Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γλώσσες-γλώσσα: Μύθοι και αλήθειες (ομιλία στη Δράμα)

Posted by sarant στο 6 Νοέμβριος, 2014


Το σαββατοκύριακο που μας πέρασε ήμουν στη Δράμα (και στην Καβάλα) ύστερα από πρόσκληση του Συνδέσμου Φιλολόγων Δράμας, με πρωτοβουλία του Βασίλη Συμεωνίδη και του Σωτήρη Γκαρμπούνη, με τους οποίους είχα διασταυρωθεί και συνοδοιπορήσει αρκετές φορές στα δικτυακά γλωσσομονοπάτια αλλά δεν είχε τύχει ως τώρα να συναντηθούμε. Στη Δράμα πήρα μέρος σε δυο εκδηλώσεις: την Παρασκευή 31.10 μίλησα στο δημοτικό ωδείο με θέμα «Γλώσσα, γλώσσες: μύθοι και αλήθειες» ενώ το Σάββατο έγινε συζήτηση, πιο χαλαρή, σε καφενείο.

dram1

Εδώ βλέπετε μια φωτογραφία από την πρώτη εκδήλωση -και εδώ άλλη μία, ενώ προσπαθούμε εναγωνίως να κάνουμε τον λάπτοπ να συνεννοηθεί με τον προτζέκτορα, που μια βεβιασμένη κίνηση τους έκανε να διακόψουν διπλωματικές σχέσεις (τελικά παρουσιάστηκε ως από μηχανής θεός ένας αρχαίος λάπτοπ που έκανε καλά τη δουλειά του). Εδώ βλέπετε μια φωτογραφία από τη δεύτερη εκδήλωση, ενώ το πρόγραμμα περιλάμβανε επίσης και εκδρομές στα πέριξ (απ’ όπου βλέπετε ότι τη σήμερον ημέρα όλοι φωτογραφίζουν -και αυτούς που φωτογραφίζουν).

Περισσότερες φωτογραφίες θα βρείτε στη σελίδα του Συνδέσμου, όπου υπάρχει επίσης το κείμενο της ομιλίας μου σε pdf (αλλά αυτό θα το δημοσιεύσω εδώ πιο κάτω), καθώς και οι διαφάνειες που χρησιμοποίησα, επίσης σε pdf.

Πιο κάτω θα παραθέσω το κείμενο της ομιλίας μου, αλλά πρέπει να σημειωθεί ότι σε ορισμένα σημεία είπα και πράγματα εκτός κειμένου, ενώ βέβαια από το γραπτό κείμενο λείπουν εντελώς οι (πολλές) ερωτήσεις και απαντήσεις που έγιναν μετά την ομιλία, στη συζήτηση. Ωστόσο, είχα μαζί μου ένα μαγνητοφωνάκι και ηχογράφησα την όλη εκδήλωση, που κράτησε σχεδόν δύο ώρες, από τις οποίες η δεύτερη ώρα ήταν αφιερωμένη στη συζήτηση.

Με προβλημάτισε ελαφρώς μια ερώτηση που έγινε γύρω στο 1.28.30 της ομιλίας, από έναν εκπαιδευτικό, φυσικό στην ειδικότητα, ο οποίος εξέφρασε πολύ ευγενικά την απογοήτευσή του επειδή στην ομιλία μου αναφέρθηκα μόνο στα κακώς κείμενα της γλώσσας και μόνο σε ένα σημείο την επαίνεσα, ενώ θα έπρεπε κατ’ αυτόν να εξάρω το ρυθμό, τη μουσικότητα και τη σοφία της. Θα ακούσετε τη στιχομυθία (ελπίζω να ακούγεται καλά και η δική του τοποθέτηση) που όμως ξεστράτισε και σε άλλα θέματα. Αυτό που θέλω να γράψω εδώ είναι ότι αυτονόητη είναι η αγάπη που τρέφουμε για τη γλώσσα μας όσοι τη μελετάμε, και δεν πιστεύω ότι για να ανασκευάσουμε μερικούς «ευχάριστους μύθους» πρέπει πρώτα να αναφέρουμε και ισόποσους επαίνους.

Το κείμενο της ομιλίας, θα το έχετε προσέξει, μοιάζει πολύ με το κείμενο της αντίστοιχης ομιλίας που είχα δώσει τον Γενάρη στο ΜΙΘΕ. Ωστόσο, έχω αλλάξει μερικά πράγματα, κάποιες ενότητες πρόσθεσα και κάποιες αφαίρεσα. Εκεί που διαφοροποιούνται απόλυτα οι δυο εκδηλώσεις, είναι στις ερωτήσεις και απαντήσεις, που περιστράφηκαν γύρω από διαφορετικά θέματα τούτη τη φορά -και κρίμα που δεν προλαβαίνω να απομαγνητοφωνήσω αυτό το κομμάτι της εκδήλωσης.

Ενώ είχα ανεβάσει το άρθρο, πρόσεξα ότι τα παιδιά του Συνδέσμου Φιλολόγων ανέβασαν το βίντεο της εκδήλωσης που μπορείτε να το δείτε εδώ:

Η αλήθεια είναι ότι η εικόνα υπερισχύει, αλλά από το βίντεο λείπουν τα τελευταία πέντε λεπτά της ομιλίας μου, καθώς και όλη η συζήτηση με το κοινό. Διαλέγετε και παίρνετε.

 

Γλώσσα, γλώσσες: μύθοι και αλήθειες

Ξεκινώντας, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω που ήρθατε σήμερα, να ευχαριστήσω και τον Σύλλογο Φιλολόγων Δράμας για την τιμή που μου έκανε να με προσκαλέσει να σας μιλήσω σήμερα, και ειδικά τον φίλο Βασίλη Συμεωνίδη που αυτός είχε την αρχική ιδέα. Λοιπόν, σήμερα θα συζητήσουμε για τους μύθους και τις αλήθειες σχετικά με την ελληνική γλώσσα, ένα θέμα πολύ εκτεταμένο, που δεν φιλοδοξώ να το εξαντλήσω· άλλωστε, προτίμησα να αφήσω αρκετό χρόνο για τη συζήτηση, στην οποία μπορούμε να συζητήσουμε οποιοδήποτε σχεδόν γλωσσικό θέμα θέλετε.

Θα εννοήσω τους μύθους με την ευρεία έννοια. Καταρχάς, σε ένα πρώτο επίπεδο, έχουμε τους εξωφρενικούς μύθους που διαδίδονται μέσα από το Διαδίκτυο. Για να σας δώσω ένα παράδειγμα, πριν από κανένα χρόνο, όσοι από εσάς κυκλοφορείτε στα κοινωνικά δίκτυα ίσως θα πήρατε, και ίσως όχι για πρώτη φορά, ένα μέιλ ή ένα λινκ προς άρθρο ιστολογίου, όπου υποστηρίζεται, πολύ σοβαρά, ότι το α-μπε-μπα-μπλομ, η παιδική φράση (λάχνισμα λέγεται στην ειδική ορολογία) με την οποία τα βγάζουμε στο κρυφτό και σε άλλα παιδικά παιχνίδια, έχει, λέει, αρχαιοελληνική προέλευση!

Η όλη στιχομυθία, έρχεται από ένα αρχαίο παιδικό παιχνίδι που έπαιζαν τα παιδιά της Αθήνας, ενώ ταυτόχρονα γυμνάζονταν, στα πλαίσια της προετοιμασίας τους για τα μετέπειτα αληθινά πολεμικά παιχνίδια.
Ετσι λοιπόν, τα παιδιά της αρχαιότητας χωρισμένα σε ομάδες έλεγαν ο ένας στον αλλον:
«Απεμπολών, του κείθεν εμβολών …» (επαλαμβανόμενα με ρυθμό, εναλλάξ από την δείθεν επιτιθέμενη ομάδα), που σημαίνει « Σε απεμπολώ, σε απωθώ, σε σπρώχνω, πέραν (εκείθεν) εμβολών σε (βλ. έμβολο) με το δόρυ μου, με το ακόντιό μου!
Κάπως έτσι και με το πέρασμα των χρόνων, το «Απεμπολών, του κείθεν εμβολών …» παραφράστηκε και έγινε το δικό μας, σχετικά ακαταλαβίστικο «α μπε μπα μπλον, του κείθε μπλον»!

Ίσως είναι περιττό να ανασκευάσω τέτοια εξωφρενικά πράματα, αλλά θα το κάνω σύντομα. Πρώτον, στις πηγές δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία ότι τα παιδιά στην αρχαία Αθήνα έπαιζαν ένα τέτοιο παιχνίδι. Δεύτερον, η υποτιθέμενη αρχαία φράση δεν υπάρχει πουθενά στην αρχαία γραμματεία, πού την έμαθε ο συντάκτης του άρθρου; Τρίτο και φαρμακερό, δεν θα μπορούσε να υπάρξει, διότι είναι εντελώς ασύντακτη, μετοχή «εμβολών» και ρήμα “εμβολώ” δεν υπάρχει, απεμπολώ δεν σημαίνει απωθώ, το “του” είναι ξεκάρφωτο -αλλά δεν έχει νόημα να συνεχίσω. Και είναι απορίας άξιο, πώς άνθρωποι μορφωμένοι, με διδακτορικά, πιστεύουν και διαδίδουν τέτοιες μπαρούφες. Άλλοι λένε «μπορεί και να είναι έτσι», άλλοι θέλουν να τις πιστεύουν.

Παρεμπιπτόντως, να πούμε από πού φαίνεται να προέρχεται όντως το «αμπεμπαμπλόμ». Εκ πρώτης όψεως, φαίνεται να είναι ηχομιμητικές συλλαβές, αλλά, με βάση την παρατήρηση ότι το λάχνισμα αυτό δεν ήταν γνωστό στα χωριά, ότι είναι λάχνισμα της πόλης, δεν αποκλείεται καθόλου να είναι φερμένο από τις Γαλλίδες γκουβερνάντες που πρόσεχαν τα παιδιά των εύπορων αστών στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν έπαιζαν κυνηγητό στις πλατείες της Αθήνας, στο Ζάππειο ή στο Σύνταγμα. Ειδικά η φράση «του κίθε μπλομ» φαίνεται να αποδίδει παρεφθαρμένο το tout ce qui est blanc, ή κάτι τέτοιο. Η εικασία μου δεν είναι τόσο απίθανη, αν σκεφτούμε ότι το άλλο παιδικό τραγούδι «κοπερτί το κοπερτί τάπι τάπι ρούσι, κοπερτί το κοπερτί, τάπι τάπι γκρι» εξακριβωμένα προέρχεται από το γαλλικό τραγουδάκι:
Pomme de reinette et pomme d’api
D’api d’api rouge;
Pomme de reinette et pomme d’api
D’api d’api gris.

Ο μύθος του αμπεμπαμπλόμ πρωτοκυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 2012 και ένα δεύτερο κύμα διάδοσής του παρατηρήθηκε πέρυσι τον Νοέμβριο. Υπάρχουν όμως πολύ παλαιότεροι γλωσσικοί μύθοι, που γεννήθηκαν και διαδόθηκαν τις μέρες πριν από το Διαδίκτυο. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι οι παλαιότεροι γλωσσικοί μύθοι είναι αυτά που διέδιδαν στις αρχές του 20ού αιώνα οι οπαδοί της καθαρεύουσας, ότι τάχα οι δημοτικιστές, οι μαλλιαροί όπως τους έλεγαν, αποκαλούσαν «Κώτσο Παλιοκουβέντα» τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο και Κεχριμπάρα την Ηλέκτρα. Το θέμα έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, έστω και μόνο ιστορικό, μια και το γλωσσικό δεν μας απασχολεί πια με αυτό τον τρόπο, και μην ξεχνάμε άλλωστε πως η Ελλάδα έχει το θλιβερό προνόμιο να έχει θρηνήσει νεκρούς ύστερα από διαδηλώσεις που είχαν αφορμή μια γλωσσικήν αντιδικία, εννοώ τα Ευαγγελικά του 1901 και τα Ορεστειακά του 1903. Ωστόσο, δεν θα σταθώ περισσότερο εδώ, επειδή προτιμώ τον Κώτσο Παλιοκουβέντα, τον ποδαράτο αμανέ (ακάθιστος ύμνος) και το κρυφό τσιμπούσι (μυστικός δείπνος) να τα κατατάσσω στις συκοφαντίες παρά στους καθαρούς μύθους.

Οπότε, ο παλιότερος γλωσσικός μύθος που έχω εγώ υπόψη μου, και που σίγουρα ακούγεται από τα μεταπολεμικά χρόνια, είναι ότι, τάχα, για μία μόνο ψήφο, η ελληνική γλώσσα έχασε την ευκαιρία να αναδειχτεί σε επίσημη γλώσσα των νεοσύστατων Ηνωμένων Πολιτειών, λίγα χρόνια μετά το 1776 που κέρδισαν την ανεξαρτησία τους. Βλέπετε, καθώς τα αγγλικά θύμιζαν την αποικιοκρατία, κάποιοι πρότειναν (λέει ο μύθος) να επιλεγούν τα ελληνικά σαν επίσημη γλώσσα του κράτους, αφού τα ελληνικά ήταν η γλώσσα που γέννησε τη δημοκρατία. Η ψηφοφορία έγινε και για μία μόνο ψήφο τα ελληνικά ηττήθηκαν και προκρίθηκαν τα αγγλικά, λέει ο μύθος, κι έτσι χάσαμε την ευκαιρία να έχουμε τη γλώσσα μας κοσμοκράτειρα κι εμείς να τρώμε με χρυσά κουτάλια σαν προνομιακοί της εκπρόσωποι (αυτό δεν το λέει ο μύθος αλλά το σκέφτονται ίσως μερικοί).

Φυσικά, η αλήθεια είναι ότι καμιά τέτοια ψηφοφορία δεν έχει γίνει· ούτε για τα ελληνικά, ούτε για καμιά άλλη γλώσσα. Τα πρακτικά και τα άλλα επίσημα κείμενα του Κογκρέσου των Ηνωμένων Πολιτειών υπάρχουν στη διάθεση του καθενός και καμιά ψηφοφορία δεν καταγράφεται για την ανάδειξη επίσημης γλώσσας. Στην πραγματικότητα, πουθενά στο Σύνταγμα των ΗΠΑ ή σε άλλο θεσμικό ή νομοθετικό κείμενο της χώρας δεν υπάρχει ορισμός επίσημης γλώσσας. Τα αγγλικά είναι η εκ των πραγμάτων επίσημη γλώσσα, αλλά δεν έχουν θεσμική κατοχύρωση. Βέβαια, στις μέρες μας όντως υπάρχουν προτάσεις να κατοχυρωθούν θεσμικά τα αγγλικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, σαν ανάχωμα στη δημογραφική άνοδο των ισπανόφωνων.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο μύθος αυτός, δηλαδή ότι τα ελληνικά έχασαν για μία ψήφο την ευκαιρία να αναδειχτούν σε επίσημη γλώσσα των νεαρών ΗΠΑ, κυκλοφορεί και σε άλλες παραλλαγές, όπου στη θέση της ηττημένης για μία ψήφο γλώσσας είναι τα εβραϊκά (που δήθεν είχαν επιλεγεί ως γλώσσα της Παλαιάς Διαθήκης), τα γαλλικά (ως γλώσσα του ορθού λόγου), τα πολωνικά ή τα γερμανικά, που είναι και η πιο συχνή παραλλαγή.

Στην τελευταία περίπτωση, βρίσκουμε τον κόκκο αλήθειας που υπάρχει στον πυρήνα των περισσότερων μύθων. Στις νεοσύστατες Ηνωμένες Πολιτείες, υπήρχαν πολλοί πολίτες γερμανικής καταγωγής που δεν ήξεραν αγγλικά ή ήξεραν ελάχιστα. Έτσι, τον Μάρτιο του 1794 μια ομάδα Γερμανών που ζούσαν στην πολιτεία Βιρτζίνια υπέβαλε στο Κογκρέσο αναφορά, ζητώντας να μεταφράζονται οι ομοσπονδιακοί νόμοι στα γερμανικά. Η πρόταση αυτή συζητήθηκε στο Κογκρέσο στις 13 Ιανουαρίου 1795· όχι να γίνουν τα γερμανικά επίσημη γλώσσα, αλλά να μεταφράζεται στα γερμανικά το κείμενο των ομοσπονδιακών νόμων για τους πολίτες που δεν καταλάβαιναν αγγλικά. Μια επιτροπή του Σώματος πρότεινε να κυκλοφορεί μια γερμανική μετάφραση των νόμων σε μικρότερο αριθμό αντιτύπων· η σύσταση αυτή της επιτροπής δεν συγκέντρωσε πλειοψηφία. Σε διαδικαστική πρόταση των υποστηρικτών της μετάφρασης, που ζητούσαν να μη λάβει απόφαση αμέσως το Σώμα, η ψηφοφορία έδωσε το αποτέλεσμα 42 κατά και 41 υπέρ (να η περίφημη διαφορά της μίας ψήφου!). Μάλιστα, ο πρόεδρος του Σώματος, ο Φρέντερικ Μούλενμπεργκ, που είχε γεννηθεί στη Γερμανία αλλά ήταν οπαδός της αφομοίωσης και της αγγλικής γλώσσας, αρνήθηκε να την ψηφίσει (όμως ήταν συνηθισμένο να μην ψηφίζει ο Πρόεδρος του Σώματος).

Έτσι γεννήθηκε ο μύθος ότι τα γερμανικά έχασαν για μία ψήφο την ευκαιρία να γίνουν επίσημη γλώσσα και ότι την καθοριστική αρνητική ψήφο την έριξε ο (Γερμανός) Φ. Μούλενμπεργκ.

Για να ξαναγυρίσουμε στα δικά μας, ο μύθος της μίας ψήφου έχει πια ξεθωριάσει. Ούτως ή άλλως, ακόμα και στην εντελώς υποθετική περίπτωση που μια πλειοψηφία αιθεροβαμόνων φιλελλήνων στο Κογκρέσο ψήφιζε να γίνουν τα ελληνικά επίσημη γλώσσα, θα ήταν εντελώς αδύνατο να επικρατήσει κάτι τέτοιο στην πράξη αφού τα ελληνικά ήταν πέρα για πέρα άγνωστα σε όλους τους Αμερικανούς πολίτες (την εποχή εκείνη οι Έλληνες μετανάστες ήταν ελάχιστοι).

Σε μια αντισημιτική παραλλαγή του μύθου, που οφείλεται στον Κώστα Πλεύρη, την καθοριστική μία ψήφο την έριξε ένας «αμερικανοεβραίος μισέλλην», ο «Δανιήλ Γουέμπστερ», ο οποίος βέβαια ήταν οκτώ ή δώδεκα ετών όταν έγινε η επίμαχη ψηφοφορία και… δεν ήταν εβραίος!

Παρ’ όλο όμως που ο μύθος αυτός έχει περιπέσει σε ανυποληψία, κατάφερε να πείσει ακόμα και έναν επιφανή ιστορικό. Στο γνωστό βιβλίο «Συνοπτική ιστορία της Ελλάδας, 1770-2000» του Ρίτσαρντ Κλογκ (στο πρωτότυπο: Richard Clogg, A concise history of Greece), διαβάζουμε, στην πρώτη-πρώτη σελίδα: «Ο σεβασμός που είχε εξασφαλίσει η γλώσσα και ο πολιτισμός του αρχαίου ελληνικού κόσμου σε όλη την Ευρώπη (αλλά και στις τότε νεοσύστατες Ηνωμένες Πολιτείες, όπου τα αρχαία ελληνικά παραλίγο να υιοθετηθούν ως επίσημη γλώσσα)». Το επίμαχο απόσπασμα στο πρωτότυπο: «(and, indeed, in the infant United States where ancient Greek was almost adopted as the official language)». Όταν το είδα, έγραψα στον κ. Κλογκ, και του παρέθεσα τα σχετικά στοιχεία, και με χαρά μου έμαθα πρόσφατα ότι στην 3η έκδοση του βιβλίου που μόλις κυκλοφόρησε στα αγγλικά ο μύθος δεν αναφέρεται πια.

Αναφέρθηκα τόσο αναλυτικά σε αυτό τον παλαιό μύθο (υπόσχομαι να μην το κάνω στους επόμενους) για να δείξω κάτι άλλο, ότι η ανασκευή ενός μύθου είναι πολύ πιο χρονοβόρα από την κατασκευή του, ή, όπως λέει η κρητική παροιμία που μ’ αρέσει να επαναλαμβάνω, «έριξε ο κουζουλός μια πέτρα στο πηγάδι και σαράντα γνωστικοί δεν μπορούν να τηνε βγάλουν».

Ωστόσο, ο αρχετυπικός μύθος της εποχής του Διαδικτύου δεν είναι ο Μύθος της μίας ψήφου, αλλά αυτό που εγώ αποκαλώ Λερναίο κείμενο, που το έχω ονομάσει έτσι, θα το καταλάβατε, επειδή όσο κι αν το διαψεύδεις και το ανασκευάζεις κάθε τόσο επανέρχεται. Στην πραγματικότητα μάλιστα δεν είναι ένας μύθος, αλλά συλλογή μύθων, μυθολόγιο θα μπορούσαμε να το πούμε. Θα μπορούσαμε να το πούμε επίσης «Το μυθολόγιο του Hellenic quest”, επειδή αρχίζει ως εξής:

Hellenic Quest» λέγεται ένα πρόγραμμα ηλεκτρονικής εκμαθήσεως της Ελληνικής που το CNN άρχισε να διανέμει παγκοσμίως και προορίζεται σε πρώτο στάδιο για τους αγγλόφωνους και ισπανόφωνους.

Το πρόγραμμα παράγεται από τη μεγάλη εταιρία Η/Υ «Apple», της οποίας Πρόεδρος Τζον Σκάλι είπε σχετικώς: «Αποφασίσαμε να προωθήσουμε το πρόγραμμα εκμαθήσεως της Ελληνικής επειδή η κοινωνία μας χρειάζεται ένα εργαλείο που θα της επιτρέψει ν’ αναπτύξει τη δημιουργικότητά της να εισαγάγει καινούριες ιδέες και θα της προσφέρει γνώσεις περισσότερες απ’ όσες ο άνθρωπος μπορούσε ως τώρα να ανακαλύψει».

Αλλη συναφής εκδήλωση: Οι Αγγλοι επιχειρηματίες προτρέπουν τα ανώτερα στελέχη να μάθουν Αρχαία Ελληνικά «επειδή αυτά περιέχουν μια ξεχωριστή σημασία για τους τομείς οργανώσεως και διαχειρίσεως επιχειρήσεων».

Σε κάποιες παραλλαγές του κειμένου, ο Μπιλ Γκέιτς ο ίδιος έχει τάχα δώσει εντολή στους επιτελείς της εταιρείας του να μάθουν ελληνικά.

Στη συνέχεια, το Λερναίο κείμενο μας πληροφορεί ότι η ελληνική γλώσσα έχει 6 εκατομμύρια λέξεις, ενώ η αγγλική μόνο 490.000, και μετά ισχυρίζεται ότι η ελληνική γλώσσα είναι η μόνη γλώσσα που οι λέξεις της έχουν πρωτογένεια, ενώ σε όλες τις άλλες γλώσσες οι λέξεις είναι συμβατικές, και σαν παράδειγμα της «πρωτογένειας» φέρνει το γεγονός ότι, π.χ. ενθουσιασμός < εν + Θεός, γεωμετρία = γη + μετρώ, και ότι οι Η/Υ της νέας γενιάς μόνο με τα ελληνικά μπορούν να συνεργαστούν. Γιαυτό το λόγο, τελειώνει το κείμενο, οι Ισπανοί ευρωβουλευτές ζήτησαν να καθιερωθεί η ελληνική γλώσσα ως επίσημη της ΕΕ, διότι το να μιλά κανείς για Ενωμένη Ευρώπη χωρίς την Ελληνική είναι σα να μιλά σε έναν τυφλό για χρώματα.

Δεν θα ανασκευάσω αναλυτικά το μυθολόγιο αυτό γιατί θα έπρεπε να του αφιερώσω ολόκληρη τη διάλεξη (Μια κάπως εκτενή ανασκευή έχω στο βιβλίο μου Γλώσσα μετ’ εμποδίων). Αν θέλετε, το συζητάμε στις ερωτήσεις. Συνοπτικά πάντως, είναι μια αρμαθιά από χοντρά ψέματα και ανακρίβειες: κανένα πρόγραμμα δεν υπάρχει με το όνομα Hellenic quest, καμιά σχέση δεν έχει η εταιρεία Apple ή το CNN με την εκμάθηση των ελληνικών, κανείς Άγγλος επιχειρηματίας δεν προτρέπει τα στελέχη της εταιρείας του να μάθουν αρχαία, η καταγραμμένη αρχαία ελληνική γλώσσα δεν έχει 90 εκατομμύρια λεκτικούς τύπους αλλά σκάρτο ενάμισι εκατομμύριο, δεν έχει 6 εκατομμύρια λέξεις αλλά κάπου 200 χιλιάδες, η ελληνική γλώσσα δεν έχει πρωτογένεια και δεν είναι νοηματική ούτε μοναδική, ούτε έχει κάτι το ιδιαίτερο που την κάνει κατάλληλη για γλώσσα των υπολογιστών νέας γενεάς, οι Ισπανοί ευρωβουλευτές δεν ζήτησαν να καθιερωθεί η αρχαία ελληνική ως η επίσημη γλώσσα της ΕΕ και κανείς κουτόφραγκος δεν πρόκειται να μας κόψει ισόβια σύνταξη μόνο και μόνο επειδή έτυχε να γεννηθούμε στη χώρα του Σοφοκλή και του Αριστοτέλη. Να μάθουμε αρχαία, ναι· αλλά να μη βαυκαλιζόμαστε ότι θα μας διορίσουν σε επιτελικές θέσεις στο Αμέρικα επειδή ξέρουμε αρχαία!

Ωστόσο, η ελληνική γλώσσα είναι πράγματι μια πολύ όμορφη και πολύ ενδιαφέρουσα γλώσσα με μακρότατη ιστορία, και η μεγαλύτερη τιμή που θα μπορούσαμε να της κάνουμε θα ήταν να τη χρησιμοποιούμε με καλαισθησία, ακρίβεια και φαντασία, χωρίς συμπλέγματα κατωτερότητας, νεοαττικισμούς και αμερικανιές, χωρίς εκζήτηση και διάθεση να ξεχωρίσουμε από την πλέμπα. Αυτό άλλωστε προσπαθώ να κάνω κι εγώ με τις μικρές μου δυνάμεις.

Πάντως, για την ιστορία, ο εμπνευστής του κειμένου αυτού, που φαίνεται πως είναι ο Γεώργιος Γεωργαλάς, ο διανοούμενος της χούντας, είχε τουλάχιστον την εξυπνάδα να αναγνωρίσει ότι ο αριθμός των 6 εκατ. λέξεων που έδωσε για την αρχαία ελληνική γλώσσα ήταν λάθος, αλλά οι επίγονοί του έχουν κολλήσει σε παρόμοια νούμερα κι έτσι ακόμα κι ένα μέλος της Ακαδημίας Αθηνών επανέλαβε παρόμοιες τερατολογίες σε διάλεξη, μέχρι που αναγκάστηκε ο ΓΓ της Ακαδημίας να τον αποδοκιμάσει δημόσια. Όπως είπα και πριν, οι λέξεις της αρχαίας ελληνικής είναι λίγο περισσότερες από 200.000, πολύ λιγότερες από τις λέξεις της αγγλικής, και κατά πάσα πιθανότητα και από τις λέξεις της νέας ελληνικής. Και είναι βεβαίως άδικο να συγκρίνουμε μια αρχαία γλώσσα, έστω και ικανοποιητικά παραδομένη, όπως η αρχαία ελληνική, με μια νέα που εμπλουτίζεται διαρκώς από την ακένωτη δεξαμενή των νεολογισμών και των δανείων. Για «όλη» την ελληνική γλώσσα, ο καθηγητής Χαραλαμπάκης έχει κάνει την εκτίμηση των 700.000 λέξεων, που προσωπικά τη βρίσκω γενναιόδωρη αλλά όχι υπερβολική. Και βέβαια στη συζήτηση που θ’ ακολουθήσει μπορούμε να συζητήσουμε αν πρέπει να μιλάμε για μία γλώσσα ή όχι, εδώ η θέση μου είναι δημιουργικά ασαφής.

Αυτή η προσπάθεια για διόγκωση του αριθμού των λέξεων της ελληνικής γλώσσας δεν γίνεται μόνο για τόνωση του εθνικού φρονήματος (εμείς έχουμε το πλουσιότερο λεξιλόγιο) αλλά κατατείνει στο να υποβάλει την ιδέα ότι αποκλείεται μια τόσο «πλούσια» γλώσσα όπως η ελληνική να προήλθε από κάποιαν άλλη –και ιδίως από την πτωχή πρωτοϊνδοευρωπαϊκή. Οπότε περνάμε στον συναφή μύθο, ότι η ελληνική γλώσσα είναι η μητέρα όλων των γλωσσών. Η επιστημονική γλωσσολογία βέβαια απορρίπτει κάτι τέτοιο. Μπορεί σε ελληνοκεντρικούς ιστότοπους να βλέπετε διαβεβαιώσεις ότι «η ΙΕ θεωρία έχει πλέον καταρριφθεί», αλλά αυτό φυσικά δεν είναι αλήθεια, δεν υπάρχει ούτε ένας γλωσσολόγος που να μη δέχεται την ινδοευρωπαϊκή υπόθεση.

Μάλιστα, υπάρχει ολόκληρος κλάδος ερευνητών που έχουν έργο ζωής τους να βρίσκουν ελληνικές ετυμολογίες σε λέξεις όλων των γλωσσών του κόσμου, ακόμα και σε γλώσσες εξωτικές. Ένας καθηγητής πανεπιστημίου (οικονομολόγος, παρεμπιπτόντως) έγραψε ολόκληρο βιβλίο, στο οποίο «αποδεικνύει» ότι όλες σχεδόν οι αγγλικές λέξεις είναι τάχα δάνεια από την ελληνική γλώσσα, και ότι τα δάνεια αυτά είναι απόρροια επαφών με… προκατακλυσμιαίους Έλληνες ναυτικούς (I am – είμαι, I can – κάμνω – I have – έχω). Αυτή τη στάση εγώ την αποκαλώ πορτοκαλισμό, φόρο τιμής στον Γκας Πορτοκάλος, της ταινίας Γάμος αλά ελληνικά –θα θυμάστε τον συμπαθέστατο αυτό εστιάτορα που, για να μπορεί ν’ αντέξει τις ταπεινώσεις της ξενιτιάς, προσπαθούσε να βρει μιαν ελληνική ετυμολογία σε κάθε λέξη, ακόμα και στο κιμονό, που το ετυμολογούσε από τον χειμώνα ή τον Μίλερ από το μήλο. (Σε σχέση με την τάση αυτή, είχαμε πρόσφατα ένα κρούσμα όταν ο γνωστός ηθοποιός κ. Χαϊκάλης διαφήμισε ένα τέτοιο πορτοκαλικό κείμενο, αλλά σε αυτό έχω κάνει ένα ξεχωριστό σχόλιο που σας μοιράστηκε γραπτώς οπότε δεν θα τα επαναλάβω).

Εξίσου αναληθές είναι αυτό που διαβάζει κανείς σε ελληνοκεντρικά ιστολόγια, ότι «έχει καταρριφθεί», τάχα, η προέλευση του ελληνικού αλφαβήτου από το φοινικικό συλλαβάριο. Αυτά είναι στοιχειώδεις αρχές της γλωσσολογίας, δεν νομίζω πως χρειάζεται να τις αναπτύξω, ειδικά σε φιλολόγους. Άλλωστε, ακόμα και τα ίδια τα ονόματα των γραμμάτων δείχνουν την προέλευσή τους· στα ελληνικά, άλφα και βήτα δεν σημαίνει τίποτε, ενώ στις βορειοσημιτικές γλώσσες aleph σημαίνει βόδι (και το αρχικό σχήμα του γράμματος θύμιζε μια βοϊδοκεφαλή), ενώ beth, μπετ, σημαίνει σπίτι.

Για να κάνω μια παρένθεση, μια και είπα για το αλφάβητο, δεν νομίζω ότι αξίζει τον κόπο να αντικρούσω τις δήθεν κρυμμένες αλήθειες του ελληνικού αλφαβήτου, ότι τάχα υπάρχει ένα μυστικό νόημα μέσα στις ελληνικές λέξεις, που για να το βρούμε αντιστοιχίζουμε στα γράμματα κάθε ελληνικής λέξης την αριθμητική αξία που είχαν στο αρχαιοελληνικό σύστημα αρίθμησης (Α = 1, Β =2 κ.ο.κ. Ι = 10, Κ = 20, κ.ο.κ., Ρ = 100, Σ = 200), προσθέτουμε την αξία των γραμμάτων (αυτό λέγεται λεξάριθμος) και υποτίθεται ότι βγάζουμε συμπεράσματα για ισοδυναμίες ανάμεσα σε διάφορες έννοιες. Για παράδειγμα, τα γράμματα της λέξης ΘΕΟΣ βγάζουν 284 (9+5+70+200), όπως και της λέξης ΑΓΙΟΣ (1+3+10+70+200), όπως και της λέξης ΑΓΑΘΟΣ, άρα, λένε οι υποστηριχτές της λεξαριθμικής θεωρίας, αυτό δεν μπορεί να είναι τυχαίο, άρα η ελληνικη γλώσσα έχει την ιδιότητα να μας δείχνει ότι ΘΕΟΣ = ΑΓΙΟΣ = ΑΓΑΘΟΣ. Βέβαια, τον ίδιο λεξάριθμο 284 βγάζουν και άλλες χιλιάδες λέξεις της ελληνικής, όπως ΑΓΡΟΙΚΟΙ, ΒΑΠΟΡΑΚΙ, ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ, ΠΑΓΟΠΕΔΙΛΑ -περιέργως κανείς λεξαριθμιστής δεν μας είπε ότι η ελληνική γλώσσα δείχνει τη μυστική σχέση του Θεού με τα παγοπέδιλα. Ωστόσο, ο κ. Αργυρόπουλος, ένας πανέξυπνος μαθηματικός που είναι ο βασικός πλασιέ της λεξαριθμικής θεωρίας, έχει καταφέρει να προσκαλείται σε μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια αλλά και σε ημιεπιστημονικά συμπόσια. Αργυρόπουλος = Κάποιο λάκκο έχει η φάβα = Όχι άλλο κάρβουνο = 1524 = Τρία πουλάκια κάθονταν.

Και αφού το ελληνικό αλφάβητο θεωρείται ιερό, οι εθνικιστές κι οι μυθοπλάστες φαντάζονται ότι οι εχθροί της Ελλάδας το έχουν βάλει στο στόχαστρο και θέλουν να το αντικαταστήσουν από το λατινικό αλφάβητο. Θα θυμάστε τη φασαρία που έγινε πρόπερσι, που ξεκίνησε όταν μια δασκάλα από τη Ραφήνα δημοσίευσε σε ένα ιστολόγιο δασκάλων ένα πύρινο άρθρο εναντίον της νέας γραμματικής των δημοτικών σχολείων η οποία δήθεν ήθελε να καταργήσει τα γράμματα Η, Ω Ξ και Ψ από το αλφάβητο με απώτερο στόχο να επιβάλει τη φωνητική γραφή και το λατινικό αλφάβητο. Αυτή η φωνηεντομαχία ή Φωνηεντιάδα μαινόταν επί μήνες και έφτασε μέχρι τη Βουλή των Ελλήνων –ευτυχώς, η δημοσιότητα που πήρε το θέμα έσπρωξε τους γλωσσολόγους να αντιδράσουν: ένα κείμενο που το υπέγραφαν 140 πανεπιστημιακοί γλωσσολόγοι ανασκεύασε τις επιθέσεις και κατέδειξε ότι η δασκάλα είχε απλώς μπερδέψει τα γράμματα με τους φθόγγους, διότι στα ελληνικά έχουμε πέντε φωνήεντα αλλά εφτά γράμματα που τα αντιπροσωπεύουν. (Για το θέμα της απλοποίησης θα πούμε περισσότερα παρακάτω)

Και παρόλο που κανείς δεν επιδιώκει να αλλάξει το ελληνικό αλφάβητο, δεν θα ήταν ίσως άσκοπο να θυμίσουμε ότι οι Αθηναίοι του Χρυσού Αιώνα μεγαλούργησαν, τόσο σε πνευματικό και καλλιτεχνικό όσο και σε πολιτειακό και στρατιωτικό επίπεδο, χωρίς να έχουν τα γράμματα Ξ, Ψ και Ω στο αλφάβητό τους, ενώ το Η τους αντιπροσώπευε το δασύ πνεύμα! Η φράση έδοξεν τη βουλή και τω δήμω, με την οοα άρχιζαν τα ψηφίσματα του αθηναϊκού δήμου, στην πραγματικότητα γραφόταν ΕΔΟΧΣΕΝ ΤΕΙ ΒΟLΕΙ ΚΑΙ ΤΟΙ ΔΕΜΟΙ, όπως βλέπετε εδώ.

Η ελληνική λοιπόν δεν είναι μητέρα όλων των γλωσσών, αλλά το δεδομένο και αληθινό είναι ότι σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες βρίσκουμε ελληνογενείς λέξεις, είτε νεολογισμούς που πλάστηκαν από επιστήμονες με βάση ελληνικά δομικά στοιχεία, π.χ. telephone – τηλε + φωνή, είτε δάνεια αντλημένα από το μεγάλο ελληνολατινικό ταμείο, λέξεις όπως tragedy, philosophie, geometrische, lírica, είτε ακόμα, κι εδώ δεν φαίνονται με γυμνό μάτι και έχουν και πολύ γούστο, λαϊκά δάνεια που πολλές φορές έχουν αλλάξει αρκετά και δεν θυμίζουν την προέλευσή τους. Για παράδειγμα, αν περπατήσετε στους δρόμους της πόλης όπου ζω, εννοώ στο Λουξεμβούργο, θα δείτε ότι πολλά φαρμακεία γράφουν απέξω APDIKT, διότι έτσι λέγεται το φαρμακείο στα λουξεμβουργιανά. Αν δεν ξέρετε γερμανικά, κι αν σας πω ότι η λέξη αυτή ανάγεται σε κάποιαν ελληνική, μάλλον θα δυσκολευτείτε να βρείτε από ποιαν ελληνική λέξη προέρχεται. Αν ξέρετε γερμανικά, μάλλον δεν θα δυσκολευτείτε, διότι θα θυμηθείτε το γερμανικό Apotheke, όπως λέγεται το φαρμακείο, που επειδή είναι λόγιο δείχνει την καταγωγή του. Από την αποθήκη προήλθε το Apdikt, όπως από την αποθήκη βγαίνει και το γαλλ. boutique, που επανήλθε σε μας ως αντιδάνειο, μπουτίκ.

Να κάνω μια παρένθεση: Λέει ας πούμε ο κ. Μπαμπινιώτης ότι η ετυμολογία δείχνει το αληθινό νόημα των λέξεων· όχι βέβαια. Δεν δείχνει το νόημα, δείχνει απλώς πώς σκέφτηκαν εκείνοι οι παλιότεροι που ονομάτισαν τις λέξεις, δείχνει τι ιδέα είχαν εκείνοι για τα πράγματα και τις λέξεις, δείχνει την ιστορία των λέξεων. Διότι βέβαια όταν λέμε «μπουτίκ», δεν έχει καμιά σχέση με την αποθήκη, κι όταν λέμε «πορτοκάλι» και μάθουμε ότι ετυμολογείται από την Πορτογαλία δεν μαθαίνουμε ότι από εκεί όντως προέρχεται το φρούτο, απλώς ότι οι πρόγονοί μας (νόμιζαν ότι) το πήραν από εκεί.

Επόμενος μύθος, συναφής ίσως με τον παραπάνω, ότι τα δάνεια είναι απειλή για μια γλώσσα. Σε αντίθεση όμως με τα αλόγιστα ή τα υψηλότοκα χρηματικά δάνεια της πραγματικής ζωής, τα οποία πράγματι μπορεί να οδηγήσουν στην καταστροφή ένα νοικοκυριό ή στη χρεοκοπία μια χώρα (έχουμε δυστυχώς απτά παραδείγματα), τα γλωσσικά δάνεια πλουτίζουν τη γλώσσα αποδέκτη -και αυτό το βλέπουμε στην περίπτωση της αγγλικής γλώσσας, η οποία έχει το μεγαλύτερο λεξιλόγιο ακριβώς επειδή σε όλη την ιστορία της δεν δίσταζε να δανείζεται αφειδώς από παντού, ακόμα και τις τελευταίες δεκαετίες που κυριαρχεί παγκοσμίως. (Και τα αρχαία ελληνικά, ακόμα και την εποχή που κυριαρχούσαν παγκοσμίως, δεν έπαψαν να δανείζονται -οι αρχαίοι, θυμίζω, είχαν αρραβώνες, χιτώνες και σινδόνες, αγγαρείες, παραδείσους και παρασάγγες (σημιτικά δάνεια τα τρία πρώτα, περσικά τα άλλα, για να μην πάμε σε προελληνικά όπως θάλασσα ή σύκο), που όμως έχουν βαπτιστεί στα νάματα και δεν ενοχλούν τους γλωσσαμύντορές μας, έτσι και η νέα γλώσσα έχει κεφτέδες, τζιέρια και σαρμάδες, έχει σπίτια, πόρτες και σκάλες, έχει αμορτισέρ, καρμπιρατέρ και καλοριφέρ, έχει βόλεϊ, μπάσκετ και κόουτς, έχει κλικάρω, σουτάρω, γκουγκλάρω (ή γκουγκλίζω)).

Το κακό με τη νεοελληνική γλώσσα, μάλιστα, είναι θα έλεγα ότι δανείζεται λίγο. Συγκεκριμένα, έχει χάσει την ικανότητα που είχε παλιότερα, να δανείζεται από το λατινικό ταμείο, ειδικότερα να κάνει λόγιο δανεισμό από το λατινικό ταμείο. Την ικανότητα αυτή την είχε στα βυζαντινά χρόνια, όταν ο Πορφυρογέννητος έλεγε π.χ. «τοὺς ἄρχοντας τοῦ τάγματος τῶν ἐξσκουβίτων, οἷον τοποτηρητὰς, σκρίβωνας, τὸν χαρτουλάριον, δρακοναρίους, σκευοφόρους, σιγνοφόρους, σενάτορας, πρωτομανδάτορας καὶ μανδάτορας», ή ακόμα και επί διαφωτισμού. Όμως σήμερα, σχεδόν μόνο λαϊκός δανεισμός υπάρχει, στη λόγια γλώσσα έχουμε πιο πολύ μεταφραστικά δάνεια. Και ακόμα κι όταν δανειστούμε μια λόγια λέξη, δυσκολευόμαστε να φτιάξουμε σύνθετα και παράγωγά της. Οι βυζαντινοί δεν είχαν πρόβλημα να πλάσουν το θαυμάσιο υβρίδιο «σιγνοφόρος» (λατινογενές το πρώτο συνθετικό, σίγνον η σημαία), έπλαθαν τη λέξη και πήγαιναν να διοικήσουν την αυτοκρατορία τους. Εμείς, αφού με χίλια ζόρια αποδεχτήκαμε την λ. κουλτούρα, ας πούμε, δεν έχουμε ακόμα καταφέρει να φτιάξουμε το «κουλτουρικός» -αν και οι Έλληνες της ΕΣΣΔ τόλμησαν και το είπαν.

Οι άλλες γλώσσες δανείζονται πιο εύκολα. Για παράδειγμα, αν επισκεφτείτε την ιστοσελίδα ή διαβάσετε ένα επίσημο έγγραφο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και δείτε τη λέξη “Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο” στις 24 (τόσες είναι σήμερα) επίσημες γλώσσες της Ένωσης, θα διαπιστώσετε πως σε όλες τις άλλες γλώσσες είναι ομόρριζη: Parlement/Parliament/Parlamento, ακόμα και στις πιο “εξωτικές”, όπως τα μαλτέζικα (parlament), τα φιλανδικά (parlamentti) ή τα λιθουανικά (parlamentas), και μόνο τα ελληνικά ακολουθούν δικό τους τροπάριο με το Κοινοβούλιο. (Υπάρχει και μία άλλη ευρωπαϊκή γλώσσα όπου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν λέγεται με λέξη ομόρριζη του parlement, τα ισλανδικά, όπου αποκαλείται Evrópuþingið, όπου þing το παλιό τευτονικό κοινοβούλιο· αλλά η Ισλανδία δεν ανήκει στην ΕΕ).

Μια άλλη άποψη που εγώ τη χαρακτηρίζω μύθο, και ίσως εδώ θα διαφωνήσουν οι περισσότεροι μαζί μου, είναι η άποψη περί παρακμής της γλώσσας. Προσωπικά δεν νομίζω ότι η γλώσσα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα βρίσκεται σε παρακμή, ότι απειλείται, ότι κινδυνεύει, ότι κοντεύει να εξαφανιστεί, ότι θα πάθει αφελληνισμό· ίσως, το μόνο που θα μπορούσα να πω είναι ότι το διάβασμα και ο γραπτός λόγος, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλη την Ευρώπη ίσως και σε όλο τον κόσμο, δοκιμάζεται από την επέλαση της εικόνας, από τα πολύ περισσότερα ερεθίσματα που είναι σήμερα διαθέσιμα. Ότι τα παιδιά δεν διαβάζουν όσο και όπως άλλοτε, δεν είναι ελληνικό χαρακτηριστικό. Αντίθετα, θα έλεγα ότι αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα έχουμε παραγωγή συγκροτημένου λόγου περισσότερη από οποιαδήποτε άλλη εποχή από τότε που μιλιέται η ελληνική γλώσσα· θα μου πείτε, μόνο το ποσοτικό κριτήριο υπάρχει; Ίσως όχι, αλλά για μένα η ποσότητα μετράει. Αν δείτε, ας πούμε, πόσες εφημερίδες κυκλοφορούν σήμερα και πόσες το 1960, πόσοι ραδιοφωνικοί σταθμοί, κανάλια, ιστολόγια, θα συμπεράνουμε ότι η σημερινή ποσότητα λόγου είναι συντριπτικά περισσότερη -και μιλάμε για συγκροτημένο λόγο. Επομένως, η γλώσσα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα βρίσκεται σε πολύ καλύτερη κατάσταση απ’ ό,τι άλλες εκφάνσεις της ζωής· στο κάτω-κάτω, δεν είναι όλα λυμένα στην Ελλάδα ώστε και η γλώσσα να είναι τέλεια. Ότι τα νέα παιδιά κάνουν ανορθογραφίες, αυτό υπήρχε πάντα· συγκριτικά στοιχεία δεν υπάρχουν και μην ξεχνάμε ότι σήμερα, ή έστω προ κρίσης, το ποσοστό των νέων που φοιτούσαν ήταν πολύ μεγαλύτερο απ’ ό,τι πριν από 30 ή 60 χρόνια.

Πάντως στη Γαλλία, που έχουν πάθος με την ορθογραφία, και κρατάνε στατιστικές σε βάθος χρόνου, διάβαζα πριν από λίγο καιρό ότι ο αριθμός των λαθών κατά μέσον όρο γνωρίζει σταθερά αύξηση, ενώ επίσης οι φοιτητές κάνουν πολύ αστείες παρετυμολογίες (homicide = δολοφονία μέσα στο σπίτι· sporadique = μανιακός με τα σπορ) Πάντως, η καλύτερη απάντηση στις κινδυνολόγες προφητείες είναι ίσως να διαβάσουμε μερικά παλαιότερα κινδυνολογικά βιβλία περί γλώσσας, όπως η τριλογία του Σαρ. Καργάκου (τρία βιβλία: Αλεξία, Αφασία. Αλαλία), που γράφτηκαν εδώ και 25 χρόνια, περί το 1986. Καμιά από τις δυσοίωνες προφητείες τους δεν έχει επαληθευτεί.

Για τον ίδιο λόγο, θεωρώ ότι είναι μύθος η λεγόμενη λεξιπενία των νέων, μια κατηγορία που κάποιοι την επισείουν χωρίς ποτέ να έχουν κάνει τον κόπο να την τεκμηριώσουν. Υποτίθεται ότι λεξιπενία είναι «το φαινόμενο κατά το οποίο ένα πρόσωπο ή μια κοινωνική ομάδα χρησιμοποιεί στον καθημερινό του λόγο και γενικότερα στην επικοινωνία, πολύ περιορισμένο αριθμό λέξεων και εκφραστικών μέσων, κυρίως λόγω άγνοιας». Δεδομένου όμως ότι κανείς απ’ όσους διατυπώνουν τέτοιες κατηγορίες δεν έχει μετρήσει το λεξιλόγιο του δήθεν λεξιπενικού ομιλητή (και πώς μπορεί τάχα να μετρήσει;), στην πραγματικότητα η κατηγορία δεν τεκμηριώνεται με βάση τον αριθμό λέξεων που χρησιμοποιεί κάποιος (τα περί «500 λέξεων» που δήθεν αριθμεί το λεξιλόγιο των νέων είναι ανοησίες, όπως και ο ίδιος ο κ. Μπαμπινιώτης έχει παραδεχτεί) αλλά με βάση τις λέξεις που συλλαμβάνεται να αγνοεί. Εδώ όμως έχουμε μια κατάφωρη μεροληψία, διότι οι εμπνευστές της λεξιπενίας θεωρούν υποχρεωτικό να ξέρει κανείς λέξεις της καθαρεύουσας και της αρχαίας, οι ίδιοι όμως δεν αισθάνονται υποχρεωμένοι να γνωρίζουν λέξεις της λαϊκής: αν ο νέος αγνοεί τι θα πει «ασκαρδαμυκτί», λέμε ότι πάσχει από λεξιπενία· αν ο καθηγητής αγνοεί τι θα πει, έστω, πρέκνα, ψίκι, πίζουλος, λέμε ότι η λέξη πίζουλος είναι σπάνια. Ένας φίλος μου, που γράφει κιόλας, παραπονιόταν ότι μια γνωστή του στην οποία είχε χαρίσει το βιβλίο του δεν είχε καταλάβει τη λέξη «σεισίχθων», που είχε χρησιμοποιήσει, λέξη ομηρική(?) που σημαίνει «αυτός που σείει τη γη» και το θεώρησε αυτό ένδειξη λεξιπενίας. Αλλά ο θεός αγαπάει και τον νοικοκύρη, διότι την άλλη μέρα στο ιστολόγιο συζητούσαμε ένα ποίημα της Πολυδούρη, όπου υπήρχε η λέξη ρέπιο και ο ίδιος φίλος παραπονέθηκε ότι δεν την ξέρει –δεν θεώρησε ένδειξη λεξιπενίας την άγνοιά του! Κι όμως, η λέξη ρέπιος είναι βέβαια σπάνια αλλά υπάρχει, σημαίνει ερειπωμένος, και ως ουσιαστικό «το ερείπιο». Βέβαια είναι λέξη λογοτεχνική, χρησιμοποιήθηκε αρκετά από τους παλιότερους ποιητές, ας πούμε «Στα ρέπια, στα χαλάσματα, η κουκουβάγια σκούζει», του Κρυστάλλη, ή του Παλαμά από τη Φλογέρα του Βασιλιά: «Σκοτεινό ρέπιο κι η εκκλησιά και δίχως πολεμίστρες / το κάστρο, και χορτάριασε κι έγινε βοσκοτόπι»

Όσο για τα γκρίκλις, για τα οποία γίνεται πολύς λόγος και θεωρούνται μεγάλη απειλή για τη γλώσσα, η προσωπική μου άποψη είναι ότι προς το παρόν, έτσι όπως έχει τώρα η κατάσταση δεν συνιστούν απειλή. Ούτε έχουν επιβληθεί για μόδα, υπάρχουν πολύ συγκεκριμένοι πρακτικοί λόγοι που χρησιμοποιούνται: είναι πολύ πιο εύκολο να γράφεις στο λατινικό αλφάβητο στα μικρούλια πληκτρολόγια των κινητών τηλεφώνων, και είναι και πιο φτηνό (με πεζούς ελληνικούς χαρακτήρες το μήνυμα έχει όριο 70 χαρακτήρες, με λατινικούς έχει 140). Επομένως, τα παιδιά δεν το κάνουν από… εθνική μειοδοσία, υπάρχουν πρακτικοί λόγοι. Όπου δεν υπάρχουν πρακτικοί λόγοι, δεν χρησιμοποιούνται γκρίκλις τουλάχιστον από την πρώτη γενιά χρηστών, που δεν έχει γαλουχηθεί με το σύστημα αυτό (και εδώ έγκειται η μικρή μου επιφύλαξη: ότι δεν έχω δει μια γενιά γαλουχημένη με τα γκρίκλις να ενηλικιώνεται). Αν λοιπόν πρόκειται για ένα σύστημα γραφής αποκλειστικά συνδεδεμένο με τα νέα μέσα, δεν νομίζω ότι συνιστά απειλή. Κάποιοι άλλοι λένε ότι η χρήση στενογραφικών συντμήσεων, που είναι συνηθισμένη στα νέα μέσα και όχι μόνο σε συνδυασμό με τα γκρίκλις, π.χ. τπτ αντί για τίποτα, είναι, λέει, φθορά και υποβάθμιση της γλώσσας, κάτι που το βρίσκω εντελώς αστήριχτο. Θα θυμίσω ότι στην τελευταία ελληνική αυτοκρατορία, τη βυζαντινή, οι γραφείς χρησιμοποιούσαν εκτενές και πολυπλοκότατο σύστημα στενογραφίας στα χειρόγραφά τους, π.χ. ανος αντί για άνθρωπος, ανου αντί για ανθρώπου, ανινος αντί για ανθρώπινος κτλ.

Ο τρόμος της γλωσσικής απλοποίησης. Πολλοί λένε ότι η απλοποίηση φθείρει τη γλώσσα. Κάποιοι, όταν ακούνε «απλοποίηση» σκέφτονται τη μορφολογική απλοποίηση, κι έτσι θεωρούν ότι η αρχαία ελληνική είναι γλώσσα «πλουσιότερη» επειδή έχει περισσότερους τύπους. Η αντίληψη αυτή εντάσσεται στη γενικώς παραδεκτή ιδέα, που σπάνια δηλώνεται ρητά αλλά πάντοτε υπάρχει ως σιωπηρή παραδοχή, ότι η νεοελληνική γλώσσα είναι εξορισμού κατώτερη από τα αρχαία ελληνικά. Διαβάζουμε καμιά φορά επιστολές σε εφημερίδες ή άρθρα σε ιστολόγια, θρήνους για το γεγονός ότι, ας πούμε, τα νέα ελληνικά έχασαν το απαρέμφατο ή την ευκτική έγκλιση, ή, το πιο αστείο, ότι καταργήθηκε η δοτική πτώση (λες και η γλωσσική αλλαγή επιβάλλεται με φιρμάνια!)· το συμπέρασμα που υποβάλλεται ή και κάποτε ρητά δηλώνεται είναι ότι η αρχαία γλώσσα ήταν πιο πλήρης, διότι είχε τη δοτική πτώση, ενώ η νέα γλώσσα είναι, ας πούμε, ακρωτηριασμένη, ανάπηρη. Όμως, αν η δοτική έπαψε να διδάσκεται, αυτό έγινε πολλές δεκαετίες μετά την εξαφάνισή της από τη ζωντανή γλώσσα, κάτι που επίσης συνέβη και με το απαρέμφατο, η εξαφάνιση του οποίου άλλωστε είναι ένα φαινόμενο ειδικά βαλκανικό, ένα κοινό χαρακτηριστικό πολλών βαλκανικών γλωσσών, που το μοιράζονται παρόλο που ανήκουν σε διαφορετικές γλωσσικές οικογένειες. Άλλωστε, η κλασική αρχαία ελληνική είχε ήδη χάσει γραμματικές μορφές, όπως ας πούμε την οργανική πτώση (που συγχωνεύτηκε με τη δοτική), ενώ ο δυικός αριθμός έπνεε τα λοίσθια στην κλασική εποχή και έπαψε να υπάρχει στην ελληνιστική κοινή· περιέργως, τον θάνατο του δυικού δεν τον θρήνησε κανείς. Να θυμίσουμε επίσης ότι η πρωτο-ινδοευρωπαϊκή γλώσσα είχε οχτώ πτώσεις και τρεις αριθμούς, δηλαδή η γενική τάση οδηγεί προς τη μορφολογική απλούστευση. Κι αν θεωρήσουμε ότι τα αρχαία ελληνικά είναι ανώτερα από τα νέα επειδή έχουνε πέντε πτώσεις αντί για τέσσερις, τότε πρέπει επίσης να θεωρήσουμε τη σλοβενική γλώσσα ακόμα πιο ανώτερη (ανωτερότερη; ) αφού έχει έξι πτώσεις!

Άλλωστε και η νέα ελληνική έχει πολύ ενδιαφέρουσες πτυχές που δεν τις είχε η αρχαία και που οι γλωσσολόγοι τις γνωρίζουν και τις μελετούν αλλά δεν τις διαφημίζουν. Για παράδειγμα, φαίνεται πως είναι η μοναδική ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που μπορεί να σχηματίσει αυτό που οι Άγγλοι αποκαλούν verbal co-compounds, παρατακτικά σύνθετα στην ελληνική ορολογία, δηλαδή σύνθετα ρημάτων όπως ανοιγοκλείνω, αναβοσβήνω, ανεβοκατεβαίνω, πηγαινοέρχομαι, ξημεροβραδιάζομαι, μια δυνατότητα που έλειπε από τα αρχαία ελληνικά.

Υπάρχει μια μερίδα, μικρή αλλά αρκετά ηχηρή, που θεωρεί ότι η τονική απλοποίηση, δηλαδή η θέσπιση του μονοτονικού συστήματος το 1982, ήταν καταστροφική για την εκπαίδευση και για τη γλώσσα μας. Διαφωνώ κατηγορηματικά με την άποψη αυτή και έχω γράψει αρκετά –αλλά δεν θα επεκταθώ προς το παρόν· ευχαρίστως το συζητάμε αν θέλετε μετά.

Ο λόγος είναι ότι οι περισσότεροι, όταν λένε ότι η απλοποίηση φθείρει τη γλώσσα, εννοούν όχι την τονική αλλά την ορθογραφική απλοποίηση. Η ορθογραφία πράγματι είναι ένα θέμα που προκαλεί «ηθικό πανικό». Κάτι μέσα μας μάς αναστατώνει βαθιά όταν βλέπουμε να αλλάζει μια ορθογράφηση με την οποία έχουμε γαλουχηθεί, νιώθουμε να ανατρέπεται «εντός μου ο ρυθμός του κόσμου». Αυτό φάνηκε καθαρά με τον τεράστιο καβγά που έγινε για την ορθογράφηση του αυγού με βήτα ή με αυ (ο Τριανταφυλλίδης είχε πει ότι κάθε φορά που γίνεται φασαρία για τα αβγά έχουμε παγκόσμιο πόλεμο!) -και το αστείο είναι πως τη γραφή αΒγό την πρότεινε ένας συντηρητικότατος γλωσσολόγος, ο Γ. Χατζιδάκης, και την εφάρμοσε λεξικογραφικά ένας άλλος εξίσου συντηρητικός, ο Μπαμπινιώτης, ενώ ο δημοτικιστής Τριανταφυλλίδης, αναγνωρίζοντας ότι η ορθογραφία είναι το έλασσον, συναίνεσε και δέχτηκε τη γραφή αΥγό, αν και τη θεωρούσε σφαλερή. Πολύ μελάνι χύθηκε τελευταία και για τη γραφή του ορθοπ*δικού, μέχρι που ο σύλλογος των ορθοπαιδικών ζήτησε από τρεις καθηγητές να γνωματεύσουν. Πολύ λιγότερη φασαρία έχει γίνει για πιο σοβαρά γλωσσικά θέματα.

Πάντως, να πούμε ότι η αντίδρασή μας αυτή εκδηλώνεται μόνο όταν συνειδητοποιούμε ότι ανατρέπεται μια γραφή που την έχουμε συνηθίσει. Μια καλή άσκηση που τη συστήνω σε όποιον διαμαρτύρεται και έχει την εντύπωση ότι τώρα μόνο αλλάζει η ορθογραφία, είναι να διαβάσει παλιά κείμενα, π.χ. εφημερίδες του 1913, πριν από 100 χρόνια, υπάρχουν ονλάιν στον ιστότοπο της Εθνικής Βιβλιοθήκης: αν κάνετε τον κόπο, θα δείτε γραφές όπως ώΜΜορφος, συνΕΙθίζω, κΥΤΤάζω, μεγαλΕΙτερος, είνΕ, ταξΕίδι, ξΑίρω, παλΗός, ελΗά, κτλ. που έχουν αλλάξει χωρίς να το πάρουμε είδηση κι έτσι εμάς σήμερα δεν μας σοκάρει το «συνηθίζω, κοιτάζω, ελιά, παλιός, είναι» -ίσως να ξένιζε τον παππού μου, όπως και τα δικά μου τα παιδιά δεν ενοχλούνται από το τρένο, τον Σέξπιρ και το αφτί. (Παρεμπιπτόντως, θα δείτε και κάτι άλλο, ότι τότε επικρατούσε πολύ μεγαλύτερη ορθογραφική αναρχία· πέρυσι έβγαλα ένα βιβλίο με χρονογραφήματα του Κώστα Βάρναλη γραμμένα το 1926· και διαπίστωσα ότι, στην ίδια εφημερίδα, συχνά ακόμα και στο ίδιο άρθρο, έβρισκες αλλού «πεια» και αλλού «πια», αλλού «καμμία» και αλλού «καμία» κτλ.)

Πλήρης φωνητική ή μάλλον φωνηματική (το φωνητική δεν είναι σωστό, διότι δεν θα γράψουμε π.χ. ζμίνος) όπως το λένε οι γλωσσολόγοι δεν είναι εύκολο να εφαρμοστεί ή μάλλον είναι τρομακτικά δύσκολο, διότι έχουμε έναν τεράστιο όγκο κειμένων που θα πρέπει να μετατραπούν. Μια ή δυο γενιές θα ταλαιπωρηθούν αφάνταστα, οπότε, επειδή αυτές ακριβώς οι γενιές θα πρέπει να κάνουν τη μετάβαση, το βλέπω απίθανο να γίνει. Πιστεύω όμως ότι η ορθογραφία της νεοελληνικής θα συνεχίσει να απλοποιείται με πολύ αργούς ρυθμούς, όπως γίνεται και σήμερα, και θα ήθελα επίσης να τη δω να εξορθολογίζεται, πράγμα που δεν σημαίνει πάντοτε απλοποίηση. Τι εννοώ; Για παράδειγμα, η παράνοια σύμφωνα με την οποία η πορεία γράφεται με ει αλλά η πρωτοπορία με ι, ενώ αντίθετα η μαντεία γράφεται με ει, αλλά και η χαρτομαντεία επίσης με ει· όσο για την περίπτωση των σύνθετων της λαγνείας, ο Μπαμπινιώτης γράφει τρία με ΕΙ (αλγολαγνεία, λεξιλαγνεία, κοπρολαγνεία) και δύο με Ι (κοπρολαγνία, ουρολαγνία) Πιστεύω ότι δεν είναι διδάξιμο το θέμα, οπότε μια καλοδεχούμενη τροποποίηση που θα ήταν εξορθολογισμός αλλά όχι απλοποίηση θα ήταν να γράφονται τα σύνθετα όπως και τα απλά: πορεία, προπορεία, πρωτοπορΕΙα.

Με τις ανορθογραφίες των άλλων, υπάρχει και το εξής, που εγώ το λέω «λογικό άλμα τριπλούν». Έστω ότι σε ένα κείμενο βρίσκεις ένα (αριθμός 1) ορθογραφικό λάθος. Άρα, λες, αυτός είναι ανορθόγραφος· πρώτο άλμα. Άρα, είναι αγράμματος. Άρα, όσα λέει δεν έχουν σημασία! [Θέμα στις πανελλήνιες, μετώπες-αυγατίζω]

Το ίδιο λογικό άλμα το κάνουν και οι λαθοθήρες, που ισχυρίζονται ότι προάγουν τα σωστά ελληνικά. Σου λένε, α) επειδή στο κείμενό σου βρέθηκε ένας (κατ’ αυτούς) σολοικισμός, του τύπου, ας πούμε, «ευχαριστώ όλους όσους με ψήφισαν», που, δεν θα το αναλύσω γιατί δεν προφταίνω, αλλά κατά Μπαμπινιώτην είναι λάθος, διότι το σωστό είναι λέει «ευχαριστώ όλους όσοι με ψήφισαν», διότι, λέει, το όσοι είναι υποκείμενο του «ψήφισαν» άρα πρέπει να είναι στην ονομαστική, λες και δεν υπάρχει η έλξη του αναφορικού ακόμα και στο ευαγγέλιο. Αλλά πλατειάζω, αν θέλετε το συζητάμε στο τέλος. Λοιπόν, λένε, επειδή λες «ευχαριστώ όλους όσους» δεν ξέρεις να μιλάς καλά ελληνικά, είσαι αγράμματος, ανελλήνιστος, αμόρφωτος, άρα, αυτά που λες δεν έχουν σημασία. Αυτά τα «λάθη» α) αφενός είναι ενπολλοίς κατασκευασμένα ή παροδικά, όπως η δήθεν διάκριση ανάμεσα στο απλώς και στο απλά, και β) είναι μια άσκηση εξουσίας.

Η γλώσσα αλλάζει, και όποιος βλέπει την αλλαγή μπροστά στα μάτια του συνήθως δεν τη δέχεται με ευχαρίστηση -αυτό γίνεται εδώ και αιώνες και θα συνεχίσει να γίνεται στον αιώνα τον άπαντα. Μια ιδιαίτερη μορφή ενόχλησης είναι όταν γεννιούνται νέες λέξεις· πολλοί γράφουν στις εφημερίδες ή εκφράζουν την αγανάκτησή τους όταν βλέπουν να χρησιμοποιούνται λέξεις όπως «διακύβευμα», «γενόσημο», «δημοφιλία» που είναι τάχα ανύπαρκτες. (Η πλάκα είναι ότι συχνά οι ίδιοι παραπονιούνται για τη λεξιπενία!) Δεν υπάρχει δημοφιλία, έγραφε κάποιος, κι όμως τη λέξη τη χρησιμοποίησε πρώτος ο Κοραής. Ή ο κ. Μπαμπινιώτης ανέβηκε στα κάγκελα εναντίον της λ. γενόσημο, αγνοώντας ότι έχει μπει στη νομοθεσία μας από το 1985, ότι υπάρχει στο λεξικό του Ηπίτη, ακριβώς σαν απόδοση του générique και ότι έχει μπει στη γλώσσα μας σύμφωνα με την καταγραφή του Κουμανούδη από το 1861!!

Τέτοιες ενστάσεις, συχνά τεκμηριωμένες, διατυπώνονταν και παλαιότερα. Για παράδειγμα, ο λεξικογράφος Ζηκίδης πριν από εκατοντόσα χρόνια είχε επισημάνει ότι είναι λάθος ο σχηματισμός της λ. δισεκατομμύριο, διότι στα ελληνικά μπορεί να σημαίνει μόνο «δύο εκατομμύρια» (πρβλ. δισχίλιοι = δύο χιλιάδες). Βάσιμο ακούγεται, αλλά ο «λανθασμένος» σχηματισμός επικράτησε και σήμερα μας φαίνεται ολόσωστος. Την ίδια περίπου εποχή, το 1885, ο Ισίδωρος Ισιδωρίδης-Σκυλίσσης (ή Σκυλίτσης) έγραφε ότι είναι “κακίστη παράκρουσις” να χρησιμοποιείται η λέξη “απαρτία” στον κανονισμό της Βουλής με την έννοια που όλοι μας ξέρουμε σήμερα, επειδή στα αρχαία “απαρτία” ήταν το σύνολο των εργαλείων ενός μάστορα. Βέβαια, αυτή η ένσταση σήμερα μας φαίνεται παράλογη. Και να σημειωθεί ότι ο Σκυλίσσης δεν ήταν όποιος κι όποιος: αν μη τι άλλο, σε αυτόν χρωστάμε τον Γιάννη Αγιάννη και τον Γαβριά.

Αλλά ο Ζηκίδης και ο Σκυλίσσης έχουν πολύ παλιότερους προγόνους. Πριν από 2000 περίπου χρόνια, ο Φρύνιχος ο Αράβιος, που ήταν γραμματικός, έγραψε το πρώτο σύγγραμμα για το «πώς να γράφετε σωστά ελληνικά» ή μάλλον σωστά αττικά, μια και ο Φρύνιχος ήταν ακραίος αττικιστής που ζούσε σε μια εποχή που η ζωντανή γλώσσα ήταν η ελληνιστική κοινή.

10 Εὐχαριστεῖν οὐδεὶς τῶν δοκίμων εἶπεν͵ ἀλλὰ χάριν εἰδέναι.
27 Νηρὸν ὕδωρ μηδαμῶς͵ ἀλλὰ πρόσφατον͵ ἀκραιφνές.
41 Σκίμπους λέγε͵ ἀλλὰ μὴ κράββατος· μιαρὸν γάρ.
50 Κόριον ἢ κορίδιον ἢ κορίσκη λέγουσιν͵ τὸ δὲ κοράσιον παράλογον.
74 Πάντοτε μὴ λέγε͵ ἀλλ΄ ἑκάστοτε καὶ διὰ παντός.
107 Μονόφθαλμον οὐ ῥητέον͵ ἑτερόφθαλμον δέ.

και άλλα πολλά, που όμως καθιερώθηκαν -στο Ευαγγέλιο υπάρχουν πολλοί τύποι που τους καταδικάζει ο Φρύνιχος. Βέβαια, αργότερα ο Φρύνιχος πήρε μια μικρή εκδίκηση, διότι η εκκλησία, από τη στιγμή που θριάμβευσε, στράφηκε στον αττικισμό -και τα σπασμένα τα πληρώνουμε ίσαμε σήμερα.

Μας διηγείται λοιπόν ο Σωζομενός στην εκκλησιαστική του ιστορία ένα επεισόδιο, στο οποίο ο Τριφύλλιος, επίσκοπος Λεδρών Κύπρου, στο κήρυγμά του αναφέρθηκε στο ρητό του Χριστού, μόνο που το είπε διορθωμένο: «άρον τον σκίμποδά σου και περιπάτει», αντί για ‘κράββατον’. Ανάμεσα στο εκκλησίασμα όμως ήταν και ο Άγιος Σπυρίδων, δάσκαλος του Τριφυλλίου, που ακούγοντάς το αυτό αγανάκτησε, πήδησε από τον ιερατικό του θρόνο και είπε στον Τριφύλλιο:  «οὐ σύ γε ἀμείνων τοῦ κράββατον εἰρηκότος͵ ὅτι ταῖς αὐτοῦ λέξεσιν ἐπαισχύνῃ κεχρῆσθαι;», δηλαδή «Δηλαδή εσύ είσαι ανώτερος από εκείνον που είπε ‘κράββατος’ και δεν καταδέχεσαι να μεταχειριστείς τα δικά του λόγια;» Άτιμο και ανυπόταχτο πράγμα η γλώσσα, αφού ακόμα και τους άγιους κάνει ν’ αγανακτούν…

Advertisements

97 Σχόλια to “Γλώσσες-γλώσσα: Μύθοι και αλήθειες (ομιλία στη Δράμα)”

  1. Πάλι πρώτος εγώ; Πολύ βαρύ έπεσε το χταπόδι! 🙂

  2. Phoenix said

    Reblogged this on tolmima.

  3. Γς said

    1:
    Καλημέρα
    Τόπο στα νιάτα.
    Εγώ ακούω την ομιλία

  4. "ετεροδημότισσα" said

    καλημέρα! Τι ωραία που μοιράζεσαι το υλικό σου μαζί μας! Σε ευχαριστώ
    θέλω το βράδυ να ακούσω τη συζήτηση με το κοινό, ελπίζω να τα καταφέρω

  5. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρες !

    Πολύ μεγάλο για να το διαβάσω ή ακούσω τόσο γρήγορα, το μόνο πρώτο μου σχόλιο λοιπόν, ότι είναι καταπληκτικό το πιάνο στο βάθος της αίθουσας ! Το χρώμα του, δηλαδή !

    PS : Ένα καλό «κόλπο» όταν πρέπει να διαβάσετε μεγάλα κείμενα και δεν έχετε χρόνο, είναι να τα «παστώνετε» στο google.traslate και να πατάτε το ηχειάκι. Είναι μετά, σαν να τα ακούτε στο ραδιόφωνο (περίπου), και τα ακούτε παράλληλα με τη δουλειά σας. Καλά, εδώ υπάρχει και μαγνητοφωνημένο, αλλά λέμε τώρα, και για άλλες περιπτώσεις.
    (Δεν ντρέπομαι να πω ότι με κάποια εκτενή σχόλια της σελίδας αυτής, το κάνω καμιά φορά ! 🙂 )

  6. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

  7. Καλημερα σας . Κυριε Πανο, υπεροχο το κολπο με το translate και το ηχειακι.. η δε κυρια τα λεει αρκετα καλα για μηχανημα.

  8. cronopiusa said

  9. sarant said

    5: Εγώ το κάνω αυτό όταν έχω να μιλήσω στα ξένα και αμφιβάλλω για την προφορά κάποιων λέξεων 🙂

  10. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Ωραία και ζεστή αίθουσα. Ελπίζω και οι άνθρωποι να’ ταν ζεστοί και δεκτικοί στην αποκάλυψη των αληθειών γύρω απ’ τη γλώσσα μας.
    Μαθητές παρευρίσκονταν;

  11. Πάνος με πεζά said

    @7 : Nαι, και τα λέει και αργά, να εντυπώνονται ! 🙂

  12. Earion said

    Νομίζω ότι το έχω ξαναπεί, αλλά δεν πειράζει να το επαναλάβω, γιατί πρόκειται για διαστροφή πρώτου μεγέθους που χρειάζεται ανασκευή αμελλητί:
    ο Ντάνιελ Γουέμπστερ όχι μόνο ανθέλληνας δεν ήταν αλλά, το ακριβώς αντίθετο, ήταν ένθερμος υπερασπιστής της Ελλάδας, και μάλιστα πολύ καλός ρήτορας.
    (Αλλά τι να περιμένει κανείς από άτομα τύπου Πλεύρη; Εκ στόματος κοράκου …).

  13. BLOG_OTI_NANAI said

    Πολύ ωραίο το κείμενο: καλογραμμένο, με πλήθος χρήσιμων πληροφοριών και ενημερωμένο επάνω στα σύγχρονα ζητήματα.

    Για τα γκρίκλις υπάρχει ένα σοβαρότατο πρόβλημα ανάγνωσης τους. Η καθυστέρηση στην κατανόηση των λέξεων με οδηγεί συχνά στην εγκατάλειψη της ανάγνωσης. Σοφά, πολλά ιστολόγια απαγορεύουν τα γκρίκλις από σεβασμό στους επισκέπτες τους και πολύ καλά κάνουν. Γενικά, δεν τα χωνεύω όπως δεν χωνεύω επίσης και τη συνήθεια κάποιων παιδιών να γράφουν χωρίς καθόλου… τόνους. Αυτό το ατονικό σύστημα δεν το χωνεύω ούτε στα ηλεκτρονικά κείμενα σε σχόλια φόρουμ κ.λπ.

    Για την απλοποίηση του αλφαβήτου και την εισαγωγή λατινικών χαρακτήρων (την οποία ,εννοείται, δεν την θέλω) έχει μιλήσει και κάποιος που κανείς δεν θα τον έλεγε αγράμματο: ο Λιαντίνης!
    Υπάρχει βιντεάκι στο youtube όπου σε μάθημα του, είναι καταγεγραμμένη η πρόταση εισαγωγής στην ελληνική γλώσσα του λατινικού αλφαβήτου, με σκοπό την ευρύτερη αναγνωσιμότητα των ελληνικών κειμένων επειδή οι ξένοι βλέπουν τα ελληνικά όπως εμείς τα αραβικά η τα κινέζικα και δεν τους δελεάζουν να τα διαβάσουν. Αν θυμάμαι καλά(;), προέβλεπε και την εξαφάνιση της ελληνικής εξαιτίας αυτού(;).

  14. spiral architect said

    Ευτυχώς γλιτώσαμε απ’ την κατάρα των γκρίγκλις, γιατί μετά τα win7, όπου γης αυτά εγκατασταθούν, μπορείς να πληκτρολογήσεις σε οποιαδήποτε γλώσσα. Βέβαια οι διανομές Λίνουξ είχαν καθιερώσει τα πολυγλωσσικά πληκτρολόγια χρόνια πριν. 😉

  15. sarant said

    10: Ναι, είχε και μαθητές, αλλά δεν θυμάμαι αν μίλησε κάποιος. Τη δεύτερη μέρα όμως, στη συζήτηση στο καφενείο, ένας μαθητής μίλησε αρκετά.

  16. spiral architect said

    @15: Θετικό αυτό. 🙂

  17. Γς said

    Ακούγεται πάντως και μια που γελούσε, κάπως βραχνά βέβαια

  18. Παναγιώτης Κ. said

    Η φωτογραφία της αίθουσας και του κοινού φανερώνει μια αρχοντιά και όλα αυτά με γεμίζουν με αισιοδοξία.

    Το κείμενο είναι μακρύ και θα χρειαστώ χρόνο και ησυχία γιαυτό, το αφήνω για αργότερα.

    Με αυτή την αφορμή, όσοι και όσες δεν έχετε πάει στη Δράμα σας προτείνω να την περιλάβετε στους εκδρομικούς προορισμούς σας. Πήγα μια φορά και με μάγεψαν οι πηγές που βρίσκονται στην πόλη καθώς και ο περιβάλλων χώρος.

  19. Ηλεφούφουτος said

    Πού είναι, ρε παιδιά, το ηχειάκι;

  20. Πάνος με πεζά said

    @ 19 : Αν δεν το βγάζει αριστερά, κάνε «μετάφραση» από ελληνικά σε ελληνικά, και τότε θα σου το βγάλει δεξιά.

  21. Πάνος με πεζά said

    Βέβαια, θα πρέπει να «σπάσεις» το μέγεθος, στο συγκεκριμένο κείμενο, σε δύο «παστώματα», γιατί «μεταφράζει» μέχρις ενός σημείου/αριθμού λέξεων. Το ηχειάκι είναι μετά το τέλος του κειμένου, το τελευταίο εικονίδιο.

  22. LandS said

    Εδο ι απλοπιιςι με ελινικυς χαρακτιρες μας ξενιζι κε μας ξινιζι, skepsu ti exi na gini me tus latinikus.

    Βέβαια ο τρόπος που θα γράφουμε μετά από δυόμιση χιλιάδες χρόνια ίσως να είναι πολύ πιο διαφορετικός από τον σημερινό τρόπο του «έδοξε τη Βουλή…» με υπογεγραμμενες, από το ΕΔΟΧΣΕ ΤΕΙ ΒΟLEI… αλλά ας μη βιαζόμαστε.

  23. marulaki said

    Εγώ το διάβασα και έχω να σχολιάσω ότι δε νομίζω πως ο γραπτός λόγος περνάει κρίση. Κάθε άλλο μάλιστα. Με τόσα ιστολόγια που γράφει όποιος θέλει να γράψει, από κείμενα για τη γλώσσα μέχρι πώς να φτιάξουμε ένα παστίτσιο, με τα μέσα κοινωικής δικτύωσης που γράφουμε όλοι σχεδόν πια καθημερινά, καθώς η διαδικτυακή μας προσωπικότητα εκφράζεται με βάση εικόνες βέβαια αλλά και σχόλια και γενικά με την επέλαση του διαδικτύου, ο γραπτός λόγος θα έλεγα ότι έχει πάρει τα πάνω του. Και αυτό ακριβώς εγείρει τα θέματα των γρήκλις, των άτονων κειμένων ή της ανορθογραφίας (γιατί πρέπει να ανέβει γρήγορα το κείμενο στο σάιτ του κάθε ειδησεογραφικού ιστότοπου κλπκλπ). Σκεφτείτε πόσο δύσκολο ήταν να εκδόσει ένας ποιητής μια συλλογή, ή να εκδοθεί μια μικρή τοπική εφημερίδα, ή να εκδίδει ενημερωτικά φυλλάδια ένας πολιτιστικός σύλλογος για τις δραστηριότητές του. Αυτό το τεράστιο κόστος της εκτύπωσης, κρατούσε πολλές πρωτοβουλίες στη σιωπή. Και ο γραπτός λόγος ήταν προνόμιο των λίγων, οπότε διαλεγόταν οι πιο μορφωμένοι. Σήμερα έχουν βήμα όλοι, οπότε η πιθανότητα λάθους σε ένα κείμενο αυξάνεται και λόγω της πληθώρας των κειμένων.
    Αυτά και μάλλον πλατείασα, το βράδυ θα ακούσω και την ομιλία. Συγχαρητήρια στο Νικοκύρη, που οργώνει την Ελλάδα και κόβει τα κεφάλια των λερναίων!
    Μπάι δε γουέι, θαυμάσια η Δράμα όντως, έχω πάει. 🙂

  24. LandS said

    Η ΕΔΕ ολοκληρώθηκε http://news.in.gr/greece/article/?aid=1231361483#.VFs79LH_vAk.facebook

    Δουλεύει το Κράτος κύριοι!

  25. spiral architect said

    @24: Ναι!
    “Το συγγνώμη είναι μισό χέσιμο”

  26. Ηλεφούφουτος said

    Πάνο, σ ευχαριστώ.
    Το ‘κοψα, και όντως δουλεύει μια χαρά. Μόνο να μη βρεθεί αγγλικό απόσπασμα ενδιάμεσα, γιατί αντί να το διαβάσει, ας πούμε η αντίστοιχη αγγλίδα μπέμπα, αρχίζει το σπέλινγκ και σου πρήζει τα ούμπαλα.

  27. Πάντως στο κρίσιμο ερώτημα αν η αρχαία ελληνική και η ελληνική γλώσσα είναι μία ή δύο διαφορετικές, ο Νικοκύρης δεν πήρε θέση, δήλωσε κεντρώος και παρέθεσε αντεπιχειρήματα.
    Όμως, υπάρχει η προσέγγιση του Γ. Παπαναστασίου, που βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Την παραθέτω

    Στο ερώτημα αν δύο ή περισσότερα γλωσσικά συστήματα πρέπει να ονομαστούν διαφορετικές γλώσσες ή διαφορετικές εκφάνσεις, τοπικές ή χρονικές, της Ίδιας γλώσσας, μπορούμε να απαντήσουμε με δύο διαφορετικά κριτήρια. Το πρώτο είναι το γλωσσολογικό, σύμφωνα με το οποίο δύο γλωσσικά συστήματα είναι εκφάνσεις της ίδιας γλώσσας, αν επιτρέπουν την αμοιβαία κατανόηση, αν μπορεί δηλαδή ο φυσικός ομιλητής του ενός να συνεννοηθεί, να επικοινωνήσει με σχετική επάρκεια, με τον ομιλητή του άλλου. Στη διαδρομή του χρόνου είναι, επομένως, αναμενόμενο η γλωσσική αλλαγή να αυξάνει συνεχώς τις διαφορές που χωρίζουν τις παλαιότερες μορφές μιας γλώσσας από τις πιο πρόσφατες, με φυσικό αποτέλεσμα να μειώνεται συνεχώς η κατανοησιμότητα μεταξύ γλωσσικών σταδίων που απέχουν όλο και περισσότερο μεταξύ τους. Για παράδειγμα, η κατανοησιμότητα είναι μεγαλύτερη μεταξύ της ομηρικής γλώσσας και της αττικής διαλέκτου του 5ου αι. π.Χ. από ό,τι είναι μεταξύ της ομηρικής γλώσσας και των Ευαγγελίων. Και εμείς σήμερα κατανοούμε πολύ πιο εύκολα τα Ευαγγέλια από ό,τι τα ομηρικά έπη.

    Το δεύτερο κριτήριο είναι το ιδεολογικό, σύμφωνα με το οποίο δύο γλωσσικά συστήματα ονομάζονται εκφάνσεις της ίδιας γλώσσας, αν οι ομιλητές τους αισθάνονται ότι μιλούν την ίδια γλώσσα, ενώ ονομάζονται διαφορετικές γλώσσες αν οι ομιλητές τους δηλώνουν ομιλητές διαφορετικών γλωσσών. Τίθεται το ερώτημα: Υπάρχει περίπτωση το ένα κριτήριο, το γλωσσολογικό, να οδηγεί οι διαφορετικά αποτελέσματα από το άλλο, το ιδεολογικό; Υπάρχει.

    όλο το κείμενο του Παπαναστασίου εδώ: http://users.sch.gr/symfo/sholio/e/e.pap.htm

  28. sodoma&gomora said

    …ξεχάσαμε το τραγουδάκι

  29. giorgos said

    «…είναι γενικώτερα γνωστό , ότι οί γλώσσες μόνο σέ επηρεασμούς ίστορικών διαδικασιών ύπείκουν καί όχι στίς έπιδιώξεις ((διαταγμάτων)) .
    Αύτό πού λέμε ((νέα έλληνικά)) δέν είναι τίποτε άλλο παρά ή πλαστικότητα πού άπέκτησε ή αρχαία γλώσσα μέσω τής πολυεθνικής σύνθεσης καί τής πολιτικής ύπαρξης τού βυζαντινού κράτους . Η πολυεθνική σύνθεση τού Βυζαντίου έπέβαλε τόν ίδιωματισμό ώς κατ’ άνάγκην γλωσσικό καθεστώς , ένώ ή έπίσημη πολιτική τού κράτους , ύποχρεωμένη ούσα ν’ άντιμετωπίζη τούς γύρωθεν άλλόγλωσσους λαούς καί κράτη , προυπέθετε καί έπέβαλε τήν καλλιέργεια καί γνώση άλλων γλωσσών στά άνώτερα έπίπεδα τής διοίκησης καί τής διανόησης .
    Οι διαδικασίες αύτές μέ τήν έλληνική γλώσσα κατέστησαν γεγονός άπό τήν έποχή τού Μ.Αλεξάνδρου. Καί ή άρχαία μέν γλώσσα έτσι δέν μπορούσε νά διατηρηθή άναλλοίωτη , τά ελληνικά όμως σάν όμιλουμένη άπέκτησαν μιάν πλαστικότητα -αύτήν δηλαδή πού έχει ή σημερινή γλώσσα- , πού είναι ζήτημα άν άλλες γλώσσες διαθέτουν .
    Τό σπάσιμο τού άπαρεμφάτου , τά ((πού)) καί ((πώς)) καί πολλά άλλα γραμματικά έκαμαν τήν φράση εύλίγιστη καί τής προσέδωσαν άπειρία έκφραστικών δυνατοτήτων .
    Τό γεγονός αύτό , θαυμάσιο μέν άλλ’ άσυνείδητο ώς ίστορική διαδικασία σέ πολλούς , ώθησε κατά τά νεώτερα στό σύνθημα τών λογοτεχνικών κυρίως κύκλων –γιά τούς όποίους ή εύμορφία τής έξωτερικής όψης άρκεί–τού ((νά γράφωμε όπως μιλούμε)) , δηλαδή στό σύνθημα τής γενικής άγραμματωσύνης.
    Τό σύνθημα αύτό , είπαν , έπραγματοποιήθηκε καί στήν Εύρώπη , μή όντες είς θέση έν προκειμένω ν’ άντιληφθούν , ότι έκεί έπρόκειτο περί ένός ίστορικού φαινομένου , άλλων αίτιών καί όχι γλωσσικών , πού έπεδίωκε νά καταργήση τά λατινικά ώς γλώσσα θρησκευτικής κυριαρχίας καί νά τά άντικαταστήση μέ τίς ((όμιλούμενες)) γλώσσες τών εύρωπαικών έθνών .
    Ουδείς όμως εύρωπαικός λαός ((γράφει όπως μιλεί)) , ούτε καί τό έκαμε ποτέ, διότι , άπλούστατα , όλες οί σύγχρονες εύρωπαικές γλώσσες είναι γλώσσες ίστορικές , μέ χιλιάδων χρόνων γραμματική ίστορία πού δέν μπορούν νά άγνοήσουν . Ιδιώματα καί πολυγλωσσίες ύπάρχουν σέ όλα τά εύρωπαικά κράτη , οί έφημερίδες όμως γράφονται σέ μία γλώσσα πού τήν ξέρομε είτε σάν Γερμανικά , είτε σάν Αγγλικά ή Ισπανικά . «

  30. Ηλεφούφουτος said

    27 Δεν νομίζω ότι υπάρχει «γλωσσολογικό κριτήριο», αν πας μάλιστα να εφαρμόσεις ως γλωσσολογικό κριτήριο το κριτήριο της κατανοησιμότητας, όπως αφήνεται να εννοηθεί, θα οδηγηθείς σε κατακερματισμό που μπορεί να φτάσει μέχρι το άπειρο, διότι ακατανόητα για ένα σημερινό νέο είναι και η Ερωφίλη και τα ακριτικά και ένα κείμενο σε αρχαΐζουσα λόγια του 19ου αιώνα και ένα νοταριακό έγγραφο του 17ου αιώνα, άσε που αλλιώς είναι κατανοήσιμη μία διάλεκτος Α σε έναν ομιλητή διαλέκτου Β απ ό,τι σε έναν ομιλητή διαλέκτου Γ σε συγχρονικό επίπεδο, ή, για να το κάνουμε πιο κίνκικο το παιχνίδι των κατακερματισμών, σε έναν ομιλητή διαλέκτου Β της ίδιας εποχής και σε έναν σημερινό ομιλητή (π.χ. πόσο πιο οικεία ήταν η κρητική διάλεκτος στον ελληνόφωνο χώρο μέχρι τον 20ό αιώνα λόγω λαϊκών αναγνωσμάτων και άλλων ερεθισμάτων, ενώ σήμερα έχεις παιδιά γεννημένα στην Κρήτη που λένε πως δεν καταλαβαίνουν τον Ερωτόκριτο.

    Πάντως, αν λάβουμε υπόψη γλωσσολογικές πρακτικές, δύο παραδείγματα που μου έρχονται στο μυαλό και αναιρόύν το κριτήριο της κατανοησιμότητας είναι
    α) το περιοδικό Bibliographie Linguistique, βασικό σημείο αναφοράς των γλωσσολόγων, δεν κατατάσσει σε διαφορετικές ενότητες τα Αρχαία Ελληνικά, τα Μυκηναϊκά και τα Νέα Ελληνικά, αλλά τα έχει όλα ως υποενότητες της ενότητας 9 «Ελληνικά», όπως η ενότητα 8 είναι για τα Αλβανικά, ενώ τα Λατινικά και τις νεότερες ρωμανικές γλώσσες τα έχει σε τελείως διαφορετικες ενότητες.

    β) το OED, το πλεον έγκυρο λεξικό Αγγλικών δηλαδή, περιλαμβάνει στα λήμματά του παραδείγματα με φράσεις από ολόκληρη την ιστορία της Αγγλικής, και τα ΠαλαιοΑγγλικά του Beowulf, δηλαδή, κι ας είναι στο σημερινο Άγγλο πιο ακατανόητα απ ό,τι τα Αρχαία του Ξενοφώντα στο σημερινό Έλληνα.

  31. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια!

    23: Αυτά είναι όντως τα ελπιδοφόρα μηνύματα.

    27-30: Ως κεντρώος παρακολουθώ με ενδιαφέρον την αντιπαράθεση 🙂

  32. koumounia said

    Σπουδαίος μελετητής της ελληνικής μεν,αλλά με ένα τεράστιο κουσούρι δε που υπερσκιάζει τη σπουδαιότητά του.Είναι κουμούνι.

    υ.σ.
    Η ακουρεψιά είναι must στον ‘παράδεισό’ σας;

  33. Παρ’ ότι τα περισσότερα κομμάτια τα έχω ακούσει ή διαβάσει δεν παύει να με ευχαριστεί η επανάληψή τους, άσε που πάλι ξεκαρδίστηκα με τα ίσης αριθμητικής αξίας της λέξης Αργυρόπουλος.

  34. Spiridione said

    Κάτι τέτοια κείμενα είναι ένας απ’ τους λόγους που ήμαστε εδώ στο ιστολόγιο.
    30. Δηλαδή τελικά δεν υπάρχει γλωσσολογικό κριτήριο; Πάντως, άσχετα απ’ το αν υπάρχει ή όχι γλωσσολογικό κριτήριο για το εάν τα αρχαία και τα νέα ελληνικά είναι ενιαία γλώσσα ή όχι, εγώ βρίσκω πολύ εύστοχες τις παρατηρήσεις του Παπαναστασίου για την διδασκαλία των αρχαίων και τον σκοπό που έχει (ή πρέπει να έχει) στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

  35. Sotiris Garbounis said

    30 νομίζω πως τα παραδείγματα που φέρνεις ως γλωσσολογικές πρακτικές στηρίζονται σε διαίρεση που αφορά την ιστορία των γλωσσών και χρησιμοποιείται ως εργαλείο μεθοδολογικό. Το κριτήριο της κατανοησιμότητας από την άλλη είναι αναγκαίο αν η έγνοια είναι η διδασκαλία της γλώσσας στη συγχρονία της. Όπως κι αν βαφτίσει κανείς αυτή τη γλώσσα με κριτήρια βέβαια ιδεολογικά. Νομίζω πως κάτι ακόμα που προκαλεί σύγχυση είναι η ονομασία «Ελληνικά» και για τη σύγχρονη γλώσσα και για την αρχαία.Μια ονομασία δλδ που δεν αφορά τη γλώσσα ως σύστημα αλλά μάλλον ιδεολογικές επιλογές σε συγκεκριμένες ιστορικές συγκυρίες.

  36. fileasphogg said

    Πολυ ενδιαφέρουσα η πληροφορία για τα ‘μοναδικά στο είδος τους’ ρηματικά σύνθετα της νέας Ελληνικής! Επιτέλους ένα γλωσσικό φαινόμενο ‘ολόδικό’ μας :-).
    Ωραίο επίσης το κόλπο με την προφορική ανάγνωση του google translate. Ειδικά όσον αφορά την προφορά αγγλικών λέξεων, έχω να συστήσω και το παλιό αλλά καλό Concise Oxford Dictionary το οποίο τρέχει άριστα και σε WINE σε λίνουξ και κυκλοφορεί ευρέως και σε χειμαρρώδη μορφή – για όποιον τυχόν δυσκολεύεται να το αγοράσει.

  37. Ηλεφούφουτος said

    35 Ναι, αλλά το ίδιο μεθοδολογικό κριτήριο μπορεί να εφαρμοστεί και στην περίπτωση της Ιταλικής σε σχέση με τη Λατινική, αφού μία γλωσσολογική μελέτη με την ιστορία ενός Χ φαινομένου στη σύνταξη της Ιταλικής μπορεί κάλλιστα να συμπεριλάβει και τη Λατινική.

    Αλλά γιατί «σύγχυση»; Και τα Αγγλικά του Beowulf Old English ονομάζονται, κι ας έχουν τόσο μεγάλη διαφορά από τα σύγχρονα Αγγλικά.

    Δεν υπάρχει γλωσσολογικό κριτήριο, με την έννοια ότι η γλωσσολογία δεν έχει διατυπώσει τέτοιο επιστημονικό κριτήριο με την ίδια αυθεντία και την ίδια συστηματική μεθοδικότητα με την οποία έχει δώσει π.χ. μοντέλα ανάλυσης των γλωσσών ή διάκρισης γλωσσικών οικογενειών. Ή, πιο χοντρικά, αν οι Σλοβάκοι αποφασίζουν ότι η γλώσσα τους είναι διαφορετική από των Τσέχων, κι ας συνεννοούνται μια χαρά μεταξύ τους, ο γλωσσολόγος υποκύπτει σε αυτό. Μιλά για σλοβακική και για τσεχική γλώσσα, τις μελετά χωριστά ή συγκριτικά μεταξύ τους και σε καμία περίπτωση δεν μιλάει για την κοινή γλώσσα Τσέχων και Σλοβάκων που διακρίνεται σε δυτικά και ανατολικά ιδιώματα.
    Πολύ πιο χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα που προκύπτουν από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.

    Το διδακτικό είναι μία άλλη ιστορία. Όταν διδάσκεις την επίσημη γραμματική και πώς συντάσσουμε λόγο σε αυτήν, φυσικά δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση με τη γραμματική παλαιότερων εξελικτικών φάσεων της Ελληνικής.
    Αυτό όμως ισχύει και για επιμέρους φάσεις της Νέας Ελληνικής. Στν κρητική «Βοσκοπούλα» τα πρόβατα ονομάζονται «κουράδι», και αν κάποιος μαθητής μεταφέρει, στο όνομα της παγχρονίας, αυτή τη λέξη στο γραπτό του θα βρει βέβαια τον μπελά του. Και η γραμματική των Κρητικών του Ερωτόκριτου είναι διαφορετική από τη γραμματική της σημερινής Νέας Ελληνικής, όπως και κάθε ιδιώματος προηγούμενων αιώνων. Είναι όμως λόγος αυτός να πούμε ότι η γλώσσα του Ερωτόκριτου είναι άλλη γλωσσα από τα Νέα Ελληνικά;
    Απλώς άλλο πράγμα η διδασκαλία κατανόησης και παραγωγής λόγου και άλλο η διδασκαλία Αρχαίων ή η ευαισθητοποίηση του μαθητή στην πλούσια ιστορία και πολυμορφία της Ελληνικής.

  38. BLOG_OTI_NANAI said

    35: Η Γλώσσα που μιλάμε, σε όλη την εξέλιξη της, πάντα ονομαζόταν «Ελληνική» από τους ανθρώπους που τη μιλούσαν στην εποχή τους: και στην Αρχαία Ελλάδα (π.χ. Ηρόδοτος), και στην πρωτοβυζαντινή περίοδο (π.χ. Γρηγόριος Νύσσης), και στα μεσοβυζαντινά χρόνια (π.χ. Μέγας Φώτιος), και στην υστεροβυζαντινή εποχή (π.χ. Σχολάριος) αλλά και στην τουρκοκρατία (π.χ. 16ος-17ος αι. Πατρ. Αλεξανδρείας Κριτόπουλος Μητροφάνης [σε σχόλιο για την δήθεν ελεύθερη παιδεία επί τουρκοκρατίας] ).

    Δεν νομίζω ότι είναι ονομασία ιδεολογική αλλά απλά, έτσι λεγόταν πάντα και έτσι λέγεται και σήμερα.

  39. sarant said

    36: Χειμαρρώδης μορφή του βιβλίου -μ’ άρεσε!

    37 μεσαίο: Σε αυτό έχεις απόλυτο δίκιο.

  40. qq said

    Ο παρουσιαστής της διάλεξης (ο θεός να την κάνει) κάθετε στο τραπέζι και διαβάζει ένα κείμενο που συνήθως το έχει διανέμει ή θα το διανέμει στους παρευρισκόμενους. Δεν υπάρχει τίποτα πιο βαρετό. Προτιμώ τον παρουσιαστή να είναι όρθιος στην έδρα, να βηματίζει πέρα δώθε και με σλάιτσς να αναπτύξει το θέμα ελεύθερα χωρίς κείμενο. Μόνο οι λιγοστές διαφάνειες να καθοδηγήσουν την διάλεξη. Αυτό προσθέτει στην διάλεξη ζωντάνια. Αν είναι να μου διαβάζει ένα βαρετό κείμενο, το διαβάζω μόνος μου καλύτερα και χωρίς τις παρεμβολές μιας περίεργης ορθοφωνίας ενός μακρύσερτου σ και ενός ηχηρότατου π ([b]) να αναρωτιέσαι να όπου νάναι θα πέσει η μασέλα.

  41. sarant said

    40: Μα γι’ αυτό βάζω εδώ το βίντεο, για να πάρετε μια πρόγευση του τρόπου που μιλάω σε διαλέξεις, ώστε αν ποτέ με καλέσουν να μιλήσω στη γειτονιά σας ή στην πόλη σας να το ξέρετε ώστε να μην έρθετε.

  42. qq said

    Τα κακό είναι ότι δεν το κάνετε μόνο εσείς, σχεδόν όλες οι ελληνικές διαλέξεις έχουν αυτά τα χάλια. Λίγοι είναι ικανοί να αναπτύξουν ένα θέμα έτσι ώστε να συναρπάζει. Και εφόσον δεν μπορούν, γιατί το παιδεύουν.

  43. qq said

    Για να λέτε ότι μόνο μιζεριάζω, να μια ομιλία που συναρπάζει. Έστω μόνο μερικούς περίεργους σαν εμένα.

  44. qq said

    Λάθος βίντεο βγείκε, ζητούμενο ήταν το «Το Τελευταίο Θεώρημα του Fermat», αλλά όλη η πλέιλιστ είναι άξια.

  45. Μαρία said

    >Θα ακούσετε τη στιχομυθία (ελπίζω να ακούγεται καλά και η δική του τοποθέτηση) που όμως ξεστράτισε και σε άλλα θέματα.
    Με τα άλλα θέματα έχει μεγάλο θέμα ο κύριος και είναι και φυσικός!

    Αλλά, Νικοκύρη, συντακτικό έχουμε εκτός απ’ το σχολικό και της Φιλιππάκη και λοιπών. http://www.patakis.gr/ViewShopProduct.aspx?Id=177140
    250 σελίδες πιάνει το τρίτο μέρος, η σύνταξη.

  46. BLOG_OTI_NANAI said

    40: Από την σημαντική επισήμανση που λέει, «να αναρωτιέσαι αν όπου νάναι θα πέσει η μασέλα«, καταλαβαίνω ότι τον καλό ομιλητή τον κοιτάτε πρώτα στα δόντια.

  47. Παύλος said

    Να και ένας παρουσιαστής που βηματίζει και χορεύει!

  48. Για το αμπεμπαμπλόμ το είχα ξαναβάλει (αλλά δεν μπορώ να βρω το σχόλιο στα γρήγορα, οπότε): Η πηγή πρέπει να είναι το ρεφραίν από γαλλικό τραγουδάκι που, υποθέτω, δίδασκαν γκουβερνάντες σε ελληνόπουλα:

    Auprès de ma blonde, qu’il fait bon, fait bon, fait bon,
    Auprès de ma blonde, qu’il fait bon dormir.

    (Το τραγουδάκι είχε γίνει σουξέ κι από τον Πρίσλεϋ με τίτλο I love only one girl (one in every town).)

  49. Παναγιώτης Κ. said

    Την τρέλα για τον λεξάριθμο την πρωτάκουσα πριν μερικά χρόνια ( δεν είχα κόψει ακόμη το…ελάττωμα να βλέπω τηλεόραση) και θυμάμαι ότι είχα αλλάξει κανάλι στο πρώτο κιόλας λεπτό.

    Το πρόβλημα για μένα δεν ήταν ο συγκεκριμένος άνθρωπος που είναι μάλιστα και μαθηματικός, αλλά εκείνοι οι παρουσιαστές- δημοσιογράφοι που του έδωσαν …εξέδρα.
    Προφανώς οι ίδιοι είχαν εντυπωσιαστεί. Ήταν φαίνεται γιαυτούς μια καλή ευκαιρία για να εντυπωσιάσουν και τους τηλεθεατές γεμίζοντας το τηλεοπτικό τους πρόγραμμα με κάτι υποτίθεται εξαιρετικό. Δεν είχαν κάνει το στοιχειώδες:Να ρωτήσουν δυό τρεις ανθρώπους που έχουν καλή σχέση με τους αριθμούς τι λέει ο άνθρωπος αυτός.
    Θα ήμουν επιεικής αλλά έχω καταγράψει περιπτώσεις που αναδεικνύουν την έλλειψη στοιχειώδους μαθηματικής παιδείας.
    Κατηγορούσε την τύχη του ο παρουσιαστής γιατί είχε το 23876 στο λαχείο και είχε κερδίσει το 23877 .Κατά το συμπέρασμά του, έχασε την ευκαιρία να γίνει πλούσιος για ένα νούμερο!

  50. qq said

    46 Ο ομιλητής με ωθεί σε αυτούς τους συνειρμούς. Ακούω φερειπείν τον άδωνη και δεν μπορώ να τον παρακολουθήσω. Μα τόσο νεαρός και να έχει μασέλα. Αν δεν έχει, ας πάρει το παράδειγμα ενός ΑΗΠ και να βάλει βότσαλα.

  51. spiral architect said

    Αν ο Σαραντάκος ήταν κάτι σαν κονφερασιέ, θα τον βάζαμε στη θέση του Ράμφου.

  52. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    45: Δίκιο έχεις.

    46: 🙂

    48: Καλά κάνεις και το ξαναβάζεις γιατί πρέπει να μου είχε ξεφύγει.

    49: Και όχι μόνο οι δημοσιογράφοι… και σε συνέδρια (λέμε τώρα) τον δέχονται!

  53. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    42 – Αυτοί το παιδεύουν για τους δικούς τους λόγους, εσείς αφού τις βρίσκετε βαρετές γιατί τις παρακολουθείτε;

  54. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    «Πολύ μελάνι χύθηκε τελευταία για τη γραφή του ορθοπ*δικού, μέχρι που ο σύλλογος ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΩΝ ζήτησε την γνωμάτευση απο τρείς καθηγητές να γνωματεύσουν».
    Πάς γυρεύοντας μου φαίνεται, να γίνει ανθρακορυχείο το νήμα.

  55. giorgos said

    Η καλύτερη λύση γιά τήν γραφή αυτών τών λέξεων «ορθοπεδικός , αβγο κλπ) είχε προταθεί πρίν πολλά χρόνια από τόν Γ.Κ.
    «»…όσο τώρα γιά τούς «γλωσσοθέτες» , μιά κι’ αυτοί δέν ξέρουν πώς θά «σώσουν » τήν γλώσσα απ’ τό «γλωσσικό» , θά τούς πούμε έμείς πόσο άπλά μπορεί νά λυθή διά παντός τό «γλωσσικό πρόβλημα :μέ τό νά βγάλουμε τήν λέξη «αύγό» στό Δημοψήφισμα ! Οσοι τό θέλουν «ώόν» , ένα …οίκόπεδο , όσοι τό θέλουν «αύγό» , άλλο κι’ όσοι τό θέλουν «άβγό» , ένα τρίτο .
    Υπάρχει σίγουρα μιά μερίδα Ελλήνων πού δέν τούς πειράζει τό «άβγό» , γιατί δέν έχουν γλωσσικά άντανακλαστικά –κι’ αύτή είναι καί ή μεγαλύτερη μερίδα ελλήνων.
    Σ’ αύτούς ίσως , όπως καί στήν Τουρκία , ένδεχομένως καί ή χρήση τού λατινικού άλφαβήτου ν’ άποτελέση μία πραγματική διευκόλυνση .
    Υπάρχουν όμως άλλες μερίδες έλληνισμού γιά τίς όποίες τό «ώόν-άβγό» άποτελεί κατάφορη παραβίαση κάθε έννοιας «άνθρωπίνων δικαιωμάτων» καί μάλιστα έντός τής εύρωπαικής περιοχής.
    Δέν είναι βέβαια τυχαίο -όπως έξηγούμε στό κείμενο – πού οί «δημοτικιστικές » πρωτοβουλίες , προέρχονται κατ’ έξοχήν άπό τήν βόρεια Ελλάδα . Κατανοούμε φυσικά τό πρόβλημα , μά δέν είναι τούτο – τά πειράματα μέ τήν γλώσσα δηλαδή -πού μπορεί νά λύση τό έλληνικό πρόβλημα στό σύνολό του . Μέ τό…»Δημοψήφισμα» τά πράγματα τακτοποιούνται άπλά . Καί πρός όφελος φυσικά τού Ελληνισμού , διότι προφανώς αύτός μάς ένδιαφέρει κι’ όχι ή Ελλάδα μέ τούς «γλωσσολόγους» της .»

  56. 52 για 48,
    Εδώ ήταν τελικά, σε παρόμοια περίσταση.

  57. qq said

    Και ποιος είπε ότι τα βλέπω. Βάζω στοίχημα. Κανείς δεν είδε το βίντεο πάνω από 1 λεπτό. Από δε τους παρευρισκόμενους, όλοι τους πήραν από ένα φευγαλέο υπνάκο. Το είχαν τόσο ανάγκη. Άντε, σας επιτρέπω να κάθεστε στο τραπέζι, αλλά ποτέ, μα ποτέ να μη διαβάζετε ξερά ένα κείμενο. Είναι τόσο κουραστικό που σε πιάνει νύστα. Ο επόμενος παρουσιαστής ναι μεν κάθεστε, αλλά δεν διαβάζει κείμενο.
    http://www.youtube.com/watch?v=xjmMhVG4yXM

  58. BLOG_OTI_NANAI said

    57: Δεν είναι έτσι φίλε μου. Ο καλός ομιλητής φαίνεται από τη γνώση του αντικειμένου του, μαζί με την σωστή επιλογή θεμάτων και αντίστοιχων παραδειγμάτων, μαζί με το γεγονός ότι είναι εύστοχος και περιεκτικός χωρίς να χάνει τον στόχο του και να λοξοδρομεί, συν το γεγονός της συνεχούς ροής της ομιλίας του μαζί με την σωστή δόση έξυπνου χιούμορ. Επίσης, ο Νίκος όπως βλέπω, πολύ συχνά φροντίζει να μιλά κοιτώντας το κοινό. Κατά τη γνώμη μου είναι μια πολύ καλή ομιλία.
    Αν μάλιστα σκεφτούμε για μερικά δευτερόλεπτα έναν ομιλητή που και περπατάει και μιλάει χωρίς χαρτιά, αλλά δεν έχει τίποτα από τα παραπάνω, καταλαβαίνουμε αμέσως πώς και το περπάτημα, και η απουσία χαρτιών είναι τα τελευταία που ζητάμε να έχει ένας ομιλητής.

  59. smnds said

    Για ιδεολογικούς λόγους, δηλαδή εθνικούς, πολιτιστικούς, αλλά και για εσωτερικούς γλωσσικούς λόγους, όπως είναι χαρακτηριστικές μορφολογικές ομοιότητες ανάμεσα στα αρχαία και στα νέα ελληνικά, η ελληνική γλώσσα θεωρείται ενιαία, από την κλασική ή ακόμη και από τη μυκηναϊκή εποχή μέχρι σήμερα.
    Ο Ευάγγελος Πετρούνιας.

    Η συντηρητικότητα της γραφής σε σχέση με τη γλωσσική αλλαγή εδραιώνει, τέλος, την πεποίθηση ότι η γλώσσα είναι «μία και ενιαία», κυρίως στη διαχρονική της διάσταση.
    Ο Σπύρος Μοσχονάς

    από εδώ http://www2.media.uoa.gr/lectures/linguistic_archives/linguistics0203/10_myths/myths_print.html

  60. sarant said

    57-58: Δεν είναι ανάγκη να αρέσουν όλοι σε όλους.

  61. Spiridione said

    Το υπουργείο Παιδείας αποφάσισε οριστική απόλυση της καθηγήτριας που έπιασε τον γιο του Σαμαρά να αντιγράφει.
    http://www.logiosermis.net/2013/12/blog-post_3756.html#.VFv_uvmsX1B

  62. Δυστυχώς είναι πολύ αργά και αύριο έχω δύσκολη μέρα.

    Ο φίλος του Σερ Σαρ που διαμαρτυρήθηκε για τη φίλη του ότι δεν ήξερε το ‘σεισίχθων’ θα απαντήσει μέσω εμού γιατί δεν θέλει ν’ αποκαλυφθεί. Αλλά χάρηκε που αναφέρθηκες σ’ αυτόν. Πάντως διευκρινίζει ότι δεν ενοχλήθηκε από το ότι η φίλη του δεν ήξερε τη λέξη, διότι για να την ξέρει πρέπει κάπου να τη χρειαστεί, και να δεν την έχει ακούσει να τη φτιάξει, αν έχει φαντασία, όπως έκανε και ο Όμηρος άλλωστε. ενοχλήθηκε που δεν την κατάλαβε, δηλαδή που δεν μπορούσε να χωρίσει τη λέξη στα σείω και χθων.

    Αλλά θα σας τα πει καλύτερα, μέσω εμού πάντα, βαριέται να τρολάρει για μια φορά, καλύτερη στιγμή.

  63. Μαρία said

    61
    Πέρσι. Έμπλεξες τα νήματα; 🙂

  64. sarant said

    62: Ναι, έχει δίκιο ο φίλος σου 🙂
    Που δεν την κατάλαβε.

  65. Πέπε said

    @27: Ενδιαφέρον το κείμενο του Παπαναστασίου. Ορισμένα σημεία του εγείρουν ενστάσεις:

    Ένα:

    Η ποντιακή διάλεκτος δεν είναι τόσο ακατανόητη όσο φαντάζει. Έχει 2-3 βασικά κλειδιά με τα οποία την αποκωδικοποιεί σχετικά άνετα όποιος νεοέλληνας το ‘χει λίγο με τις γλώσσες και τις διαλέκτους, είναι σε θέση να κάνει μερικούς γλωσσολογικούς συνειρμούς κλπ..

    Αν κρίνω από την προσωπική μου περίπτωση, τα ποντιακά είναι ασύγκριτα πιο κοντά στην κοινή νεοελληνική απ’ ό,τι τα αρχαία: τα μεν αρχαία τα έχω σπουδάσει χρόνια και χρόνια σε βάθος και τώρα τα διδάσκω. Κατέχω τη γραμματική πάρα πολύ καλά, αλλά δεν καταλαβαίνω. Σε κείμενα αττικής διαλέκτου πέρα από κάποιον στοιχειώδη βαθμό δυσκολίας, πρέπει έστω και ασυνείδητα (κάποτε συνειδητότατα και μάλιστα αργά αργά, και πάλι όχι με βέβαιο αποτέλεσμα) να περάσω από τη διαδικασία της μετάφρασης για να καταλάβω, όσο για τις άλλες διαλέκτους, πολύ συχνά ούτε κι έτσι. Και ας ληφθεί υπόψιν ότι μιλάμε για κείμενα είτε τυπωμένα είτε εκφωνημένα με νεοελληνική προφορά. Με τυχόν αρχαία προφορά ή έστω ερασμική, ούτε κατά διάνοιαν. Ας μη μιλήσω για την παραγωγή λόγου. Τα ποντιακά αντίθετα, που μέχρι τα 20 ούτε ήξερα ότι υπήρχαν, που μου πρωτοκίνησαν το ενδιαφέρον μετά τα 25, και που ποτέ δεν τα έζησα, έχω καταφέρει, με μια γραμματική και μερικούς δίσκους με τραγούδια και τυπωμένους στίχους, και χωρίς ούτε μία ώρα εντατικής μελέτης, να τα καταλαβαίνω αρκετά άνετα.

    Κάποιος που τα αρχαία τα έχει σπουδάσει αλλά με τα ποντιακά δεν έτυχε ποτέ να ασχοληθεί, έχει στρεβλή εντύπωση για την κατανοητότητά τους. Όσο για το αν η κοινή νεοελληνική είναι κατανοητή από τους Ποντίους, είναι τελείως υποθετικό ερώτημα, γιατί πού να βρεθεί Πόντιος που να μην έχει ιδέα από κοινή νεοελληνική;

    Επομένως το παράδειγμα δεν είναι καλοδιαλεγμένο.

    Αλλο σημείο:

    Τα αρχαία βοηθούν για τα νέα ελληνικά, αλλά όχι όπως φαίνεται να υποστηρίζει η επίσημη εκπαιδευτική πολιτική. Δε βοηθάν στα νεοελληνικά του επιπέδου ενός μέσου μαθητή Γυμνασίου ή Λυκείου. Βοηθάν στα νεοελληνικά υψηλού επιπέδου. Όλοι έχουμε συναντήσει μερικούς ανθρώπους στη ζωή μας που μιλάν «πραγματικά» καλά νέα ελληνικά, σε επίπεδο βιρτουόζου. Προσωπικά δεν έχω συναντήσει κανέναν τέτοιο που να μην είναι προφανές από τα νέα ελληνικά του ότι γνωρίζει και αρχαία.

    Άλλο σημείο

    Αυτή η ανάλυση του πρώτου κεφαλαίου των Αρχαίων Α’ Γυμνασίου είναι υπερβολικά αυστηρή. Σίγουρα υπάρχουν σοβαρές ανακολουθίες, αλλά ας δούμε το πράγμα μέσα στο πλαίσιό του:

    Αντικειμενικά, τα αρχαία ως διδασκόμενο αντικείμενο είναι δύσκολα. Πρέπει να επενδύει κανείς κόπο και προσπάθεια επί χρόνια μέχρι ν’ αρχίσει να αποκομίζει κάποια ικανοποίηση. Στην ουσία η μόνη πιθανότητα να καταφέρει ένας μαθητής να καλύψει με ικανοποιητική κατανόηση όλη τη σχολική ύλη είναι αν ο ίδιος έχει όρεξη. Φαντάζει παράδοξο, αλλά όλο και εμφανίζονται μερικοί μαθητές με τέτοια όρεξη. Λίγοι όμως, ένας στους πενήντα ή στους εκατό. Όλοι οι υπόλοιποι είναι καταδικασμένοι είτε σε έναν εντελώς μάταιο κόπο από τον οποίο δε θα τους μείνει τίποτε, είτε σε πολλαπλάσιο κόπο (με φροντιστήρια κλπ.) προκειμένου να τους μείνει τελικά και κάτι.

    Εδώ λοιπόν έρχεται το θέμα του κινήτρου. Η κλασική ελληναρίστικη ιδέα ότι πρόκειται για μια τόσο σπουδαία γλώσσα που βρίσκεται πίσω απ’ όλα και που είναι δική μας κληρονομιά, μπορεί για κάποιους να αποτελέσει κίνητρο. Ο μαθητής της Α’ Γυμνασίου είναι ακόμη πολύ μικρός. Το μυαλό του λειτουργεί με χοντρές έννοιες και διακρίσεις: καλοί Έλληνες, κακοί Τούρκοι. Άσπρο, μαύρο. Τέτοιες υπεραπλουστεύσεις είναι απαραίτητες για να μπορέσει το μυαλό του να δεχτεί τις πληροφορίες, που στην πορεία θα του επιτρέψουν να αντιλαμβάνεται λεπτότερες διακρίσεις, όπως π.χ. ότι δεν είναι τόσο μονοκόμματη η διάκριση καλών και κακών, ή, στην περίπτωσή μας, ότι τα αρχαία ελληνικά δεν είναι δα και πίσω από όλα-όλα, είναι μια σπουδαία γλώσσα αλλά όχι και η μοναδική αξιόλογη γλώσσα που μιλήθηκε στον κόσμο.

    Μια σωστή εκπαίδευση μπορεί κάλλιστα να ξεκινάει από τέτοιες χοντροκομμένες διακρίσεις και σταδιακά να καλλιεργεί την ικανότητα του μαθητή για λεπτότερες. Δεν ισχυρίζομαι ότι έχουμε τέτοια εκπαίδευση (αλλιώς αυτές οι πρωτόγονες χοντροκοπιές δε θα παρέμεναν πεποίθηση τόσο πολλών ανθρώπων που έχουν προ πολλού εγκαταλείψει τη σχολική ηλικία), είμαι όμως βέβαιος ότι όσοι στα φοιτητικά ή νεανικά ή ώριμα χρόνια τους είναι πλήρως απαλλαγμένοι από αυτά τα στερεότυπα, στα σχολικά τους χρόνια μ’ αυτά είχαν μεγαλώσει. Φυσικά, με τα ίδια στερεότυπα μεγάλωσαν και οι άλλοι, πολύ περισσότεροι, που δεν τα αποτίναξαν ποτέ. Εκεί έχουμε ένα προβληματάκι στην παιδεία μας, ομολογώ… Αλλά μαθητή που πριν μάθει το μαύρο και το άσπρο να τον έριξαν κατευθείαν στις ενδιάμεσες αποχρώσεις, δεν μπορώ να το φανταστώ.

  66. Πέπε said

    65 διόρθωση:

    Στην αρχή του τρίτου σημείου: > > *Σίγουρα υπάρχουν σοβαρές ανακολουθίες* εννοώ στο σχολικό βιβλίο, όχι στην κριτική του από τον Παπαναστασίου/

  67. Elias said

    // η πρωτο-ινδοευρωπαϊκή γλώσσα είχε οχτώ πτώσεις και τρεις αριθμούς … κι αν θεωρήσουμε ότι τα αρχαία ελληνικά είναι ανώτερα από τα νέα επειδή έχουνε πέντε πτώσεις αντί για τέσσερις κ.λπ. //

    Και πάμπολλες ασιατικές γλώσσες που δεν έχουν καν πτώσεις; Ούτε αριθμούς. Ούτε κλίση. Αυτές πρέπει να είναι εντελώς για πέταμα, κατά τη λογική των γλωσσομάχων.

  68. Μαρία said

    67
    Και για πέταμα και της ανωμαλίας, αφού ούτε γένη ξεχωρίζουν 🙂

  69. Λεξάριθμοι στην Παλατινή, ‘Στράτωνος Μούσα Παιδική’: ‘Πρωκτός και χρυσός την αυτήν ψήφον εχουσιν. Ταύτ’ εύρον ψηφίζων εγώ’. 1570.
    Ο καλός Θοδωρίδης, στο Μίλα μου Για Γλώσσα, με τον μύθο για τον ‘πλούτο’, σε αριθμό λέξεων, της ελληνικής αρχίζει. Έτσι άρχισα κι εγώ τα δέκα μαθήματα μου για την ελληνική (είμαι στο έκτο): ‘όλοι γνωρίζουμε γιατί ο εκατομυριούχος Σιακόλας είναι πιο πλούσιος από μας. Έχει πιο πολλές λίρες. Είναι με αυτό τον τρόπο ‘πιο πλούσια’ η ελληνική; Μετρώντας, σαν Σκρουτζ Μακ Ντακ λέξεις; Με λίγο Τσάμκυ και κάμποσο χιούμορ! ‘Το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο αρχαίο επίρρημα της αρχαίας ελληνικής σήμερα στην Κύπρο: ‘Αναμίξ’: Παραγγέλλοντας σουβλάκια με σιεφταλιά! Υπάρχει το επίρρημα ‘ψιξ’, περιγράφοντας και την πληρωμή των σημερινών μισθών; Με… ψιχία;

  70. sarant said

    67-68: Ακριβώς.

    69: Παναγιωτίδης, αλλά συμφωνούμε.

  71. Ωραία κι εξαιρετικά επίκαιρη ανάρτηση, που θα κρατήσει ζωηρό το ενδιαφέρον μας για μέρες.

    Επειδή όμως έχω πολλά να πω, περί Λεξικογραφίας και όχι βεβαίως για το συγκεκριμένο λεξικό, θα τα γράψω μάλλον αύριο (φεύγω για το νοσοκομείο σε λίγο και το βράδυ δεν θ’ αντέχω) και θα το αναρτήσω εδώ.

    Τώρα θ’ αναφερθώ στο χθεσινό άρθρο.

    Η λεξαρίθμηση είναι πιθανώς εβραϊκό εύρημα (μπορεί κι αυτοί να το πήραν από αλλού) και είναι ο κλάδος της Καμπάλα που λέγεται Γκεματρία (< Γεωμετρία).

    Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: ομολογώ ότι θα θύμωνα αν το έλεγαν Ευρωπαϊκό Παρλαμέντο. Ο μαλτέζοι υιοθετούν αγγλικούς όρους για όρους που δεν διατίθενται από την αραβική. Η μαλτέζικη είναι η μόνη σημιτική γλώσσα που γράφεται με το λατινικό αλφάβητο. Η μαλτέζικη είναι αραβική· δεν είναι εξωτική γλώσσα. Πήγα για μερικές μέρες να δω τους αρχαιολογικούς χώρους, και μετέφραζα στους άλλους τους τίτλους των εφημερίδων… και κρέμασαν τα μάτια τους, νομίζοντας ότι ξέρω και μαλτέζικα, κάτι που δεν ευσταθεί.

    Στη συνέχεια δίνω τον λόγο σ’ έναν κοινό μας φίλο, που δεν θέλει ν’ αποκαλυφθεί αλλ’ ούτε και να πάρει ευκαιριακά άλλο ψευδώνυμο (κοινώς να τρολάρει) και με παρακάλεσε να τον φιλοξενήσω με το δικό μου ‘όνομα’.

    Γράφτηκε: «παραπονιόταν ότι μια γνωστή του στην οποία είχε χαρίσει το βιβλίο του δεν είχε καταλάβει τη λέξη «σεισίχθων», που είχε χρησιμοποιήσει, λέξη ομηρική(?) που σημαίνει «αυτός που σείει τη γη» και το θεώρησε αυτό ένδειξη λεξιπενίας. Αλλά ο θεός αγαπάει και τον νοικοκύρη, διότι την άλλη μέρα στο ιστολόγιο συζητούσαμε ένα ποίημα της Πολυδούρη, όπου υπήρχε η λέξη ρέπιο και ο ίδιος φίλος παραπονέθηκε ότι δεν την ξέρει –δεν θεώρησε ένδειξη λεξιπενίας την άγνοιά του!»

    Ο φίλος διευκρινίζει: Δεν ‘παραπονιόταν’ ότι δεν καταλαβαίνει το ‘σεισίχθων’ διότι δεν υπάρχει περίπτωση να τη χρησιμοποίησε ποτέ. Απόρησε ότι δεν μπορούσε να την αναλύσει σε ‘σείω’ και ‘χθων’.
    Όσο για το ‘ρέπιο’ αν και την είχε συναντήσει και καταλάβει, δεν την είχε περάσει στο ενεργητικό λεξιλόγιό του και συνεπώς την ξέχασε ή τον ξένισε. Ο ίδιος ξαφνιάστηκε επίσης όταν διάβασε σε προπολεμικά λογοτεχνικά κείμενα για τις ‘τσίμες των δέντρων’ (γαλλικά cime κ.ο.κ.) ενώ ο ίδιος χρησιμοποιούσε μόνο το κοινότατο ‘τσίμα-τσίμα’. Όντως αγνοεί ορισμένες λέξεις των εποχών με τις οποίες δεν ασχολήθηκε. Φυσικό είναι. Αλλά διαβάζοντας προσπαθεί να εμπλουτίσει το δικό του και γράφοντας προσπαθεί επίσης να εμπλουτίσει το λεξιλόγιο των άλλων, ακόμα και αν γι’ αυτό κατηγορηθεί για ‘παρμεβατισμό’.

    Αυτά με όλη την δέουσα σκωπτική διάθεση. Ο φίλος κι εγώ έχουμε αυτό το μειονέκτημα!

    Για το σημερινό θα γράψω αύριο.

  72. το κομούνι της αυγής said

    8
    Α, ναι .Ο Διόνυσος.Γνήσιο αλβανικό όνομα,Dionisi>Από το Di (μέρα στα αλβανικά) και oni>joni=μας.Συνεπώς Dionis=’η γνώση/ο νους μας’ στα αλβανικά=γνήσιο αλβανικό όνομα.Το ίδιο και ο Μωραίτης ,ο οποίος δήλωσε κάποτε ‘αλβανός της διασποράς’.

    Στην πραγματικότητα όλοι οι Αρχαίοι Έλληνες θεοί είναι αλβανικής προέλευσης σύμφωνα με τους αλβανούς.Οπότε ότι έφτιαξαν οι αρχαίοι έλληνες είναι αλβανικό.Αυτά τα πιστεύει η συντριπτική πλειοψηφία των αλβανών ,από τον πιο απλό πολίτη μέχρι και τον…κρατικό μηχανισμό.Τα ίδια πιστεύουν και πολλοί αλβανολάγνοι εδώ με βαμμένα κόκκινα μυαλά.

    Όποιος έχει αμφιβολία περί αυτού ας ρωτήσει οποιονδήποτε αλβανό ή αλβανολάγνο.

  73. το κομούνι της αυγής said

    διόρθωση: di είναι γνωρίζω

  74. sarant said

    72: Τι εννοείς λέγοντας αλβανολάγνο;

  75. Πέπε said

    74: Προφανώς το αλβανικό αντίστοιχο του ελληνολάγνου, ελληναρά, τρισχιλιετούς, ελληνοψεκασμένου, ελληνοτέτοιου κλπ.

    Ωραία, υπάρχουν δηλαδή κάποιοι που φαντάζονται το Διόνυσο Αλβανό. Γιατί όχι; Εδώ και για το Δία, όσοι δεχόμαστε ότι είναι Έλληνας δεν έχουμε συμφωνήσει για την ακριβή καταγωγή του.

    Όπως είναι γνωστό από τη μυθολογία, ο Δίας ανατράφηκε στο Ιδαίο Άντρο, που είναι κοντά στ’ Ανώγεια. Στ’ Ανώγεια ευδοκιμεί κυρίως η κτηνοτροφία. Από κει και η ανωγειανή (Ψαραντώνεια) μαντινάδα:

    Ο Δίας ήτανε βοσκός στ’ ανωγειανό τ’ αόρι,
    ήτανε και το σπίτι του μέσα στο Περαχώρι.

    Έλα όμως που από τη μυθολογία είναι γνωστό ταυτόχρονα και το αντίθετο: ότι ο Δίας ανατράφηκε στο Δικταίο Άντρο, που [μάλλον] είναι το σπήλαιο του Ψυχρού κοντά στο Οροπέδιο Λασιθίου. Στο Οροπέδιο ευδοκιμεί κυρίως η γεωργία, και μάλιστα ξακουστό τοπικό προϊόν είναι η πατάτα Οροπεδίου. Έτσι λοιπόν,

    ο Δίας ήταν στο Ψυχρό και μάζευε πατάτες,
    κι ας πάψουν οι Ανωγειανοί να έχουν αυταπάτες.

  76. sarant said

    75: Αλλά οι αλβανολάγνοι του φίλου είναι Έλληνες αν κατάλαβα καλά. Πολύ αστείο αυτό με τους ανωγειανούς και τους λασιθιώτες.

  77. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    76.>>Πολύ αστείο αυτό με τους ανωγειανούς και τους λασιθιώτες.
    Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, η απόκρυψη – ανατροφή του Δία έγινε στο μέρος που γεννήθηκε, δηλαδή στην Δίκτη, πρβλ:
    Το παραμύθι συνεχίζεται (δικό μας ειναι, ως θέμε το κάνομε):
    Στη Δίκτη εγεννήθηκε
    στη Δίκτη ενεθράφη
    μα με μια νύφη ανωγειανή
    ύστερα εξετρελάθη,
    και πήε ο Δίας σώγαμπρος
    και πέρασαν οι χρόνοι
    κι εγίνηκε γενιά γενιά
    παππούς του Ψαραντώνη… 😉

  78. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    77 – Μιά επιστημονικώς τεκμηριωμένη άποψη, που βάζει τα πράγματα στην θέση τους, λύνοντας την χιλιάδων ετών γενική παρεξήγηση, και αποτρέπει ενα νέο βαλκανικό πόλεμο. ΜΠΡΑΒΟ ΜΠΡΑΒΟ ΕΦΗ ΕΦΗ.!!!

  79. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    72 – Εγώ που έχω γνωρίσει εκατοντάδες Αλβανούς, μόνο έναν (αλβανολάγνο προφανώς) βρήκα πριν απο τουλάχιστον δέκα χρόνια, να ισχυρίζεται οτι η αρχαία Απολλωνία ήταν Αλβανική. Μη μπερδεύεις τους Αλβανούς με τους αλβανολάγνους, ή τους Έλληνες με τους ελληνολάγνους, η ηλίθιοι σε όλους τους λαούς ανα τους αιώνες, ΗΛΙΘΙΟΙ ήταν πάντα.

  80. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    78. 🙂 Γεια σου Λάμπρο. Έχουμε ρίξει πολύ γέλιο με τη Δίκτη και την Ίδη.Κάτι λασιθιωτόψυχοι (και ανωγειανόψυχοι απο την αλλη) έχουν αρθρογραφήσει στα σοβαρά, ξιφουλκώντας,για το ζήτημα.
    «Φουρτουνάτσηδες και Βροντινάτσηδες» και στα πιο απίθανα.

  81. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    80 – Είναι κουζουλοί αυτοί οι Ρωμαί.. οι Κρητικοί.

  82. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    81.>>Είναι κουζουλοί αυτοί οι Ρωμαί.. οι Κρητικοί.
    Στο Καλλιμάρμαρο είχε μια εκδήλωση η παγκρήτιος μια φορά και πήγαμε λίγο νωρίς για να δουν τα πιτσιρίκια τον ωραίο χώρο και όλο το τεχνικό στήσιμο και σε μια στιγμή κάτω από την εξέδρα ‘αναψε καυγάς για του Δία τ΄ανεθροφίκια. Μόλις το πήρα χαμπάρι, ‘οπου φύγει φύγει πάνω στις κερκίδες μην μπερδέψουμε και τα μικρά που ήταν σε ηλικία δημοτικού.
    Πού να δεις τί γίνεται για το άλλο κεφαλαιώδες ζήτημα ποιο είναι ψηλότερο βουνό ο Ψηλορείτης ή τα Λευκά Όρη.

  83. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Ναί έχω ακούσει κάτι τρελές ιστορίες οτι βάζουν πέτρες στα Λευκά Όρη για να γίνουν πιο ψηλά απο το Ψηλορείτη, η βλακεία στα πολύ «ψηλά» της. Έχω ενα σχετικό ερώτημα σε σχόλιο που σου έγραψα σε άλλο νήμα. Και μια και σου αφιέρωσα εκεί ένα τραγούδι που άκουγα, (συνήθως όταν είμαι στον υπολογιστή, ακούω και μουσική) να σου αφιερώσω κι εδώ αυτό το όμορφο μουσικό κομάτι που ακούω. Καλή η βροχή, αλλα όταν είναι ολοήμερη με ψυχοπλακώνει κάπως, και το ισορροπώ με την μουσική.

  84. Nikoss said

    Στο ευρωκοινοβούλιο με ΑΣΕΠ διορίζουν κύριε Σαραντάκο; Θέλω να διοριστώ και εγώ, είμαι πολιτικός μηχανικός, ή παίρνουν μόνο χημικούς μηχανικούς;

  85. sarant said

    84: Όχι, καμιά σχέση με ΑΣΕΠ. Πρέπει να περάσετε διαγωνισμό -οποιοδήποτε πτυχίο ΑΕΙ κάνει, αλλά οι εξετάσεις δεν είναι εύκολες. Για τους μεταφραστές, βρίσκεται διαγωνισμός σε εξέλιξη, δυστυχώς δεν προλαβαίνετε.

  86. το κομούνι της αυγής said

    74 Το θέμα τις αλβανολογίας το χωρίζω βασικά σε τρεις κατηγορίες:

    α)την αλβαναράδικη (κατά το ελληναράδικη) Πώς είναι οι ελληναράδικες,οι ελληνοκεκτρικές θεωρίες που τα αποδεικνύουν όλα ελληνικά;Αντίστοιχα υπάρχουν και οι αλβαναράδικες,οι αλβανοκεντρικές.

    β)Υπάρχει μια μερίδα ανθρώπων στην ελλάδα,έλληνες, που ενστερνίζονται τις αλβανικές ονειρώξεις,τις αλβανοκεντρικές θεωρίες.Με το αλβανολάγνοι εδώ σ’αυτούς αναφερόμουν.

    γ)αυτή που μπλέκει ελληναράδικες και αλβαναράδικες.’Βίβλος’ της είναι τα ‘Πελασγικά ήτοι Περί της γλώσσης των Πελασγών’ του Ιάκωβου Θωμόπουλου (Εν Αθήναις: Τύποις Π. Δ. Σακελλαρίου, το 1912 !) ο οποίος είχε ‘καταφέρει’ με να μεταφράσει την επιγραφή της Λήμνου καθώς και ετρουσκικές και ετεοκρητικές επιγραφές με τη βοήθεια της αλβανικής ή ελληνοπελασγικής όπως την ονόμαζε.

    http://goo.gl/P750i5
    http://goo.gl/atIQ9V

    Για τους αλβανους μεταξύ τους,ειπα,οι αλβαναραδικες θεωριες,ειναι ‘γνωστές και αποδεδειγμένες’ σε όλο τον αλβανικό κόσμο και μαλιστα αναπτυγμένες σε πολύ υψηλό επίπεδο.

    Να και ένα χαρακτηριστικό παραδειγμα ιστολογιου αλβανολογίας που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα ένα αντίστοιχο δικό μας ντόπιο.
    http://adriano-xhafaj.blogspot.gr/

    Το εν λόγω ιστολόγιο ‘αποδεικνύει με αδιάσειστα στοιχεία’ ότι όλα στην ελλάδα είναι αλβανικά από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι τους αρβανίτες στις μέρες μας.

  87. BLOG_OTI_NANAI said

    86: Καλό είναι, όταν παραπέμπουμε σε διαδικτυακά απορρίματα (π.χ. Πάρε-Δώσε, Καλόπουλος, Λιακόπουλος, Ροΐδη Εμμονές, Λιθοξόου, η ιστοσελίδα του αλβανολάγνου, ελληναράδικες ή φασιστικές ιστοσελίδες είτε «κόκκινες» είτε «μαύρες» κ.λπ.) να παραπέμπουμε μέσω της ιστοσελίδας http://www.donotlink.com/ ώστε να τους στερούμε την επισκεψιμότητα που μπορεί να προκύψει σε όφελος τους.

  88. το κομούνι της αυγής said

    αλβανοί… θεοί του Ολύμπου

    Αφροδίτη< αλβ.Aferdita <αλβ.afër 'κοντά' and ditë 'μέρα'=αυγή
    Ζευς<alb. zot=κύριος
    Αθηνά <αλβ.thënë-ομιλία, δηλαδή στα αλβανικά αυτή που δίνει τη γνώση μιλώντας

  89. το κομούνι της αυγής said

    87 γιατί να τους στερούμε;

    Το είχε πει και ο Αντι:

    In the future, everyone will be famous for 15 minutes.

  90. BLOG_OTI_NANAI said

    89: Ο λόγος είναι ότι γενικά, αν αυτά τα κλικ προς διάφορα διαδικτυακά σκουπίδια γίνουν πολλά, σε μια χρονική περίοδο, μπορεί κάποιος να ψάχνει για πληροφορία της προκοπής, και μέσα στα 10 πρώτα ευρήματα της Google να παγιδευτεί σε τέτοιες ιστοσελίδες. Η τηλεόραση μπορεί να έχει πρόγραμμα χωρίς δυνατότητα επιλογής, αλλά το διαδίκτυο έχει. Είναι σαν να δίνουμε πρωτιά στην τράς τι-βι και εξαιτίας μας να «διαπρέπουν» εκπομπές όπως το Πάμε Μπακέτο, τα κουτσομπολιά, οι ειδήσεις του Mega, ο Μπάμπης Παπαδημητρίου και άλλα συμπτώματα του παρακμιακού αυτού μέσου που λέγεται τι-βι, εκτός εξαιρέσεων βεβαίως.

  91. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    90 – Μα αυτές οι εκπομπές διαπρέπουν, ποιοί τις βλέπουν;

  92. το κομούνι της αυγής said

    Τώρα που είπες για google ,άστο φίλε είναι μεγάλη ιστορία,μόνη της δίνει πρωτιά εκεί που την συμφέρει.

    Και από την άλλη όταν παραπέμπουμε υπάρχει και η πιθανότητα κάποιος να βρει και να διαβάσει και την ‘ορθολογική’ ας το πω άποψη.Όταν αποκλείουμε και δεν παραπέμπουμε μάλλον έχουμε το αντίθετο αποτέλεσμα:τα ελληναράδικα κείμενα απλά βγάζουν κι άλλα κεφάλια.

  93. BLOG_OTI_NANAI said

    91: Φαντάζομαι οι ίδιοι που κατάφεραν ακόμα και σε μια «ανώδυνη» ψηφοφορία όπως οι Ευρωεκλογές, να διασώσουν το ναυάγιο της συγκυβέρνησης… Εδώ μερικοί δεν θέλουν ούτε να δοκιμάσουν μήπως αλλάξουν τη μιζέρια της καθημερινής ζωής, θα αλλάξουν κανάλι; Το θέμα όμως όπως είπα παραπάνω, είναι να ΜΗΝ “διαπρέπουν” «εξαιτίας μας» οι εκπομπές αυτές. Ακόμα και σε μια παραλία γεμάτη σκουπίδια, έχουμε ανάγκη αυτόν τον έναν που δεν θα πετάξει το δικό του. Οι εκπομπές αυτές, ακόμα κι αν δεν έχουμε μηχανάκι της AGB, όπως και οι αντίστοιχες ιστοσελίδες, θα πρέπει να καταδικάζονται στην ανυπαρξία στη δική μας ζωή. Και βεβαίως, για την περίπτωση όπου θα επικαλεστούμε μια ιστοσελίδα ως παράδειγμα προς αποφυγή ή για να εκθέσουμε τον ταλιμπανισμό της, υπάρχει το http://www.donotlink.com/ .

  94. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    93 – Nάσαι σίγουρος οτι δεν διαπρέπουν «εξαιτίας μας», όσοι βλέπουν τέτοιες εκπομπές γνωρίζουν τι κάνουν, οιμοίως κι όσοι προτείνουν κάποια «κακή» ιστοσελίδα χωρίς προειδοποίηση, γνωρίζουν πού παραπέμπουν, καταλαβαίνεις τί εννοώ.

  95. BLOG_OTI_NANAI said

    93: Νομίζω καταλαβαίνω, αλλά έτσι κι αλλιώς, «κοντός ψαλμός» που λέει και η παροιμία…

  96. Nikoss, οι μόνιμοι υπάλληλοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσλαμβάνονται κατόπιν διαγωνισμού, και τους διαγωνισμούς αυτούς τους αναγγέλλει και τους οργανώνει εδώ και αρκετά χρόνια ένας ειδικός φορέας της ονόματι EPSO.

  97. […] Λέξεις τουρκικής προέλευσης στο κρητικό ιδίωμα Γλώσσες-γλώσσα: Μύθοι και αλήθειες (ομιλία στη Δράμα) Αγγελικά μεζεδάκια – Οι λέξεις έχουν τη δική τους […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: