Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τρία κι ένα ρήματα

Posted by sarant στο 21 Νοέμβριος, 2014


Καθώς σκάλιζα τις προάλλες τα ηλεκιτάπια μου (εν μέρει για να κοπιπαστώσω ένα παράθεμα, εν μέρει και την ώρα να περάσω) έπεσα πάνω σ’ ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο το 2008 για ένα περιοδικό κι ανεβασμένο στη συνέχεια στον παλιό μου ιστότοπο, ένα άρθρο που, όπως μ’ ευχάριστην έκπληξη διαπίστωσα, δεν έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο ολόκληρο. Κι ήταν ευχάριστη η έκπληξη, επειδή αυτό τον καιρό, και τουλάχιστον ίσαμε τις γιορτές, πνίγομαι με διάφορες υποχρεώσεις, κι έτσι, αν θέλω να συνεχίσω να δημοσιεύω ένα άρθρο κάθε μέρα θα πρέπει να παρουσιάσω και μερικά έτοιμα ή να κάνω επαναλήψεις.

Το άρθρο το παραθέτω με μερικές τροποποιήσεις. Και επαναλαμβάνω ότι μεγάλο κομμάτι του σημερινού άρθρου το έχω ήδη δημοσιεύσει στο παρελθόν, οπότε αν κάτι σας φαίνεται γνωστό μην παραξενευτείτε και λέτε για ντεζαβούδι.

Αν αναρωτηθούμε τι το κοινό έχουν μεταξύ τους αυτά τα τέσσερα ρήματα, δύσκολα θα βρει κανείς να πει κάτι, εκτός ίσως από το ότι είναι αρκετά συχνά και τα τέσσερα. Υπάρχει όμως και ένα άλλο κοινό στοιχείο, αφανές, και αυτό είναι ότι στην απώτερη αρχή των τεσσάρων αυτών ρημάτων βρίσκεται από μία ελληνική λέξη, είτε αφηρημένη και ενδεχομένως υψηλή όπως η παραβολή και ο τρόπος, είτε συγκεκριμένη και τρέχουσα, για να μην πω ταπεινή, όπως ο τόρνος και το στουπί.

Στο σημερινό άρθρο, θα μιλήσουμε για τέσσερα ξένα ρήματα, ή, όπως λέω στον τίτλο, τρία κι ένα ρήματα: τρία γαλλικά και ένα αγγλικό. Πρόκειται για τα ρήματα parler (μιλώ), tourner (στρέφω, επιστρέφω), trouver (βρίσκω) και το αγγλικό to stop (σταματάω), ρήματα κοινότατα και τα τέσσερα.

Αν σας ρωτήσω ποιο κοινό στοιχείο έχουν αυτά τα τέσσερα ρήματα, εκτός από το ότι είναι όπως είπαμε πολύ διαδεδομένες λέξεις, δεν είμαι βέβαιος πως θα βρείτε την απάντηση.

Το αφανές στοιχείο που έχουν κοινό οι λέξεις αυτές (τις επαναλαμβάνω: parler, tourner, trouver και stop) είναι ότι στην απώτερη αρχή των τεσσάρων αυτών ρημάτων βρίσκεται από μία ελληνική λέξη, είτε αφηρημένη και ενδεχομένως υψηλή όπως η παραβολή και ο τρόπος, είτε συγκεκριμένη και τρέχουσα, για να μην πω ταπεινή, όπως ο τόρνος και το στουπί.

Ας αρχίσουμε από την παραβολή. Η λέξη παραβολή στα ελληνικά έχει ποικίλες σημασίες –παραβολή λέγεται μια κωνική τομή, από την οποία και τα σημερινά παραβολικά κάτοπτρα που φέρνουν στο σπίτι μας εικόνες από μακρινά μέρη, παραβολή έχουμε όταν βάζουμε πλάι πλάι δυο πράγματα για να τα συγκρίνουμε, παραβολή λέγεται και η αλληγορική διήγηση που έχει ένα ηθικό δίδαγμα μέσα της, σαν κι αυτές που αγαπούσε να διηγείται ο Χριστός. Η αρχαιότερη σημασία είναι της σύγκρισης και αυτή η σημασία πέρασε και στα κλασικά λατινικά ως parabola, στην ορολογία πρώτα της ρητορικής.

Με την επικράτηση του χριστιανισμού, το parabola από την ειδική σημασία «παραβολή του Χριστού» επεκτάθηκε και έφτασε να σημαίνει «ομιλία του Χριστού», και μετά σήμαινε οποιαδήποτε σοβαρή και εμπνευσμένη ομιλία που έχει βαθύ νόημα, και τέλος οποιαδήποτε ομιλία. Το υστερολατινικό parabola μέσω ενός αμάρτυρου τύπου *paraula περνάει στα γαλλικά και δίνει το parole. Αλλά από το parabola γεννιέται το ρήμα parabolare, αρχικώς με τη σημασία «μιλάω με παραβολές» και τελικά με τη γενικότερη σημασία «μιλάω». Και αυτό το parabolare εκτόπισε εντελώς το κλασικό λατινικό ρήμα loqui, και έδωσε το γαλλικό parler και το ιταλικό parlare, αλλά στην ιβηρική χερσόνησο σταμάτησε στα καταλανικά, διότι στα ισπανικά και πορτογαλικά το hablar και το fallar προήλθαν από το fabulari.

Λοιπόν, parler σημαίνει ομιλώ, και αρχικά parlement στα παλιά γαλλικά ήταν η συνομιλία, το να μιλάει κανείς. Από το 12ο αιώνα όμως άρχισε να σημαίνει μια συνέλευση που συζητούσε και έπαιρνε αποφάσεις, και τελικά την curia regis, την συνέλευση των ευγενών στη βασιλική αυλή. Η λέξη πέρασε απέναντι, στην Αγγλία, και εκεί parliament ονομάστηκαν τα επίσημα συμβούλια που καλούσαν οι Πλανταγενέτες βασιλιάδες και μετά η λέξη πήρε τη σύγχρονη σημασία της. Πριν από λίγο καιρό το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε κρεμάσει έξω από ένα κτίριό του ένα γιγαντιαίο πανώ ή τέλος πάντων πανί, το οποίο έγραφε τις λέξεις «Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» στις 20 επίσημες γλώσσες της Ένωσης (τώρα οι γλώσσες είναι 24, αλλά η εικόνα δεν έχει αλλάξει). Όπως ίσως θα περιμένατε, σε όλες τις γλώσσες διάβαζε κανείς Parlement/Parliament/Parlamento, σε όλες, ακόμα και στα ουγγαρέζικα ή τα φιλανδικά, και μόνο τα ελληνικά ακολουθούσαν δικό τους χαβά με το Κοινοβούλιο. Για να μην πείτε όμως ότι είμεθα έθνος ανάδελφον, ας επισημάνω ότι οι γερμανοί, σκανδιναβοί και λοιποί ονομάζουν Parlament (κτλ.) τούτο εδώ το Κοινοβούλιο, το ευρωπαϊκό, ενώ το δικό τους το λένε Reichstag, Riksdag, Sejm κτλ. Ακόμα κι οι γάλλοι, τη δική τους βουλή τη λένε Assemblée Nationale (Εθνοσυνέλευση). Στα ελληνικά έχει χρησιμοποιηθεί η λέξη παρλαμέντο για τη βουλή μας (υπήρχε και ο μεσαιωνικός παρλαμάς), αλλά όχι συχνά και όχι βέβαια στην επίσημη ονομασία του θεσμού. Η λέξη ποτέ δεν απέβαλε μια κάποια ειρωνική ή υποτιμητική χροιά. Κι άλλες ομόριζες αντιδάνειες λέξεις την ίδια μοίρα είχαν, έτσι για παράδειγμα, ενώ το ιταλικό parlare σημαίνει απλώς ‘ομιλώ’, το ελληνικό δάνειο παρλάρω σημαίνει ‘φλυαρώ’, και οι παρόλες δεν είναι απλώς τα λόγια, αλλά τα επιπόλαια, τα ασήμαντα ή τα αστεία λόγια. Πριν περάσω στην επόμενη λέξη, μια τελευταία παρέκβαση, ίσως άσχετη. Στη λατινική μετάφραση της Βίβλου, τη Βουλγάτα, το parabola χρησιμοποιείται για να αποδώσει το εβραϊκό masal, το οποίο masal είναι δάνειο από αραβική λέξη –από την οποία παράγεται και το τουρκικό masal, που θα το ξέρουν οι μακεδόνες ως μασάλι. Παραμύθι δηλαδή.

Παρεμπιπτόντως, οι ισπανομαθείς ξέρουν ότι palabras είναι οι λέξεις, τα λόγια -που θυμίζει τις δικές μας παλάβρες. Δεν πρόκειται για σύμπτωση: η ελληνική λέξη «παλάβρα» προέρχεται από το ισπανοεβρέικο palavra (που σήμαινε «φλυαρία»), άρα είναι αντιδάνειο. Και σύμφωνα με μια αρκετά διαδεδομένη εκδοχή, η λέξη «παλαβός» από την παλάβρα προέρχεται (αν και υπάρχει πιθανότητα να προέρχεται από το κρητικό-ποντιακό-κυπριακό παλαλός/πελελός).

Πάμε τώρα στον τόρνο. Στα αρχαία ελληνικά η λέξη τόρνος σήμαινε το εργαλείο το αντίστοιχο με το σημερινό ομώνυμο αλλά και ένα όργανο σαν τον διαβήτη για χάραξη κύκλων (εργαλείον τεκτονικόν, ώ τα στρογγύλα σχήματα περιγράφεται, λέει ο Ησύχιος). Η λέξη περνάει στα λατινικά ως tornus και ανοίγει ολόκληρη φλέβα λεξιλογική. Εκεί λοιπόν φτιάχτηκε το ρήμα tornare, το οποίο, κατ’ αναλογία με το ελληνικό τορνεύω, σήμαινε «κατεργάζομαι κάτι στον τόρνο».

Επειδή όμως όταν δουλεύουμε κάτι στον τόρνο το περιστρέφουμε, πολύ γρήγορα το tornare πήρε τη σημασία «στρέφω, περιστρέφω, γυρίζω» και απέσπασε μεγάλο μέρος του σημασιολογικού πεδίου των αυτοχθόνων λατινικών ρημάτων vertere και torquere. Από τα λατινικά παράγεται το παλαιογαλλικό ρήμα torner, και από εκεί το ουσιαστικό torn, tor. Η λέξη περνάει στα μεσαιωνικά αγγλικά, από όπου το αγγλικό ουσιαστικό και ρήμα tour, και το ρηματικό ουσιαστικό touring στις αρχές του 19ου αιώνα δηλώνει την πρωτόγνωρη τότε δραστηριότητα της περιήγησης για λόγους αναψυχής και καλλιέργειας, εξ ου και τα tourism, tourist που έχουν διεθνοποιηθεί. Της ίδιας ρίζας είναι και το τουρνουά, που είναι σήμερα αθλητική διοργάνωση, συνήθως περιορισμένης χρονικής διάρκειας, σε ορισμένο τόπο και εκτός του επίσημου προγράμματος αθλητικών συναντήσεων. Ετυμολογικά ξεκινάμε από το ρήμα tourner που έδωσε περί τον 13ο αιώνα ένα παράγωγο ρήμα, το tournoyer, με σημασία «περιστρέφομαι, περιπλανώμαι» τις οποίες διατηρεί και σήμερα, αλλά πήρε και την ειδικότερη σημασία της «δίνω μάχη σε περιφραγμένο πεδίο». Από εκεί και το ρηματικό ουσιαστικό tournoi, που σήμαινε τις μάχες που έδιναν σε συμφωνημένο χώρο αντίπαλες συμμορίες ήδη από τον 10ο αιώνα. Αρχικά χυνόταν άφθονο αίμα σε αυτές τις συγκρούσεις, αλλά με τον καιρό μπήκαν κανόνες, θεσπίστηκε συγκεκριμένο τελετουργικό και έγιναν αποκλειστικότητα των ιπποτών που χρησιμοποιούσαν ακίνδυνα όπλα για τις μονομαχίες αυτές. Έτσι, με το τέλος του Μεσαίωνα το τουρνουά είχε πάρει τον χαρακτήρα του σπορ, οι κονταρομαχίες διέπονταν από αυστηρούς κανόνες, περίπου σαν το μπαλέτο. Η επέκταση στο χώρο του αθλητισμού ήταν το φυσικό επακόλουθο.

Το λατινικό tornare μας θυμίζει την πρώτη καταγραμμένη μαρτυρία της βλάχικης γλώσσας, της γλώσσας δηλαδή των λατινόφωνων των Βαλκανίων, που υπάρχει στον Θεοφάνη και στον Θεοφύλακτο Σιμοκάττη. Περιγράφοντας την εκστρατεία των βυζαντινών κατά των Αβάρων περί το 580 μ.Χ., αφηγούνται ένα περιστατικό όπου ένα μουλάρι έγειρε από τη μια μεριά και ο ημιονηγός του, που προπορευόταν, δεν το είχε πάρει είδηση. Τότε, ένας άλλος τού φώναξε στην πατρική γλώσσα, τόρνα, τόρνα φράτερ! (ενός γαρ ζώου τον φόρτον διαστρέψαντος, έτερος τον δεσπότην του ζώου προσφωνεί τον φόρτον ανορθώσαι τη πατρώα φωνή· τόρνα, τόρνα, φράτερ) Δηλαδή, «γέρνει, αδελφέ!» Οι άλλοι στρατιώτες όμως το παρεξήγησαν και νόμισαν ότι εννοούσε «γύρνα πίσω», κι έτσι τράπηκαν σε φυγή.

Ας δούμε τώρα τον τρόπο. Η ελληνική λέξη τρόπος περνάει στα λατινικά ως tropus, με πολλές σημασίες μεταξύ των οποίων «ρητορικό σχήμα». Από εκεί παράγεται το υστερολατινικό ρήμα contropare που σημαίνει «μιλώ μεταφορικά», «κάνω συγκρίσεις», καθώς και μια αμάρτυρη παραλλαγή του, το *tropare με σημασία «συνθέτω, εφευρίσκω». Αυτό το *tropare πήρε λοιπόν δύο σημασίες που σιγά-σιγά χωρίστηκαν, αφενός τη «συνθέτω ένα ποίημα» και αφετέρου τη σημασία «ανακαλύπτω, εφευρίσκω». Από το παλαιοπροβηγκιανό ρήμα trobar, που παραδίδεται και με τις δύο παραπάνω σημασίες, γεννήθηκε η λέξη trobador που δήλωνε τους περιπλανώμενους αυτούς συνθέτες και τραγουδιστές. Η λέξη διαδόθηκε στις άλλες γλώσσες της περιοχής, και στα γαλλικά ως troubadour. Εν τω μεταξύ στα γαλλικά παράγωγο του *tropare ήταν το ρήμα trouver που σιγά-σιγά πήρε αποκλειστικά τη σημασία «βρίσκω» και είναι σήμερα ένα από τα κοινότερα ρήματα της γαλλικής γλώσσας.

Οι τροβαδούροι ήταν περιπλανώμενοι λυρικοί ποιητές και μουσικοί που έζησαν στην Προβηγκία και γενικά στη νότια Γαλλία από τον 11ο έως τον 13ο αιώνα. Τραγουδούσαν κυρίως ερωτικά ιπποτικά θέματα στη λεγόμενη «γλώσσα του οκ». Την ίδια εποχή στη Βόρεια Γαλλία άκμασαν οι τρουβέροι, που είχαν όμως πιο πολύ πολεμική θεματολογία και χρησιμοποιούσαν τη «γλώσσα του όιλ» (από την οποία προέρχονται τα σημερινά γαλλικά). Στα σημερινά ελληνικά, τροβαδούρος λέγεται μεταφορικά οποιοσδήποτε ρομαντικός ή ερωτικός τραγουδιστής ή συνθέτης. Όταν έχει περισσότερο επικό ύφος, λέγεται βάρδος, που και αυτό είναι γαλατικής αρχής. Οι ραψωδοί προς το παρόν έχουν γλιτώσει.

Να κλείσουμε με το ταπεινό και περιφρονημένο στουπί, το οποίο οι αρχαίοι το έλεγαν στυππείον. Από έναν παράλληλο τύπο, την στύππη, προέρχεται το λατινικό δάνειο stuppa (stuppam linum impolitum appellant Graeci Dorii, δηλ. οι Έλληνες Δωριείς το χοντρό νήμα το ονομάζουν stuppa, γράφει ο Festus). Και επειδή μία από τις πάμπολλες χρήσεις που έχει το στουπί είναι για να βουλώνουμε φιάλες και άλλα δοχεία, στη μεταγενέστερη εποχή stuppa σημαίνει το πώμα. Από εκεί το υστερολατινικό stuppare «βουλώνω με στουπί», που διαδίδεται σε όλες τις γλώσσες, τόσο τις ρωμανικές (γαλλ. étouper, ιταλ. stoppare), όσο και στις γερμανικές (παλαιογερμανικά stopfôn, γερμανικά stopfen, ολλανδικά stoppen), από όπου και το μεσαιωνικό αγγλικό stoppen που σημαίνει «κλείνω, φράζω, βουλώνω» και από εκεί το σημερινό ρήμα και ουσιαστικό stop, που επεκτείνει και γενικεύει τη σημασία του φραγμού και που το έχουμε δανειστεί κι εμείς (αντιδάνειο πάλι) στα οδικά σήματα του κώδικα κυκλοφορίας, στην αθλητική ορολογία (στόπερ) ή σε ποικίλους μηχανισμούς που καμιά σχέση, ούτε ως μακρινή ανάμνηση δεν έχουν πια με το ταπεινό στουπί, αλλά και σαν επιφώνημα, όταν θέλουμε να σταματήσει κάτι, στοπ! Κατάλληλη μα την αλήθεια λέξη για να τερματίσω κι εγώ εδώ την περιήγησή μου στα τρία και ένα ρήματα, αφού η υπομονή σας μάλλον κοντεύει να εξαντληθεί.

Advertisements

147 Σχόλια to “Τρία κι ένα ρήματα”

  1. Κουνελόγατος said

    1. «Παρεμπιπτόντως, οι ισπανομαθείς ξέρουν ότι palabras είναι οι λέξεις, τα λόγια -που θυμίζει τις δικές μας παλάβρες. Δεν πρόκειται για σύμπτωση: η ελληνική λέξη «παλάβρα» προέρχεται από το ισπανοεβρέικο palavra, άρα είναι αντιδάνειο. Και σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή,
    Καλημέρα, λείπει κάτι;
    2. Ειδικά με το στουπί, τρελάθηκα, σκέτο «πορτοκάλι».
    3. 1;

  2. Σπύρος Μαρκαντωνάκης said

    «εν μέρει για να κοπιπαστώσω ένα παράθεμα,
    εν μέρει και την ώρα να περάσω»

    Τα άρθρα σου είναι για μένα μια όαση μιά πηγή δροσερού νερού σε μια έρημο σκουπιδιών.
    Οι γνώσεις μου δεν είναι αρκετές για να γράφω σχόλια αλλά απολαμβάνω τα σχόλια άλλων.
    Συχνά όμως δεν έχω χρόνο καν να διαβάσω τα άρθρα και εσύ πολυγραφότατος και τόσο δραστήριος, ψάχνεις και δραστηριότητες για να περάσεις την ώρα.
    Σε ζηλεύω. Πες και σε μας το μυστικό.

  3. Νέο Kid Στο Block said

    Γουάου!! Eντ άι φακ δε άρτικολς ρε γιου Νικοκύρη! 🙂

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και τα καλά λόγια!

    1: Φυσικά έλειπε η συνέχεια. Άκου τι έγινε. Αφού έβαλα το άρθρο, σκέφτηκα να προσθέσω αυτά με τις παλάβρες. Κι έγραψα «σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή..» αλλά δεν ήμουν σίγουρος αν όντως ήταν η επικρατέστερη εκδοχή ή μία εκδοχή απλώς, οπότε το άφησα για να κοιτάξω το κιτάπι, όταν θα γύριζα σπίτι. Και μετά το ξέχασα…….

    2: Για να σου το πω πρέπει να το βρω κι εγώ, γιατί δεν τα προλαβαίνω όλα 🙂

  5. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρεεεες ! Καλά, αυτές τις διαδρομές των λέξεων δεν τις πιάνουν ούτε οι διαδρομές του μαύρου χρήματος στις εξωχώριες…

    Δεν ξέρω για το stop, αλλά μικρός, βλέποντας μια αναγραφή σε ένα ψιλικατζήδικο («Προφυλακτικά STOP»), θεώρησα ότι επρόκειτο για το γνωστ΄τρίγωνο του αυτοκινήτου, και προέτρεψα (πρότρεψα; μπλιαχχχ…) τον πατέρα μου να αγοράσει ένα, γιατί δεν είχε… 🙂 🙂 🙂

  6. Βασίλης Ορφανός said

    Καλημέρα, με μια μαντινάδα:
    «Όλο από την παραβολή με βάνεις και θερίζω, / για να με τρώει ο άνεμος κι ο ήλιος να μαυρίζω». Στην Κρήτη: παραβολή = η άκρη του αγρού, εκεί που κάνει στροφή ο ζευγάς με τα βόδια του, όταν οργώνει. Και αντίστοιχα: παρακελευστικό επιφώνημα προς τα βόδια για να πάρουν τη στροφή (Πιτυκάκης, Β 819).

  7. Νέο Kid Στο Block said

    H Παραβολή είναι η μόνη κωνική τομή από τις τέσσερις που κατάφεραν οι Έλληνες να τετραγωνίσουν (δηλαδή να εμβαδομετρίσουν επακριβώς) με κανόνα και διαβήτη. Δικαιολογημ’ενα ‘έβαια απέτυχαν στην περίπτωση του κύκλου και της έλλειψης, επειδή πίσω απ’αυτές τις καμπύλες κρύβεται το \pi ,και δικαιολογημένα απέτυχαν και με την υπερβολή γιατί εδώ κρύβονται ο λογάριθμοι.
    Η παραβολή όμως -που είναι η κωνική τομή που προκύπτει όταν ένα επίπεδο παράλληλο με τη γενέτειρα του κώνου τέμνει τον κώνο, ήταν άλλη ιστορία.
    Φυσικά ο Έλλην που το κατάφερε και μάλιστα με 3 διαφορετικούς τρόπους, ο ένας πιο έξυπνος και εντυπωσιακός από τον άλλον, ήταν ο Αρχιμήδης Ιλ Γκράντε Ιντζενιέρε!
    Ειδικά ο πιο πρόσφατα ανακαλυφθείς τρόπος (μιας και υπήρχε μόνο στη χαμένη «Μέθοδο» Tιμή και δόξα αιώνια στον σοφό Χάιμπεργκ!) που βασίζεται στο «νόμο των μοχλοβραχιόνων» είναι χάρμα ιδέσθαι και θα έπρεπε (φευ!…) να διαδάσκεται υποχρεωτικά σε όλα τα υποψήφια γίδια-μηχανικούς, αλλά πού;

  8. physicist said

    Ωραιότατο το σημερινό!

    Διαβάζοντας για τον τρόπο, περίμενα να δω τη σχέση που έχει (αν έχει) με τις τροπικές ζώνες. Η σημασία «ανακαλύπτω» παραπέμπει σε «ανακαλύψεις» αυτών των περιοχών της Γης από τους Ευρωπαίους αλλά η υπόθεσή μου θα μπορούσε να είναι και κοτσάνα. Διαφωτίστε, όσοι ξέρετε!

  9. Πάνος με πεζά said

    Και ο μαθηματικός μας στη Δέσμη, μαθαίνοντάς μας κωνικές τομές : «Κύριοι, οι ελλείψεις σας στην παραβολή είναι υπερβολικές !»

  10. Πάνος με πεζά said

    Αλήθεια, το παράβολο πώς μπήκε στην οικογένεια αυτή; «Παραβάλλεται» με κάποιο χρηματικό αντίτιμο;

  11. atheofobos said

    Και οι λέξεις αυτές μουσικά!

  12. το κομούνι της αυγής said

    Τα ρώσικα δεν νομίζω να ήταν σ’αυτή την πινακίδα αλλά έχει ενδιαφέρον η λέξη που χρησιμοποιούν για το παρλαμέντο τους: ‘дума’ (ντούμα) που σχετίζεται με думать ‘ντούματ,σκέφτομαι’ και έχει την έννοια της ανώτερης σκέψης.Σκέφτονται πολύ εκεί…

    Η πρώτη βλάχικη μαρτυρία πρέπει να είναι ‘τόρνα,τόρνα φράτρε’ στην κλιτική το φράτρε.Όχι ‘φράτερ’ που λέει το κείμενο.

    Το masal εμένα μου θυμίζει το μασλάτι ,το κουτσομπολιό που είναι συνήθως και θορυβώδες.

  13. Είμαστε σίγουροι ότι το εβραϊκό masal είναι δάνειο από αραβική λέξη; Δεν είναι απλώς κοινή σημιτική ρίζα;

  14. B. said

    Το αγγλικό turn έχει επίσης σχέση με τόρνο ή είναι από άλλη ρίζα;

  15. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Ίσως, το να μιλάμε για Βλάχους τον 6ο αιώνα, με την έννοια που είχε η λέξη από τον 11ο κ.ε., να είναι λίγο παρακινδυνευμένο. Αλλά πάλι δεν είμαι ειδικός, δεν παίρνω κι όρκο… 🙂

  16. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Κάτι μάθαμε και σήμερα: για τη λατινική μετάφραση της Βίβλου, τη Βουλγάτα κλπ.
    Επιτέλους λίγη λεξιλογία.

  17. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα και τα γιουτουμπάκια!

    11: Όχι, τώρα πυο το ξαναβλέπω κι εμένα με προβληματίζει η διατύπωση.

    10: Το παράβολο, με την έννοια του ποσού που καταβάλλεις, είναι, περιέργως, αρχαίο: ήταν, λέει, η προκαταβολή που έδινες ως ενέχυρο/εγγύηση πριν υποβάλεις έφεση.

    8: Η λέξη τροπικός αρχικά σήμαινε τον σχετικό με το ηλιοστάσιο (τροπικός κύκλος στον Αριστοτέλη).

    Και οι δυο αυτές λέξεις βέβαια αξίζουν μάλλον ένα μικρό δοκίμιο.

  18. sarant said

    14: Ίδια ρίζα και το turn.

    12: Το μασλάτι ετυμολογείται από το τουρκικό maslahat (υπόθεση, δουλειά). Καμιά φορά συγχέεται με το επίσης τουρκογενές μασάλι, που ακούγεται σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα και σημαίνει «παραμύθι, ψέμα» ή «ανέκδοτο, ιστορία». Όμως είναι διαφορετικές λέξεις, όσο κι αν στο μασλάτι μπορεί να ακουστούν πολλά μασάλια.

  19. physicist said

    #17 στο τέλος. — Καλώς, Νίκο, το εκλαμβάνω σαν υπόσχεση αορίστου χρόνου. 😉

  20. Κιλκίς said

    Δεν ξέρω που το είδα (δηλαδή αν είναι έγκυρο ή όχι) αλλά κάπου συσχέτιζαν τη λέξη τουρισμός με την γαλλική πόλη Tours, στη οποία πήγαιναν οι Γάλλοι για διακοπές….στέκει κάτι τέτοιο;;;

  21. Τουρνικέ: περιστρεφόμενος μηχανισμός από μέταλλο ο οποίος τοποθετείται στην είσοδο δημοσίων χώρων κι επιτρέπει να εισέρχεται σε αυτόν ένα άτομο κάθε φορά.
    Τουρνεκές: όρος του μπιλιάρδου

  22. Νέο Kid Στο Block said

    Ακολουθεί κείμενο που διαφωτίζει την Ιστορία των ευκλείδειων γεωμετρικών κατασκευών.
    Οι ομότεχνοι και «ομότεχνοι» που επιθυμούν μπορούν να το πλαγιαρίσουν,πλαγιοκοπήσουν,ανασκολοπίσουν κ.λ.π. ελεύθερα. Όποιος προαιρείται ,ας στείλει στο Νικοκύρη κανα ευρουδάκι να μού το προωθήσει για να πάρω γάλα. Brains tend to stop when they run out of milk!
    Νίκο, ο γεωμετρικός τόρνος δεν ήταν ακριβώς » ένα όργανο σαν τον διαβήτη για χάραξη κύκλων (εργαλείον τεκτονικόν, ώ τα στρογγύλα σχήματα περιγράφεται, λέει ο Ησύχιος)» αλλά απλώς ένας κύκλος μη γνωστού κέντρου. Ένα ποτήρι ας πούμε ήταν «τόρνος». Αυτό που οι αγγλοσαξώνοι σήμερα λένε circular tumbler. Για ποιο λόγο οι αρχαίοι γεωμέτρουλες ξεχώρισαν τον «κύκλο» από τον «τόρνο» γλωσσικά δεν είμαι απόλυτα βέβαιος. Υποθέτω λογικά πως ο διαχωρισμός έγινε για λόγους αυστηρότητας νόρμας. Ο Κύκλος είναι σχήμα που εξ ορισμού του έχει γνωστό/δεδομένο κέντρο και γράφεται με διαβήτη. «παντί κέντρω και διαστήματι κύκλον γράφεσθαι» . Ο τόρνος όχι.
    Εχει ενδιαφέρον πως οι νεότεροι γεωμέτρες , αρχής γενομένης με το γλυφτρόνι του Βοναπάρτη τον Μασκερόνι και ακολούθως με τον μεγαλύτερο γεωμέτρη μετά τον Απολλώνιο, τον ελβετό Στάινερ ασχολήθηκαν με το ποιες κατασκευές «με κανόνα και διαβήτη» μπορούν να γίνουν με άλλη νόρμα.
    Εκεί ξανάπαιξε μπάλα ο τόρνος .
    Εν συντομία, ο Μασκερόνης έδειξε πως όλες μπορούν να γίνουν και «μόνο με διαβήτη» (προκαλώντας λόγω της αφιέρωσης στην αρχή του βιβλίου του τον θαυμασμό του Ναπολέοντος και όταν ο τελευταίος πήγε να κάνει υποδείξεις/καπελώμα στο Λαπλάς εκείνος του είπε το θρυλικό «Στρατηγέ, δεν πας για κανα ψάρεμα, που θέλεις να παραστήσεις και το μαθηματικό!;…» αλλά τάχω ξαναπεί αυτά)
    Ο Στάινερ έδειξε πως όλες μπορούν να γίνουν και μόνο με κανόνα δοθέντος ενός κύκλου με δεδομένο κέντρο.
    Η διερεύνηση για τον τόρνο ήταν πιο δύσκολη. Πολλές κατασκευές μπορούν να γίνουν με έναν τόρνο και κανόνα ,αλλά όχι όλες.
    Τελικά , το 1912 οι Ερμίτ και Κάουερ (Hermite , Cauer) έδειξαν πώς δεν αρκεί ένας τόρνος ή δύο τεμνόμενοι τόρνοι , πρέπει να έχουμε και κάτι έξτρα.
    Η τελευαταία (εξ όσων ξέρω) εξέλιξη στο θέμα έγινε το 1956 από τον Christian Gram ο οποίος απέδειξε πως αν έχουμε έναν κανόνα ,δύο τεμνόμενους κύκλους(αγνώστων κέντρων) και ένα μόνο σημείο πάνω στη διάκεντρο γραμμή, μπορούν να κατασκευαστούν/ευρεθούν τα κέντρα τους ,άρα και όλα τα υπόλοιπα.

  23. Πάνος με πεζά said

    Χρήστος Σύρπος «Χρηστάκης», μουσική και στίχοι Δημήτρη Σκαρβέλη :

  24. emma said

    Καλημέρα
    εκτός τη βουλγάτα είναι και η πεσίτα αλλά πιό γνωστή σε μας η μετάφραση των Ο’
    stoppino στα ιταλικά είναι το φυτίλι, δεν ξέρω αν έχει σχέση

  25. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    19: Πάλι υποσχέσεις 😉

    20: Όχι, δεν στέκει κάτι τέτοιο βέβαια -άλλος επεξηγηματικός μύθος.

  26. physicist said

    #25. — Palabras, palabras, palabras … (είναι η ισπανική βέρσιον του ελληνικού σουξέ παρόλε, παρόλε, παρόλε που ερμήνευσε εκπληκτικά ο Χαράλαμπος Γαργανουράκης).

  27. tsiridis vassilis said

    Στην Κοζανη και στα Γρεβενά είναι συνηθέστατο το ουσιαστικό στούπωμα και το ρήμα στουπώνω (βουλώνω) αλλά και αποστομώνω.Επίσης το στουπώθηκα σημαίνει πνίγηκα από κάποιο φαγητό.Απολαμβάνω πάντα τα άρθρα σου.Καλημέρα.

  28. Πάνος με πεζά said

    «Στομώνει’ και το ξυραφάκι, πιθανώς από βούλωμα…

  29. sarant said

    28: Όχι, το στομώνω έχει να κάνει με την κόψη του ξυραφιού (και, ετυμολογικά, με το στόμα). Άλλο άρθρο αυτό.

  30. Πάνος με πεζά said

    @ 29 : Κάτι θυμόμουν όταν το έγραφα, ίσως το έχουμε ξαναθίξει…

  31. Γς said

    Είναι και το άλλο παρλιαμέντο, η μεσαιωνική dieta, απο την ελληνική δίαιτα [τρόπος ζωής], που μέσω του λέει του [λανθασμένου] dies -> tag, έγινε και Reichstag.

    Η άλλη η κινσέτ, κνισέτ; Δεν μού’ρχρται τώρα.
    Του Ισραήλ

  32. Γς said

    5:
    Κι η δική μου αντίστοιχη εμπειρία:

    http://caktos.blogspot.gr/2013/03/blog-post_16.html

  33. Geobartz said

    27: «Στην Κοζανη και στα Γρεβενά είναι συνηθέστατο το ουσιαστικό στούπωμα και το ρήμα στουπώνω (βουλώνω)».
    Οι ίδιες λέξεις (στουπώνω, στούπωμα) ακούονται και στην περιοχή Σερρών, όπου επίσης χρησιμοποιείται και η λέξη κοντοστούπι, με νόημα …κοροϊδευτικό (κυρίως για μια γυναίκα κοντή και χοντρή).

  34. physicist said

    #31. — Είναι και το άλλο παρλιαμέντο, η μεσαιωνική dieta, απο την ελληνική δίαιτα [τρόπος ζωής], που μέσω του λέει του [λανθασμένου] dies -> tag, έγινε και Reichstag.

    Χμμμ, Γς, ποια πηγή δίνει αυτή την εξήγηση; Νομίζω ότι δεύτερο συνθετικό είναι το ρήμα tagen (= συνεδριάζω, συνέρχομαι). Δεν ξέρω αν έχει σχέση με την ημέρα (der Tag) ή την ημερίδα (die Tagung) αλλά μου φαίνεται απίθανο, ακόμα κι αν είναι έτσι, αυτές οι λέξεις να βασίζονται σε μια παρεξήγηση.

  35. Γς said

    http://en.wikipedia.org/wiki/Diet_(assembly)

    Through a false etymology, reflected in the spelling change replacing ae by e, the word came to be associated with Latin dies, «day». The word came to be used in the sense of «an assembly» because of its use for the work of an assembly meeting on a daily basis, and hence for the assembly itself.[1] The association with dies is reflected in the German language use of Tagung (meeting) and -tag (not only meaning «day», as in Montag—i.e. Monday—but also «parliament», «council», or other law-deliberating chamber, as in Bundestag or Reichstag)

  36. Γς said

    Και η Ιαπωνέζικη Δίαιτα [Βουλή]

    http://en.wikipedia.org/wiki/National_Diet

  37. physicist said

    #35. — Μάλιστα, πολύ ενδιαφέρον, δεν το ήξερα. Θενξ!

    Δες παρακάτω και την ετυμολογία του ρήματος tagen από τον Duden, που λέει ότι αρχικά αναφερόταν σε δικαστήρια. Δεν λέω ότι δεν πιστεύω αυτό που γράφει η Βίκη, λέω απλώς ότι διατηρώ αμφιβολίες και μόνο κάποιος ειδικός μπορεί να μας διαφωτίσει.

    http://www.duden.de/rechtschreibung/tagen

  38. #33

    σχεδόν πανελλήνια ο κοντός λέγεται στούμπος εξ ου και κονοστούμπης-κοντοστούμπα

  39. sarant said

    Αν διαβάζω καλά το 35, δεν λέει ότι το tag είναι μεταφραστικό δάνειο από το dies, αλλά ότι η ίδια σχέση μεταξύ συνέλευσης και ημέρας υπάρχει και στα γερμανικά.

  40. Νέο Kid Στο Block said

    Από το λινκ του πάντεχνου στο 35. καταλαβαίνω πως έχουμε μια περίπτωση γερμανικού νερού.
    Νεαρό ύδωρ—νεαρό—>νερό.
    Ημερησία συγκέντρωση—-ημερησία—-Τagung

  41. physicist said

    Όχι ακριβώς, Κίντο, αφού δεν ξέρουμε αν υπήρξε ενδιάμεσος τύπος του είδους Tagesversammlung ή το αντίστοιχο στα παλιά γερμανικά. Μπορεί να είναι και απευθείας δημιουργία ουσιαστικού αλλά αισθάνομαι εντελώς άβολα να μιλάω για πράγματα στα οποία είμαι ανίδεος.

  42. Γς said

    ΣΚΑΙ τώρα:

    Μια γκαργκάνα [μαμά μου!] με την εκπομπή «Ερρωσο» ασχολείται με την «Αυξητική πέους»!

    Κι ερωτά τον γιατρό σε πόσο χρόνο ο ασθενής μετά από μια τέτοια επέμβαση επιστρέφει στίς καθημερινές του δραστηριότητες.

    Τι; ποες δραστηριότητες;

    Και θυμήθηκα μια φοιτήτρια που δεν είδε ένα ε-μαίηλ μου για κάποια εργασία:

    -Δεν το είδα. Είναι τόσα πολλά σπαμ. Τα μισά μου λένε πως να μεγαλώσω το πουλί μου!

    Ηταν η εποχή με αυτά του είδους τα μηνύματα

  43. Γς said

    35:
    Επίσης
    http://www.etymonline.com/index.php?term=diet

    diet (n.2) Look up diet at Dictionary.com
    «assembly,» mid-15c., from Medieval Latin dieta, variant of diaeta «daily office (of the Church), daily duty, assembly, meeting of counselors,» from Greek diaita (see diet (n.1)), but associated with Latin dies «day» (see diurnal).

    Κάποτε λέγαμε για την Ρωσική Δίαιτα. Δεν βρίσκω κάτι

  44. Γς said

    36:
    Αλλά και η Ελληνική δίαιτα στην γιαπωνέζικη βουλή!

  45. Νέο Kid Στο Block said

    «..αισθάνομαι εντελώς άβολα να μιλάω για πράγματα στα οποία είμαι ανίδεος.»
    Σε βρίσκω κάπως υπέρ το δέον ευσυνείδητο…
    εδώ οι άλλοι μιλάνε για quantum entanglement και multiuniverses και κριτικάρουν τον Ντόϋτς και τον Πένροουζ… και δεν ξέρουν το ροπή=δύναμη επί απόσταση, ρε κουμπάρε… 😆

  46. Γς said

    ούτε τον κύριο Ινέρσια
    http://caktos.blogspot.gr/2013/09/mr-inertia.html

  47. vrach said

    Υπάρχει και παραμύθι με το όνομα «Στούπας». Πρόκειται για μια ελληνική παραλλαγή του παραμυθιού που οι αδελφοί Grimm κατέγραψαν με τον τίτλο «Rumpelstiltzchen», όνομα που εμφανίστηκε και στα αγγλικά, αμετάφραστο, ως «Rumpelstiltzkin», και παρέμεινε και σε αρκετές ελληνικές νεότερες εκδόσεις των παραμυθιών των αδελφών Grimm ως «Ρουμπελστίλτσκιν». Το όνομα «Στούπας», είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον αποσυμβολισμό του συγκεκριμένου παραμυθιού (ας θυμηθούμε ότι οι ήρωες των λαϊκών παραμυθιών σπάνια εμφανίζονται επώνυμοι). Είχα κατά νου την έννοια του κοντού, εφόσον πρόκειται για ένα κοντοπίθαρο δαιμονικό πλάσμα αλλά μετά τα σχετικά με την ιστορία του stop που παρατέθηκαν, σκέφτομαι ότι έχει σχέση και με το βούλωμα. Άλλωστε, σε άλλη παραλλαγή ο ίδιος ήρωας εμφανίζεται με το όνομα «Μπουκαλόγερος» (όνομα που παραπέμπει βέβαια και σε άλλους συμβολισμούς -αλλά ας μην ασχοληθούμε με αυτούς τώρα)

  48. physicist said

    #45. — Δε βαριέσαι, καρντάση, όπως θέλει ο καθένας. Αν το καλοσκεφτείς, πάντως, η άγνοια δεν είναι και τόσο άσχημη κατάσταση. Ξεκουράζει, τονώνει, και καταπολεμά τις ρυτίδες. 😉

  49. physicist said

    (… και την καράφλα!)

  50. «Κοντοστούπης» χωρίς μ το ξέρω εγώ, και δεν το θεωρούσα ιδιωματικό.
    Το «στουπώνω» το χρησιμοποιούμε στο σπίτι μου με … γαστρεντερική έννοια (αμετάβατα, για τη δυσκοιλιότητα). Άσχετο, αλλά αστείο για τους γαλλομαθείς: constipado ισπανικά σημαίνει συναχωμένος.
    Οι τροπικοί κύκλοι είναι σαφώς από τις «τροπές», τα γυρίσματα του ήλιου. Φυσικά, και ο «τρόπος» τελικά από το τρέπω πρέπει να βγαίνει. Του πολύτροπου Οδυσσέα έπαιρνε στροφές το μυαλό!

  51. Κνέσετ σημαίνει απλώς μάζωξη, συνάθροιση. Μπετ κνέσετ (οίκος συναθροίσεως) λέγεται η συναγωγή, που γι’αυτό (υποθέτω) ονομάστηκε έτσι στα ελληνικά.

  52. Εαμοβούλγαρος said

    Μία από τις ανεπανόρθωτες καταστροφές που έχει προκαλέσει στους Ρωμιούς η παρανοϊκή Ορθοδοξία είναι ότι τους έχει κάνει ανίκανους να δεχτούν την άλλη άποψη. Όπως γράφει το σημερινό «Έθνος», ξεσηκώθηκε η λεβεντομάνα Κρήτη εναντίον του κορυφαίου Γερμανού ιστορικού Heinz A. Richter (http://de.wikipedia.org/wiki/Heinz_A._Richter) γιατί το Πανεπιστήμιο Κρήτης αποφάσισε να τον αναγορεύσει διδάκτορά του

    http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=64097032

    Και γιατί παρακαλώ ξεσηκωθήκασι τα κοπέλια οι Κρητικοί; Διότι ο 75χρονος Ρίχτερ αποκαλύπτει ΟΛΗ την αλήθεια για την Μάχη της Κρήτης (1941) που μάς κρύβαν επί 70 χρόνια οι Ρωμιοί καθηγητάδες, για να μάς κρατάνε στο σκοτάδι.

    1) Ο καθηγητής Ρίχτερ χαρακτηρίζει την Μάχη της Κρήτης «στρατιωτικό μύθο», πράγμα στο οποίο συμφωνούν ΟΛΟΙ οι ιστορικοί παγκοσμίως, πλήν των δικών μας Ρωμιών απατεώνων.

    2) Ο καθηγητής Ρίχτερ υποστηρίζει με δεκάδες αποστομωτικά επιχειρήματα ότι «οι άτακτοι Κρήτες, που έλαβαν όπλα κατά των μονάδων εισβολής (αλεξιπτωτιστές, ορεινοί κυνηγοί), μεταχειρίστηκαν «βάναυσες» και «βάρβαρες « πρακτικές σε βάρος των Γερμανών τραυματιών, αιχμαλώτων ή και νεκρών, παραβιάζοντας το Δίκαιο του Πολέμου».

    Πού το πρόβλημα, κ. Σαραντάκο, και ξεσηκώθηκε η λεβεντογέννα Κρήτη; Είναι πασίγνωστα αυτά τα πράγματα στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, σε όλα τα Πανεπιστήμια της Γής. Τα περί ηρωϊκής Μάχης της Κρήτης είναι ένα πελώριο παραμύθι που έφτιαξαν οι Ρωμιοί προπαγανδιστές για να κολακέψουν τα κοπέλια τους Κρητικούς.

    Καλώ την εκλεκτή αναγνώστρια του Ιστολογίου, κ. Έφη – Έφη να βγεί και να πάρει θέση στα αίσχη των συμπατριωτών της Κρητικών εναντίον του φιλέλληνα Γερμανού Ιστορικού Χάϊντς Ρίχτερ. Το φοβερό είναι πως στις αντιδράσεις εναντίον του Ρίχτερ πρωτοστατεί ο Σημιτικός καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πάντειο, Στέλιος Περράκης, όπως θα διαβάσετε στο ρεπορτάζ του «Έθνους»!..

    Μωραίνει Κύριος, όν βούλεται απολέσαι… Μέχρι τότε, προσφέρω το κλασικό βιβλίο του κορυφαίου Βρετανού ιστορικού Antony Beevor (http://en.wikipedia.org/wiki/Antony_Beevor) για τη Μάχη της Κρήτης, μπάς και ξεστραβωθεί κάποιος Ρωμιός, εδώ και εκεί στην απεραντοσύνη του Σύμπαντος…

    http://bookzz.org/book/1106393/0671da

    ΥΓ: Μιάς και ο κ. Σαραντάκος αναφέρει στην παρούσα ανάρτηση την περίφημη Βουλγκάτα του Αγίου Ιερωνύμου, ελπίζω ότι θα επανέλθω γύρω στα μεσάνυχτα με συνταρακτικές αποκαλύψεις για το πόσο μεγάλος ταλιμπάν ήταν αυτός ο κορυφαίος Άγιος που η Αγία Ορθοδοξία μας γιορτάζει στις 15 Ιούνη…

  53. Επειδή στα σημερινά γαλλικά parabole λέγεται πρωτίστως η παραβολική δορυφορική κεραία, μπορώ να φανταστώ μικρά Γαλλόπουλα να ακούν για τις παραβολές του Χριστού και να αναρωτιούνται αν κήρυττε από την τηλεόραση!

  54. Γς said

    50:

    Πολύστροφος, πολύτροπος, πολύφημος και φτάσαμε στον Κύκλωπα που ήταν και «κοντοστούπης»

    Από την Φρικηπαίδεια:

    Ο Κύκλωπας όταν γεννήθηκε ήταν πάρα μα πάρα πολύ κοντός. Τα χρόνια περνούσαν μα ο Κύκλωπας παρέμενε κοντός.
    Η γενιά των Κύκλωπων μεγάλωσε και οι Κύκλωποι ξαφνικά ψήλωσαν και έγιναν ένα με τον Ουρανό. Οι Κύκλωπες είχαν κάτι το παράξενο, είχαν ένα μάτι και στραβωμάρα. Οι Κύκλωπες προερχόταν από την γενιά των 7 Νάνων και είχαν Μάνα την Χιονάτη. Τα ξαδέρφια τους ήταν οι Γίγαντες τα Φασόλια.

  55. Γς said

    51:
    >Κνέσετ σημαίνει απλώς μάζωξη,

    Μα έτσι λέγεται και το κοινοβούλιό τους [όπως προείπα – σικ- γουστάρω]

  56. Πάνος με πεζά said

    @ 54 : Γι αυτό και τα Κυκλώπεια Τείχη , με λίγο ζόρι, τα καβαλάς!

  57. Γς said

    52:

    Ωχ, μετά τους χριστιανούς και οι Κρήτες.

    Πρόσεχε ΕΒ,
    Siamo Cretes e poi cristiani
    για να παραφράσω ελεφρώς τον Νίκο Τσιφόρο.

    [Siamo Italiani e poi cristiani. Σταυροφορίες]

  58. Spiridione said

    Τούρνα είναι και επιφώνημα σε τραγούδια του Ανατολικού Αιγαίου και της Μικρασίας (και σκοπός/χορός). Περισσότερα μπορεί να μας πει ο Πέπε.
    http://www.domnasamiou.gr/?i=portal.el.songs&id=57
    Εδώ έχει διάφορα βίντεο
    http://sxoliastesxwrissynora.wordpress.com/2014/01/27/%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B7-%CF%80%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%B9%CE%B3%CE%B1%CE%AF%CE%BF%CF%85/
    Δεν ξέρω αν από ‘κεί βγήκε το τούρνε του ρεμπέτικου.
    Turna στα τούρκικα είναι ο γερανός
    http://sxoliastesxwrissynora.wordpress.com/2014/01/27/%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B7-%CF%80%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%B9%CE%B3%CE%B1%CE%AF%CE%BF%CF%85/
    Και τούρνα ένα ψάρι του γλυκού νερού
    http://el.wiktionary.org/wiki/%CF%84%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%BD%CE%B1
    Και τούρνα μεθυσμένος
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CF%84%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%BD%CE%B1+&sin=all

  59. Γς said

    Siamo CretesΙ e poi cristiani

  60. Spiridione said

    Turna στα τούρκικα ο γερανός
    http://en.wiktionary.org/wiki/turna

  61. Theo said

    Νικοκύρη, το «τόρνα, τόρνα, φράτερ» μου θυμίζει λατινικά, που ομιλούνταν και στη βαλκανική τον 6ο αιώνα (αν και λίγο διαφέρουν από τα βλάχικα). Μήπως αυτή είναι η «πατρώα φωνή»;

    Και μένα μου φαίνεται λίγο πρώιμο να μιλάμε για Βλάχους τότε, κι εδώ συμφωνώ με τον Γρηγόρη (σχ. 15).

  62. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    61: Είναι σαφές από τις διηγήσεις ότι πρόκειται για διάλεκτο. Ο Σιμοκάττης λέει για κάποιον που «εβόα … επιχωρίω γλώττη» ενώ ο Θεοφάνης (και όχι ο Σιμοκάττης που γράφω στο άρθρο) λέει ότι ο ένας του φώναξε στην πατρώα φωνή και ο άλλος δεν κατάλαβε.

    Γενικά το επεισόδιο αυτό θεωρείται η πιο πρώιμη καταγραφή της γλώσσας των λατινόφωνων που μετά τους είπαμε Βλάχους.

    53: Πολύ καλό!

  63. Ιάκωβος said

    Βλέπω οτι ο Νίκος Σαραντάκος ακάθεκτος ξεσπαθώνει, ξεσπαθώνει και μας εκπλήσσει πάλι.

    Μετά από το σημερινό, ρίχνω την ιδέα για μια οργάνωση Καλλιστείων Ετυμολογιών, δηλαδή να προτείνονται Ιστορίες Λέξεων με αστραφτερές ετυμολογίες, και το κοινό να ψηφίζει την πιο εντυπωσιακή.

    Οι σημερινές όλες θα ήταν υποψήφιες, μαζί με τη Γκλαμουριά, την εγγονή της κυρά Γραμματικής και σίγουρα μαζί με μια ξένη,που είχε φέρει ο Δύτης κάποτε, την εντελώς Βρετανική μπλάιτι, στά κόκνυ μπλόι’ι, μου όμως τελικά αποδείχτηκε ότι η καταγωγή της ήταν από τα δικά μας τα βιλαέτια.

  64. georgeilio said

    Στη Δυτική Πελοπόννησο, τόπο καταγωγής του πατέρα μου, παρλαμέντο = πολυλογάς, φλύαρος.

  65. sarant said

    63: Καλλιστεία, γούστο έχει!

  66. emma said

    τουρνεντό ήταν το αγαπημένο πιάτο του Ροσσίνι που όταν μπήκε στην κουζίνα, ο μάγειρας του είπε να γυρίσει την πλάτη για να μη μάθει τη συνταγή

  67. georgeilio said

    52: Απλώς μια κουβέντα για γενικότερο προβληματισμό: Δεν είναι τυχαίο, νομίζω, σε εποχή ευρύτερης αλλαγής γεωπολιτικών συσχετισμών στην Ευρώπη και τον κόσμο να γνωρίζει δόξες ο ιστορικός αναθεωρητισμός και, αντίστοιχα, να βρίσκουν εύκολα εύπεπτο υλικό τα, πάντα, καιροφυλακτούντα μέσα ενημέρωσης. Το θέμα είναι πολύ πιο σοβαρό από όσο μας επιτρέπουν να το δούμε οι εθνικές και ιδεολογικές μυθολογίες, από τη μία πλευρά ή την άλλη.

  68. Ιάκωβος said

    Το τούρνα των τραγουδιών δεν φαίνεται να έχει κατευθείαν σχέση με το δυτικό τουρ, τουρνέ κλπ. Μάλλον είναι ο τούρκικος γερανός, turna, από τα περσικά, ίσως με κάποια μακρυνή κοινή Ινδοευρωπαική ρίζα με τον τόρνο. Οι Τούρκοι τον γερανό τον συμπαθούν. Ο Δύτης θα ξέρει να μας πει.

    Ο τουρισμός μάλλον άρχισε να καθιερώνεται από τον 17ο αιώνα και κυρίως από τα μέσα του 18ου, με το περίφημο Γκραν Τουρ. Οι Άγγλοι ευγενείς και έμποροι, αφού ήπιαν το αίμα των μαύρων («εγώ το πίνω; εκείνοι το πίνουν» που λέει κι ο Κωσταντάρας) και χτίσανε τα νεοκλασικά τους Downstairs-Upstairs, θέλησαν να βγουν στο γιακά και να μορφωθούν. Έτσι ερχόντουσαν εδώ στον πολιτισμό (όχι ακριβώς εδώ, στην Ελλάδα, τότε είμαστε αφγανιστάν και βγάλε) κυρίως κάνανε το γύρο της Ιταλοίας, που κρατούσε μήνες, για να βουτήξουν κάνα αρχαίο αλλά και να αγοράσουν τα αμφιβόλου καλλιτεχνικής αξίας έργα τέχνης που τους πασάρανε οι τσιτσερόνε. (Από κει βγήκε η λέξη και οι παλιότεροι τη χρησιμοποιούσανε κι εδώ στη ελλάδα μέχρι το 60).

  69. Πέπε said

    @58:
    Ό,τι θα είχα να πω το είπε ήδη ο Ιάκωβος στο 68. Ο γερανός είναι ιερό πουλί στο Ισλάμ (ή σε κάποιο τάγμα, κάτι τέτοιο), και φαίνεται ότι εξ αυτού ήταν λέξη συνηθισμένη ως επωδός σε τραγούδια/ύμνους. Οι Έληνες το πήραν σαν επιφώνημα ή σαν τραλαλά.

    Ο γνωστός σκοπός Τούρνα ή Ντούρνα, στο πρώτο λινκ του 58, δηλαδή το Κάστρο της Αστροπαλιάς, είναι τούρκικης προέλευσης.

    @0:
    > > Και αυτό το parabolare […] στην ιβηρική χερσόνησο σταμάτησε στα καταλανικά, διότι στα ισπανικά και πορτογαλικά το hablar και το fallar προήλθαν από το fabulari.

    Όχι δα! Αφού λίγο παρακάτω αναφέρεται η palabra, «λέξη» στα ισπανικά. Palabra < parabola.

  70. Ιάκωβος said

    Και λίγος ήχος και φως:

    Grand Tour “The Landing of Sir John Bull and his family at Boulogne sur Mer”, by James Gillray (1792)

    Τουρκικος Turna.

    Και οι ρούσικοι Ζουραβλιέοι. Μια από τις ωραιότερες μελωδίες που υπάρχουν. Την τραγουδάνε άραγε στην Ουκρανία, σήμερα;

    Στιγμές-στιγμές θαρρώ πως οι στρατιώτες
    που πέσανε στη ματωμένη γη
    δεν κείτονται θαρρώ κάτω απ’ το χώμα
    αλλά έχουν γίνει άσπροι γερανοί (μτφΡίτσος)

    (Δεν μαθαίνει η p%t@n@ η ανθρωπότητα, δε μαθαίνει)

    Και μια απορία. Οι Λέξεις θα έπρεπε να είναι ασφυκτικά γεμάτες με φιλόλογους και λογοτέχνες. Έχει όμως πιο πολλούς φυσικούς από όσους μπορεί να καταναλώσει. Περίεργο. (Mα από που μπαίνουν;)

  71. LandS said

    34-35 μμμ είμαι άσχετος αλλά σκέφτομαι μήπως το -tag ή το diet είναι από το ding ή to ting;

    http://en.wiktionary.org/wiki/thing
    Thing:
    From Middle English, from Old English þing (thing), from Proto-Germanic *þingą; compare West Frisian ding, Low German Ding, Dutch ding, German Ding, Swedish, Danish and Norwegian ting. The word originally meant «assembly», then came to mean a specific issue discussed at such an assembly, and ultimately came to mean most broadly «an object». Compare the Latin rēs, also meaning legal matter. Modern use to refer to a Germanic assembly is likely influenced by cognates (from the same Proto-Germanic root) like Old Norse þing (thing), Swedish ting, and Old High German ding with this meaning.

    Το Etymoline προσθέτει:
    The Germanic word is perhaps literally «appointed time,» from a PIE *tenk- (1), from root *ten- «stretch,» perhaps on notion of «stretch of time for a meeting or assembly.»

    Όλα τα Τινγκ κρατούσαν μία ταγκ;

  72. Ριβαλντίνιο said

    Για τον Θεοφάνη

    ἕτερος τὸν δεσπότην τοῦ ζώου προσφωνεῖ τὸν
    φόρτον ἀνορθῶσαι τῇ πατρῴᾳ φωνῇ· «τόρνα, τόρνα, φράτερ.» καὶ ὁ μὲν κύριος τῆς
    ἡμιόνου τὴν φωνὴν οὐκ ᾐσθάνετο, οἱ δὲ λαοὶ ἀκούσαντες καὶ τοὺς πολεμίους
    ἐπιστῆναι αὐτοῖς ὑπονοήσαντες εἰς φυγὴν ἐτράπησαν, «τόρνα, τόρνα» μεγίσταις
    φωναῖς ἀνακράζοντες. ὁ δὲ Χαγάνος μεγάλην δειλίαν περιβαλόμενος ἀκρατῶς
    ἔφυγεν. καὶ ἦν ἰδεῖν Ἀβάρους τε καὶ Ῥωμαίους ἀλλήλους διαδιδράσκοντας, μηδενὸς
    διώκοντος. ὁ δὲ Χαγάνος ἀναλαβὼν τὰς δυνάμεις τὴν Ἀπειρίαν πόλιν παρεκάθισεν.

    σελ. 124

    https://smerdaleos.files.wordpress.com/2014/07/chronographia-theophanes.pdf

    http://smerdaleos.wordpress.com/2014/07/21/%CE%BF%CE%B9-%CF%8C%CF%81%CE%BF%CE%B9-%E1%BC%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD-%E1%BC%91%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CF%8C%CF%86%CF%81%CF%89%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%E1%BC%91%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%AF/

  73. Ιάκωβος said

    Και φυσικά το φιλμ Όταν περνουν οι Γερανοί.

    Δεν θυμάμαι να το χω δει, μάλλον το χω δει, αλλά δεν θυμάμαι τι λογώ ήτανε.

    Πάντως είχε θεωρηθεί οτι επρόκειτο για το πρώτο κινηματογραφικό δείγμα του σοβιετικού Οτεπέλ, οτι δηλαδή οι Σταλινικοί πάγοι λιώνουν και η πρώτη ελπίδα, οτι οι σοβιετοί θα μπορέσουν να πάρουν μια ανάσα. Για να αναπνεύσουν κανονικά έπρεπε να περάσουν άλλα 35 χρόνια, μόνο που τον αέρα σε λίγο θα τον πληρώνουν, όπως και μεις άλλωστε, αν συνεχίσει να είναι στη ζωή μας ο Αδωνις, ο τελάλης του λαμόγιου με τις οφσόρ.

  74. Ριβαλντίνιο said

    Μάλλον με παγίδευσαν.

    http://heml.mta.ca/lace/sidebysideview2/11962880

  75. sarant said

    70: Ο ένας φυσικός έλκει τον άλλον 🙂

  76. Νέο Kid Στο Block said

    75. Κάπως αφύσικη αυτή η έλξη των φυσικών…φυσικώς μιλώντας. 🙂

  77. physicist said

    #71. — Λαντς, πολύ ενδιαφέρον αυτό.

    #70 και σχετιζόμενα. — Η ζήλεια θα σας φάει, ολουνούς. 😉

  78. georgeilio said

    70-75: Περίεργο, αφού τα ομώνυμα ΔΕΝ έλκονται…
    Είμαστε πάντως εδώ και κάποιοι φιλόλογοι εραστές της φιλοσοφίας της φύσης.

  79. 68-69 Γερανός, ιερό πουλί των μπεκτασήδων –μάλλον νομαδικής προέλευσης, απ’ όσο θυμάμαι.

  80. Μαρία said

    79
    Θυμάσαι που σε ρώτησα για τον τουρνατζίμπαση;

  81. Νέο Kid Στο Block said

    79. Μα τον Αλλάχ! Διάβασα: » Γερανός, ιερό πουλί των μπαοκτσήδων» και είπα μπαα…! 😆

  82. physicist said

    #81. — 😀 😀 😀

    —-

    Ρε παιδιά, όλο και πιο συχνά βλέπω και τα ελληνικά εισαγωγικά μαντάρα, γιά να δούμε: «εισαγωγικά».

    Δηλαδή θέλω να ξέρω αν πάει πακέτο με το μαντάρεμα της αποστρόφου. Σόρρυ.

  83. physicist said

    Παοκάρα είμαι χάλια
    βλέπω έναν γερανό με δυο κεφάλια

  84. Ριβαλντίνιο said

    Και οι Σελτζούκοι είχαν ιερό πουλί το γεράκι.

    Ο ΠΑΟΚ έχει ιερό πουλί μια μαδημένη κότα.
    😆 😆 😆

  85. Να σου πω, Μαρία, την ίδια ερώτηση (δεν θυμάσαι που…) μου την είχες κάνει πριν από τρία χρόνια εδώ. Αλλά την αρχική κουβέντα για γερανούς και τουρναμπασήδες δεν τη θυμάμαι.

  86. Μαρία said

    85
    H αφορμή: http://www.haritamap.com/yer/81826/turnacibasi-cd.html

  87. Avonidas said

    «παραβολή έχουμε όταν βάζουμε πλάι πλάι δυο πράγματα για να τα συγκρίνουμε»

    Μα, και η μαθηματική παραβολή και οι άλλες κωνικές τομές ονομάστηκαν ακριβώς από αυτή τη σημασία, της σύγκρισης!

    Μπορούμε να ορίσουμε μια ορισμένη ποσότητα, τη διακρίνουσα, που γεωμετρικά αντιστοιχεί στην κλίση που έχει το επίπεδο σε σχέση με τον κώνο που τέμνει. Αν η διακρίνουσα είναι μικρότερη από το μηδέν (δηλαδή αν ελλείπει), έχουμε έλλειψη. Αν είναι ίση (παραβάλλεται) με το μηδέν, έχουμε παραβολή, κι αν είναι μεγαλύτερη (υπερβάλλει), έχουμε υπερβολή.

    Σπάνια όμως διδάσκεται έτσι το θέμα, αφού και τις ίδιες τις κωνικές τομές δεν τις μαθαίνουμε σαν τομές ενός κώνου με ένα επίπεδο, αλλά σαν ουρανοκατέβατες εξισώσεις. 😦

  88. physicist said

    #87. — Σπάνια όμως διδάσκεται έτσι το θέμα, αφού και τις ίδιες τις κωνικές τομές δεν τις μαθαίνουμε σαν τομές ενός κώνου με ένα επίπεδο, αλλά σαν ουρανοκατέβατες εξισώσεις.

    Τρία ζήτω, λοιπόν, για τη Φυσική, που αντιμετωπίζει τις τρεις καμπύλες ενοποιημένα ως λύσεις του προβλήματος της κίνησης σε δυναμικό 1/r και σου δίνει κι έναν κύκλο δώρο.

    🙂

  89. physicist said

    Σε δυναμικό -1/r γιατί κυκλοφορούν και σχολαστικοί.

  90. Avonidas said

    #88. Συνάδελφε, αν όμως έσκαγε μύτη κάνας δάσκαλος στο σχολείο με 5-6 κώνους της τροχαίας κι ένα πριόνι παραμάσχαλα, θα το θυμόντουσαν μετά το μάθημα τα σκασμένα, έτσι; 😛

  91. Αυτό κάτι μου θυμίζει αλλά τι; Προφορική ήταν η διάλεξη περί τουρνατζήμπαση;

  92. physicist said

    #90. — Έτσι και ολόσωστος, Αβονίδα … να πιάσει ο μαθητής τα Μαθηματικά στα χέρια του.

  93. Avonidas said

    #92. Εμένα, βεβαίως, μου έχουν απαγορεύσει την είσοδο σε όλα τα σχολεία της επικράτειας. 😉

  94. physicist said

    #93. — Κοίτα, αν έσκασες μύτη την πρώτη μέρα με πριόνι στα χέρια, μην απορείς. Αυτά τα πράματα θένε λάου-λάου, όχι απότομα.

  95. ndmushroom said

    (Το πορτογαλικό falar γράφεται με ένα l. Fallar υπάρχει στα ισπανικά, αλλά έχει τελείως διαφορετική σημασία)
    (Σε παρένθεση, γιατί είναι μάλλον ήσσονος σημασίας σε σχέση με το άρθρο)

  96. Μαρία said

    91
    Ιμεϊλική, 22/11/2010
    Τουρνατζήμπασης είναι ο επικεφαλής των γενιτσάρων που ήταν υπεύθυνοι για την εκτροφή των κυνηγετικών πουλιών του σουλτάνου (για την ακρίβεια τους γερανούς, μη με ρωτήσεις πώς κυνηγούν οι γερανοί). Βέβαια είχε και άλλες αρμοδιότητες όπως όλοι οι παλατιανοί αξιωματούχοι

  97. Μωρέ μπράβο μνήμη! Το βρήκα κι εγώ τώρα.

  98. Γς said

    90:
    > αν όμως έσκαγε μύτη κάνας δάσκαλος στο σχολείο με 5-6 κώνους της τροχαίας

    Με 5-6 Κορίνες, δεν γίνεται;

  99. sarant said

    95: Δίκιο έχεις!

    96-97: Μωρέ μπράβο!

  100. Νέο Kid Στο Block said

    87. Αβονίδα, για να ακριβολογούμε όμως ιστορικώς, η ονοματοδοσία των κωνικών τομών ,που παγιώθηκε από τον Απολλώνιο στα «Κωνικά» δεν έχει να κάνει με τη νεότερη έννοια της διακρίνουσας, αλλά με το εξής:
    Τα ονόματα έχουν άμεση σχέση με το νέο τρόπο ορισμού των κωνικών τομών από τον Απολλώνιο, σύμφωνα με τον οποίο, σε κάθε τομή του κώνου από το επίπεδο αντιστοιχεί ένα σταθερό μήκος (παράμετρος), το οποίο εξαρτάται από το είδος του κώνου και από τη θέση του επιπέδου. Ο Απολλώνιος έδειξε ότι για κάθε καμπύλη τα δύο γραμμοσκιασμένα εμβαδά σε καθένα από τα παρακάτω σχήματα είναι ίσα μεταξύ τους. Το ένα από αυτά είναι το τετράγωνο με πλευρά την κάθετη από σημείο της καμπύλης προς τον άξονα συμμετρίας της. το άλλο είναι ένα ορθογώνιο με μια πλευρά την απόσταση του ίχνους αυτής της κάθετης από την κορυφή της καμπύλης. Η σχέση της άλλης πλευράς του ορθογωνίου προς τη σταθερή παράμετρο της τομής είναι αυτή που καθορίζει τη μορφή και το όνομα της καμπύλης. Αν η άλλη πλευρά ισούται («παραβάλλεται») προς την παράμετρο, τότε η καμπύλη είναι παραβολή. Αν η άλλη πλευρά είναι μικρότερη («ελλείπει») από την παράμετρο, η καμπύλη είναι έλλειψη, ενώ αν είναι μεγαλύτερη («υπερβάλλει»), η καμπύλη είναι υπερβολή.


    Ο Αρχιμήδης ,λίγο νωρίτερα από τον Απολλώνιο όριζε τις κωνικές τομές με άλλα ονόματα:
    Ανάλογα με τη γωνία της κορυφής του κώνου οι καμπύλες αυτές ορίζονταν ως «οξυγωνίου κώνου τομή» (έλλειψη), «ορθογωνίου κώνου τομή» (παραβολή) και «αμβλυγωνίου κώνου τομή» (υπερβολή). Οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται από τον Αρχιμήδη (287-212 π.Χ.) στα έργα του «Τετραγωνισμός ορθογωνίου κώνου τομής» και «Περί κωνοειδέων και σφαιροειδέων»


    Mια προσφορά του Φυσικομαθηματικομηχανικού τμήματος του Ιστολογίου στη μαθητιώσα και φοιτητιώσα (μετά ή άνευ πριονιού!) νεολαία! 😆

  101. physicist said

    #100. — Τι ωραία πράματα! Και πόσο όμορφο που ακριβώς οι ίδιες καμπύλες προκύπτουν ως λύσεις της κίνησης ενός σημείου στο δυναμικό της βαρύτητας. Μαγεία ή μάλλον κάτι ακόμα καλύτερο: μαγεία που κανείς μπορεί ν’αρχίσει να την καταλβαίνει.

  102. Avonidas said

    #100. Τι να πω, ρησπέκτ… μας έκοψες τον κώνο με οπτικά βοηθήματα 😀

  103. Μαρία said

    99
    Το όνομα του δρόμου το συγκρατήσαμε χάρη στην τούρνα μπαϊρίσια, https://sarantakos.wordpress.com/2011/05/23/zoa/#comment-70822
    που είδα οτι την τίμησες και στο βιβλίο.

  104. Κι ένας υπέροχος Τορναδόρος της έβδομης (μπορεί και εύδομης) τέχνης, που μετέφερε με επιτυχία την καμπυλόγραμμα σμιλευμένη πρωταγωνίστρια στην ορθογώνια οθόνη.

  105. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    12.>>η λέξη που χρησιμοποιούν για το παρλαμέντο τους: “дума” (ντούμα) που σχετίζεται με думать “ντούματ,σκέφτομαι” και έχει την έννοια της ανώτερης σκέψης.
    κατα έναν τρόπο κάπως αναλογο και η δική μας Βουλή (από το βούλομαι)

  106. Ριβαλντίνιο said

    @ 62 Sarant

    «Γενικά το επεισόδιο αυτό θεωρείται η πιο πρώιμη καταγραφή της γλώσσας των λατινόφωνων που μετά τους είπαμε Βλάχους.»

    Ρουμανική προπαγάνδα .

    http://ro.wikipedia.org/wiki/Torna,_torna,_fratre!

    http://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Romanian_language

  107. ἔτσι, μὲ τὴν ἄννοια τοῦ παραβόλου χρησιμοποεῖται ἡ λέξι παραβολὴ στὴν Πρὸς Ἑβραίους, 11,19 «ὅθεν καὶ αὐτὸν ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο»=γι’αὐτὸ τὸν πῆρε πίσω σὰν παράβολο, δηλαδὴ σὰν κατάθεσι. ἀλλὰ οἱ πιὸ πολλοὶ μεταφραστὲς νομίζουν ἐσφαλμέως ὅτι ἐδῶ ἡ λέξι παραβολὴ ἔχει τὴν συνήθη σημασία. φυσικὰ ὅπου τὰ βροῦν σκοῦρα οἱ μεταφραστὲς προστρέχουν σὲ καμιὰ ξενόγλωσση μετάφρασι, ποὺ ἔχει τὴν καταγωγή της κι αὐτὴ ἀπὸ τὴν Βουλγάτα. ἡ Βουλγάτα μεταφράζει ἐσφαλμένως in parabola.

  108. παρόραμα: ἄννοια —> ἔννοια

  109. Ιάκωβος said

    Mαρία, 96
    πώς κυνηγούν οι γερανοί

    Περιμένει κανείς κάτι πιο ρομαντικό, σαν αυτό εδώ:

    Ή σαν το ψάρεμα με τους κορμοράνους.

    Η ψυχρή πραγματικότητα:

    :http://www.youtube.com/watch?v=lG2MoF4NLto

  110. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Τουρνατζής (turnaci) = Αρχικά οι Τουρνατζήδες αποτελούσαν ιδιαίτερο γενιτσαρικό σώμα, που εκπαίδευε τους κυνηγετικούς σκύλους του σουλτανου και έκανε το παιδομάζωμα. Αργότερα αξιωματούχος κοντά στο Σουλτάνο.
    http://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=9939.msg72852#msg72852
    (Δεν γνωρίζω καθόλου για την εγκυρότητα του πονήματος)

  111. sarant said

    100: Μπράβο!

    103: Σωστά!

    106: Με ξεσκέπασες! 🙂

    107: Έχει ψωμί αυτό το σχόλιο.

  112. Γς said

    105:
    >και η δική μας Βουλή (από το βούλομαι)

    Κι ας τους θυμηθούμε:
    [γύρω στο 1960]
    Κ. Καραμανλής [με την χαρακτηριστική πρφορά του]: Κύριε βολευταί…
    Γ. Παπανδρέου: Κύριε πρόεδρε, «βουλευταί» όχι «βολευταί’. Είναι από το «βουλεύομαι» και όχι απ το «βολεύομαι».

  113. Γς said

    Ασφαλώς θα είπε το σωστό:
    -είναι απ το «βούλομαι»

  114. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Τώρα: ο Γιώργος Σγουράκης («Μονόγραμμα») καλεσμένος στην εκπομπή Ακριβοπούλου-Μπογιόπουλου στο ράδιο του Ρίαλ, είπε για τη διακοπή της εκπομπής του από τη ΝΕΡΙΤ και ύστερα μιλώντας για την ανάγκη εκπομπής για τη γλώσσα είπε το λερναίο περί της ελληνικής γλώσσας και τον Κίσινγκερ.

  115. Dr A. Papagiannis said

    Και βέβαια το «τροπάριο» είναι αυτό που ψάλλεται κατά ορισμένο «τρόπο».

    21: Στα ελληνικά λέμε «τουρνικέ» αυτό που οι άγγλοι ονομάζουν turnstile. Περιέργως, η γαλλική λέξη tourniquet χρησιμοποιείται (και στα αγγλικά) γι’ αυτό που εμείς ονομάζουμε «περιχειρίδα» (π.χ. στο πιεσόμετρο ή σε άλλη συσκευή συμπίεσης για τον περιορισμό της κυκλοφορίας του αίματος). Ενδιαφέρον.

  116. Με καθυστέρηση, αλλά δυστυχώς δε γίνεται αλλιώς: Η μεταγενέστερη νομική σημασία των tagen (14ος αιώνας) και Τagung (15ος) αναπτύχθηκε μέσω σημασιακής διεύρυνσης του Tag από «ημέρα» σε «ορισθείσα ημέρα λαϊκής συνέλευσης (του λεγόμενου Ding ή Thing) ή συνεδρίασης δικαστηρίου», κατόπιν στην ίδια τη συνεδρίαση κι εντέλει στο συνεδριάζον σώμα (εξού και το Landtag ή το Reichsstag). Αν κάτι ήδη αναφέρθηκε, δεν πειράζει, ας το κρατήσουμε για εμπέδωση! 🙂

  117. Spiridione said

    Και το τρόπαιο, επειδή τρέψαμε τους εχθρούς μας σε φυγή.

  118. 65,
    Και καλλιστολόγιο, λοιπόν!

  119. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    και ο τροπισμός, φυσικός κανόνας.

  120. Ἁρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πό, πὸ τί θυμήθηκα! Ὅταν ξανάπιασα τὰ γαλλικὰ τὸ 1987 μοῦ εἶπαν τότε ὅτι τὸ καλύτερο λεξικὸ (οΘντκ) ἦταν τοῦ Βαρβάτη. Ἦταν γραμμένο σὲ μιὰ ἀκραίας μορφῆς καθαρεύουσα ποὺ ἤθελες κι ἑλληνικὸ λεξικὸ δίπλα σου καὶ πολλὲς ἑλληνικὲς ἀποδόσεις ὁ Δημητράκος δὲν τὶς εἶχε. Τὸ εἶχα πάρει μαζί μου καὶ στὸ Βέλγιο. Μιὰ μέρα ψάχνω μιὰ λέξη καὶ μοῦ βγάζει «στυππεῖον». Δὲν εἶχα τὸ ἑλληνικὸ λεξικὸ κι εἶχα σπάσει τὸ κεφάλι μου νὰ βρῶ τὶ εἶναι τὸ στυππεῖον. Μέχρι ποὺ ἐπέστρεψα στὴν Ἑλλάδα

  121. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Θα σε στουμπίσω, είναι να σου σπάσω το κεφάλι με το στούμπο: μια μεγάλη πετρα που υπάρχει σε κάθε σπίτι για διάφορες χρήσεις π.χ. ένα μεγάλο βότσαλο για να στουμπίζουμε τις ελιές ή να κοπανάμε το χοντρο αλάτι -λέμε τώρα.

  122. 90++
    Η εποπτική παρουσίαση των κωνικών τομών είναι ιδιαιτέρως επαινετέα. Αν χρησιμοποιήθηκαν και μπαλίτσες για την εποπτική παρουσίαση των εστιών της έλλειψης (με κώνο ή ευκολότερα με κύλινδρο), ακόμα καλύτερα.

    Η επίδειξη μπορεί να γίνει επίσης και χωρίς την καταστροφή κώνων, δηλαδή με φωτιστικό, αν κοιτάξεις την γραμμή που διαχωρίζει σκιά/φως στον τοίχο. (Είχα μεγάλη ευτυχία όταν σε κάποια φάση στην εφηβία μου κατάλαβα τι είδους γραμμή ήταν αυτή που διέγραφε το φως από το πορτατίφ στο κομοδίνο δίπλα στο κρεβάτι μου.)

  123. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    114: Ωχ-ωχ!

    115: Αυτό με το περιχειρίδιο δεν το ήξερα.

  124. smerdaleos said

    Γενικά το επεισόδιο αυτό θεωρείται η πιο πρώιμη καταγραφή της γλώσσας των λατινόφωνων που μετά τους είπαμε Βλάχους.

    Νίκο ο ορθότερος όρος είναι ΑΒΡ = ανατολική Βαλκανική Ρωμανική = πρόγονος τόσο της Βλαχικής όσο και της Ρουμανικής.

    Το ότι η Βαλκανική Λατινική γινόταν σιγά σιγά ΑΒΡ φαίνεται από την ποικιλία Ούπταρος του θείου του Αττίλα Octar.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Octar

    Προφανώς, η πληροφοριοδότειρα πηγή του Σωκράτη του Σχολαστικού ήταν ομιλητής της ΑΒΡ.

    H τροπή kt>pt(>ft) είναι από τα τυπικά χαρακτηριστικά της ΑΒΡ όπως μαρτυρούν τα παραδείγματα:

    nox/noctem > noapte
    lac/lactem > lapte
    directus > drept[u]
    lucta > luptă , luftă

    http://en.wiktionary.org/wiki/lucta#Latin
    http://en.wiktionary.org/wiki/directus#Descendants
    http://en.wiktionary.org/wiki/nox#Descendants
    http://en.wiktionary.org/wiki/lac#Descendants

    Το άλλο που θέλω να παρατηρήσω είναι η σημασιολογική τροπή του λατινικού barbatus = «μουσάτος» προς τη σημασία «βαρβάτος» (ανδρείος).

    Δεν έχει τύχει να βρω την τροπή αυτή στις γλώσσες που προέκυψαν από τη Δυτική Ρωμανική.

    Στα Ρουμανικά όμως απαντά το επίθετο bărbat, bărbatesc με την ίδια σημασία του ελληνικού «βαρβάτος».

    http://en.wiktionary.org/wiki/b%C4%83rb%C4%83tesc

    E λοιπόν, ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος στο «Στρατηγικόν» του γράφει στα λατινικά ότι η «υπακοή και η πειθαρχία» … «talis est comodum miles barbati» = «αυτός είναι ο τρόπος του «βαρβάρου» στρατιώτη». (εδώ μπορεί να σημαίνει και του «εμπειροπόλεμου» στρατιώτη).

    http://smerdaleos.wordpress.com/2014/10/20/%CE%BF-%CE%B2%CE%B1%CF%81%CE%B2%CE%AC%CF%84%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B9-%CE%BF-barbatus/

  125. smerdaleos said

    @124: E λοιπόν, ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος στο «Στρατηγικόν» του γράφει στα λατινικά ότι η «υπακοή και η πειθαρχία» … «talis est comodum miles barbati» = «αυτός είναι ο τρόπος του «βαρβάρου» στρατιώτη». (εδώ μπορεί να σημαίνει και του «εμπειροπόλεμου» στρατιώτη).

    Διόρθωση βαρβάτου όχι βαρβάρου.

  126. Pedis said

    Ωραίο το σημερινό, Να ‘σαι καλα.

  127. sarant said

    124-125: Πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά.

    Δεν είχα πάρει είδηση ότι το Βικιλεξικό έχει και απογόνους λατινικών λέξεων.

  128. Γς said

    98:
    Γιατί ονόμασαν τους κώνους της τροχαίας κορίνες;

    Και πόθεν η κορίνα;
    Κορύς;

  129. sarant said

    Την κορίνα τη γράφουν «κορύνα» τα λεξικά και την ετυμολογούν από το αρχαίο κορύνη (ρόπαλο)

  130. Καλημέρα σε όλους! 🙂

    Καταπληκτικό άρθρο Νικοκύρη! Πραγματικά απίστευτα ενδιαφέροντα αυτά τα ταξίδια των λέξεων!
    Εντωμεταξύ από μικρός είχα προσέξει την ομοιότητα του τόρνου με τα turn, τουρνέ, κτλ, αλλά ήμουν απολύτως σίγουρος οτι ο δανεισμός έγινε ανάποδα μια και τόρνο λέμε μόνο το μηχάνημα πλέον στα ελληνικά, ενώ στις ξένες γλώσσες είναι ολόκληρη οικογένεια λέξεων, είναι άλλωστε πολύ συνηθισμένο να χρησιμοποιούμε ξενικές λέξεις για μηχανήματα!
    Και μια μικρή δική μου συνεισφορά, το κατσαβίδι στα τούρκικα είναι tornavida! Αλήθεια σ’ εμάς αυτό το «κατσα-» από πού έρχεται;

    Δεν είναι φοβερό πάντως ότι στην γλώσσα-πηγή καμία από τις τρεις λέξεις δεν… φτούρησε αλλά έκαναν τόσο λαμπρή καριέρα στο εξαιρετικό; 🙂
    Φάση Νανά Μούσχουρη – Ντεμης Ρούσσος! 🙂

  131. physicist said

    #131. — Γεια σου Στέλιο!

    Cacciavite — ιταλικό. Cacciare σημαίνει κυνηγάω, la caccia είναι το κυνήγι, και la vite είναι η βίδα.

  132. physicist said

    Ο βιδοκυνηγός, δηλαδή. Ωραία ιδέα!

  133. Γς said

    131:

    Cacciavite σημαίνει κατσαβίδι.
    Το έμαθα εδώ:

    http://caktos.blogspot.gr/2014/10/blog-post_18.html

  134. physicist said

    #133. — Μαθαίνω ότι υπάρχει και το συνώνυμο giravite (βιδοστρίφτης) αλλά δεν το έχω ακούσει να χρησιμοποιείται. Ίσως είναι διάλεκτος ίσως είναι πεπαλαιωμένο, δεν ξέρω.

    http://dizionari.corriere.it/dizionario_sinonimi_contrari/C/cacciavite.shtml

  135. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    21>>Τουρνικέ: περιστρεφόμενος μηχανισμός από μέταλλο ο οποίος τοποθετείται στην είσοδο

    τα τουρνικέ τους μέσα

  136. (Eπιτέλους Σαββατοκύριακο!) Συμπληρώνοντας αυτά που ’γραψα χθες το βράδυ σχετικά με το Τagung και τη σημασιακή διεύρυνση του Τag, και ορμώμενος από τον διάλογο του Νεοκίδιου με τον Φυσικό στα 40 και 41, να προσθέσω ότι μπορεί μεν το Τagung να μην προέκυψε ως μετεξέλιξη κάποιας συνεκφοράς του τύπου «νηρόν ύδωρ», ενδιαφέρον ωστόσο παρουσιάζει το παλαιογερμανικό tagading το οποίο –ως προς το νόημα– πλησιάζει αρκετά τον ενδιάμεσο τύπο που εικάστηκε πως ίσως υπήρξε. Η λέξη αυτή, μάλιστα, μετεξελισσόμενη σε tageding και teidinc έδωσε το ρήμα verteidingen «πηγαίνω στο δικαστήριο» το οποίο μέσα από μια σειρά σημασιολογικών μεταβολών ανέπτυξε τη σημερινή σημασία του verteidigen «υπερασπίζομαι».

  137. Geobartz said

    73 «Και φυσικά το φιλμ Όταν περνουν οι Γερανοί. …είχε θεωρηθεί οτι επρόκειτο για το πρώτο κινηματογραφικό δείγμα του σοβιετικού Οτεπέλ, οτι δηλαδή οι Σταλινικοί πάγοι λιώνουν…»
    96 «Τουρνατζήμπασης είναι ο επικεφαλής των γενιτσάρων που ήταν υπεύθυνοι για την εκτροφή των κυνηγετικών πουλιών του σουλτάνου (για την ακρίβεια τους γερανούς…»
    Ίσως συγχέεται ο γερανός με το (κηνηγετικό ) γεράκι που ζεί σαν ζευγάρι αλλά κινείται και κυνηγά μόνο του. Αντίθετα, οι γερανοί πετούν ως κοπάδι. Θυμάμαι τους «Γερανούς του Ιβύκου» καθώς και ένα «αίνιγμα» που λεγόταν κάποτε: «Γερανοί πετούσανε, τι πολλοί που ήσανε: Ο ένας είχε δύο πίσω, ο άλλος είχε δύο μπρός, και ένας άλλος γερανός (είχε) έναν πίσω και έναν μπρος. Πόσοι ήταν οι γερανοί;». Θυμάμαι επίσης ότι παλιότερα, βλέπαμε συχνά κοπάδια (αν θέλετε σμήνη) μαυρειδερών πουλιών (μεγέθους πελαργού) που διέσχιζαν τον ουρανό της ιδιαίτερης πατρίδας μου, στις αρχές του χειμώνα. Λέγαμε τότε ότι «περνούν οι γκουρατζανοί» και νομίζω ότι αυτοί ήταν οι γερανοί.

  138. Μαρία said

    Ίβυκος και γέρανοι.
    http://www.oedb.gr:8080/pdf/book57_original.pdf

  139. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    137.«Γερανοί πετούσανε, τι πολλοί που ήσανε
    Ω το παιδικό μας αίνιγμα!
    ένας είχε μπρος του δυο, άλλος είχε πίσω δυο,
    κι ένας ‘αλλος γερανός ένα πίσω κι ένα μπρος
    παρόμοια δηλαδή λέγαμε κι εμεις.
    Θυμάμαι, και το γράφω με νοσταλγία και λύπη γιατί η ανάμνηση είναι μ΄ ανθρώπους που πέταξαν κι αυτοί μιαν άνοιξη με τους γερανούς, να τους ακούω μέσα στον ύπνο μου τις νύχτες μ ένα αλλόκοτο κρώξιμο,’ετσι μου φαινόταν. Λέγαμε πως φέρνανε ή πέρνανε μαζί τους τ αποδημητικά πουλιά.:

    Ανοιξη και φθινόπωρο οι αγερανοί περνούνε
    φέρνουν του κόσμου τα πουλιά μα το δικό μου πούναι

    ¨Ενα πουλί ΄χα στο κλουβί ,μα δα κοντώ* πού νάναι
    του φθινοπώρου οι αγερανοί το πήρανε και πάνε

    Φεγγάρι μου ανε τηνε δεις,πε τση, στο χρόνο απάνω
    α δε κλουθά τω γερανώ ει** τη ζωή μου χάνω

    *άραγε **επιτατικό

  140. Ντεζαβούδι….. chic

    Να σημειωθεί ότι στα γαλλικά palabre σημαίνει ό,τι περίπου και η δική μας ‘παλάβρα’ ενώ ισπανικά αντιστοιχεί στο ελληνικό ‘Λόγος’. Π.χ. έχω στα χέρια μου άκδοση της Αγίας Γραφής με τίτλο La Palabra.

    [Από το παλαιοπροβηγκιανό ρήμα trobar, που παραδίδεται και με τις δύο παραπάνω σημασίες, γεννήθηκε η λέξη trobador που δήλωνε τους περιπλανώμενους αυτούς συνθέτες και τραγουδιστές. Η λέξη διαδόθηκε στις άλλες γλώσσες της περιοχής, και στα γαλλικά ως troubadour.]
    Έχω και αλλού αλλά κι εδώ εκφράσει την άποψη ότι ο τροβαδούρος είναι παρετυμολογημένος από το trobar και ότι προέρχεται από τα αραβικό ταράμπ = πάθος, και ότι σημαίνει τον παθιασμένο από έρωτα.

    [«εν μέρει για να κοπιπαστώσω ένα παράθεμα,
    εν μέρει και την ώρα να περάσω»] θυμίζει Καβάφη

    @17 ΣΣ Ας μην ξεχνάμε και τους τρόπους (modi) της μουσικής.

    @115 Παπαγιάννης. Το τουρνικέ είναι ελαστικός επίδεσμος με τον οποίο περισφίγγεται το άκρο για να σταματήσει και το αρτηριακό αίμα, οφείλει δε την ονομασία του στον εφευρέτη του. Δεν λέμε τουρνικέ την περιχειρίδα του πιεσόμετρου.

    @13 Δύτη, Αναφέρομαι στο Τρία κι Ένα Ρήματα
    [Είμαστε σίγουροι ότι το εβραϊκό masal είναι δάνειο από αραβική λέξη; Δεν είναι απλώς κοινή σημιτική ρίζα;]
    Δύτη μου έχεις και δίκιο και άδικο. Δεν είναι δάνειο· είναι απλώς η ίδια λέξη. Η εβραϊκή και η κλασική αραβική έχουν το 80% των λέξεων κοινές, το μηχανισμό του ρήματος σχεδόν ίδιο, και η διάκρισή τους ως γλωσσών και όχι διαλέκτων μιας γλώσσας αποτελεί για μένα μυστήριο. Βέβαια… ονομάτισε τη γλώσσα, και θα έχεις πόλεμο. Στη Μάλτα πήγα, τη μόνη σημιτική γλώσσα που γράφεται με το λατινικό αλφάβητο, και μετέφραζα στους άλλους (γκρουπ ελληνικό) τους τίτλους των εφημερίδων και τρελάθηκαν ότι ‘έμαθαμαλτέζικα με το που πάτησα στη Μάλτα’. Φυσικά δεν συνέβη κάτι τέτοιο και δεν καταλάβαινα γρυ όταν μιλούσαν, αλλά τα γραφτά και τα τοπωνύμιά τους… χαρτί και καλαμάρι.

    @31 Γς, Αναφέρομαι στο Τρία κι Ένα Ρήματα Κνέσετ, και το οίκημα Μπετ αΚνέσετ.

  141. physicist said

    #136. — Κώστα, τα σέβη μου.

  142. Γς said

    140 @ Λεώ

    >Γς, Αναφέρομαι στο Τρία κι Ένα Ρήματα Κνέσετ, και το οίκημα Μπετ αΚνέσετ

    Και Κνέσετ [הַכְּנֶסֶת] το κοινοβούλιο του Ισραήλ, που έλεγα εγώ.

  143. 141: Να σαι καλά, αγαπητέ φυσικέ, χαίρομαι που σε κάλυψα. Παρεμπιπτόντως, σε κάποιο άλλο πρόσφατο νήμα είδα ότι ψάχνατε την πηγή για το τσιτάτο του Μπέλ περί του τι εστί πατρίδα. Λοιπόν, καταρχάς, στο διαδίκτυο πράγματι άδικος κόπος: δεν υπάρχει τίποτα. Έψαξα επίσης και σε τρεις ογκώδεις συλλογές τσιτάτων και αποφθεγμάτων που διαθέτω, όμως και εκεί τζίφος. Τώρα χωρίς ψηφιοποιημένο υλικό, όπως το βλέπω, άκρη δύσκολα θα βγει. Έχω μεν 2-3 βιβλία του Μπέλ κάπου καταχωνιασμένα στην αποθήκη, ίσως και κάποιο υλικό από παλιές εργασίες, αν θυμάμαι καλά, αλλά τέτοια ώρα, τέτοια λόγια… Το θέμα της πατρίδας, πάντως, τον Μπελ τον απασχόλησε σε ιδιαίτερο βαθμό (άλλωστε μιλάμε για έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της λεγόμενης «Λογοτεχνίας των Παλιννοστούντων»), οπότε πού να πρωτοψάξει κανείς… Εν πάση περιπτώσει, για το θέμα πάντως απευθύνθηκα προχθές και σε μια ομάδα Γερμανών συγγραφέων καθώς και σ’ έναν γλωσσολόγο μπας και ξέρουν κάτι παραπάνω: ο καθηγητής ήδη απάντησε ότι δυστυχώς δεν είναι σε θέση να δώσει κάποια περαιτέρω πληροφορία αφού δεν είναι γνώστης του έργου του Μπελ· από τους άλλους αναμένω στο ακουστικό.

  144. εξαιρετικά ενδιαφέρον! Πολύ μου άρεσε. Δεν θα είχα σκεφτεί ποτέ ότι το parler προήλθε από κει. Μια μικρή σημείωση – στα ουαλλικά το ευρωπαικό κοινοβούλιο το λέμε Senedd Ewrop – νομίζω ότι φαίνεται από που ήρθε το Senedd! Ενώ λέμε την εθνική μας συνέλευση Cynulliad Cenedlaethol. Πάντως και στα ουαλλικά λέμε το ρήμα stopio! 😉

  145. sarant said

    144: Το senedd από το synod μήπως;

  146. όχι το senedd προήλθε από τα λατινικά – senatus

  147. sarant said

    Α, καλά λες. Ευχαριστώ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: