρίσκουμε. Είσαι να βρεθούμε να κάνουμε ξεφίλια; Να φωνάξουμε και τον Σαραντάκο ναμμας φωτογραφ’ισει να μας αναρτήσει εδώ ‘πού καταντάει κανείς άμα δεν σέβεται το ιστολόγιο’ και κάτι τέτοιο.

    Βέβαια θα είναι για τα μάτια του κόσμου. Με το άλλο μας χέρι θα κάνουμε ξε-ξεφίλια. Το βάζεις πίσω από την πλάτη σου, να μη σε βλέπει ο ξεφιλιαζόμενος και τρίβεις τον αντίχειρα με τον δείκτη. Αν το νύχι του αντίχειρα γυαλίζει, τ’οτε δεν πιάνει η ξεφίλια. Αν δεν γυαλίζει, πιάνει αλλά για μια βδομάδα το πολυ. Αυτά από τις Κουκουβάουνες του 1050

  117. 1950

    Καλά δεν είμαι και τόσο παλιός!

  118. "ετεροδημότισσα" said

    @115
    δεν αμφιβάλλω γι αυτό. Κι εγώ δεν το έχω δει ποτέ γραμμένο. Το άκουγα όμως όλη μου τη ζωή από Κεφαλλονίτισσες (στην Αθήνα) και τώρα ακούω το παιδί μου να το λέει που κι αυτό άκουγε μέχρι πρόσφατα τις προγιαγιάδες.
    Δε λέω βέβαια καμιά φορά πεθαίνουν κι οι λέξεις με τον τελευταίο ομιλητή τους.

  119. cronopiusa said

    για πολλή συζήτηση

  120. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Το ξώπλατο το΄παμε; Ίσαμε να τ΄αποδιαβάσω,ξεχνώ.
    Ξαναδιαβάζοντας το νήμα είδα το ξωλαλώ του Καζαντζάκη.Ξωλαλιούμε τα ζώα μα και το νερό(ή το ξαβογιάζουμε) στ΄αυλάκι, τότε, πριν τα λάστιχα, που πότιζαν με το λιγοστό νερό απ τα προχειροφτιαγμένα και χαλασμένα απ το χειμώνα αυλάκια (καταποτάκια) προς τακαλοκαιρινά ορεινά κηπούλια και το βοηθάγανε καθαρίζοντάς με ραβδιά τη ροή.

    Ξωμερίτη ή ξενομπάτη, λέμε μεις τον ξένο από άλλα μέρη, καν από διπλανό χωριό.
    «Ξω, ξω», διώχνουμε τις κότες.

  121. Theo said

    @19, 73:

    Κουρκουμπίνια είναι τα μικρά σιροπιαστά γλυκά, στρογγυλά ή τετράγωνα, που φαίνονται στη φωτογραφία του σχ. 59. Στα 12-13 μας πηγαίναμε η παρέα τις Κυριακές στο ζαχαροπλαστείο (νομίζω πως λεγόταν ο «ένδοξος στρατός») του Τσερτσίδη στην Έδεσσα, να φάμε κουρκουμπίνια (τα έφτιαχνε ο ίδιος). Δυο τρία χρόνια μετά μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη, όπου και άνοιξε ζαχαροπλαστείο, κι έτσι το γυρίσαμε στο προφιτερόλ σε άλλο ζαχαροπλαστείο.

  122. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    121.
    Κουρκουμπίνια! Πού ν’ τα
    Νάτα!!

  123. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Κουρκουμπίνια
    Nάτα!!

  124. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    ΣΟΦΟΚΛΗΣ / ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΕΠΙ ΚΟΛΩΝΩ
    Μετάφραση : Ι. Ν. ΓΡΥΠΑΡΗΣ
    Ο Οιδίπους στο Θησέα.
    Επεισόδιο Έκτο
    …για να σου δίνη αυτός βοήθεια πάντα
    πιο σίγουρη κι από πολλές ασπίδες
    κι από γειτόνων ξώφερτο κοντάρι.

  125. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    124: Ξώφερτο δηλαδή φερμένο απέξω υποθέτω.

  126. Πέπε said

    122 (Έφη Έφη): Ανοίγω το λινκ «Κουρκουμπίνια – Πού’ν’τα»: ελληνική ταινία.
    123 (Έφη Έφη): Ανοίγω το λινκ «Να τα»: άλλη ελληνική ταινία.
    124 (Έφη Έφη): Βλέπω, Σοφοκλής, Οιδίπους επί Κολωνώ, μτφρ. Γρυπάρης. Τι διάολο, κι εδώ για κουρκουμπίνια θα λέει; Τελικά όχι…

  127. Gpoint said

    Την λέξη ξουρίες την λέγαμε κι εμείς μικροί σαν επιφώνημα για κάποιον που έλεγε ψέμματα ή φανταστικές ιστορίες. Προφανής η σχέση με την ομοειδή έκφραση ¨»μούσι»
    Το ρήμα ξουριάζω το ξέρω σαν ιδιωματική έκφραση του ξυρίζω, όπως λέμε » το κρύο ξυρίζει» ‘η «θα σου πέσουν τα μαλιά πό το κρύο» δλδ πως νοιώθει ο φρεσκοξυρισμένος όταν φυσά παγωμένος αέρας. Από εκεί και η ξουριά.
    Και στις δυο περιπτώσεις από το ξύρισμα προέρχονται

  128. Γς said

    Καλημέρα πσαρά.

    >Την λέξη ξουρίες την λέγαμε κι εμείς μικροί σαν επιφώνημα για κάποιον που έλεγε ψέμματα ή φανταστικές ιστορίες.

    Ενίοτε ήταν μόνο το σύρσιμο των δακτύλων [από την εξωτερική τους μεριά] στο πηγούνι ή τις παρειές,

  129. Gpoint said

    Μπονζούρ Ζε-ες,, κομάν σα βα ;

    Ναι, σαν την χαεακτηριστική κίνηση του κουρέα όταν ξύριζε με την λάμα

  130. Alexis said

    127: Την λέξη ξουρίες την λέγαμε κι εμείς μικροί σαν επιφώνημα για κάποιον που έλεγε ψέμματα ή φανταστικές ιστορίες.
    «Ξούρες» θυμάμαι ότι την άκουγα εγώ μικρός από τους γονείς μου.

    Το ρήμα ξουριάζω το ξέρω σαν ιδιωματική έκφραση του ξυρίζω, όπως λέμε «το κρύο ξυρίζει”.
    «Ξυρίζει παπά» συνήθιζε να λέει ο πατέρας μου όταν έκανε πολύ κρύο ή «ξυρίζει δεσπότη» για ακόμα μεγαλύτερη έμφαση.
    Προφανώς το ιερατικό αξίωμα ήταν ανάλογο με την ένταση του κρύου! 🙂

  131. Δημήτρης said

    Kατά 99% έχει δίκιο ο φίλος Nikiplos. Έπλασε τη λέξη έχοντας στο μυαλό του αυτήν την ερμηνεία, δηλ. ολοφάνερα, έξω από το σπίτι.

  132. sarant said

    128-129: Τα ίδια και εδώ, αν και περισσότερο ξούρες παρά ξουρίες.

    130: Ωραίο αυτό με τον παπά και τον δεσπότη. Εμείς λέγαμε απλώς Ξυρίζει. Εγώ καμιά φορά, όταν κάνει πολύ κρύο λέω «Ξυρίζει, ανάβει και γράφει», από μια παλιά διαφήμιση της Μπικ.

  133. Γς said

  134. Πάνος με πεζά said

    @ 133 : «Ξυρίζει» το κρύο, και άλλες συναφείς εκφράσεις ; κόβω καρφοπέταλα, δαγκώνω το …μου, κλπ. Αυτά παθαίνει κανείς, άμα τη βγάζει ξώπορτα…

  135. marulaki said

    #3 Για τον πύργο του Ξωπατέρα, δείτε καλύτερα τον ιστοχώρο της Μονής Οδηγητρίας. Δεν είναι απλά ένας καλόγερος που ξεκαλογέρεψε. Πρόκειται για έναν από τους πρωταγωνιστές της Κρητικής Επανάστασης και έχει εμπνεύσει και πολλά ποιήματα και τραγούδια.

  136. Είναι φανερό τι σημαίνει το «ξώπορτο» … σημαίνει «έξω από την πόρτα», «δημόσια», «φόρα παρτίδα», προφανώς έχει διπλή σημασία: αν χρησιμοποιείται τιμητικά σημαίνει «με παρρησία» αν χρησιμοποιείται υποτιμητικά σημαίνει «ξεδιάντροπα»

  137. Yanko said

    http://www.ourlife.gr/permalink/6845.html
    Στο Παλιό Βιβλιοπωλείο του Νίκου Ασημακόπουλου, στην Παλιά Αγορά, ξεφυλλίσαμε το λεύκωμα του Γιώργου Ανωμερίτη «Το κάστρο της Νάξου και οι εκκλησιές του», και αντιγράψαμε από το εισαγωγικό σημείωμα του Αγαμέμνονα Τσελίκα: «Από κάποιο ξώπορτο προβάλλει κάποιος ξενοντυμένος άρχοντας με ρούχα φράγκικα από τη Βενετιά.

  138. Yanko said

    Δεν πρόσεξα αν κάποιος επισήμανε αυτό εδώ: http://www.clab.edc.uoc.gr/seminar/candia/candia/PLATEIES.HTML
    «PIAZZA DELLE ERBE Η σημερινή πλατεία Νικηφόρου Φωκά λεγόταν Ξώπορτο γιατί στη βόρεια πλευρά της υπήρχε η μοναδική πύλη που επικοινωνούσε η παλιά πόλη με τα προάστεια .Εκεί βρισκόταν η λαχαναγορά κατά τη βενετοκρατία καθώς και τα μαχαιροποιεία που υπάρχουν μέχρι και σήμερα»
    (Ηράκλειο Κρήτης)

  139. sarant said

    137-138: Ευχαριστώ πολύ!

  140. mitsi vrasi said

    Μεταχρονολογημένο μεν, αλλά. 81-90: Εντιμότατοι φίλοι μου. Ο Ούγκο Τονιάτσι συναξάρει σε διάφορα σημεία της ταινίας με κορυφαίο το συναξάρισμα στον χωροφύλακα, όπου και το «να γουρδέψω…». Αριστουργηματική μετάφραση του πολύ καλού κιν/κού μεταφραστή Μάριου Νούσια. Άλλο: «Μεγάλος ξούρας είν’ αυτός». Πόσο παλιό είναι; Είχαν όλοι μούσια κι όποιος ξυριζόταν ήταν τί; Ψεδυτοσπουδαίος: Μήπως είναι αργκό της δεκαετίας του ’70;

  141. mitsi vrasi said

    Διόρθωση: ψευτοσπουδαίος.

  142. sarant said

    Ξούρας και γεροξούρας είναι αυτός που λέει ανοησίες -νομίζω.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: