Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Η επιθεώρηση που δεν ανέβηκε και ο καλός στρατιώτης Σβέικ

Posted by sarant στο 13 Ιανουαρίου, 2015


Εδώ και κάμποσο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η τριακοστή τρίτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε πάντοτε στη Μυτιλήνη, στην Κατοχή, το 1943. Όπως θα δείτε, στη σημερινή συνέχεια γίνεται λόγος για τον Καλό στρατιώτη Σβέικ, το αριστούργημα του Γιαροσλάβ Χάσεκ, που είναι οικογενειακή μας αγάπη. Ο παππούς μου αποκαλούσε τον Χάσεκ «Όμηρο της σάτιρας», και θυμάμαι στις οικογενειακές μας μαζώξεις τον παππού και τον πατέρα μου να αφηγούνται εναλλάξ επεισόδια από το βιβλίο.Η αγάπη μεταδόθηκε και σε μένα -έχω μάλιστα κάνει μια θεώρηση μετάφρασης κειμένων του Χάσεκ. Πάντως, η μετάφραση του Αγγελομάτη που τη θεωρούσαν έξοχη ο παππούς μου και ο πατέρας μου δεν είναι διαθέσιμη στο εμπόριο -οπότε θα συνιστούσα τη δίτομη μετάφραση της Ρενέ Ψυρούκη (εκδ. Αλφειός).

mimis_jpeg_χχsmallΑπό την άνοιξη του ’42 ο κύκλος των φίλων του διευρύνθηκε με αξιό­λογους ανθρώπους. Γνώρισε το Μίλτη τον Παρασκευαΐδη, καθηγητή του γιου του στο Γυμνάσιο από τον περασμένο χρόνο και αδελφικό φίλο του Χαράλαμπου. Ο Μίλτης του προμήθευσε την ολλενδόρφειο μέθοδο της ρωσικής και αργότερα συμμετείχε με τον Χαράλα­μπο και τον Χρίστο τον Καλδή στις βεγγέρες στο σπίτι του ποιητή. Η φιλία τους μεγάλωσε και βάθυνε τα επόμενα χρόνια στην Αθήνα και κράτησε σ’ωόλη τους τη ζωή.

Ανανέωσε την παλιά του φιλία με το Στρατή τον Παρασκευαΐδη, που εξακολουθούσε να είναι παθιασμένος με το θέατρο. Ο Στρατής ξέροντας τις ικανότητές του τον προέτρεψε να γράψει επιθεώρηση, την οποία θα σκηνοθετούσε ο ίδιος και με τις εισπράξεις της θα ενίσχυαν τα παιδικά συσσίτια. Εκείνο τον καιρό δύο ερασιτεχνικές ομάδες είχαν αναπτύξει θεατρικές δραστηριότητες στην πόλη. Η μία, με εμψυχωτή τον Αλέκο Πεσματζόγλου, που ανέβασε το «Μπουρίνι» του Μπόγρη με τόσην επιτυχία που έκτοτε ονομάστηκε Θεατρικός Όμιλος «το Μπουρίνι» και η άλλη με τον Φρίξο Ηλιάδη επικεφαλής, με κάπως υποδεέστερα επιτεύγματα.

Την προσπάθεια του Στρατή για τρίτη θεατρική ομάδα τη στήρι­ζε μια περίεργη και άτυπη συμμαχία ορισμένων αριστερών, οι οποίοι στις αρχές του ’42 ανασυγκρότησαν τον Φιλοτεχνικό Όμιλο Μυτιλήνης, τον ιστορικό ΦΟΜ, (Αργύρης Αραβανόπουλος, Κώστας Βουδούρης, Αριστείδης Ραπίτης, Θανάσης Πολυχρονιάδης, Παναγιώτης Βουλαλάς κ.ά.) και κάποιων κληρικών, όπως ο αρχιμανδρίτης Χαράλαμπος Δέδες και ο παπα-Κλήμης, οι οποίοι είχαν δημιουργήσει παιδικά συσσίτια ανεξάρτητα από τη Μητρόπολη και τα Φιλανθρω­πικά Καταστήματα Μυτιλήνης (και παρά τη θέληση του Δεσπότη Ιά­κωβου).

Ο ποιητής καταπιάστηκε με το γράψιμο των κειμένων της επιθεώρησης, πεζών και εμμέτρων, όλο το καλοκαίρι του ’42 και ο μουσικός Χατζηευστρατίου, διευθυντής της μπάντας του Ορφανοτροφείου, έγραψε τη μουσική. Οι πρόβες άρχισαν τέλη Αυγούστου, με προοπτι­κή να ανέβει κατά τις γιορτές των Χριστουγέννων, αλλά η υπόθεση δεν προχώρησε. Μια από τις αιτίες ήταν η τελειοθηρία του Στρατή, ο οποίος, ύστερα από επίπονες και χρονοβόρες πρόβες, απέρριπτε τον έναν μετά τον άλλο τους υποψήφιους κομπέρ, που είναι η ψυχή της επιθεώρησης. Η άλλη αιτία ήταν η διάσπαση της συμμαχίας ύστε­ρα από υπόγειες ενέργειες και μηχανορραφίες του Δεσπότη, που τε­λικά κατάφερε να βάλει υπό τον έλεγχό του τα ανεξάρτητα συσσίτια του Δέδε και του Κλήμη.

Στην επιθεώρηση, τον κομπέρ, δηλαδή τον μόνιμο παρουσιαστή των σκετς, ο Σαραντάκος τον ονόμασε Προκόπη, από τον αγαπημέ­νο του γάτο. Σε ένα νούμερο ο Προκόπης και ο Μεθόδιος, ένας συνταξιούχος δάσκαλος, παρουσίαζαν μια ξεκαρδιστική έμμετρη παρλάτα που όλοι οι στίχοι της τέλειωναν σε -όπιον και σε –όδιον

 

ΜΕΘ. Άκουσον τον ταλαίπωρον Μεθόδιον.

Μετά του πολέμου το επεισόδιον
των κερδοσκόπων γίναμε υποπόδιον
και τον καθένα βλέπομεν πλανόδιον
κερδοσκοπούντα δίχως έν εμπόδιον,
τον κολοσσόν να παριστά τον Ρόδιον.

ΠΡ. Και… τα παράπονά μας… στον αρμόδιον.

ΜΕΘ. Για μας που δεν προσμένουμε ούτε μόδιον
σαν τέλειωσε το κάθε μας εφόδιον
εχάθηκε τ’αρνάκι και το βόδιον,
οι γόπες, οι μαρίδες, τ’ οκταπόδιον,
τα φρούτα, το κυδώνι και το ρόδιον
και γίναμε σαν σπάγκοι, σαν καλώδιον,
ισχνοί σαν γυναικείο καλαπόδιον
και συνεχές διάγομεν τριώδιον,
στον δρόμον της ζωής μας τον φρικώδη(ον),
βαρύτατον πληρώνουμε διόδιον
και για τον Άδη πάμε, κατευόδιον.

Στο θλιβερόν μας έλαχε το ζώδιον
μόνον με της θάλασσης το ιώδιον
να ζώμε το σκεβρό μας το κορμί(ν).

ΠΡ. Το πένθιμο μας ήρχισε το ξόδιον.

ΜΕΘ. Και ο Θεός σχωρέσει μας. Αμήν.

ΠΡ. Εύγε διδάσκαλε. Άξιος ο μισθός σου.

ΜΕΘ. Μισθός μεν ουχί σύνταξις δε μάλα. Αλλ’ αύτη τυγχάνει ήδη όλως ανεπαρκής έστω και προς αγοράν μιας οδοντογλυφίδος, εφ’ ω και απορίωμες τι χρη δραν.

ΠP. Ε, καλά.

ΜΕΘ. Εκτός της πονηράς ταύτης επωδού «ε καλά» ουδέν έτερον έχεις να πρόσθεσεις ταλαίπωρε Προκόπιε; Υπάρχει κεκρυμμένος εις τα άδυτα μπαγιόκος τις ή κομπόδεμα ίνα χυδαϊστί ομιλήσω; ή ποσόν τι διά τας πονηράς ημέρας εναποτεταμιευμένον;

ΠΡ. Άκουσον τον ταλαίπωρον Προκόπιον
μύθον τινά να σου ειπεί Αισώπιον.

Άλλοτε που την κάναμε σαν τόπιον
τρώγοντες μπακλαβάδες με σιρόπιον.

ΜΕΘ. Το ρίχναμε που λες στο σορολόπιον…

ΠΡ. Μα τώρα σαν το τείχος το κυκλώπειον
το φάντασμα της πείνης είν’ ενώπιον…

ΜΕΘ. ναρκώνων τας αισθήσεις όπως τ’ όπιον

ΠΡ. τώρα γονυπετούμεν σ’ όποιον κι’ όποιον
για ένα φασόλι μαυρομάτικο είτε λόπιον,
γιατί έλειψε παν τρόφιμον εντόπιον
και στρέφοντες καθώς ηλιοτρόπιον
κοιτάμε το ψωμί με τηλεσκόπιον.

ΜΕΘ. Και πάνε να μας φύγουν τα μυαλά.

ΠΡ. Ε, καλά!

 

Η επιθεώρηση τελικά δεν ανεβάστηκε ποτέ, έμεινε μαζί με τα άλλα χειρόγραφα του ποιητή στο συρτάρι του.

Το φθινόπωρο του ’43 κι ως το Φλεβάρη του ’44 φιλοξένησε σπίτι του τη βιβλιοθήκη του κόμματος. Ήταν καμιά ογδονταριά βιβλία που αποτελούσαν τη βιβλιοθήκη των γραφείων του Κομμουνιστικού Κόμματος. Όταν κηρύχτηκε η δικτατορία της 4ης Αυγούστου, κάποια μέλη του κόμματος τα κρύψανε και από τότε συσκευασμένα σε δύο τσουβάλια, εφιλοξενούντο διαδοχικά σε σπίτια μελών ή συμπαθούντων του κόμματος. Πριν από αυτόν τα είχε ο Θόδιορος ο Σάμιος. Ανάμεσα στα βιβλία, πολλά από τα οποία τα είχε ήδη διαβάσει στη Θεσσαλονίκη, ανακάλυψε τον Καλό στρατιώτη Σβέϊκ του Γιάροσλαβ Χάσεκ. Ήταν έκδοση του “Ριζοσπάστη” του 1935, σε θαυμάσια με­τάφραση του Χρήστου Αγγελομάτη. Είχαν όμως εκδοθεί μόνο οι δύο πρώτοι τόμοι. Το βιβλίο σταματούσε στο σημείο που ο Σβέικ καθ’ οδόν προς το μέτωπο, αποχαιρετούσε τον σκαπανέα Βοντίσκα, δίνοντάς του ραντεβού στην ταβέρνα του Πάλιβεκ μετά τον πόλεμο.

Το βιβλίο του Χάσεκ τον καταγοήτευσε. Το διάβασε αμέσους δύο φορές, τη δεύτερη εις επήκοον της οικογένειάς του και του Χαράλα­μπου. Τα βροντερά γέλια που προκαλούσε η ανάγνωση ακούγονταν ως το σπίτι του Αντρέα. Αποφάσισε στις εφεξής επαφές του με τις αρχές να ακολουθεί τη «μέθοδο Σβέικ». Με το ένστικτό του έφτασε στο ίδιο συμπέρασμα με τον Γκαίμπελς, που απαγόρευσε την κυκλο­φορία του βιβλίου και διέταξε το κάψιμό του, ονομάζοντας το «Βίβλο του σαμποτάζ». Στον Χαράλαμπο είπε τότε:

«Να δεις που αυτό το βιβλίο θα καταταγεί κάποτε στα σημαντικότερα έργα του εικοστού αιοόνα».

Με τον Φεδέρωφ συζήτησε για τον Σβέικ. Ο φίλος του δεν το ’χε διαβάσει, ούτε το ’ξερε, αλλά ακούγοντας τις διηγήσεις του ποιητή του είπε πως τύποι σαν τον Σβέικ αφθονούν ανάμεσα στους Τσέχους.

 

Advertisements

34 Σχόλια to “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Η επιθεώρηση που δεν ανέβηκε και ο καλός στρατιώτης Σβέικ”

  1. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Τύπωναν βιβλία οι εφημερίδες (μαζί και ο Ριζοσπάστης) τότενες;

  2. Γς said

  3. Andreas Tsapis said

    Καλημέρα. Διάβασα πρόσφατα σε γαλλική μετάφραση(δεν ξέρω αν υπάρχει ελληνική μετάφραση) ένα άλλο βιβλίο του Χάσεκ «Περιπέτειες στον Κόκκινο στρατό Οκτώβριος 1918», στο οποίο ο Χάσεκ περιγράφει αλά Σβέικ την εμπειρία του, από τον κόκκινο στρατό. Προφητικός.

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Ναι, οι εφημερίδες και πρόσφερναν βιβλία ως δώρα και τύπωναν στη δεκ. του 1930. Για μια περίοδο απαγορεύτηκε να τα δίνουν δώρα. Ο Ριζοσπάστης δεν τύπωνε πάρα πολλά, αυτή την έκδοση του Σβέικ δεν την έχω δει, έχω δει τις πρωτότυπες δημοσιεύσεις στην εφημερίδα. Επίσης, μερικές χρονιές το Δεκέμβριο τύπωνε το «Κόκκινο ημερολόγιο» (όχι πάντα με τον ίδιο τίτλο)

    2: Σκίτσο του Γιόζεφ Λάντα.

  5. sarant said

    3: Αυτό το βιβλίο έχει εκδοθεί και στα ελληνικά, Τα μυστικά της παραμονής μου στη Ρωσία. Την επιμέλεια την έχω κάνει εγώ.

  6. Andreas Tsapis said

    5: Μήπως είναι δυνατόν να μου δόσετε τον εκδότη και το έτος έκδοσης για να βρώ το βιβλίο ευκολότερα;

  7. sarant said

    6: Σύγχρονη Εποχή, 1987 -κυκλοφορεί ακόμα όμως, λέει εδώ:
    http://www.biblionet.gr/book/37189/Ha%C5%A1ek,_Jaroslav/%CE%A4%CE%B1_%CE%BC%CF%85%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AE%CF%82_%CE%BC%CE%BF%CF%85_%CF%83%CF%84%CE%B7_%CE%A1%CF%89%CF%83%CE%AF%CE%B1

  8. a said

    ασχετο πιστευω οτι η ποιοτητα εκτυπωσης των οποροφωρων λεξεων αδικει το πολυ καλο και ενδιαφερων βιβλιο ακομα το βιβλιοπωλειο στο φαληρο παρεπεμπε περισοτερο σε καφε ασε που ειχε τα βιβλια της χρυσιιδας δημουλιδου

  9. sarant said

    8: Αυτό το θέμα μπορούμε να το συζητήσουμε αύριο, που το άρθρο θα είναι αφιερωμένο στην εκδήλωση.

  10. spiral architect said

    Μια παράσταση του Καλού στρατιώτη Σβέικ είχα δει παλιά στο θέατρο με πρωταγωνιστή τον Δ. Πιατά.

  11. sarant said

    Διασκευή βέβαια. Πιο παλιά τον έπαιζε ο Φωτόπουλος.

  12. voulagx said

    «για ένα φασόλι μαυρομάτικο είτε λόπιον»
    Νικοκύρη, τι είναι το λόπιον; Δεν γουγλίζεται.

  13. sarant said

    Έχω την εντύπωση πως είναι το λούπινο, αλλά ποιητική αδεία.

  14. Τα λόπια τάχουμε στην Αχαΐα, φασολάκια πράσινα μακρουλά είναι.

  15. sarant said

    14: Ά, άρα το λόπι τα λόπια;

  16. Γς said

    13, 15:

    Αρα, δεν είναι τα λούπινα

  17. http://el.wiktionary.org/wiki/%CE%BB%CF%8C%CF%80%CE%B9%CE%B1

  18. Alexis said

    #14: Σκύλε με μπέρδεψες.
    Παλιά δεν ήσουνα «Σκύλος της Βάλια Κάλντα»;
    Τώρα μετακόμισες στην Αχαΐα; 🙂

  19. physicist said

    Σκύλος μαύρος Αχαιός, στα βαλιάκαλντα γαμπρός (ή κάπως έτσι τέλος πάντων).

  20. Αλέξη στο 18

    έχει κι άλλους σκύλους η Βάλια Κάλντα. Αλλά μόνον ένας ξεκινάει από Αχαΐα για να πάει ως εκεί.

  21. sarant said

    17: Bέβαια αυτός λέει για Δωδεκάνησα. Όπως πάντα, οι λέξεις που θεωρούνται τοπικές ακούγονται σε πολλά μέρη.

  22. spatholouro said

    Συγγνώμη για το άσχετο: Νίκο, καμιά ιδέα για το σχόλιο 43 στον Λαπαθιώτη;

  23. Ηλεφούφουτος said

    Χάρις στο Γιόζεφ Λάντα η φιγούρα του Σβέικ είναι η πιο αναγνωρίσιμη οπτικά φιγούρα ήρωα μυθιστορήματος ο οποίος δεν ευτύχησε, όπως ξερωγώ ο Σέρλοκ Χολμς ή ο Δράκουλας, να κάνει λαμπρή κινηματογραφική καριέρα ή καριέρα σε κόμιξ.

    Υπήρξε βέβαια κινηματογραφική μεταφορά με δύο εξαιρετικές ταινίες τη δεκαετία του ’50 στην Τσεχ/κία, με το Ρούντολφ Χρουσίνσκι πρωταγωνιστή, αλλά έξω από αυτή τη χώρα οι ταινίες δεν είναι γνωστές.

    Θυμάμαι μία Τσέχα καθηγήτρια Τσεχικών, που είχε δραπετεύσει από τη χώρα της επί κομμουνισμού, και, αν και αντικομμουνίστρια και δυτικολιγούρα, συγκρίνοντας τους Τσέχους με τους Ρώσους το είχε παράπονο ότι η ψυχοσύνθεση του Τσέχου (άντρα) δεν μπόρεσε να πλάσει άλλο αρχέτυπο, πιο λεβέντικο από αυτό του μικρού Σβέικ, εκεί που η ρωσική μυθοπλασία έχει στα πρότυπά της και μορφές ντόμπρες και αντρίκιες, όπως του Ιλιά Μουραμέτς.

  24. sarant said

    22: Καλά έκανες και με σκούντησες, δεν το είχα δει. Απάντησα εκεί.

  25. ...!? said

    Το λόπιον μάλλον είναι το λουβί…αυτό γκουγκλίζεται

  26. leonicos said

    ολλενδόρφειο μέθοδο της ρωσικής
    την έχω κι εγώ, και μάλιστα με το προ-1917 αλφάβητο.

    @2 Τι έγινε σήμερα και μ’ αρέσεις; Έχεις κι άλλες φωτογραφίες ν’ ανεβάσεις;

    @22 Συγγνώμη για το άσχετο: Νίκο, καμιά ιδέα για το σχόλιο 43 στον Λαπαθιώτη;
    Συνυπογράφω το αίτημα. Αν έγραψε ρεμπέτικο ρεμπέτικο, σημαίνει πως ήταν άντρας. Πόσο αδικούν μερικοί τον εαυτό τους με βλακείες….

  27. leonicos said

    Και κάτι που πάει στη χτεσινή ανάρτηση

    (Αγανάκτηση και απελπισία μαζί)

    Οι ανθρώποι να σε θάβουν και οι διαόλοι να σε ξεχώνουν! Θα το πω διήγημα στο Χάρο μου…

    από τη ‘Βάρδια’

  28. Στο χωριό μου (Νότια Λακωνία) λόπια λέγανε τα ξερά φασόλια γενικά (και τους γίγαντες).
    Δε μπορώ παρά να φαντάζομαι μια ωραία επιμελημένη επανέκδοση (με φωτογραφίες και σχόλια) αυτού του υπέροχου κειμένου που δημοσιεύεται σε συνέχειες στο ιστολόγιο, Αν υπάρχει τέτοια πρόθεση από τον «αρμόδιο» και το ζήτημα είναι οι οικονομικές απαιτήσεις που έχει το εγχείρημα, μήπως θα μπορούσε να βοηθήσει μια κίνηση «crowdfunding»; Πιστεύω ότι από εδώ, τουλάχιστον, θα έβρισκε πολλή στήριξη.

    Καλημέρα.

  29. sarant said

    28: Δεν είναι καθόλου κακή ιδέα. Άσε να το σκεφτούμε λίγο.

  30. cronopiusa said

    Die Abenteuer des braven Soldaten Schwejk 1 v 13

    Las aventuras del valeroso soldado Schwejk. Por Jaroslav Hašek

  31. Emphyrio said

    Υπαρχει και «Ο Σβεϊκ στον Δευτερο Παγκοσμιο Πολεμο» (http://de.wikipedia.org/wiki/Schweyk_im_Zweiten_Weltkrieg). Το αντιτυπο μου πρεπει να ειναι σε εκδοσεις Δωδωνης, απο τα μιντ σεβεντιζ.

  32. sarant said

    31: Φυσικά από άλλον συγγραφέα, αφού ο Χάσεκ πέθανε το 1920 ή 1921

  33. Emphyrio said

    Μπρεχτ – δεν το ξεκαθαρισα. Συγνωμη.

  34. Eli Ven said

    Τα λόπια είναι στη Μάνη τα ξερά φασόλια (οι λοβοί τους δηλαδή) και η φασολάδα. Η λέξη από ότι ξέρω χρησιμοποιείται σε όλη τη Πελοπόννησο και στα Δωδεκάνησα. Οι Δωδεκανήσιοι μάλιστα προσπαθούν να οικειοποιηθούν εν ολοκλήρω την λέξη ως ονομασία προέλευσης. (Ψευδώς προφανώς… )

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: