Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο Αστερίξ και ο μάγος (ή: ο Μάντης) – Λεξιλογική παρουσίαση

Posted by sarant στο 19 Φεβρουαρίου, 2015


coverΕδώ και λίγο καιρό, αρχίσαμε να παρουσιάζουμε στο ιστολόγιο τις περιπέτειες του Αστερίξ.

Όπως έχω πει, με μια δόση υπερβολής βέβαια, οι 24 τόμοι του Αστερίξ (εννοώ την κοινή δημιουργία του Ρενέ Γκοσινί και του Αλμπέρ Ουντερζό) είναι μια από τις σημαντικότερες προσφορές της Γαλλίας στον παγκόσμιο πολιτισμό μεταπολεμικά. Τουλάχιστον η γενιά μου, που γνώρισε τον Αστερίξ στα φοιτητικά της χρόνια, τον αγάπησε σχεδόν ομόθυμα -και η ανταπόκρισή σας σε αυτές τις δημοσιεύσεις ήταν πολύ θετική, οπότε είχα πει ότι θα αρχίσω να παρουσιάζω στο ιστολόγιο, έναν προς έναν, τους 24 τόμους του Αστερίξ, κάτι που, με μια συχνότητα έναν τόμο κάθε δίμηνο, θα μας πάρει τέσσερα χρόνια.

Ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο με μια παρουσίαση της περιπέτειας Αστερίξ στους Βρετανούς και μετά με μια γενική παρουσίαση των πρωταγωνιστών του κόμικς. Τον Δεκέμβριο είχαμε τη δεύτερη περιπέτεια, την Κατοικία των θεών, και σήμερα έχουμε την τρίτη της σειράς, «Αστερίξ και ο μάγος», που και αυτή είναι μία από τις (δύο) περιπέτειες του Αστερίξ που μετέφρασε ο Κώστας Ταχτσής για τη σειρά των εκδόσεων Ψαρόπουλου, το 1978 -στη συνέχεια ανέλαβε ο Αργύρης Χιόνης. Στη σειρά των εκδόσεων Μαμούθ, που είναι αυτή που κυκλοφορεί, ο τίτλος ήταν διαφορετικός («Ο μάντης») και τη μετάφραση την έκανε η Ιρένε Μαραντέι.

Γενικά, θεωρώ καλύτερες τις μεταφράσεις του Ψαρόπουλου, αλλά αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι τις έχω συνηθίσει. Από την άλλη, ο δεύτερος μεταφραστής βρίσκεται σε δύσκολη θέση, διότι ίσως αισθάνεται αναγκασμένος να αποφύγει τα λογοπαικτικά ευρήματα του πρώτου. Πάντως, όπως θα δείτε πιο κάτω, ούτε από αυτή τη μετάφραση του Ταχτσή λείπουν τα μεταφραστικά λάθη.

Στα κατεβασάδικα του Διαδικτύου βρίσκει κανείς σε ηλεμορφή τον Αστερίξ της έκδοσης Μαμούθ, αλλά, απ’ όσο ξέρω και έψαξα, όχι την έκδοση Ψαρόπουλου. Τις περισσότερες τις βρήκα σε παλαιοπωλείο, αλλά θέλω βοήθεια επειδή το σκανάρισμα δεν είναι το φόρτε μου (κάποιος σκανάριζε τόμους κι άγιασε). Το σημερινό τεύχος το έχει σκανάρει η φίλη Μαρία από τη Δράμα, που την ευχαριστώ πολύ. Άλλοι φίλοι έχουν στείλει καναδυό ακόμα τεύχη σκαναρισμένα, κι αν κάποιος αναλάβει να σκανάρει το «Ο Γαλάτης Αστερίξ» για την επόμενη φορά πολύ θα με χαροποιήσει. Αλλά ο εθελοντής να το δηλώσει στα σχόλια, να μην κάνουν πολλοί την αγγαρεία άδικα -ή να μοιραστεί κάπως.

Λοιπόν, την περιπέτεια «Ο Αστερίξ και ο μάγος» σε έκδοση του Ψαρόπουλου την έχω ανεβάσει σε έναν ιστότοπο, απ’ όπου μπορείτε να τη διαβάσετε ονλάιν -ή να την κατεβάσετε από εδώ.

Θα λεξιλογήσω λοιπόν για τον Αστερίξ και τον Μάγο, παρόλο που τα περισσότερα από αυτά που θα πω μπορεί κανείς να τα βρει σε πολλούς αστεριξολογικούς ιστότοπους.

Και ξεκινάω από τον τίτλο της περιπέτειας, διότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις δυο ελληνικές εκδόσεις. Ο τίτλος της έκδ. Μαμούθ είναι «Ο Μάντης», που είναι η ακριβής απόδοση του πρωτοτύπου (Le dévin). Επειδή η σειρά του Ψαρόπουλου είχε ξεκινήσει ακριβώς με αυτή την περιπέτεια, κατανοώ πολύ καλά για ποιο λόγο πρόσθεσαν το «Ο Αστερίξ και» στον τίτλο. Ωστοσο,  η απόδοση «μάγος» είναι ανακριβής: ο συγκεκριμένος ήρωας απλώς προβλέπει το μέλλον, δεν κάνει μαγικά, δεν χρησιμοποιεί ξόρκια ή μαγικά φίλτρα.

Να διηγηθώ σύντομα την ιστορία: Στο γαλατικό χωριό, ενώ ο δρυίδης Πανοραμίξ απουσιάζει σε… συνέδριο,  φτάνει ένας απατεώνας μάντης (λες και υπάρχουν μη απατεώνες, θα μου πείτε) και καταφέρνει να πείσει τους περισσότερους ανυπόταχτους (αλλά εύπιστους και δεισιδαίμονες) Γαλάτες ότι μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Όλους; Όχι όλους -ο Αστερίξ μένει απρόσβλητος και γι’ αυτό ο μάγος/μάντης κατασκηνώνει στο δάσος έξω απ’ το χωριό, όπου δέχεται έναν-έναν τους πελάτες του (και κυρίως τις πελάτισσές του), προβλέπει για όλους δόξα, χρήματα και λαμπρό μέλλον και δέχεται τα πεσκέσια τους. Μια μέρα όμως, μια ρωμαϊκή περίπολος τον συλλαμβάνει και τον οδηγεί δεμένο στο στρατόπεδο Πετιμπόνουμ, όπου ο εκατόνταρχος του λέει ότι έχουν διαταγή να στέλνουν τους Γαλάτες μάγους (μάντες) στα κάτεργα. Ο μάντης διαμαρτύρεται ότι… είναι απατεώνας και όχι αληθινός μάντης αλλά για κακή του τύχη όταν ο εκατόνταρχος για να τον δοκιμάσει του ζητάει να προβλέψει τι αριθμό θα φέρει ρίχνοντας τα ζάρια, μαντεύει σωστά! Ο εκατόνταρχος πείθεται ότι ο μάντης είναι πραγματικός και του αναθέτει να διώξει τους Γαλάτες από το χωριό τους. Πράγματι, ο μάντης πηγαίνει στο γαλατικό χωριό και λέει στους Γαλάτες να φύγουν, επειδή το χωριό το έχουν καταραστεί οι θεοί και θα στείλουν μολυσμένο αέρα. Όλοι φεύγουν για το κοντινό νησάκι, εκτός από τον Αστερίξ και τον Οβελίξ (κι αυτός ήθελε να φύγει, αλλά έμεινε για το χατίρι του φίλου του). Έτσι οι Ρωμαίοι μπαίνουν αβρόχοις ποσί στο έρημο χωριό και ο εκατόνταρχος καμαρωτός στέλνει στον Καίσαρα μήνυμα: «Κατελήφθη άπασα Γαλατία. Άπασα; Απασα». Ο εκατόνταρχος είναι βέβαιος ότι ο μάντης είναι μεγάλο αστέρι και τον βάζει να του… προβλέψει πώς θα είναι η ζωή όταν θα γίνει Καίσαρας.

Στο μεταξύ επιστρέφει ο Πανοραμίξ από το συνέδριο και προσπαθεί να πείσει τους Γαλάτες ότι ο μάγος είναι απατεώνας. Μοιράζει σε όλους (πλην Οβελίξ) μαγικό φίλτρο, για μοναδική μάλλον φορά και στις γυναίκες. Όλοι και όλες κάνουν γιουρούσι στο ρωμαϊκό στρατόπεδο και το ισοπεδώνουν -κι έτσι αποδεικνύεται έμμεσα ότι ο μάγος είναι απατεώνας, διότι αν ήταν γνήσιος θα το είχε προβλέψει. Επιστρέφοντας στο χωριό, ξυλοφορτώνουν και τον ειδικό απεσταλμένο του Καίσαρα, που είχε πάει να ελέγξει αν όντως «κατελήφθη άπασα Γαλατία» -κι αυτός, εξοργισμένος, πηγαίνει στο στρατόπεδο και καθαιρεί τον εκατόνταρχο. Ο νέος διοικητής, ένας λοχίας, διώχνει τον μάγο χωρίς άλλες συνέπειες ενώ στο γαλατικό χωριό όλα τελειώνουν με το καθιερωμένο τσιμπούσι.

Η περιπέτεια αυτή έχει κάτι ξεχωριστό. Προσέξτε ότι α) δεν έχει ταξίδι ή/και γνωριμία άλλων λαών και β) η δράση δεν ξεκινάει με πρωτοβουλία των Ρωμαίων, με κάποια μηχανορραφία τους για να κάμψουν την αντίσταση των ανυπόταχτων. Αντίθετα, η δράση πυροδοτείται όχι από τους Ρωμαίους αλλά από άλλο ερέθισμα -πράγματι, οι Ρωμαίοι κάνουν την εμφάνισή τους στα μισά της ιστορίας. Νομίζω ότι είναι η μοναδική περιπέτεια που έχει και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά (διορθώστε με αν κάνω λάθος). Υποθέτω ότι αν δεν πέθαινε τόσο νέος ο Γκοσινί θα είχαμε κι άλλες περιπέτειες αυτού του τύπου.

Ονόματα ηρώων

Ο μάντης λέγεται Prolix, που παραπέμπει στο prolixe, που σημαίνει φλύαρος, απεραντολόγος. Η λέξη υπάρχει και στα αγγλικά (prolix) κι έτσι και στα Αγγλικά ο ήρωας έχει το ίδιο όνομα. Ο Ταχτσής τον απέδωσε Αμπρακανταμπρίξ και η Μαραντέι (για τη σειρά Μαμούθ) Ξερολίξ -και οι δυο αποδόσεις καλές. Ο φιλόδοξος και πασίχοντρος εκατόνταρχος λέγεται Caius Faipalgugus, που είναι λογοπαίγνιο με τη φράση Fais pas le gugusse, παναπεί Μην κάνεις τον καραγκιόζη. Ο Ταχτσής τον βαφτίζει Σηκωβάρα (είδαμε και στην άλλη περιπέτεια που μετέφρασε, ότι δεν χρησιμοποιούσε λατινοπρεπείς καταλήξεις) ενώ η Μαραντέι: Κάιους Αρμπαμπούφλιους. Στα αγγλικά, Voluptuous Arteriosclerosus. Τέλος, ο απεσταλμένος του Καίσαρα λέγεται Claudius Blocus (blocus ο αποκλεισμός), Bulbus Crocus στα αγγλικά. Ο Ταχτσής μένει πολύ κοντά στο γαλλικό: Κλαύδιος Μπλόκος. Η Μαραντέι, ίσως επειδή έπρεπε να διαφοροποιηθεί, διαλέγει το Κλαύδιους Μπλοκαρισμένιους, που το βρίσκω εντελώς άγαρμπο.

* Στην αρχή της περιπέτειας, οι Γαλάτες μαζεμένοι στο σπίτι του αρχηγού περιμένουν να περάσει μια άγρια καταιγίδα και αναφέρονται σε διάφορους θεούς τους, τον θεό των νεκρών, τον θεό της ζωής, τη θεά του πολέμου, και πάει λέγοντας. Και ο Μοναρχίξ λέει, σχολιάζοντας την καταιγίδα: Φαίνεται πως η Αμόρα, η θεά της μουστάρδας, παραμπήκε στη μύτη των άλλων θεών. Η Amora ήταν γνωστή μάρκα μουστάρδας της εποχής -μια πρώιμη… τοποθέτηση προϊόντος!

* Επίσης στην αρχή της περιπέτειας, υπάρχει μια παρένθεση στην αφήγηση (σελ. 9) και γίνεται λόγος για οιωνοσκόπους και μάντεις. Βλέπουμε έτσι έναν μάντη να συμβουλεύει τον Καίσαρα «Όσο ο Βρούτος στο πλευρό σου, ω Καίσαρ, δεν έχεις τίποτε να φοβηθείς», ενώ μας λένε ότι άλλοι μάντεις προβλέπουν «ό,τι τους κατέβει» για το μέλλον -και βλέπουμε τη φωτογραφία ενός σύγχρονου ουρανοξύστη από την περιοχή La Defense του Παρισιού που χτιζόταν τότε.

* Ο μάντης προβλέπει το μέλλον διαβάζοντας τα σπλάχνα των ζώων. Καθώς το αγριογούρουνο που του σέρβιραν το καταβρόχθισε όλο ο Οβελίξ και δεν έχει πια σπλάχνα, προτείνει να διαβάσει τα σπλάχνα του Ιντεφίξ (Κατρουλίξ κατά Ταχσήν) -αλλά ο Οβελίξ έχει κάποιες διαφωνίες:

mag1

Ο πρώτος που θ’ αγγίξει τον Κατρουλίξ, θα φάει ανάποδη που θα δει τον ουρανό σφοντύλι! (Ταχτσής)
Ο πρώτος που θ’ αγγίξει τον Ιντεφίξ, θα φάει μια μπούφλα ανάποδη (Μαραντέι)

* Τελικά, ο μάντης δέχεται να διαβάσει ένα ψάρι, και η εικόνα παραπέμπει στον γνωστό πίνακα του Ρέμπραντ Μάθημα ανατομίας:

mag2Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_007

* Ο μάγος διαρκώς λέει «Τόξερα αυτό» και προβλέπει ότι μετά την καταιγίδα θα κάνει καλό καιρό -πράγμα που βέβαια γίνεται. Φεύγει όμως δηλώνοντας ότι τον ενοχλεί κάποιο ισχυρό πνεύμα (ο δύσπιστος Αστερίξ). Η γυναίκα του αρχηγού τον προλαβαίνει και του ζητάει να προβλέψει το μέλλον της κι αυτός της τάζει ότι ο Μοναρχίξ θα γνωρίσει δόξες και πλούτη στη Λουτέτσια (το Παρίσι). Κατενθουσιασμένη, εκείνη, του φέρνει… αναγνωστικό υλικό, ακόμα και μπίρα (για την ακρίβεια: cervoise), η οποία «όταν είναι κρύα, είναι άκρως αναγνώσιμη». Γίνονται όμως και λάθη:

mag3Η Μιμίνα φέρνει μια γεμιστή χήνα, που δεν έχει εντόσθια. Ο μάντης απαντάει με λογοπαίγνιο, διότι farce είναι η φάρσα, αλλά είναι και η γέμιση και farci το γεμιστό (άλλωστε οι λέξεις έχουν κοινή προέλευση, αφού η φάρσα αρχικά ήταν ένα κωμικό επεισόδιο που παρεμβαλλόταν, σαν παραγέμισμα, στα θρησκευτικά δράματα, όπως έχουμε πει).

Το λογοπαίγνιο δεν διατηρείται στη μετάφραση, αλλά δεν είναι μεγάλη απώλεια.

«Ευκαιρία να μελετήσω μια φορά και τα γεμιστά», αποδίδει ο Ταχτσής.

«Μ’ αρέσει να διαβάζω και τη γέμιση», η Μαραντέι.

Να επισημάνω εδώ ένα λάθος της μετάφρασης Ταχτσή, που τη Lutece (Λουτέτσια, Παρίσι) την αποδίδει… Λιέγη, λάθος που επαναλαμβάνεται και στην Κατοικία των Θεών.

Ανεξήγητο λάθος, όσο κι αν το όνομα της Λιέγης (Lüttich στα γερμανικά) είναι ομόρριζο σύμφωνα με μια θεωρία με το όνομα της Λουτέτσιας. Και εκτός αυτού στην εποχή του Καίσαρα δεν υπήρχε Λιέγη.

* Στο ρωμαϊκό στρατόπεδο υπάρχει και ένας λοχίας, που δεν κατονομάζεται αλλά έχει αρκετή συμμετοχή στη δράση, ο οποίος μιλάει με… γαλλικούρες, δηλαδή όπως μιλάνε οι λαϊκοί άνθρωποι όταν προσπαθούν να μιλήσουν περιδιαγραμμάτου. Και οι δυο μεταφραστές επιλέγουν να του δώσουν χωριάτικη προφορά (ενώ στα γαλλικά δεν φαίνεται να έχει), αλλά νομίζω ότι ο Ταχτσής, που έχει στο νου του τους παλιούς καραβανάδες, τα καταφέρνει καλύτερα.

mag4Ταχτσής: Εξ επόψεως της περιπόλου την οποίαν και καθ’ήν διατάξατε να προβώμεν, βρήκαμε σ’ ένα ξέφωτο αυτόν ιδώ τ’ν μασκαρά, ούτινος και του οποίου οι εξηγήσεις απ’ μας έδουσε, δε μ’ φαίνονται ποσώς ικανοποιητ’κές

Μαραντέι: Ευπειθώς αναφέρω ότι ικτελέσαμε ιπιτυχώς την διαταχθείσα περιπολία, ούτω πως ανεύρημεν σ’ ένα ξέφωτο αυτό το υποκείμενο του οποίου οι εξηγήσεις δεν ικρίθησαν ουδόλως ικανοποιητικές.

Δεν είναι πάντως κακή και η απόδοση της Μαραντέι.

* Όταν τον πιάνουν οι Ρωμαίοι, ο μάντης προσπαθεί να τους πείσει ότι δεν είναι μάντης, αλλά τσαρλατάνος -αλλά ο εκατόνταρχος, επειδή στην αρχή του είχε πει ότι θα πάρει προαγωγή, θέλει να πιστεύει ότι είναι αληθινός μάντης. Κι έτσι γίνεται το τεστ των ζαριών, όπου ο μάντης καλείται να μαντέψει τι ζαριά θα έρθει και έχει την ατυχία να μαντέψει σωστά (πάντως, κακώς είπε 7, που είναι το πιθανότερο άθροισμα με δύο ζάρια):

mag5c

Kι έτσι ο κακομοίρης ο μάντης αναγκάζεται να προβλέπει ένα ολοένα και πιο λαμπρό μέλλον στον εκατόνταρχο:

mag6Αυτιά γουρούνας γλασέ;

Α, τέλειος μάγος!

 

 

 

 

 

 

 

Έτσι είναι, όποιος προβλέπει ευχάριστα πράγματα μάς φαίνεται καλός στη δουλειά του. Αλλά σε λίγο έρχονται οι Γαλάτες, πέφτει το σχετικό ξύλο, και καπάκι καταφθάνει εξαγριωμένος (και ξυλοφορτωμένος) ο απεσταλμένος του Καίσαρα:

mag7— Και, μα το Δία, το τι μας κάνανε αυτοί οι ηττημένοι! (Ταχτσής).

— Και μα το Δία, να μη σου πω τι μας έκαναν οι υποταγμένοι σου! (Μαραντέι).

.

.

.

.

.

.

Γενικά, η περιπέτεια αυτή δεν είχε πολλά λογοπαίγνια, που να δημιουργούν μεταφραστικά προβλήματα -ή δεν μπόρεσα να τα βρω. Από την άλλη, πρόσεξα ένα μεταφραστικό λάθος στη Μαραντέι. Σε ένα σημείο, λένε για τον βάρδο:

mag8

Ο σιδεράς λέει ότι «ο βάρδος έχει φωνή σείστρου, αλλά δεν λέει ψέματα» -και ο βάρδος αγανακτεί. Sistre είναι, είπαμε, το σείστρο, αρχαία ελληνική λέξη, που σημαίνει ένα όργανο που βγάζει ήχο όταν το σείεις, όταν το κουνάς ρυθμικά -κάτι σαν ντέφι. Επειδή η γαλλική λέξη δεν είναι γνωστή στον μέσο Γάλλο αναγνώστη, μπαίνει η υποσημείωση «Είδος μεταλλικής κουδουνίστρας». Τα ίδια και ο Άγγλος, που βάζει sistrum και υποσημειώνει: a kind of metal rattle. Στην ελληνική μετάφραση,  δεν υπάρχει λογος για υποσημείωση αν δεν χρησιμοποιήσουμε δύσκολη λέξη, αλλά υπάρχει το ενοχλητικό πλαισιάκι που θα μείνει άσπρο αν δεν βάλουμε κάτι.

Η Μαραντέι λοιπόν μεταφράζει: Ο βάρδος μας μπορεί να έχει φωνή sistre*… και στην υποσημείωση: Είδος μεταλλικής πάπιας (?!) Και στο επόμενο τετραγωνάκι: Ξέρεις τώρα τι θα σου πει ο βάρδος με τη φωνή sistre;

Τραγική απόδοση, εντελώς άσκοπα μάλιστα. Πολύ πιο καλά ο Ταχτσής:

Μπορεί η φωνή του βάρδου μας να είναι σαν καβουρντιστήρι…. [και αφήνει κενό το πλαισιάκι της υποσημείωσης]

Και μετά: Ξαναπέστο αυτό και θα σε καβουρντίσω εγώ καλά! -θαυμάσιο εύρημα.

Θα μπορούσε ίσως να βάλει κανείς «φωνή σαν σείστρο» και υποσημείωση: «μεταλλική κουδουνίστρα» και μετά να κάνει κάποιο λογοπαίγνιο, π.χ. «θα σου δώσω καμία που θα σου έρθει σεισμός / θα σε σείσω» αλλά του Ταχτσή η λύση είναι εξαιρετική.

Έτσι, τελειώσαμε τις δύο πρώτες περιπέτειες της σειράς Ψαρόπουλου, που μετέφρασε ο Κώστας Ταχτσής. Σε δυο μήνες, θα δούμε μιαν άλλη περιπέτεια!

 

83 Σχόλια to “Ο Αστερίξ και ο μάγος (ή: ο Μάντης) – Λεξιλογική παρουσίαση”

  1. Μπα, δεν κυκλοφορεί πια η Αμόρα;
    Το Σηκωβάρα θα μπορούσες να το πεις και λατινοπρεπές (α΄ κλίσης, Secovara -ae –είναι να μη σου μείνει το κουσούρι από το ρητό της κ. Κρούγκμαν…)

  2. skom said

    Επιτρέψτε μου τον σχολαστικισμό. Η Λιέγη είναι στα γερμανικά Lüttich (ή χωρίς Umlaut Luettich).

  3. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Έχεις δίκιο, κυκλοφορεί. Κακή διατύπωση.

    2: Ναι, έβαλα το ούμλαουτ.

  4. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρες !
    Την ιστορία δεν την έχω διαβάσει -τουλάχιστον τα πρόσφατα 25 χρόνια, οπότε μάλλον δεν έχω άποψη.
    Μια άσχετη ερώτηση όμως, επειδή αυτό μου φαίνεται μεζεδάκι του Παπαγεωργόπουλου : εξοστρακισμός είναι η φυλακή ή η εξορία;

  5. sarant said

    4: Την κατεβάζεις και τη διαβάζεις -ή και ονλάιν. 🙂

    Αλλά νομίζω ότι ο Ππγ. το λέει μεταφορικά, ότι εχει αποβληθεί από την πολιτική ζωή. Τυπικά βέβαια λάθος έχει.

  6. atheofobos said

    Η φράση σου ι>από τις σημαντικότερες προσφορές της Γαλλίας στον παγκόσμιο πολιτισμό μου θύμισε μια αντίστοιχη που είπε ένας φίλος μου σε μια Ελληνοαυστραλέζα που τον είχε πρήξει με το πόσο σπουδαία είναι η πατρίδα της:
    Η μοναδική συμβολή της Αυστραλίας στον πολιτισμό είναι ο ευκάλυπτος!
    Όποιος δε ενδιαφέρεται να μάθει σχετικά με τον πίνακα του Ρέμπραντ -Μάθημα Ανατομίας του Δρ. Τούλπ- μπορεί να διαβάσει το ποστ μου :
    ΑΠΟ ΤΗΝ BARBARA ΣΤΑ ΛΑΘΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΟΥ ΡΕΜΠΡΑΝΤ ,το οποίο βέβαια καταλήγει με τον Αστερίξ!
    http://www.atheofobos2.blogspot.gr/2012/11/barbara.html

  7. Jimakos said

    Σχετικά με την μεταλική πάπια της Μαραντέι, μήπως είχε στο μυαλό της αυτό:

    [img]http://i.imgur.com/by0UCtD.jpg?1[/img]

    Που βέβαια δεν λέγεται sistre….

  8. Κύρος Μοναχός said

    Καλημέρα.
    Δὲν κατάλαβα ποτέ μου γιὰ ποιὸ λόγο νὰ μὴ διατηρηθεῖ ἕνα πετυχημένο λογοπαίγνιο τῶν πρώτων ἐκδόσεων στὶς ἑπόμενες – ἰδίως στὰ ὀνόματα. Εἶναι ζήτημα κοπυράιτ;
    Τὸ ἄλμπουμ μὲ τὸ ταξίδι στὴν Ἰνδία (Χαλαλιμά – μὲ πολύ πετυχημένα λογοπαίγνια, ὅπως ὁ Ρατζὰ Τιναφτά) ἱκανοποιεῖ τὴ μία ἀπὸ τὶς δύο προϋποθέσεις, τὸ ὅτι ἡ ἱστορία δὲν ξεκινᾶ ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους. Ὅμως ἔχει ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ μακρινὰ ταξίδια, ἐνῶ δὲν εἶμαι σίγουρος ἂν ἐντάσσεται στὰ 24 τῆς συνεργασίας Γκοσινύ-Υντερζό. Νομίζω ὅτι φέρει τὴν ὑπογραφὴ μόνο τοῦ δεύτερου. Ἄλλο ἕνα ἄλμπουμ ποὺ ἱκανοποιεῖ τὴν ἴδια προϋπόθεση, ἀλλὰ ἔχει νὰ κάνει μὲ μακρινὸ ταξίδι (καὶ εἶναι σίγουρα στὸν κύκλο τῶν 24) εἷναι τὸ Μεγάλο Ταξίδι, μὲ τὰ γλουγλού.

  9. Κύρος Μοναχός said

    Τελικὰ ἡ Χαλαλιμὰ εἶναι ἐκτὸς τῶν 24 τοῦ διδύμου. Ἀλλὰ ἡ ἀσπίδα τῆς Άρβέρνης νομίζω ὅτι ἱκανοποιεῖ καὶ τὶς δύο προϋποθέσεις: Ἂν καὶ περιλαμβάνει ταξίδι, εἶναι ἐντὸς τῆς Γαλατίας, ὴ δὲ ἀφετηρία τῆς ἱστορίας δὲν ἔχει νὰ κάνει μὲ τοὺς Ρωμαίους, ἀλλὰ μὲ τὴ λαιμαργία τοῦ Ἀμπραρακουρσίξ (ἢ Μοναρχὶξ ἢ Μαζεστίξ).

  10. Κύρος Μοναχός said

    Παρομοίως καὶ ἡ περιπέτεια μὲ τοὺς Νορμανδούς. Διαδραματίζεται στὸ χωριό, οἱ δὲ Ρωμαῖοι ἐμφανίζονται ἀρκετὰ μετὰ τὰ πρῶτα καρὲ τῆς ἱστορίας.

  11. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    9-10; Οι Νορμανδοί έχουν να κάνουν με άλλους λαούς, πάντως. Η Αρβέρνη έχει ταξίδι, αλλά είναι κοντά σε αυτό που είχα στο νου μου.

  12. sarant said

    6: Αθεόφοβε, συχνά πέφτω πάνω σου -και δεν το κάνω επίτηδες! 🙂

  13. cronopiusa said

    ΑΠΟ ΤΗΝ BARBARA ΣΤΑ ΛΑΘΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΟΥ ΡΕΜΠΡΑΝΤ , πολλά καλόν Αθεόφοβε
    PINTOR REMBRANDT LECCIÓN DE ANATOMIA

  14. Πολύ ωραία η ιστορία, την είχα σχεδόν ξεχάσει και την ξαναδιάβασα. Ευχαριστώ.

  15. # 7

    Νομίζω πως πάπια λένε (και) την κουδουνίστρα του μωρού που συμήθως είναι πλαστική αλλά τον καιρό του Αστεριξ δεν υπήρχαν πλαστικά…

  16. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Το κείμενο-αίτημα για παράταση
    http://www.enikonomia.gr/timeliness/14675,Ayto_einai_to_aithma_ths_Ellhnikhs_kyver.html

  17. μήτσκος said

    Πολύ απολαυστικό το σημερινό ποστ.

  18. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    15: Το σκέφτηκα αυτό

  19. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Υπάρχει και ταινία κινουμένων σχεδίων, βασισμένη στον Αστερίξ και το Μάγο (ή Μάντη), το :»Le coup du menhir». Απλώς νομίζω ότι στην πλοκή ενσωμάτωσε και τον Αγώνα των Αρχηγών, κι έτσι, κατά την τότε μόδα, απολαύσαμε δύο σε ένα.

  20. sarant said

    19: Ακριβώς, είναι ανάμιξη των δύο περιπετειών.

  21. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Να ρωτήσω και κάτι, εν μέρει άσχετο -πάντως όχι υποβολιμαίο: Ο Ταχτσής μετέφρασε τις (δύο, έστω) ιστορίες του Αστερίξ από την αγγλική τους βερσιόν ή απ’ το πρωτότυπο;

  22. cronopiusa said

    Προς κατάργηση ή απλώς τεμαχισμό της Αμυγδαλέζας;


    ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ και ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ στην ΑΜΥΓΔΑΛΕΖΑ

    16
    θα πρότεινα και την επανασηματοδότηση των εννοιών προέκτασης – επέκτασης στο κείμενο-αίτημα για παράταση

    Σήμερα μας λένε ότι δεν θα κάνουνε αίτηση για προέκταση αλλά για επέκταση διότι, όπως είναι οφθαλμοφανές, η επέκταση είναι πιο συμφέρουσα για το έθνος από την προέκταση.
    Μας έχουν τρελάνει οι οικονομολόγοι…

  23. sarant said

    21 Ξέρεις κάτι; Δεν ήξερε γαλλικά; Πάντως δεν έχω δει να ακολουθεί κάποιο αγγλικό λογοπαίγνιο

  24. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Όχι, αυτό προσπάθησα να πω, ότι δεν ξέρω κάτι: ό,τι άλλο μετέφρασε, πάντως, ήταν απ’ τα αγγλικά, που σίγουρα τα ήξερε καλά. Για τα γαλλικά (του) ούτε έχω ακούσει ούτε έχω διαβάσει τίποτα.

  25. Θέκλα said

    Πολύ ωραίο και αυτό το άρθρο!

    Άλλες περιπέτειες που δεν έχουν ταξίδι/άλλους λαούς και δεν ξεκινούν οι Ρωμαίοι την πλοκή είναι ο Αγώνας των Αρχηγών και ο Αστερίξ καιη Χύτρα. Αν πιάνουμε ως ταξίδια μόνο αυτά εκτός Γαλατίας, τότε είναι και το Χρυσό Δρεπάνι (εκτός από την Ασπίδα της Αρβέρνης, που μ’αυτήν έχω γελάσει ίσως περισσότερο από ό,τι με κάθε άλλη περιπέτεια του Αστερίξ)

  26. sarant said

    25 Στον Αγώνα των Αρχηγών υπάρχει ρωμαϊκή μηχανορραφία στη μέση. Ναι, το δρεπάνι είναι μια από τις ιστορίες που ταιριάζουν σε αυτό που είχα στο νου μου (το ταξίδι δεν παίζει με τα έθιμα κτλ. άλλων τόπων)

  27. stratosbg said

    Reblogged this on a hairless ape.

  28. Ριβαλντίνιο said

    Πολύ ωραίο ! Πολύ το χάρηκα.

    Και κανένα τραγουδάκι.

    Μια φορά ο Μπαγκςμπάννυ είχε ανακαλύψει ένα ορυχείο καρότων ( σε χώρα γιγάντων).

  29. Σε ένα σημείο υπάρχει κάτι που δεν είναι άμεσα αντιληπτό στην εποχή μας και γι αυτό προσπερνάται σαν απλό αστείο. Στην σκηνή που ο Πανοραμίξ καλεί το χωριό να συγκεντρωθεί για να δοκιμάσει την «οργή των θεών», τους παρατηρούμε όλους να στέκονται σαν να ποζάρουν για αναμνηστική φωτογραφία αλλά σύντομα νιώθουν την «οργή». Υποθέτω είναι ευθεία αναφορά στα πρώτα φλας που χρησιμοποιούσαν θειάφι;

  30. Μήπως σε μια στιγμή αφηρημάδας η μεταφράστρια μπέρδεψε την crécelle με την sarcelle?

  31. φώσφορο, όχι θειάφι

  32. Βλακείες λέω: ούτε θειάφι, ούτε φώσφορο είχαν τα πρώτα φλας, μαγνήσιο είχανε

    http://en.wikipedia.org/wiki/Flash_%28photography%29#Flash-lamp

  33. Θέκλα said

    Στη σελίδα 6, εκεί που οι Γαλάτες μιλάνε για τους θεούς τους, στο επόμενο καρέ το σχόλιο λέει «μερικοί μάλιστα για να ξεχωρίζουν τους θεούς, τους έχουν βάλει αριθμούς! (Η θεά του Σηκουάνα λόγου χάρη έχει τον αριθμό 75)» Εδώ είναι κάποια αναφορά/αστείο που δεν πιάνω;

    Αυτός είναι ένας λόγος που μου αρέσουν πολύ τα άρθρα για τον Αστερίξ, πολλά που δεν τα καταλάβαινα όταν τα διάβαζα μικρή, και φυσικά δεν τα έχω συγκρατήσει, τώρα ξεκαθαρίζονται.

  34. Με τους ταχυδρομικούς κώδικες σχετίζεται.

  35. 32 Α ευχαριστώ!

  36. Θέκλα said

    Ααααααα μάλιστα! Ευχαριστώ πολύ 🙂

  37. Σείστρο:

    Κρόταλα:

    Καρτάλ ( Κρόταλα) από το Ρατζαστάν:

  38. sarant said

    33-35: Πολύ σωστά απάντησε ο Σκύλος!

    29: Ασφαλώς η σκηνή θυμιζει πόζα.

  39. IN said

    Διαβάζω με πολύ προσοχή παράλληλα το Γαλλικό και το Ελληνικό κείμενο και ιδού οι μέχρι τώρα σημειώσεις μου (δεν έχω ολοκληρώσει την ανάγνωση). Δεν διάβασα τα σχόλια, οπότε αν κάτι επαναλαμβάνεται, ζητώ συγγνώμη. Όπως πάντα, οι αριθμοί στην αρχή κάθε σχολίου παραπέμπουν, ο πρώτος, στη σελίδα του Άλμπουμ (αριθμός που φαίνεται στο κάτω μέρος της σελίδας, που ΔΕΝ αντιστοιχεί με τη σελίδα του pdf) και ο δεύτερος στον αριθμό του καρέ στη σελίδα.

    6/2 Η θεά του Σηκουάνα έχει τον αριθμό 75. Ακατανόητο για το μέσο Έλληνα, που δεν ξέρει από Γαλλία, αλλά προφανές για τον κάθε Γάλλο. Στη Γαλλία, οι διάφοροι νομοί έχουν κωδικό και το 75 είναι ο κωδικός του Νομού Σηκουάνα (στον οποίο βρίσκεται το Παρίσι). Ο κωδικός χρησιμοποιείται ευρύτατα, μεταξύ των άλλων και στις πινακίδες των αυτοκινήτων (τα δύο τελευταία ψηφία στο τέλος).
    7/6 Στα Γαλλικά, ο Αστερίξ λέει ότι η «Αμόρα» (μάρκα μουστάρδας) πρέπει να είναι «παράλληλη θεότητα» και ότι πρέπει να κάνουν «έρευνα» (enquête). Μάλλον λογοπαίγνιο με τις έρευνες αγοράς (enquête publicitaire) που χάνεται στα Ελληνικά («να το ερευνήσουμε»). Γίνεται και λογοπαίγνιο με τη Γαλλική έκφραση «« la moutarde lui monte au nez »» = τον πιάνει θυμός, ανυπομονησία
    8/3 Στο Γαλλικό λέει (πιο λογικά) «να μοιράζονται το γάλα και το αγριογούρουνο» (ο μάντης πίνει το γάλα, ο Οβελίξ τρώει όλο το αγριογούρουνο). Se partager le lait στο Γαλλικό και βλέπω στο google ότι υπάρχουν (και ίσως υπήρχαν περισσότερο παλιά, που δεν υπήρχαν υποκατάστατα μητρικού γάλακτος, ψυγεία κλπ.) δίκτυα για να μοιράζονται οι μητέρες το μητρικό τους γάλα με άλλες που δεν είχαν γάλα (ψάξτε partage de lait). Ίσως αναφορά σ’ αυτό.
    9/3 Το φουά γκρα γίνεται, βέβαια, από συκώτι χήνας (ή πάπιας) που την ταΐζουν με το ζόρι (όπως κάνει η κυρία στην αριστερή άκρη της εικόνας), οπότε δεν είναι δύσκολο να μαντέψεις, βλέποντας τις χήνες να τρώνε, ότι θα είναι καλό το φουά γκρα!
    11/1 Στο Γαλλικό κείμενο η Γαλατική θεότητα που επικαλείται ο μάγος είναι η Damona, la génisse (όπου génisse η νεαρή αγελάδα που ακόμη δεν έχει κατεβάσει γάλα). Η Wikipedia μας μαθαίνει ότι το όνομα της σημαίνει «Μεγάλη Αγελάδα» στη γλώσσα των Γαλατών. Στα Ελληνικά γίνεται η «νύμφη Δαιμονα».
    11/1 Η προφητεία του μάγου («μετά τη βροχή θα ξαναγίνει καλός καιρός») είναι συνηθισμένη Γαλλική έκφραση. Την βρίσκω καταχωρημένη και ως παροιμία (après la pluie le beau temps).
    16/2 Στο Γαλλικό ο αρχηγός λέει τους Αστερίξ/Οβελίξ «rigolos » (περισσότερο «αστείους» ή «γελοίους», νομίζω, παρά «παλαβούς» που μεταφράζει ο Ταχτσής).
    17/4 Ένα Γαλλικό σάιτ με σημειώσεις για το άλμπουμ που βρήκα (http://www.mage.fst.uha.fr/asterix/devin/etude.html) λέει ότι το σκίτσο παραπέμπει στην Κοκκινσκουφίτσα.
    17/7 «Ας το Δίαυλο» – Diaule στα Γαλλικά, που είναι είδος φλάουτου (αυτό λέει η Γαλλική υποσημείωση). Γίνεται λογοπαίγνιο με την Γαλλικό επιφώνημα «Flûte » (κατά λέξη «φλάουτο» αλλά κάτι σαν «α στο καλό», «α στο διάολο»). Καλό το μεταφραστικό εύρημα του Ταχτσή, νομίζω.
    18/1 Στα Γαλλικά η προφητεία προς τον ψαρά είναι ότι θα «καλύψει μεγάλες επιφάνειες (grandes surfaces)» με τα ιχθυοπωλεία του και γίνεται λογοπαίγνιο ανάμεσα στην κυριολεκτική έννοια του grandes surfaces και την χρήση αυτής της έκφρασης στα Γαλλικά για πολυκαταστήματα, υπεραγορές και τα τοιαύτα.
    18/2 Στα Γαλλικά τα νομίσματα που μεταφράζει «ασημένια» ο Ταχτσής είναι sesterce (τα οποία αρχικά ήταν, πράγματι, ασημένια, αλλά αργότερα έγιναν χάλκινα) και αυτά που μεταφράζει «χρυσά» είναι Aureus (στο Γαλλικό υπάρχει και υποσημείωση που εξηγεί ότι σημαίνει «χρυσό νόμισμα»). Στα Ελληνικά η υποσημείωση έχει εξαφανιστεί και έχει μείνει λευκό το πλαίσιο. H Wikipedia μας πληροφορεί ότι ο Αύγουστος όρισε την ισοτιμία sesterce/Aureus στο 100 προς 1 (αν και ο Αστερίξ διαδραματίζεται λίγο νωρίτερα, επί Ιουλίου Καίσαρα).
    21/6 « Ένας καλός κυβερνήτης πρέπει να προβλέπει» λέει ο Μοναρχίξ. Στα Γαλλικά Gouverner c’est prévoir, φράση που βλέπω στο Ίντερνετ ότι αποδίδεται στο Γάλλο πολιτικό του ΙΘ΄ αιώνα Émile de Girardin.
    29/5 Το Γαλλικό σάιτ που βρήκα παραπάνω λέει (σωστά, νομίζω) ότι γίνεται λογοπαίγνιο με το όνομα του Δρυΐδη (Ινφορματίξ, δηλ. Πληροφορίξ ή Πληροφορικίξ informatique η πληροφορική στα Γαλλικά) και το καταπληκτικό μέλλον της Πληροφορικής, της επιστήμης του μέλλοντος, τότε που κυκλοφόρησε το άλμπουμ.

    Ελπίζω να επανέλθω αργότερα και με άλλα σχόλια, όταν τελειώσω την ανάγνωση.

  40. Στο τελευταίο καρέ της σελ. 30, ο Αστερίξ πάνω από το λιπόθυμο Οβελίξ λέει «Εμείς δεν κάνουμε λογοπαίγνια αλλά … θάλεγα πως αυτή είναι η μό-λυνση όλων των προβλημάτων μας» το γνωστό παιχνίδι με solution και polution στα αγγλικά.
    Ασε που η αρχή της φράσης μας θυμίζει το νικοκυρέικο κλισέ.

  41. sarant said

    40: Νάσαι καλά, τα περισσότερα απ’ αυτά δεν τα είχα επισημάνει -και μερικά, όπως τον Δίαυλο/Διάβολο ξέχασα να τα βάλω.

  42. Avonidas said

    Καλημέρα.

    «Je lis très bien dans les chiens»

    Αυτό πρέπει να είναι αναφορά στο γνωστό καλαμπούρι του (Γκράουτσο) Μαρξ:

    «Outside of a dog, a book is a man’s best friend. Inside of a dog it’s too dark to read.»

  43. Γς said

    32:

    >Βλακείες λέω: ούτε θειάφι, ούτε φώσφορο είχαν τα πρώτα φλας, μαγνήσιο είχανε

    Και θυμάμαι τις βιοχημικές αντιδράσεις.
    Τι μαγνήσιο ήταν αυτό; Παντού μαγνήσιο κι ιόντα μαγνησίου ως καταλύτης.
    Δεν θυμάστε που θα το βρείτε; Φάτε μια μπανανούλα. Δεν παχαίνει κιόλας

    Μαγνήσιο είχαμε και στην αεροπορία, για μερεμέτια στις ατράκτους. Δεν ήταν σκόνη βέβαια που παίρνει εύκολα φωτιά, αλλά έτσι και το ζέσταινες ικανοποιητικά έβγαζε ένα φανταστικό λευκό χρώμα διαρκείας.

    Ηταν κι εκείνο το μαγνήσιο που μπέρδεψα με το μαγγάνιο, για το καλό σας!

  44. Ο ΝΙκοκύρης αναφέρει ορισμένα μοναδικά χαρακτηριστικά αυτού του τεύχους, αναφέρει και τη φωτογραφία από τα σύγχρονα εργοτάξια της Ντεφάνς αλλά θέλω να εστιάσω στο ότι πρόκειται για τη μοναδική φωτογραφία σε όλη τη σειρά του Αστερίξ. Δεν μπορούσε ο Υντερζό να σχεδιάσει ρεαλιστικά μια σύγχρονη μεγαλούπολη; Φυσικά και μπορούσε, έχει κάνει δεκάδες εξαιρετικές αρχιτεκτονικές αναπαραστάσεις. Αλλά η πλάκα σ’ εκείνο το καρέ κρύβεται στο γελοίο ύφος του χαζοπροφήτη που «βλέπει» αυτό το μέλλον και στον αδυσώπητο ρεαλισμό της φωτογραφίας που το παριστά. Ενώ στο ακριβώς προηγούμενο καρέ ο «προφήτης» είναι συμπαθής και εξυπνούλης και προβλέπει ένα suburban μέλλον πολυτελείας.

  45. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    45: Η μοναδική φωτογραφία; Ε, αυτό δεν το είχα συνειδητοποιήσει!

    Κάτι που διάβασα σε ένα αστεριξολογικό αλλά δεν το έγραψα στο άρθρο: Αυτό το ειδυλλιακό σπίτι στην ίδια σελίδα είναι σκίτσο του σπιτιού του Ουντερζό.

  46. Οπότε, ο Υντερζό κάνει πλάκα με τον μεγαλοαστισμό του; Ωραίος!

    Και μπονουσάκι, όλα τα μέμζ της ντομινατρίξ του κοινοβουλευτικού μας βίου:

    http://luben.tv/politix/50622/

  47. antpap56 said

    «Έτσι είναι, όποιος προβλέπει ευχάριστα πράγματα μάς φαίνεται καλός στη δουλειά του. Αλλά σε λίγο έρχονται οι Γαλάτες, πέφτει το σχετικό ξύλο, και καπάκι καταφθάνει εξαγριωμένος (και ξυλοφορτωμένος) ο απεσταλμένος του Καίσαρα…»
    Καμία σχέση με την τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα–τελείως συμπτωματικά παρεισέφρησε η διαπίστωση αυτή στην κατά τα λοιπά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα παρουσίαση. Btw, κρίμα που οι Γκοσινύ και Υντερζό δεν μας άφησαν κάτι original για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

  48. Νικοκύρη στο 46 και συνδαιτημόνες

    Δηλαδή, ο Υντερζό κάνει ένα εσωτερικό μετακαλαμπούρι: παίρνει ένα πραγματικό σπίτι -το δικό του- και το ζωγραφίζει, παριστώντας το ως μια ουτοπία, μια «Αρκαδία» στην οποία χωράνε όλοι και απόκάτω παίρνει μια πραγματική φωτογραφία και την σηματοδοτεί ως δυστοπία, ένα παραλήρημα καποιανού ημίτρελλου.

    Ε, πόσοι αναγνώστες της εποχής του θα έπιαναν τέτοιο υπονοούμενο; Μόνο ο Γκοσινύ μάλλον, που θα αναγνώριζε το σπίτι!

  49. sarant said

    48: Όχι εντελώς συμπτωματικά.

    49: Μπορεί να σχολιάστηκε από τότε. Εγώ το διάβασα σε βιβλίο, όχι στο νέτι (όπου επίσης υπάρχει η πληροφορία)

    Θα λείψω, ίσως ίσαμε αύριο το πρωί!

  50. IN said

    Ορίστε και η συνέχεια και το τέλος των σημειώσεών μου:

    30/8 Το λογοπαίγνιο με το pollution/solution, που αποδώθηκε πολύ καλά στα Ελληνικά, το επισήμανε ήδη ο Σκύλος στο σχόλιο 41, αλλά πλάκα έχει και ο αυτοσαρκασμός («εμείς δεν κάνουμε ποτέ λογοπαίγινα», όταν τα Αστερίξ είναι γεμάτα).
    33/4 Στα Γαλλικά ο βάρδος τραγουδάει: Ô matrone bleue ô matrone bleue. Το Γαλλικό σάιτ που ανέφερα παραπάνω λέει –σωστά νομίζω- ότι είναι παρωδία του γνωστού τραγουδιού «O Mamy Blue » (Matrone = κατά μία παλιά έννοια, παντρεμένη γυναίκα/μητέρα οικογένειας, αν και στα σύγχρονα Γαλλικά σημαίνει μεγάλη – σε παράστημα ή/και σε ηλικία- γυναίκα). Παρότι το τραγούδι είναι γνωστό και στην Ελλάδα, το λογοπαίγνιο χάνεται εντελώς στη μετάφραση του Ταχτσή.
    34/5 Και πάλι λευκό τετράγωνο στο Ελληνικό. Στο Γαλλικό, εκεί που στο Ελληνικό λέει «λοχίας» λέει Optione και εξηγεί με αστερίσκο «Adjutant » (υπασπιστής ή, ίσως, ανθυπασπιστής θα έλεγα εγώ, παρά λοχίας, αλλά δεν κοίταξα και την αντιστοιχία Ελληνικών – Γαλλικών βαθμών).
    37/5 Ο Ταχτσής, ανεξήγητα, χάνει ένα πολύ ωραίο λογοπαίγνιο που μια χαρά μεταφράζεται και στα Ελληνικά: στα Γαλλικά λέει tu devrais nous penchez un peu plus sur nos problèmes – δηλαδή θα πρέπει να σκύψεις λίγο περισσότερο για να δεις τα (ή πάνω από τα) προβλήματά μας (κάτι που μια χαρά λέγεται και στα Ελληνικά) και ταιριάζει, βέβαια, και κυριολεκτικά και μεταφορικά. Προτιμά ένα άλλο λογοπαίγνιο («δεν πήρες μυρωδιά τι συνέβη;»).
    38/6 Εδώ έχει ένα φοβερό λογοπαίγνιο στα Γαλλικά που, δυστυχώς, δεν αποδίδεται στα Ελληνικά: Η απάντηση στο μαύρο πειρατή («άσε τα μεγάλα λόγια» στα Ελληνικά) στα Γαλλικά είναι laisse tomber tes grands airs που, μεταφορικά, σημαίνει ότι και στα Ελληνικά (άσε τους τους μεγάλους αέρηδες σου να πέσου, δηλ. να χαθούν, κατά λέξη) αλλά το airs προφέρεται όπως και το όνομα του γράμματος r που δεν το προφέρει (το αφήνει να πέσει) ο μαύρος πειρατής. Και αυτό το επισημαίνει το σάιτ που έβαλα παραπάνω.
    39/6, 40/1: Στο Γαλλικό λέει ο Αστερίξ θα του κάνουμε έκπληξη (σουρπρίζ) και στο 40/1, η γυναίκα του Θασεκανονίξ λέει «είναι το πρώτο μου σοπράιζ πάρτι», που ταιριάζει μια χαρά. Στα Ελληνικά το χαλάει χωρίς λόγο ο Ταχτσής, βάζοντας «αιφνιδιάσουμε» στο 39/6, ώστε να μην καταλαβαίνουμε γιατί στο 40/1 η άλλη λέει «τρελαίνομαι για εκπλήξεις». Το σάιτ που έβαλα παραπάνω λέει ότι η η φράση της γυναίκας στο 40/1 παραπέμπει σε τραγούδι μ’ αυτό τον τίτλο (C’est ma première surprise party) της δεκαετίας του 60.
    44/2 Ιδού τι λέει στα Γαλλικά εκεί που στα Ελληνικά μιλάει για «αθυροστομίες»: – Ce n’est pas le moment de Plauter*
    *Allusion à Plaute, poète comique latin, Marivaux de son époque
    Δηλαδή, «δεν είναι στιγμή για να μιλάμε όπως ο Πλαύτος (νομίζω)» και αστερίσκος «αναφορά στον Πλαύτο, λατίνο κωμικό ποιητή, Marivaux της εποχής του.
    Το σάιτ εξηγεί ότι η αναφορά στον Marivaux, θεατρικό συγγραφέα, παραπέμπει στο Γαλλικό ρήμα « marivauder » που σημαίνει «ανταλλάσσω λόγια ντελικάτης ευγένειας» ή κάπως έτσι, γιατί τέτοιους διαλόγους έχουν τα έργα του Marivaux.

  51. Πέπε said

    Ερώτηση:

    Τη λέξη «μπούφλα» την έχει ακούσει κανείς σας ποτέ εκτός Αστερίξ; Δεν καταλαβαίνω γιατί είναι τόσο προσφιλής στους μεταφραστές του (δεν ξέρω σε ποιον ακριβώς μεταφραστή την οφείλουμε), τη στιγμή που η γλώσσα μας είναι τόσο πλούσια σε λεξιλόγιο ξύλου. Μαζί με μερικά αμήχανα αστεία που οφείλονται ακριβώς στη δυσκολία απόδοσης των γαλλικών λογοπαιγνίων, θεωρώ ότι πρόκειται για συμβάσεις τις οποίες οφείλει να αποδεχτεί κανείς προκειμένου να διαβάσει και να απολαύσει Αστερίξ.

  52. Πέπε said

    Πάλι ό,τι θέλουν κάνουν τα href… Το λινκ είναι μόνο στην πρώτη λέξη, «τόσο».

  53. Ριβαλντίνιο said

    @ Πέπε
    Mε έκανες και γέλασα πολύ με το λινκ. 🙂
    Όταν ήμουν μικρότερος την λέξη μπούφλα την χρησιμοποιούσαμε συχνά. «Θα φας καμιά μπούφλα στην μουτσούνα»=»Θα σου κάνω μασάζ περιποιημένο στην μούρη».

    Επίσης τώρα που το θυμίζομαι όταν κάποιος έπεφτε λέγαμε «έφαγε σαβούρα» ή «έφαγε (μια) σούπα».

  54. Κι εγώ τη μπούφλα την άκουγα συχνά απο τη μητέρα μου (Αθηναία, 1923-1990). Τώρα που το σκέφτομαι, δεν την έχω ξανακούσει απο τότε.
    Μήπως ερχόταν στο μυαλό των μεταφραστών λόγω της ηχητικής ομοιότητας με το baffe του πρωτοτύπου;

  55. Γς said

    53:

    Πάλι τα ίδια;
    RTFM!

    Για σένα το έφτιαξα:

    Οδηγίες προς λικνιζομένους

  56. Γς said

    52:

    >Τη λέξη «μπούφλα» την έχει ακούσει κανείς σας ποτέ εκτός Αστερίξ;

    Ελα τώρα.
    Αν εννοείς ότι απ τον Αστερίξ ξεκίνησε:

    μπούφλα [1933] ξανάστροφη, σφαλιάρα

    ατά τον Λιθοξόο

  57. Γς said

    κατά τον Λιθοξόο

  58. quikaras said

    Εγώ με το σειστρο μου ήρθε αυτόματα η λέξη συστριγκλο, που θα έκανε ωραίο λογοπαίγνιο αλλά δεν ξέρω αν σχετίζονται.

  59. sarant said

    Kαλημέρα και από εδώ!

    51: Μπράβο-μπράβο!

    52: Είναι αλήθεια ότι τη μπούφλα τη συνηθίζουν στον Αστερίξ 🙂

    59: Όχι, δεν σχετίζεται το σείστρο με το σύστριγγλο!

  60. Jimakos said

    Επίσης κάποτε είχα διαβάσει οτι ο Μάντης είναι καρικατούρα του Τζέιμς Κόμπερν, χωρίς επίσημη επιβεβαίωση φυσικά.

  61. eltoro80 said

    Σε ένα ελληνικό comic scanning forum που συμμετέχω κι εγω έχουν ανέβει αρκετά από τα τεύχη του Σπανού αν ενδιαφέρεστε και με την άδεια σας μπορει να ανεβει και η δικιά σας δουλειά φαντάζομαι. Αν θέλετε στείλτε μου ένα mail για περισσότερα για να μη σπαμάρω τη συζήτηση!
    Παρεπιπτόντως συγχαρητήρια κι ευχαριστούμε για το πολύ ενδιαφέρον project
    Κυριάκος

  62. sarant said

    62: Σας ευχαριστώ, το μέιλ είναι sarantπαπάκιpt.lu

  63. leonicos said

    πού θυμηθήκατε την μπούφλα;

    ΄’ενας λεξιπενικός/
    .

    Εκτός πλάκας, πραγματικά με δυσκολία την ανέσυρα από τη μνήμη μου.

  64. leonicos said

    @62 Έχω πλήρη τη σειρά (αν μου λείπει ‘ένα τρύχος) της Μικρής Λουλούσ κλπ σε μεγάλο μέγεθος, έκδοση Πεχλιβανίδη, αν σας ενδιαφέρει.

  65. fatsos said

    Το όνομα Σηκωβάρας προφανώς δεν λέει τίποτε στους περισσότερους και νεώτερους.
    Ήταν μια συνηθισμένη φάρσα εκείνης της εποχής. Κάποιος «ξύπνιος» έβρισκε έναν αφελή και τον έστελνε σε κοντινό κατάστημα να ζητήσει τον Σηκωβάρα ή ένα κιλό σηκωβάρα. Ο καταστηματάρχης υποτίθεται ότι σηκωνόταν και βαρούσε τον αφελή…

  66. sarant said

    66: Σωστά, παιδική φάρσα θα λέγαμε ή γονέων προς παιδιά (σαν την αλικόντιση)

  67. παλιοσειρά said

    «εν τη εκτελέσει κινούμενοι της περιπόλου ην ως προς την οποίαν μας είχατε διατάξει όπως προβώμεν, ημείς εξευρήκαμεν εις έν ξέφωτον τον ως ανωτέρω παρόντα υποκείμενον που οι εξηγήσεις του οποίου που μας ξεφούρνισε δεν τις εξετιμήσαμεν ως διόλου πειστικές»

  68. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    65.>>Έχω πλήρη τη σειρά (αν μου λείπει ένα τεύχος) της Μικρής Λουλούς

    Όπως στο θετρικό «Δυο γυναίκες χορεύουν» (δραματική κομεντί)όπου η μια πρωταγωνίστρια είναι παθιασμένη με τα παιδικά κόμικ.Εχει όλα τα τεύχη, πλην ενός.

  69. sarant said

    68 Αυτό από ποιάν έκδοση είναι;

  70. Ο βλαχοκαραβανάς λοχίας μας θυμίζει ορισμένους αγαπημένους μας ενωμοτάρχες

  71. παλιοσειρά said

    Καμία – δουλειά δεν είχα (επαγγελματικά εκτός Ελλάδος) και για να περάσει η ώρα έκανα μια προσπάθεια να το αποδώσω στα χωροφυλακίστικα, μιμούμενος, όσο μπόρεσα, και το ύφος της αγγλικής μετάφρασης. Νομίζω ότι το πρόβλημα και των δύο παλιών μεταφράσεων ήταν ότι δεν άντεχε η ψυχή τους να ασελγήσουν στο συντακτικό. Όμως είναι σαφές ότι αυτό επρεπε να μεταφρασθεί στο ύφος της γνωστής διαταγής του υπενωμοτάρχη Δημητσάνας.

  72. sarant said

    72 Α, εντάξει. Είναι πολύ καλό! Και έχεις δίκιο για τη Δημητσάνα.

    71: Εντύπωσή μου είναι ότι αυτό το έχει φτιάξει ο Σκαμπαρδώνης και το έχει βάλει σ’ ένα βιβλίο του, δεν είναι αυθεντικό.

  73. Πέπε said

    @54: Αυτές τις εκφράσεις (έφαγα μια σούπα/σαβούρα) δε νομίζω ότι θα τις έβαζα στις πεπαλαιωμένες ή παιδικές. Δεν είμαι σίγουρος αν τις έχω ακούσει ή πει πρόσφατα αλλά μου αφήνουν την αίσθηση του σημερινού.

    Μόνο που συχνότερα από σαβούρα λέγαμε (να το, μάλλον τελικά δίκιο έχεις: λέγαμε, όχι λέμε) σαβούρδα. Επίσης, χύμα («έφαγα μια χύμα»).

    @56: Γς, σου ορκίζομαι ότι το έκανα ολόσωστα! Άλλωστε αυτό που έφτιαξες για μένα το έχω κάνει κόνισμα στην επιφάνεια εργασίας μου – χώρια που πλέον το έχω μάθει απέξω.

  74. Πέπε said

    Αστερίξ έχω διαβάσει πολύ περισσότερο από Μαμούθ παρά από Ψαρόπουλο, που την εποχή του την πρόλαβα οριακά. Όμως προτιμούσα τις παλιές μεταφράσεις, και φυσικά το σημείο όπου η σύγκριση είναι εύκολη είναι τα ονόματα: ήμουν πάντα υπέρ του Μοναρχίξ και κατά του Μαζεστίξ, κλπ..
    Μετά, κάποια στιγμή, μ’ έπιασαν οι ανασφάλειες: είμαι τόσο συντηρητικός και κολλημένος ώστε αυτό που πρωτοέμαθα να μη δέχομαι να το αλλάξω με τίποτε; (Πόσο μάλλον που το ίδιο ισχύει και για τον Μικρό Νικόλα: τι πάει να πει Ζοφρουά, Γκοφρουά τον λέγανε τον άνθρωπο ανέκαθεν! Κι ας ξέρουμε να διαβάζουμε γαλλικά κι ας είναι Ζοφρουά η σωστή προφορά.)
    Διάβασα όμως τον Αστερίξ και το Μάγο του Ζαχαρόπουλου που ανέβασε ο Νίκος, και διαπιστώνω για πρώτη φορά ότι το σκυλάκι το λέγανε Κατρουλίξ στον Ψαρόπουλο και, άρα, Ιντεφίξ στη Μαμούθ. Ανέκαθεν προτιμούσα το Ιντεφίξ, έτσι τον έχω στο μυαλό μου, αλλά δεν είχα κάτσει ποτέ να ψάξω ποιος έβγαλε το κάθε όνομα. Τώρα που αυτό ξεκαθάρισε, συχάσαν και οι εσωτερικές μου αμφιβολίες: δεν προτιμούσα τον Ψαρόπουλο επειδή αυτόν πρωτοέμαθα, αλλά επειδή τα περισσότερα (πλην Κατρουλίξ) που έγραφε ήταν πιο του γούστου μου!

  75. Πέπε said

    Να προσθέσω και μερικές παρατηρήσεις επ’ αφορμή του βλάχου λοχία:

    Καταρχήν, χαίρομαι και ανακουφίζομαι μαθαίνοντας ότι υπάρχουν Γάλλοι που δεν ξέρουν να χρησιμοποιήσουν σωστά το dont.

    Όμως, βρίσκω απαράδεκτο ότι υπάρχουν Έλληνες, και δη κοτζάμ Κώστας Ταχτσής (αλλά, νομίζω, και όλοι όσοι μετέφρασαν Αστερίξ – και πολλοί άλλοι άλλωστε) που έχουν τόσο συγκεχυμένη και λάθος εντύπωση για τη «βλάχικη» προφορά: για όνομα του θεού, δεν κόβεται όποιο φωνήεν να ‘ναι! Τι πα’ να πει «μασκ’ράς»;
    Υπάρχουν δύο βασικοί και απλοί κανόνες: (α) τα άτονα ε και ο προφέρονται ι και ου αντίστοιχα (β) τα άτονα ι και ου [της κοινής νεοελληνικής, πριν τις αλλαγές του (α)] κόβονται.
    Στην πράξη το πράγμα περιπλέκεται, γιατί όταν μαζευτούν πολλά ι ή ου δεν μπορούν να κοπούν όλα, και ο μη φυσικός ομιλητής δεν μπορεί να είναι σίγουρος ποια φεύγουν και ποια μένουν, και εκεί θα δικαιολογούσα να γίνει και κάνα λάθος. Αλλά όχι μασκ’ράς!!!!!!

  76. sarant said

    75: Πέπε, μια διευκρίνιση. Ο Κατρουλίξ είναι πατέντα Ταχτσή που δεν άρεσε. Μόλις έφυγε ο Ταχτσής, στο τρίτο κιόλας τεύχος του Ψαρόπουλου αν δεν κάνω λάθος, αναφέρεται Ιντεφίξ με υποσημείωση «Μεγάλωσε και δεν θέλει να τον λένε πια Κατρουλίξ»

  77. Emphyrio said

    Πετιμπονουμ, μολυσμενος αερας, μαλαρια, να και μια αρια απο την Πετιμπον: https://www.youtube.com/watch?v=CodvdRTX8zo (τι φωνη, τι παρουσια).

    (Γιατρε μου, πρεπει να το κοιταξω καποτε αυτο το free association ή να το αφησω να πεσει;)

  78. sarant said

    Ωραίοι συνειρμοί!

  79. IN said

    76: Α, μπράβο, πολύ σωστή παρατήρηση αυτή για τη «βλάχικη» προφορά. Επειδή και ημείς ομιλώμεν ιδίωμα που κόβει τα φωνήεντα, γνωρίζομεν καλώς ότι δεν είναι τυχαίο το κόψιμο, υπάρχουν κανόνες. Αλλά αυτό δεν αφορά μόνον τους μεταφραστές του Αστερίξ, είναι γενικότερο πρόβλημα.

  80. Mpelalidiko said

    Στην «Μεγάλη Τάφρο» (τραγικά επίκαιρο στο θέμα του) η δράση πυροδοτείται από τον γαλάτη Βιτριολίξ, που προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τους ρωμαίους για να προωθήσει το στόχο του.

  81. Mpelalidiko said

    (Συγνώμη για το διπλό πόστ) Άλλα τεύχη που η δράση ΔΕΝ ξεκινάει 1) με ταξίδι ή 2) με σχέδιο των ρωμαίων:

    Δάφνες του Καίσαρα = ο Μοναρχίξ/Μάζεστιξ βάζει πιωμένος ένα στοίχημα με τον ενοχλητικό κουνιάδο του.
    Δώρο του Καίσαρα = ο Καίσαρας για πλάκα έδωσε σε έναν τραγικό λεγεωνάριο δώρο τον τίτλο του χωριού και αυτός τον αντάλλαξε με κρασί- από εκεί και πέρα ό,τι γίνεται είναι καθαρά από την πλευρά των γαλατών

    και όπως αναφέρθηκε προηγουμένως

    Αστερίξ και η χύτρα = (spoiler) γαλάτης αρχηγός ο οποίος προκειμένου να γλιτώσει τους φόρους στήνει ολόκληρη πλεκτάνη

  82. Emphyrio said

    Κοιτωντας πουρνο-πουρνο την Wikipédia ειδα στις νεκρολογιες τον https://fr.wikipedia.org/wiki/G%C3%A9rard_Calvi. Φαινοταν γνωστος, και οντως – ειχε γραψει (μεσα στα πολλα αλλα του) μουσικη για ταινιες του Astérix.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: