Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Λιτέρα, μια λέξη

Posted by sarant στο 22 Ιανουαρίου, 2015


Τρεις και σήμερα μας μένουν ίσαμε την Κυριακή, όλος ο κόσμος συζητάει τις εκλογές (έχουμε και στοίχημα για την πρόβλεψη των αποτελεσμάτων, δείτε δεξιά), αλλά το ιστολόγιο έρχεται να αποδείξει, με τον πιο παραστατικό τρόπο θα έλεγα, ότι «εμείς εδώ λεξιλογούμε». Θέλω να πω, αντί να δημοσιεύσουμε ένα ακόμα άρθρο για τις εκλογές που έρχονται, ας πούμε για το προβάδισμα και την πιθανή αυτοδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ ή για το ντέρμπι της τρίτης θέσης, ή έστω ένα άρθρο για τα λεξιλογικά της προεκλογικής περιόδου (όπως προχτές για την ψαλίδα, που όχι μόνο δεν λέει να κλείσει αλλά όλα δείχνουν πως ανοίγει), το σημερινό άρθρο θα είναι αφιερωμένο σε μια σπάνια λέξη, που ίσως δεν την ξέρετε, τη λέξη λιτέρα.

Βλέπετε, ήθελα μέσα στην εβδομάδα να βάλω ένα «ανεπίκαιρο» άρθρο, κι όταν προχτές πήρα ένα μήνυμα μιας φίλης που με (ξανα)ρωτούσε γι’ αυτή τη λέξη, άδραξα την ευκαιρία -αλλά μην ανησυχείτε, από αύριο η επικαιρότητα θα ξαναπάρει το πάνω χέρι, τουλάχιστον ως την Τρίτη. Θέλω να πω, η επιλογή του άρθρου (και της συγκεκριμένης λέξης) είναι εντελώς τυχαία και, επειδή η λέξη έχει σημασία κάπως μακάβρια, μην σκεφτείτε ότι επίτηδες τη διάλεξα, σαν υπαινιγμό ας πούμε για την επικαιρότητα.

Αλλά, πριν προχωρήσουμε, ένα μικρό κουίζ: τι να σημαίνει τάχα η λέξη «λιτέρα»; (Το κακό είναι ότι γκουγκλίζεται, οπότε προσπαθήστε να τη μαντέψετε).

Τη λέξη μού την έστειλε η φίλη Δέσποινα Σιμάκη, Ικαριώτισσα, που δημοσιεύει σ’ ένα καριώτικο ηλεπεριοδικό τα άρθρα της, με τον γενικό τίτλο «Ελεύθερες πτήσεις». Η χτεσινή της ‘πτήση’ έχει τίτλο «Λιτέρα και δεντρολιβανιές» και είναι η διήγηση ενός γέροντα από την Ικαρία για τα ταφικά έθιμα του νησιού.

Παραθέτω την αρχή της αφήγησης:

Κι ήτονε η λιτέρα ασήκωτη, ήτονε από ξύλο βαρύ, δίχως καπάκι. Άμα ηπέθαινε κανένας, ηφώναζαν τα παλικάρια του χωριού –το ‘χανε αυτά για τιμή μεγάλη- κι ήτρεχαν, ηπηαίνανε στην εκκλησά, ηπαίραν τη λιτέρα και την ηκουβαλούσανε χιλιόμετρα, ήμπαινε κι ο νεκρός απάνω κι ηγινότανε πιο βαριά ακόμη. Μα τότες ήτονε άλλοι άθρωποι, τό ‘χανε για τιμή, που σου ΄λεγα… Κι ούτ’ ένας δεν ήλεε «αχ»…

Ο νεκρός στο σπίτι του ηκειτότανε σ’ ένα κρεβάτι που ‘τονε ξέστρωτο, μοναχά με τα σανίδια. Κι εμείς, τα μικρά, ησκορπούσαμε στις πλαγιές κι ημαζεύαμε δεντρολίβανο, να το βάλουμε στη σένια του νεκρού, που τη γεμίζανε με δαύτο και την εκάμνανε δικόν του μαξιλάρι, τονε κρατούσε φρέσκο, αμύριστο αφ’ το θανατικό. Ήτονε το προσκέφαλόν του.  Είχε αθρώπους τότες, πολλούς και με ψυχή… Άμα ηπήαινες σε κηδεία -κι ηπηαίνανε ούλοι- ήπρεπε να φιλήσεις το νεκρό, που ημοσχομύριζε δεντρολιβανιές, είτε μεγάλος ήσουνα είτε παιδάκι και να πας μέχρι τον τάφο, όχι όπως τώρα… Εκτός πια κι αν ήτονε κανείς τόσο γέρος που εν ημπορούσε να περπατήσει κι είχε το συχώριο…  Μπροστά ηπήαινε ο παπάς, πίσω αυτοί που ησηκώναν το νεκρό και πιο πίσω οι άθρωποι του χωριού που ηστοιβαζόντανε για να δούνε την ταφή.

Η λιτέρα λοιπόν, είναι ένα είδος νεκροκρέβατο, που βρισκόταν μόνιμα στην εκκλησία και, όταν πέθαινε κάποιος από το χωριό και ήταν να κηδευτεί, τον απόθεταν εκεί επάνω για τη νεκρώσιμη ακολουθία και πάνω της τον πήγαιναν για το κοιμητήρι -όπου η ταφή γινόταν χωρίς φέρετρο, με τον νεκρό τυλιγμένο μόνο με ένα βαμβακερό ύφασμα, τον χασέ, όπως μας λέει ο γέροντας στη συνέχεια της αφήγησης.

Η λιτέρα δεν ήταν ιδιοκτησία κάποιου χωριανού, ήταν κοινοτική, του χωριού.

Τη λέξη την καταγράφει και ο Ηλίας Πετρόπουλος, αλλά αγνοώ σε ποιο έργο του. Την πληροφορία την παίρνω από τους δημιουργούς ενός φυλλαδίου, που το ονομάσανε «Λιτέρα», δημοτικό νεκροκρέβατο όπως εξηγούν -αν και στη συνέχεια κάπου τα μπλέκουν, νομίζω: δεν ήταν τάφος η λιτέρα, όπως είπαμε.

Επίσης, σ’ ένα τηνιακό λεξικό βρίσκω ότι λιτέρα είναι το φέρετρο, ενώ σε κάποιαν άλλη αφήγηση για τον (τηνιακό) Γιαννούλη Χαλεπά διαβάζω: Ο Χαλεπάς στάθηκε και πάλι απαθής μπροστά στη λιτέρα, όπως ονόμαζαν οι συγχωριανοί του το κοινοτικό φέρετρο, μέσα στο οποίο ήταν τοποθετημένη η μάνα του. (Αν βέβαια ήταν κανονικό φέρετρο, δεν θα μπορούσε να είναι κοινοτικό, δηλ. πολλών χρήσεων).

Aλλά και στο βιβλίο «Μίαν βολάν τσ’ έναν τσαιρόν ήτον», με λαογραφικά της Χίου, υπάρχει η εξής πληροφορία: Τον νεκρό σαβανωμένο τον έβαζαν πάνω σε μια πλατιά σανίδα, τη «λιτέρα» ή «λατέρα» και τον απόθεταν πάνω σε χαλί, στο δάπεδο του «καλού σπιτιού» (σαλονιού).

Νομίζω ότι έχουμε καταλάβει τι είναι η λιτέρα, και έχουμε πάρει και μιαν ιδέα για τον γεωγραφικό χώρο που ακούγεται η λέξη: κυρίως νησιά του Αιγαίου, αν και θα σας παρακαλούσα όσους την ξέρουν να μας πουν από ποια περιοχή.

Για την ετυμολογία της λέξης, η φίλη που έγραψε το άρθρο αναρωτιόταν μήπως έχει κάποια σχέση με το «λύνω» (και άρα θα γραφόταν «λυτέρα»). Νομίζω πως πρέπει να αναζητήσουμε αλλού την προέλευση της λέξης.

Στα γαλλικά lit είναι το κρεβάτι και litière η στρωμνή (των ζώων) αλλά και το σκεπαστό εκείνο σαν φορείο για τη μεταφορά ανθρώπων (συνήθως υψηλά ιστάμενων). Στα ισπανικά litera είναι η κουκέτα π.χ. στα πλοία ή τα τρένα. Δυστυχώς βενετσιάνικο λεξικό δεν έχω, αλλά βλέπουμε ολοφάνερη τη συγγένεια -αφού το Αιγαίο ήταν χώρος προνομιακής διάδοσης των ιταλικών δεν υπάρχει αμφιβολία για την προέλευση της λέξης, όσο κι αν μας λείπει προς το παρόν ο συγκεκριμένος τύπος από τον οποίο θα έγινε ο δανεισμός.

Πάντως, το έθιμο της χρήσης ενός κοινόχρηστου (ενοριακού ή κοινοτικού) νεκροκρέβατου υπήρχε και αλλού, όπου χρησιμοποιούσαν άλλες λέξεις. Την προηγούμενη φορά που είχαμε συζητήσει ελάχιστα τη λέξη, η Έφη μας πληροφόρησε ότι στην Κρήτη το κοινοτικό νεκροκρέβατο λέγεται/λεγόταν καθελέτο, και ο Αρκεσινέας ότι στην Αμοργό το λέγαν ‘καντιλέτο’. Αν έχετε κι άλλες λέξεις για το ίδιο πράγμα από άλλες περιοχές, παρακαλώ να συμπληρώσετε.

 

78 Σχόλια to “Λιτέρα, μια λέξη”

  1. Ωραίο άρθρο!

    Καλημέρα

  2. Χρήστος Χατζηλίας said

    πολύ καλό

  3. B. said

    Πάντως liter ή litter (δεν είμαι βέβαιος) και στην ελληνική επιστημονική ορολογία «στρωμνή» ή «χούμος» λέγεται και το είδος αποσυντιθέμενης οργανικής ύλης (πεσμένων φύλλων, κλαδιών κλπ.) μέσα στο οποίο ζουν και τρέφονται διάφορα μικρά ζώα, έντομα, σαλιγκάρια κλπ.

    Και μπράβο στη Δέσποινα, εξαιρετικό κείμενο.

  4. Διαβάζοντας περί λιτέρας, το πρώτο που μου ήρθε στον νου είναι το ποίημα «A Deathbed» του Rudyard Kipling και το δεύτερο ο πίνακας του Monet «Camille on Her Death Bed»… Στη συνέχεια, είδα ότι η Έφη είχε πει για «καθελέτο» σε παλιό σχόλια (η λιτέρα στα κρητικά), εγώ πάλι το έχω ακούσει «καδελέτο» προφανώς από το ιταλικό «cadeletto» που σημαίνει φέρετρο: https://books.google.gr/books?id=8iI8AAAAcAAJ&pg=RA3-PA121-IA1&lpg=RA3-PA121-IA1&dq=cadeletto&source=bl&ots=GeBMXUkTJy&sig=TZRutnCL-UEgbuwINNlQF3HYBzc&hl=el&sa=X&ei=La3AVMP1DeLMygOt8oHwAg&ved=0CEwQ6AEwBw#v=onepage&q=cadeletto&f=false

  5. LandS said

    Στη Τήνο το φέρετρο το χρησιμοποιούν μόνο για να μεταφέρουν τον νεκρό στο ταφο, σαν λιτέρα.
    Πριν μερικά χρόνια υπήρξε πρόβλημα με τα φέρετρα στα οποία είχαν στείλει τα γραφεία τελετών Τηνιακούς να ταφούν στο νησί τους και είχαν μαζευτεί σε αποθήκες.

  6. Πάνος με πεζά said

    Ωραίο (και χαρούμενο !) άρθρο ! Μου φαίνεται εντελώς άτοπο να υπάρχει ρίζα προς «litterature» (λογοτεχνία), ε;

    Σήμερα χρησιμοποιούνται τα μεταλλικά «βάθρα φέρετρου», όπως λένε οι σχετικοί…κατάλογοι !

    Πάντως διακρίνω ότι η λέξη έρχεται από εποχές ταφής χωρίς φέρετρο, όχι;

  7. LandS said

    Και γω να πω για το άρθρο ότι, αντίθετα από ότι θα περίμενε κανείς, δεν δίνει την αίσθηση του μακάβριου.
    Μπράβο!

  8. Καλημέρα, πολύ ενδιαφέρον! Εννοείται πως δεν θα έβρισκα το κουΐζ, σκεφτόμουν διάφορα ad litteram κλπ.
    Το έργο του Πετρόπουλου που ψάχνεις πρέπει να είναι αυτό με τα νεκροταφεία. Μπορεί και όχι, βέβαια –ήταν λίγο, χμ, ακατάστατος ο μακαρίτης.

  9. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και χαίρομαι που δεν σας δίνει την αίσθηση του μακάβριου.

    8: Μάλλον αυτό είναι, αλλά δεν το έχω.

    6: Ακριβώς, όταν τους έθαβαν χωρίς φέρετρο.

  10. sarant said

    3: Η γενική έννοια της στρωμνής (ακόμα και η άμμος της γάτας έτσι λέγεται)

    Μια φίλη στο Φέισμπουκ έκανε το εξής σχόλιο:

    Το «έθιμο» (γιατί έχω την αίσθηση ότι αν ονομάζουμε κάτι ως «έθιμο» το ‘ταριχεύουμε’; ), η συνήθεια, εν πάσει περιπτώσει, είναι κυκλαδίτικη, κι έτσι θάβουν τους ανθρώπους ακόμα και σήμερα στα περισσότερο κυκλαδονήσια (στη Τζια, ας πούμε, οι τάφοι είναι σαν συρτάρια και μέσα στο κάθε ‘συρτάρι’ βάζουν τον σαβανωμένο νεκρό). Ξέρω ότι το κάνουν και στη Σαντορίνη, όπου το κάθε χωριό έχει ένα μόνο φέρετρο και μ’αυτό μεταφέρονται όλοι στον τελικό τόπο ανάπαυσης. Η ιδιαιτερότητα της Σαντορίνης, όπου εκεί, λόγω ηφαιστειακών επιχώσεων, δεν χωνεύονται τα σώματα αν τα θάψει κανείς με φέρετρο, είναι ότι αφήνουν τον σαβανωμένο νεκρό μέσα σε σπηλιά, επί του εδάφους.. Δυστυχώς δεν ξέρω τη λέξη για το ‘φέρετρο’.. Ωραίο θέμα, καλημέρα!

  11. LandS said

    Το etymoline δίνει το litter για κρεβάτι, με αρχή από το μεσαιωνικό λατινικό lectaria μέσω γαλλικών.
    Αυτό που έμαθα είναι ότι είναι η ίδια λέξη που ήξερα για τα νεογέννητα γατάκια.

  12. Καλημέρα,

    Και από ό,τι βλέπω εδώ http://www.elgalepin.com/, αν τα καταλαβαίνω καλά, litièra στα βενετικά λέγεται η «στρωμνή». (Δυστυχώς η σελίδα είναι με frames, και δεν μπορώ να βρω το ακριβές url).

  13. Γς said

    6:

    >Ωραίο (και χαρούμενο !) άρθρο !

    Μπά!

    Λιτέρα λοιπόν. Νεκροκρέβατο [και] στην Ικαρία των αιωνόβιων.

    Κι ήταν η εποχή των οικοπέδων χωρίς δεκάρα στου Κωνσταντάρα, στου διαόλου τη μάνα.
    Νερό, φως, τηλέφωνο.
    Κι ο δικός μας είχε προσθέσει και το «εκεί που δεν πεθαίνει κανείς». Τόσο υγιεινή ήταν η τοποθεσία.
    Και τους είχε πάει κιόλας με πούλμαν για να δούνε το μέρος όταν πέφτουνε πάνω σε κηδεία.
    -Αφεντικό, εσύ δεν έλεγες ότι εδώ…
    -Α, είναι ο νεκροθάφτης. Πέθανε απ την πείνα

  14. Aladanos said

    Στην Τήνο η ταφή με το «κοινοτικό» φέρετρο εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε όλο το νησί εκτός της πόλης (Χώρα). Τη στιγμή της ταφής βγάζουν από το νεκρό τα ρούχα και τυλιγμένος με άσπρο σεντόνι τοποθετείται σε τάφο που θυμίζει «θυρίδα» ή ορθογώνιο κουτί, χωρίς να ριχτεί από πάνω χώμα, το οποίο και σφραγίζεται με μαρμάρινη πλάκα. Πριν από χρόνια προσπάθησαν για «λόγους δημόσιας υγείας» να εξαναγκάσουν τον κόσμο να απευθυνθεί σε επαγγελματίες του είδους της ταφής και μάλιστα υπήρξαν και έκτροπα με καταστροφή των κοινοτικών φερέτρων από «αγνώστους» αλλά ευτυχώς δεν το πέτυχαν. Στο μόνο τηνιακό λεξικό που έχει κυκλοφορήσει λιτέρα ονομάζεται το φέρετρο, αλλά δε νομίζω ότι χρησιμοποιείται πια αυτή η λέξη

  15. "Ετεροδημότισσα" said

    Ωραίο άρθρο και αφορμή να μάθουμε όλα αυτά τα ταφικά έθιμα στο Αιγαίο για τα οποία ομολογώ δεν είχα ιδέα! και λε΄τε ότι έτσι κάνουν ακόμα και σήμερα
    @10
    δηλαδή λέτε ότι στη Σαντορίνη δεν τους θάβουν καν τους νεκρούς αλλά τους αποθέτουν σε σπηλιά ;

  16. Παρεμπιπτόντως, χτες έμαθα (ή ξαναέμαθα, γιατί σα να το είχα ακούσει και παλιότερα) ότι τους μητροπολίτες τους θάβουν καθιστούς στον επισκοπικό θρόνο.

  17. ΚΑΒ said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο, ευχάριστο διάλειμμα στα προεκλογικά. Μια άγνωστη λέξη προστέθηκε δίπλα στην αμοργιανή και κρητικιά.

    . Το χρυσόμαλλο δέρας ο Πίνδαρος το ονομάζει άφθιτον στρωμνήν:άφθαρο, ακατάλυτο δέρμα

  18. Dimitrios Raptakis said

    Μικιό κοπελιδάκι μου, έχεις το το πλανέτο*
    κι αζωντανό τον άθρωπο βάνεις στο καδελέτο!

    *το πλανέτο: εδώ η σαγήνη, η γοητεία.

    Την αποθησαυρίζει, θαρρώ, ο Κονδυλάκης τη μαντινάδα.

    Οι εκδόσεις Κίχλη είχαν κυκλοφορήσει ένα μικιό βιβλιαράκι του καλού μεταφραστή και ποιητή Αλέξανδρου Ίσαρη, το «προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (http://www.biblionet.gr/book/184100/%CE%A0%CF%81%CE%BF%CF%83%CE%BA%CE%AD%CF%86%CE%B1%CE%BB%CE%BF_%CE%BC%CE%B5_%CF%86%CF%8D%CE%BB%CE%BB%CE%B1_%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%AC%CF%82)

    όπου, εάν θυμούμαι καλώς, καταγράφει, μεταξύ άλλων, και το τηνιακό έθιμο.

  19. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεοτερα!

    Θα λείψω για μερικές ώρες.

  20. ΚΑΒ said

    16. Δεν ξέρω για τους δεσποτάδες, τους παπάδες παλιά τους έθαβαν γονατιστούς. Όχι πια. Λενε μάλιστα ότι ρωτούσαν την παπαδιά αν σκέπτεται να ξαναπαντρευτεί κι αν απαντούσε καταφατικά τότε έθαβαν τον παπά όπως τους άλλους νεκρούς. Αν έλεγε όχι, τότε τον έθαβαν γονατιστό. Κάποια παπαδια, όταν ρωτήθηκε σχετικά, απάντησε:»Για καλό και για κακό θάψετέ τον κοσμικό»

  21. Alexis said

    #13: Χα, χα, χα, καλόοο 😀

    Πράγματι χαρούμενο άρθρο! Ευθυμήσαμε πάλι, που λένε… 🙂

  22. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Βρῆκα ἕνα ἠλελεξικὸ ἀλλὰ δὲν τὴν ἔχει ὡς λῆμμα
    http://www.dialetto-veneto.it/Vocabolario-veneto.htm

  23. Makis said

    8 Όχι ο μακαρίτης ο Ηλίας Πετρόπουλος δεν ήταν ακατάστατος!

  24. Makis said

    Ένα μεγάλο μπράβο Δέσποινα και ένα στον νοικοκύρη. Θυμάμαι τη λιτέρα στο Καταφύγι της Ικαρίας. Πηγαίναμε και τη βλέπαμε, μας την έδειχναν οι μεγαλύτεροι σε μια διαδικασία μύησης στον τρόμο και εξοικείωσης με τον θάνατο. Κάτι από Στίβεν Κινγκ εκείνης της εποχής. Θυμάμαι ακόμη ότι στο Καραβόσταμο τα σπίτια είχαν φωτογραφίες από κηδείες, με τον νεκρό στη μέση. Στο Καραβόσταμο υπήρχε και η Λιτούρα η γυναίκα του Πασά, αλλά εκείνο το Λιτούρα είχε μάλλον »ρωσικές» ρίζες…

  25. Εννοώ, ξερωγώ, στο τι χώραγε σε κάθε βιβλίο του. Σ’ αυτό τον αδικώ ενδεχομένως, δεν είμαι σίγουρος.

  26. Makis said

    …Κι εμείς, τα μικρά, ησκορπούσαμε στις πλαγιές κι ημαζεύαμε δεντρολίβανο, να το βάλουμε στη σένια του νεκρού, που τη γεμίζανε με δαύτο και την εκάμνανε δικόν του μαξιλάρι, τονε κρατούσε φρέσκο, αμύριστο αφ’ το θανατικό…
    Σένια; έτσι τις λέμε στην Ικαρία τις σένιες, αλλά πό που βγαίνει;

  27. Ρουμλ. said

    Στα χωριά μας το νεκροκρέβατο, με το οποίο μετέφεραν το νεκρό τοποθετημένο μέσα σε πρόχειρο σανιδένιο φέρετρο, το έλεγαν κουβαντήρ’ (= το κουβαντήρι).
    Φυσικά ανήκε στην εκκλησία.

  28. Γεώργιος Α. Χριστοδούλου said

    Φίλε κ. Σαραντάκο,

    Σχετικά με το «λιτέρα» του σημερινού σας σημειώματος ενδιαφέρον είναι το λήμμα «Λατέρα» στο «Χιακόν Γλωσσάριον» του Α.Γ. Πασπάτη (Εν Αθήναις, 1888, σελ. 209), το οποίο έχει ως εξής:

    Λατέρα, φέρετρον, νεκροκράββατον. Ιταλ. lettiera, Γαλλ. litière.

    Φεύγει η κόρη πα ετσεί, βρίσκει τον στην λατέρα,
    Τον ξετσεπάζει για να δη, τσαι βρίσκει τον τσ’ εγέλα.

    Και βγάζει το μαχαιράκι του, και κόβγει την κεφαλήν της,
    Σ’ ένα λατέρι τούς κρατούν, σ’ ένα λατέρι τούς βάζουν.

    Το σύγγραμμα του Πασπάτη είναι προσβάσιμο στην ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΑΝΕΜΗΣ.

    Γεώργιος Α. Χριστοδούλου

  29. stratosbg said

    Reblogged this on a hairless ape.

  30. sarant said

    Ευχαριστω πολύ για τα νεότερα!

    28: Ευχαριστούμε για τον Πασπάτη!

    27: Λέτε και «κουβανώ» επομένως.

    26: Να πω την αλήθεια, δεν ξέρω από πού βγαίνει η σένια.

  31. Spiridione said

    Letto και lettiera στα ιταλικά, απ’ το λατ. lectus λέει.
    http://www.treccani.it/vocabolario/letto2/
    Το καθελέτο ή καδελέτο ή καντελέτο απ’ το cataletto, μάλλον υβρίδιο απ’ το κατά και letto.
    http://www.treccani.it/vocabolario/cataletto/
    http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/kriaras/search.html?lq=%CE%BA%CE%B1%CE%B4%CE%B5%CE%BB%CE%AD%CF%84%CE%BF&dq=

    Και το βαγκόν-λι απ’ την ίδια οικογένεια.

  32. Makis said

    Σένια είναι η υφασμάτινη μαξιλαροθήκη, έτσι τη λένε ακόμη οι παλιές νοικοκυρές στην Ικαρία

  33. Γς said

    21:
    Ναι, άνοιξε η καρδιά μας.

    Τόσο που βγήκα έξω να κάνω καμιά δουλειά.
    Στο κλειδαράδικο για τα κλειδιά που χάσαμε.
    4 κλειδαριές

    Και έπεσα πάνω σε κάτι περίεργες μυρωδιές.

    Κάποιος/α λιβάνιζε.

    Φτού!
    [κόρφος Γς]

    20:
    >Για καλό και για κακό θάψετέ τον κοσμικά.

    [και δεν είμαι και παππάς. Ασε που έχω τάξει της πρεσβυτέρας, ουπς, της κυράς ότι θα της κάνω μια κηδεία, να γλείφει τα δάχτυλά της]

  34. Γς said

    33:

    κι οι 4 κλειδαριές

  35. Alexis said

    #33, τέλος: Όπως έλεγε κι ένας παλιός φίλος, «άμα δεν πηγαίνεις στις κηδείες των άλλων πώς περιμένεις μετά να ‘ρθουν κι αυτοί στη δικιά σου;»

    Μπα σε καλό μας, κουβέντα που πιάσαμε μεσημεριάτικα!

    Ας ευθυμήσουμε λίγο λοιπόν (στ’ αλήθεια) μ’ αυτό εδώ.

  36. Spiridione said

    31. Και το cadalecho το ισπανικό.

    Άλλες λέξεις είναι το ποντιακό «κανόνιν»
    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE_%CE%BA%CE%B7%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%B1

    Το ξυλοκρέβατο βέβαια
    http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/kriaras/search.html?lq=24510
    https://books.google.gr/books?id=z0AlBgAAQBAJ&pg=PA94&lpg=PA94&dq=%CE%BE%CF%85%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%B5%CE%B2%CE%B1%CF%84%CE%BF&source=bl&ots=WBIeF9Pz2v&sig=0brIg9JJkc5KAbtGJo2-vRvqjxM&hl=el&sa=X&ei=RNLAVJfyN8L_UvLwgqgI&ved=0CEQQ6AEwBg#v=onepage&q=%CE%BE%CF%85%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%B5%CE%B2%CE%B1%CF%84%CE%BF&f=false
    Και στο Όνειρο του Σολωμού
    …Ἤτανε στὴν ἐκκλησία
    λίγο φῶς καὶ πολλὴ ἐρμία.
    Καὶ κοντὰ στὸ ξυλοκρέββατο
    ξάφνου ἀγροίκησα νὰ βγεῖ
    ἕνα σκούξιμο μακρύ.
    Ὅτι ἐλόγιασα πὼς θἆναι
    ἀπὸ τόσους ἕνας κάνε,
    ποὺ ἐλυπήθηκε καὶ σκούζει…
    νά σου ὁ ἴσκιος τοῦ Κουτούζη!

    Και στην Κύπρο το βαβάλλιν, που είναι όμως λέει και η κούνια του μωρού
    https://books.google.gr/books?id=kxQLAAAAQAAJ&pg=PA250&dq=%CE%BE%CF%85%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%AC%CE%B2%CE%B2%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BD&hl=el&sa=X&ei=curAVLHVJNLVatLZgrAP&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=%CE%BE%CF%85%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CF%81%CE%AC%CE%B2%CE%B2%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BD&f=false

  37. από τις δηλώσειςτου Βεζυρτζή, πρώην προέδρου του μπασκετικού ΠΑΟΚ :

    Για τον αθλητισμό και την πολιτική: «Εχει την εντύπωση ο κόσμος ότι από τον αθλητισμό πηγαίνουμε στην πολιτική. Δεν είναι έτσι. Και όταν είσαι στον αθλητισμό, πολιτική κάνεις. Το να είσαι στον ΠΑΟΚ είναι σα να είσαι ένας πρωθυπουργός. Επηρεάζεις κόσμο, έχεις δύναμη. Πιο δύσκολο είναι να είσαι παράγοντας στον ΠΑΟΚ, παρά πολιτικός. Το να μεταπηδήσεις μετά στην πολιτική, είναι εύκολο».

    Για τις πολιτικές του δεσμεύσεις: «Δεν μπορώ να υποσχεθώ πράγματα για να γίνω αρεστός. Οσοι με ξέρουν γνωρίζουν τι μπορώ να κάνω και πόσο να μιλήσω. Εγώ απευθύνομαι σε αυτούς που ψηφίζουν Νέα Δημοκρατία. Από αυτούς ζητάω έναν σταυρό. Τους υπόλοιπους τους αγαπώ αλλά ας ψηφίσουν το κόμμα τους, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα».

  38. Makis said

    Είχα ένα μπάρμπα που πήγαινε πάντοτε στις κηδείες, έστω και αν ήταν μακριά. Έλεγε: Πάω να κάμω μιαν αλλαξά. Αλλαξές είναι στην Ικαριά οι ανταλλαγές εργασίας, μεροκάματο, εργατία. Μετά κατάλαβα τι εννοούσε, τους περίμενε να ανταποδώσουν.

  39. Γς said

    Λιτερα, λετίνο η ξαπλώστρα στα ιταλικά Καμία σχέση.
    Κάποτε είχα διαβάσει πως το κρεβάτι μας είναι από το βενετσάνικο νεκροκρέβατο.

    Και το κρεβάτι στα γύφτικα:
    -Το νου σου στα γυφτάκια, μην σου κλέψουν τίποτα.
    Η κυρά μου όταν την άφησα έξω από ένα μοναστήρι για να επικοινωνήσει με τα θεία.

    Κι ήταν ένα γυφτάκι εκεί, μα ένα γυφτάκι 13-14 χρονώνε.
    -Δεν έχεις παντρευτεί ακόμη μωρή;
    -Όχι μας είχαν αρραβωνιάσει με ένα παιδί πριν πολλά χρόνια, αλλά το κανονίσαμε. «εγώ δεν σε θέλω, εσύ;», «ούτε κι εγώ».

    Και πες πες για λέξεις (τι 40κικός θα ήμουν, τάχα μου), φτάσαμε και στο…
    -Και πως το λέτε το κρεβάτι;
    Γέλαγε δεν ήθελε να το πει.
    Με τα πολλά πλησίασε η Κάρμεν με τα λάγνα μάτια και μου ψιθύρισε στ αυτί:
    -Καριόλα.

    Οντως έτσι το λένε, το διασταύρωσα. Και ήξερε βέβαια ο θεϊκός πειρασμός ότι στα μπαλαμά η λέξη είναι ύποπτη, ποιος ξέρει γιατί,
    Αλήθεια ποιος ξέρει καριόλα, κρεβάτι κλπ.

    Πάντως εγώ καριόλα ήξερα στα ιταλικά το καροτσάκι.
    [και την πάτησα πριν 40 σχεδόν χρόνια]

  40. Avonidas said

    «Μα τότες ήτονε άλλοι άθρωποι, τό ‘χανε για τιμή, που σου ΄λεγα… Κι ούτ’ ένας δεν ήλεε «αχ»…»

    …και το Μαριώ… ααχ, το Μαριώ… 😛

  41. Avonidas said

    Ξέχασα το λίκνο

  42. ΚΑΒ said

    33. Για καλό και για κακό
    θάψετέ τον κοσμικό.

    όπως έναν κοσμικό

  43. Fourokatos said

    Στη δυτική Κρήτη το λένε καδελέτο (είδα πιο πάνω τη λέξη καθελέτο, που δεν την ήξερα). Το χρησιμοποιούσαν αντί φερέτρου παλιά, κατεβάζανε μ’ αυτό το νεκρό και ενώ οι τρεις του πλευρές είχαν ένα υποτυπώδες κάγκελο, η μια μακριά πλευρά άνοιγε και τον ρίχνανε στο μνήμα από κει. Υπήρχε και η φοβερή κατάρα «στο καδελέτο να δεις τα κοπέλια σου»!

  44. MAKIABELI said

    Γιατί δεν ρίχνουμε και κατά την ανατολή μια ματιά; Οι μουσουλμάνοι θάβουν τους νεκρούς τους χωρίς φέρετρο μόνο με σάβανο και χρησιμοποιούν κοινόχρηστο για όλους. Άντε δύο μεγεθών το μικρότερο για τα παιδιά. Μπορεί να τους μιμήθηκαν οι ορθόδοξοι όχι μόνον για λόγους οικονομίας

  45. Reblogged this on blog it.

  46. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    44: Μπορεί και οι δυο να μιμούνται ακόμα πιο αρχαίες συνήθειες.

    43: Φοβερή όντως η κατάρα.

    31-36: Α μπράβο!

  47. Ηλεφούφουτος said

    Πάντως και το προεκλογικό «Ποντίκι» του 1981, το οποίο έβγαινε τότε Πέμπτη ή Παρασκευή, μακάβριο θέμα είχε στο εξώφυλλο.
    Την κηδεία της Δεξιάς, με κηδειόχαρτο στην τελευταία σελίδα «την πολύκλαυστη ημών Δεξιά» ή κάπως έτσι. Είχε γίνει ανάρπαστο, γιατί η ιδέα ήταν τότε πρωτότυπη.

    Βρήκα λοιπόν πολιτικολογία και στο σημερινό δήθεν «εμείς λεξιλογούμε».

  48. glossard said

    Η λέξη μου έφερε στο νου την σανίδα που χρησιμοποιούν στις ναυτικές κηδείες για να γλιστράει η σορός στη θάλασσα.Υπάρχει κάποια λέξη γι αυτήν την σανίδα στην ναυτική ορολογία?

  49. leonicos said

    Στον Αη-Στράτη είδα ένα δίτροχο σαν κάρο, μεταλλικό, με σταυρούς, με τοοποίο γίνεται η ταφή ακόμα. Δυστυχώς δεν μου έκοψε να ρωτήσω πώς λέγεται. Το θεωρήσαμε αυτοσχέδια νεκροφόρα. (Το έχω ξαναπεί)

    Στον Εβραϊσμό ο νεκρός θάβεται με το σάβανο μόνο, ενώ τον πηγαίνουν μέχρι τον τάφο μ’ ένα κοινό φέρετρο πολλαπλών χρήσεων. Δεν έχει ειδικό όνομα. Κέμπερ λέγεται, όπως και ο τάφος.

    Είναι σχεδόν προφανές απ’ όσα λες ότι η λίτερα είναι μια ίσια σανίδα > κουκέτα. Άλλωστε ο θάνατος με τον ύπνο, συγγενεύουν. Αδέρφια είναι. Μόνο που πολλοί εύχονται και αντεύχονται ‘καλόν ύπνο’ αλλά δεν έχω ακούσει κανένα να εύχεται ‘καλό θάνατο’ σε άλλον.

  50. Ωραίο άρθρο. Άγνωστη λέξη και άγνωστη συνήθεια. Να, αυτό είναι το κρητικό καδελέτο, απο τα Σφακιά:

  51. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    49 – «Άλλωστε ο θάνατος με τον ύπνο, συγγενεύουν. Αδέρφια είναι. Μόνο που πολλοί εύχονται και αντεύχονται ‘καλόν ύπνο’ αλλά δεν έχω ακούσει κανένα να εύχεται ‘καλό θάνατο’ σε άλλον.»
    Κι όμως, αν δεν μεγαλώναμε εντελώς παρανοϊκά, θεοποιώντας την ζωή και καταδικάζοντας τον θάνατο στο πύρ το εξώτερο, δαιμονοποιόντας τον, και βγάζοντάς τον βίαια απο την καθημερινή πραγματικότητα, απο κάθε άποψη θα ήταν μιά πολύ όμορφη ευχή.

    Ένα υπέροχο adagio, που παρ΄όλο που έχει συνδεθεί με κηδείες, όταν το ακούω ζωντανεύουν πολύχρωμες εικόνες στο μυαλό μου, ίσως γιατί θεωρώ τον θάνατο τον καλύτερο σύμβουλό μου στην ζωή.

  52. MAKIABELI said

    Για τον Leonicos (αρ.49) : Σωστός είστε. Αλλά οι ραβίνοι πριν την ταφή σπάζουν τα οστά χεριών και ποδιών και τοποθετούν το κεφάλι του νεκρού στο πλάι. (Σας θυμίζει κάτι από την Καινή Διαθήκη; Ειδικότερα από την λειτουργία της Μεγ. πέμπτης;). Εξ» άλλου Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι πήραν πολλά από τον Ιουδαϊσμό. Για τους αρχαιολόγους πάντως είναι ευκολότερη η διαπίστωση του θρησκεύματος και της εθνότητας (;) των οστών. Γι» αυτό και ο SARANT (αρ. 46) αναφέρει «μπορεί και οι δύο να μιμούνται ακόμα πιο αρχαίες συνήθειες».

  53. alekos said

    Στου Αιγαιου ολα τα θερετρα,
    τα λεν αλλιως τα φερετρα,
    και τις συνηθειες ταφης
    στου Σαραντακου θα τις βρεις

  54. Τσοπάνος said

    @47
    Και στο πιο σύγχρονο (τηλεοπτικό)

  55. Γς said

    53:
    Φτου, Φτου!
    Τι κακό είναι αυτό σήμερα;

  56. Ρουμλ. said

    30. Ακριβώς, κουβανώ, του κουβάν’μα κλπ

  57. nestanaios said

    Λιτ – ερα. Οι συλλαβές.
    Η ετυμολογία.
    Όλοι γνωρίζουμε την έρα• ἤ μήπως όχι;
    Ιτ είναι η επιτεταμένη μεταφορά. Το «Ι» είναι επιτατικό μόριο και το «Τ» είναι μεταφορικό.
    Το λάμδα επιβάλει, επιτάσσει, οδηγεί, απλώνει και διαβαίνει.
    Η επιτεταμένη μεταφορά στην ερα θα μπορούσε να έχει την συνεκδοχική σημασία
    του «φερ- ετρα» αλλά λείπει το «κ» και στις δύο περιπτώσεις.

    Βλέπετε πως η ετυμολογία βοηθάει στην αποκάλυψη της αληθινής έννοιας και
    δεν είναι η ετυμολογία η αληθινή έννοια.

  58. Πάνος με πεζά said

    Καριόλα (που είναι και πιο εύηχο,ε;) νομίζω ότι λέγεται το κρεβάτι ζεύγους, το διπλό, το νυφικό.

    Όσο για το άλλο, πάντα υπάρχει και η οικονομική λύση, «φέρε την πεθερά σου να της περάσουμε τέσσερα χερούλια». 🙂

    Tώρα πάλι, αν ισχύει η φράση «όνομα και πράμα», αυτή η φωτογραφία είναι από τον Κεραμεικό (πρώην νεκρόπολη), Μια φορά είχαμε παίξει στο ΚοοKοο, απέναντι, και πρόσεξα το εξής :
    http://www.instantstreetview.com/2f9wmuz3uqb7qz2ikzqqz2u

  59. Πέπε said

    47:

    Δεν είχα υπόψη μου το προηγούμενο του 81, αλλά μ’ έτρωγε η γλώσσα μου να πω κι εγώ το ίδιο, ότι καθόλου δε μου φαίνεται να μην πολιτικολογούμε! 🙂

  60. Γς said

    58:

    Κατασκευαστική Εταιρία Φερέτρων. Ο Κόρακας, έ;

    Τι να πω κι εγώ με το (οθντκ) μαραγκούδικο κατασκευής οστεοκυτίων. Ο Παππούς του Αποστόλη;.

    Του Αποστόλη με τα ψαλίδια που λέγαμε προχτές

  61. Stella tsi tsi said

    Εμένα μου ήρθε αμέσως στο νου η λιτανεία! Αλλά…

  62. nikolas said

    Η γιαγιά μου το Λενιό από το Μεραμπέλο Λασιθίου, η οποία συνήθως μιλούσε με στιχάκια, έλεγε ότι άμα σε δακάσει λιακόνι :

    Αν σε δακάσει από τη μούρη, καθεγλέτο και κιβούρι,
    κια σε δακάσει από την ωρά, καθεγλέτο και παπά.

    Το οποίο λιακόνι φυσικά δεν είναι δηλητηριώδες αλλά που να το ξέρει η συχωρεμένη γιαγιά.

    ΥΓ. Το κιβούρι, είναι o τάφος ;

  63. νομίζω κιβούρι είναι το πτώμα

  64. Γς said

    63:
    Οχι. Τάφος
    [Το κέρατό σας πρωί πρωί]

  65. @MAKIABELI, 52: «Αλλά οι ραβίνοι πριν την ταφή σπάζουν τα οστά χεριών και ποδιών […]»

    Υπάρχει κάποια πηγή γι’ αυτό; Αν δεν κάνω λάθος, το σπάσιμο των οστών που μνημονεύεται στην ΚΔ αφορά καταδικασμένους σε σταύρωση.

  66. sarant said

    Καλημέρα κι από μένα, είμαι στα πάτρια για να ψηφίσω.

    63: Ναι, κιβούρι ο τάφος.

    53: Καλό!

  67. Πάνος με πεζά said

    @ 53 : «…Capri, c’ est fini, τα θέρετρα σε φέρετρα μας κλείσανε, Capri, c’ est fini, για μια μακάβρια ατραξιόν τουριστική…»

  68. Makis said

    Τη πεθερά μου δάγκωσε εχθές ένα λιακόνι
    και το λιακόνι ψόφησε κι εκείνη ζει ακόμη

  69. Λ said

    Μία από τις πρώτες μου αναμνήσεις είναι ο θάνατος του παππού μου. θυμάμαι στο χωριό είχαμε μια 4τροχη μεταλλική (;) νεκροφόρα που την έσπρωχναν από πίσω. κάτι σαν επιτάφιος χωρίς τα λουλούδια. όταν λοιπόν την έφεραν στο σπίτι του παππού η αδερφή μου που ήταν 6 και εγώ που ήμουν 3 χρονών φοβήθηκαμε τόσο πολύ που το βάλαμε στα πόδια. Ήταν σαν ένα τεράστιο μαύρο στόμα.

  70. Πάνος με πεζά said

    Και φτάσαμε σε άψογες,τεχνολογικά κι αισθητικά,λύσεις :

  71. 62, τέλος

    Σαν κουκιά μετρώ
    τα λόγια του καμπούρη
    πίσω απ’ το λευκό πανί
    μέσα στο κιβούρι

    (Σαν τον Καραγκιόζη, Σαββόπουλος)

  72. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    69.>>Ήταν σαν ένα τεράστιο μαύρο στόμα
    χωρίς σαν 😦
    63.>>νομίζω κιβούρι είναι το πτώμα
    Τζι, μάλλον το θάρρεψες από το κοντινό ταγάρι που είναι το πτώμα το αποξεραμένο-ταγαριασμένο,αλλά κιβούρι:
    Η Ευγενούλα η μορφονιά(δημοτικό)
    …………………………………………………………
    Βιτσιά βαρεί τ’ αλόγου του, στου πεθερού του πάει.
    βρίσκει τον πρωτομάστορα πόφκιανε το κιβούρι.
    -Για πες μου, πρωτομάστορα, ποιανού είναι το κιβούρι;
    -Είναι τ’ ανέμου, του καπνού και της ανεμοζάλης.
    -Για πες μου, πρωτομάστορα, καθόλου μην το κρύβεις.
    -Η Ευγενούλα πέθανε, η μικροπαντρεμένη.
    -Να ζήσεις, πρωτομάστορα, που φκιάνεις το κιβούρι,
    φκιάσ’ το πλατύ, φκιάσ’ το φαρδύ, να φτάνει δυο νομάτους.
    ……………………………………………………………
    Επίσης το δημοτικό «του κλέφτη το κιβούρι»
    Απειλή «θα σου κάνω το κιβούρι» συνώνυμο σ΄εμάς «θα σε ταφιώσω».
    Πάντως ακόμη ό πατέρας μου λέει «κήδεψέ το» με την έννοια φύλαξέ το.Κήδεμα το ουσιαστικό(αυτά παθαίνεις άμα κάνεις καλό κήδεμα:δεν το βρίσκεις ύστερα το πράμα).

  73. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    68 – Το καημένο το λιακόνι δεν είχε δηλητήριο, αλλά η πεθερά ήταν γεμάτη απο δαύτο.

    Πολλή θανατίλα έχει πέσει στο νήμα, γιά να το ζωντανέψω λίγο με ένα τραγουδάκι.

    ΡΙΧΤΑ ΜΕΓΑΛΕ.

  74. Ούτε λιτέρα. Άμα το θέλει η παράδοση, δεν πα να ‘σαι και βασιλιάς…

  75. # 73

    Καλά λες

  76. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    20.>>Για καλό και για κακό θάψετέ τον κοσμικό
    Και σ΄ εμάς σώζεται η ιστορία αυτής της παπαδιάς που όταν ρωτήθηκε αν σκέφτεται να ξαναπαντρευτεί,είπε: Μπρε τσιτώσετέ τονε καλού κακού !

  77. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    46>>43: Φοβερή όντως η κατάρα.
    και σε μαντινάδα:
    Σκύλα αφού μ΄αρνήθηκες, μητέρα σα θα γίνεις
    κάθε παιδί αβάφτιστο του χάρου να το δίνεις

    και μια πιο λάιτ που μ΄αρέσει 🙂
    Την κολασμένη σου ψυχή ας έπαιρνε ο χάρος
    που τέτοια αγάπη εσκότωσε γιατί δεν είχε θάρρος

  78. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    75 – 77 – Aς ευθυμίσουμε λίγο ρε παιδιά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: