Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο κορβανάς κι ο Κουρμπανάς

Posted by sarant στο 5 Μαρτίου, 2015


Ο κορβανάς είναι μια λέξη που ακούγεται συχνά όποτε γίνεται λόγος για το δημόσιο ταμείο, το ταμείο που είναι μείον όπως το θέλει το έμμετρο ευφυολόγημα. Τις προάλλες, ας πούμε, ο Πάνος Θεοδωρίδης έγραφε: Το ποσό που κατ’ εκτίμηση θα χρειαστεί ο κορβανάς για να καλύψει άμεσες ανάγκες, μοιάζει άπιαστο και μπερδεμένο. Ακούσαμε από 2 έως και πάνω από 40 δισεκατομμύρια.

Ωστόσο, συνήθως η λέξη συνοδεύεται από επίθετο, συνήθως κρατικός («ο κρατικός κορβανάς είναι άδειος«) ή δημόσιος («θα ωφεληθούν τόσο οι εισοδηματίες όσο και ο δημόσιος κορβανάς«), σπανιότερα οικογενειακός («ο οικογενειακός κορβανάς είναι άδειος«) ή από άλλον προσδιορισμό («πιο σφιχτός ο κορβανάς του νέου ΕΣΠΑ«).

Πράγματι, ο κορβανάς είναι το ταμείο, αλλά, σχεδόν πάντα, όχι οποιοδήποτε ταμείο. Στη μεγάλη πλειοψηφία των χρήσεων, ο κορβανάς χρησιμοποιείται για τα ταμεία του κράτους, ή έστω για κάποιο κοινό ταμείο -δεν νομίζω ότι θα το έλεγε, ας πούμε, ένας επιχειρηματίας για το ταμείο της επιχείρησής του. Ούτε νομίζω πως το λέμε ποτέ (κι ας επιμένει το λεξικό Μπαμπινιώτη) για «τον χώρο, το κιβώτιο, όπου φυλάσσονται χρήματα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα», δηλαδή για ένα απτό, υλικό, συγκεκριμένο αντικείμενο -δεν θα λέγαμε «Άνοιξε τον κορβανά και βάλε μέσα την είσπραξη». Όχι, λέμε θησαυροφυλάκιο, κάσα, θυρίδα.

Το Χρηστικό Λεξικό επισημαίνει ότι ο όρος είναι λαϊκός και συχνά χρησιμοποιείται ειρωνικά, μια επισήμανση που τα άλλα λεξικά δεν την κάνουν, αλλά μπορεί και να ισχύει σε κάποιες περιπτώσεις. Πάντως, δεν είναι επίσημη, θεσμική λέξη, αν και μπορεί να εμφανιστεί και σε κείμενα επισημότερου ύφους π.χ. απ’ ό,τι ο μπεζαχτάς, που έχει περίπου την ίδια σημασία (αλλά ο μπεζαχτάς είναι κυρίως το ταμείο μαγαζάτορα, ενώ επίσης έχει φτάσει να σημαίνει και τα λεφτά, το μεγάλο χρηματικό ποσό).

Ο μπεζαχτάς είναι τούρκικης προέλευσης -μήπως κι ο κορβανάς; Γιατί, για τρισχιλιετής ελληνικός δεν ακούγεται.

Τρισχιλιετής όχι, αλλά τα δυο χιλιάδες χρόνια τα πλησιάζει. Ο κορβανάς είναι λέξη των Ευαγγελίων, εβραϊσμός θα λέγαμε. Πιο σωστά, απαντά μία και μόνη φορά στην Καινή Διαθήκη, στο κατά Ματθαίον, εκεί που οι αρχιερείς, μετά τη μεταμέλεια του Ιούδα που τους επιστρέφει τα τριάντα αργύρια, βρέθηκαν με πρωτογενές πλεόνασμα αλλά δεν μπορούσαν να δεχτούν τα χρήματα αυτά στο παγκάρι, στο θησαυροφυλάκιο του ναού, επειδή ήταν μιαρά: Οὐκ ἔξεστιν βαλεῖν αὐτὰ εἰς τὸν κορβανᾶν͵ ἐπεὶ τιμὴ αἵματός ἐστιν. (Ματθ. 27.6).

Ο κορβανάς του Ευαγγελίου αποδίδει το εβραϊκό qorban, που η πρώτη του σημασία είναι «προσφορά, δώρο». Άλλη μια φορά στα Ευαγγέλια, στο κατά Μάρκον, παρουσιάζεται η εβραϊκή λέξη μεταγραμμένη: Εὰν εἴπῃ ἄνθρωπος τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί͵ Κορβᾶν͵ ὅ ἐστιν͵ Δῶρον͵ ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς (Μάρκ. 7.11). Η εβραϊκή λέξη εμφανίζεται πολλές φορές στην Παλαιά Διαθήκη, και από τους Εβδομήκοντα αποδίδεται δώρον, θυσία ή προσφορά. Ανάγεται στην τριγράμματη ρίζα q-r-b, που βρίσκω πως σημαίνει «κοντά, βρίσκομαι κοντά σε κάποιον» -άρα το δώρο και η προσφορά φέρνουν τον προσφέροντα κοντύτερα στον αποδέκτη.

Χάρη σε αυτή τη μία και μοναδική αναφορά, που όμως τυχαίνει σε σημαδιακό σημείο των Ευαγγελίων, ο κορβανάς μπήκε στη γλώσσα μας, καθώς ακουγόταν στην εκκλησία στις λειτουργίες της Μεγαλοβδομάδας. Γι’ αυτό και η διάδοσή του είναι λαϊκή μάλλον παρά λόγια. Κι άλλες λέξεις εβραικής προέλευσης έχουν μπει στη γλώσσα μας από τη Βίβλο -ίσως αξίζει κάποτε ένα άρθρο, αλλά προς το παρόν δείτε το νήμα της Λεξιλογίας.

Εγώ παλιά όποτε άκουγα «κορβανάς» γέλαγα από μέσα μου, γιατί θυμόμουν τον Νίκο Κουρμπανά, τον αμυντικό της Παναχαϊκής και του Παναθηναϊκού (τώρα είναι προπονητής). Ωστόσο, ο κορβανάς και ο Κουρμπανάς κατά κάποιον τρόπο συνδέονται, εννοώ ετυμολογικά.

Είναι απλό. Ο Κουρμπανάς κατά πάσα πιθανότητα ετυμολογείται από το κουρμπάνι. Είναι δε κουρμπάνι το ζώο που προσφέρεται σαν σφάγιο σε θυσία, και κουρμπάν μπαϊράμι είναι η μεγάλη οθωμανική γιορτή, όπου θυσιάζουν και ζώα -αλλά κουρμπάνι λέγεται και το ζώο που θυσιάζεται στα μεγάλα (χριστιανικά πια) πανηγύρια, ενώ κουρμπάνια λέγονται και οι πλειστηριασμοί για την αγορά του ζώου αυτού. Κατ’ επέκταση και τα πανηγύρια αυτά λέγονται κουρμπάνια, όπως το ονομαστό πανηγύρι του ταύρου, στην Αγία Παρασκευή της Λέσβου. Από εκεί πρέπει να έχει βγει και η κουρμπανιά, η λέξη που χρησιμοποιείται στο λάχνισμα, όταν «τα βγάζουν» τα παιδιά στα παιχνίδια τους.

Το κουρμπάνι είναι το τουρκικό kurban και το αραβικό guraban, αλλά η απώτερη προέλευσή του είναι η σημιτική ρίζα q-r-b, που απ’ αυτήν προέρχεται και ο κορβανάς. Άρα, ο Κουρμπανάς είναι ανιψάκι ετυμολογικό του κορβανά!

 

ΥΓ Καθώς έγραφα το άρθρο, άρχισε να μου δημιουργείται η φριχτή υποψία ότι αυτά τα έχουμε ξανασυζητήσει. Είχα και δεν είχα δίκιο, διότι ναι μεν τα έχουμε κουβεντιάσει (όχι όμως όλα), αλλά σε σχόλια ενός περυσινού πασχαλινού άρθρου, που ελπίζω να μην το θυμάστε όλοι.

92 Σχόλια to “Ο κορβανάς κι ο Κουρμπανάς”

  1. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Ο Κουρμπανάς είναι προπονητής της Μαύρης Θύελλας και ο Γεωργούντζος παθαίνει εγκεφαλικό. 😆

  2. Παναγιώτης Κ. said

    Έκφραση που λεγόταν παλαιότερα στην Ήπειρο (Κόνιτσα) από τις γυναίκες στα παιδιά ως έκφραση αγάπης.
    «Να σου γίνω κουρμπάνι».
    Πολύ αργότερα έμαθα ότι σημαίνει να θυσιαστώ για σένα. Συγκεκριμένα, όταν πρωτοδιάβασα για την ομώνυμη τελετή στη Θράκη από τους μουσουλμάνους.

  3. Γς said

    Καλημέρα

    >κουρμπάν μπαϊράμι είναι η μεγάλη οθωμανική γιορτή, όπου θυσιάζουν και ζώα

    Ο Βόσπορος που γεμίζει αίμα απ το κουρμπάνι

  4. Καλημέρα! Όπως διάβαζα πήγα κι εγώ να πω τη σοφία μου για το κουρμπάνι, αλλά βέβαια θα ερχόμουν δεύτερος (τρίτος, αν υπολογίσουμε και τον Κορνήλιο πέρσυ που το πρωτοπρόσεξε!)

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2: Την έκφρ. την έχει και ο Παπαδιαμάντης στους Χαλασοχώρηδες: «Για το χατίρι σου, κουμπάρε, κουρμπάνι γίνομαι»

  6. Dimitrios Raptakis said

    Και στο τραγούδι του Πάνου Τούντα, στον Μπαμπαγιαννακάκη, συναντάμε το κουρμπάν, συνοδευτικό του β΄ και δ΄στίχου των κουπλέ.

    Ωρε αυτόν τον βλάμη π’ αγαπάς, Λούλα μου, κορούλα μου/
    ωρε πες του να μεταλάβει ναι λελε κουρμπάν/
    ωρέ μια Κεριακή ξημέρωμα, Λούλα μου, μανούλα μου/
    ωρε δύο πιστολιές θα λάβει, ναι λελε κουρμπάν.

  7. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρες !
    (@ 2) Μπράβο,κι εγώ το»κουρπάνι» το θυμάμαι ως Ποντιακή λέξη αγάπης,από τη γιαγιά μου, «Κουρπάνι», «κουρπά’ σ’ εσέ» κλπ. Βέβαια εγώ χωρίς το «μ» το άκουγα, αλλά δεν παίρνω όρκο ότι είναι έτσι, αφού η γιαγιά απλοποιούσε τα δίψηφα σύμφωνα («παστούνι», «πάλα» κλπ., το αντίθετο των Θεσσαλλονικιών, με τον ΜΠΑΟΚ και τη γκ@#λα.).

    Τώρα, τον κορβανά εγώ πρωτοξεκίνησα να τον ακούω σαν απλό ταμείο, σαν κουμπαρά, σαν «συρτάρι», και μετά άρχισε η «επίσημη» έκφραση των δελτίων, «ο κρατικός κορβανάς». Άρα μάλλον πρέπει να είναι πιο γενικός όρος, βάσει του πλεονασμού.

  8. Alexis said

    Καλημέρα.
    Ωραίο θέμα!
    Στο Ξηρόμερο χρησιμοποιούν και τη λέξη «κατζέλο» ως συνώνυμο του ταμείου.
    Δανεισμένη από τη γειτονική Λευκάδα και τα Επτάνησα, και ιταλικής προέλευσης προφανώς, στην κυριολεξία σημαίνει το μικρό συρτάρι, αλλά έχει φτάσει να σημαίνει αποκλειστικά σχεδόν το συρτάρι όπου φυλάσσονται τα χρήματα, άρα ταμείο (μαγαζιού συνήθως, ή οικογενειακό).

    Οι Επτανήσιοι πάντως τη χρησιμοποιούν με την ευρύτερη σημασία του συρταριού ή του μικρού ντουλαπιού, όπως π.χ. εδώ.

  9. Alexis said

    #7: Πω, πω Πάνο τι μου θύμισες τώρα!!!
    Και η δική μου γιαγιά (Πόντια επίσης) απλοποιούσε τα δίψηφα: «παστούνι», «πάλα», «πάσκετ» κλπ
    Κλασικό της: «ο Κάλης παίζει πάσκετ» (δεκαετία του ’80 γαρ…) 🙂
    Μου τη θύμισες πολύ χαρακτηριστικά τη συχωρεμένη…

  10. Πάνος με πεζά said

    @ 9 : Αν γινόταν, θα έλεγα ότι είχαμε την ίδια γιαγιά ! 🙂 «Τουλάπι, πετό (μπετόν), σόπα (σόμπα)», κι ένα σωρό άλλα, ων ουκ έστι αριθμός !
    Είναι χρόνια που αναπαύεται όπως έλεγε εκείνη «εις τας αιωνίους Μονάς»…

  11. sarant said

    7-9-10: Αυτή την αποηχηροποίηση (άλατις!) την συνηθίζουν ορισμένοι Πόντιοι, νομίζω όμως όχι όλοι. Είχα έναν σειρά στο στρατό, που μου έκανε εντύπωση διότι έλεγε «το πατέρα μου» (και όχι τομπατέρα μου), «το κώλο» κτλ.

    Υπάρχει και το πείραγμα για τις Πλε παταρίες Πέρεκ.

  12. Alexis said

    #10: «σόπα», ναι, all time classic!!! 😀

    Η δική μου πέθανε το 2003 πλήρης ημερών (92) έχοντας ζήσει μία σχεδόν μυθιστοτηματική ζωή.
    Γεννημένη στη Σεβάστεια του Πόντου το 1911, ξεριζωμός, προσφυγιά, εγκατάσταση σε χωριό της Θεσσαλονίκης, δεύτερη «προσφυγιά» στη διάρκεια της κατοχής και εγκατάσταση στο Λαγκαδά, όπου και ρίζωσε τελικά…

  13. Alexis said

    …θρυλικό και το «Πάπης» =Μπάμπης !

  14. Πάνος με πεζά said

    @ 12 : Αν σου πώ ότι η δικιά μου στην Κατοχή, έκοβε ξύλα από το δάσος, και τα κατέβαζε με ένα καρότσι από την Πεντέλη στους Αμπελοκήπους (με τα πόδια, φυσικά), δυό φορές τη μέρα, για να τα πουλήσει…
    Κι εμάς μαυρίζει η ζωή μας επειδή δεν κατεβαίνει ένα application…

  15. Μαρία said

    > Από εκεί πρέπει να έχει βγει και η κουρμπανιά
    κουμπανιά χωρίς Ρ και νομίζω οτι σχετίζεται με την κομπανία

  16. Γς said

    14:
    Ας πούμε 10 χιλιόμετρα [που είναι πολύ παρα πάνω]. Δεν θέλεις, σέρνοντας καροτσάκι με ξύλα, τρεις ώρες;
    Το κόψιμο των ξύλων, η πώληση; Δυο μεροκάματα γεμάτα

    Κι ήταν κι ο άντρας εκεινής που έκανε το ίδιο με τα δέντρα του Υμηττού.
    Και πηγαίνοντας στο σπίτι του μια μέρα βρίσκει το τραπέζι στρωμένο με όλα τα καλά.

    -Ρε γυναίκα πως έγινε αυτό; Εδώ πεθαίνουν στο δρόμο απ την πείνα;
    -Να μωρέ, με είδαν η Γερμανοί που κρατούσα και το μωρό και μου έδωσαν κάτι παρα πάνω απ ότι έλεγε το δελτίο.

    Γυρίζει και όπως καθόταν στο μαγκάλι μ ανοιχτά τα πόδια της λέει:

    -Οκ. Δεν κάνεις πιο πέρα όμως μην μας καεί το δελτίο και πεθάνουμε και μεις απ την πείνα.

  17. sarant said

    15 Κουμπανιά; Δεν τόχω ξανακούσει, τι λένε οι άλλοι;

  18. spatholouro said

    Κουμπανιά, δεν νομίζω. Εγώ ξέρω κουμπανία=κομπανία

  19. Ξεχνάτε, παιδιά.
    https://sarantakos.wordpress.com/2014/04/17/megalobdomada/#comment-213294 και εξής.

  20. Μαρία said

    17
    π.χ. http://users.sch.gr/grfilip/games/games/game_41.htm

    ΠΑΙΧΝΙ∆ΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

    ΓΙΑ ΧΩΡΙΣΜΟ ΟΜΑ∆ΩΝ:

    Με συνθηµατικές λέξεις: Ο συντονιστής καλεί καθέναν στα κρυφά (στο αυτί) τι προτιµά, τον ήλιο ή το φεγγάρι, τον ουρανό ή την γη…και στέλνει το κάθε παιδί στην µία ή άλλη οµάδα.

    Κουµπανιά: Όλοι οι µαθητές σχηµατίζουν έναν κύκλο. Λέγοντας όλοι µαζί ταυτόχρονα «κουµπανιά» γυρίζουν κυκλικά το ένα χέρι τους από τον ώµο και στο τέλος της λέξης, κατεβάζουν όλοι µαζί ταυτόχρονα το χέρι τους έχοντας την παλάµη στραµµένη προς τα πάνω (µαύρο) ή προς τα κάτω (άσπρο). Όσοι είναι µειοψηφία βγαίνουν αποτελώντας την µία οµάδα. Η διαδικασία συνεχίζεται έως ότου σχηµατιστούν
    ισάριθµες οµάδες. http://edunea.gr/~villasin/neoedunea/2012-12-06-17-50-27/25543-2014-11-24-18-46-36.html

  21. Μαρία said

    19
    Και δεν πέρασε ούτε χρόνος!

  22. sarant said

    21 Εγώ χτες το είχα δει αλλά δεν πρόσεξα τη δική σου ένσταση.

  23. spatholouro said

    Βρε για κοίτα:

    κουμπανία ή κουμπανιά , Ομάδα, παρέα, νέων που οργανώνουν μια συνάντηση για χορό και χορεύουν μαζί με δικές τους κοπέλες, στη Χίο.(Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Χορού , Ευρετήριο : E-73844)
    -[Κανελλάκης 1890, 193] Χίος: Κατά τας απόκρεως γίνονται αι λεγόμεναι κουμπανιαίς εκ νέων οι οποίοι εκλέγουσι τον πρώτον αυτών, ον πρωτοπαλλήκαρον ονομάζουσιν. Εκαστος τούτων δέον να έχη ή αδελφήν, ή ερωμένην, ή εξαδέλφην δια να την χορεύουν οι κουμπανιάτορες αυτού, αι νέαι τούτων συνέρχονται εν τινι οικία δια να τας χορεύωσιν η κουμπανία, ως όργανα δ’ αυτών έχουσι το παγιαύλι και το τουμπί ή και την τσαμπούνα, δι ων χορεύουσι τον Συρτόν, Τρίπατον, Ζερβόδεξον και άλλους. Χορεύονται κυρίως ο Σμικτός, ο Διπλός και ο Δετός εν τη πλατεία του χωρίου, ένθα σχηματίζονται διάφοροι όμιλοι των κουμπανιών και των νεανίδων τας οποίας εκάστη κουμπανία έχει, και εκεί κρατούμενοι ή μάλλον προσδενόμενοι δια των χειρών χορεύουσι κυκλικώς, οτέ μεν σμικρύνοντες δια προσεγγίσεως νέων τε και νεανίδων αυτόν, οτέ δε μεγεθύνοντες δι οπισθοδρομήσεως. Πάσα νέα συμμετέχουσα του χορού οφείλει να κάμη κολλήκιον προς την κουμπανιάν άνω των δύο οκάδων, επίτηδες κατασκευαζόμενον υπό της μητρός αυτής, να δώση μίαν όρνιθα και εν γαλόνιον οίνου. Ταύτα η κουμπανία συνάγει η ιδία περιερχομένη τας οικίας των νεανίδων εκείνων όσαι έλαβον μέρος εις τους χορούς, και δια των οργάνων μεταβαίνουσιν εις αυτάς, κάτωθεν δ’ εκάστης παιανίζουσι και άδουσι διάφορα ‘παινετικά τραγούδια. Μετά παρέλευσιν δε λεπτών τινων η μήτηρ προσφέρει τα μνημονευθέντα, και το μεν κολλήκιον διαπερώσι δια κονταρίου όπερ φέρει είς των της κουμπανίας, εφ’ ου δένει και έν μανδήλιον ή τσερβέν αυτή η μήτηρ, τα δε άλλα στέλλονται εις οικίαν ωρισμένην ένθα συνέρχονται και ευωχούνται.

  24. Γς said

    Απ το περυσινό:

    https://sarantakos.wordpress.com/2014/04/17/megalobdomada/#comment-213330

  25. Γς said

    Καθάρισαν λέει οι γείτονες με το ΔΝΤ

    http://www.skai.gr/news/finance/article/276499/i-pgdm-exoflise-proora-ola-ta-hrei-tis-sto-dd/

    κι εμείς ακόμα δεν λύσαμε το πρόβλημα της ονομασίας της Fyrom.
    Αντ αυτού έχουμε νέο όνομα [για εσωτερική χρήση].
    Former κι αυτό. FT [Former Troika]

  26. # 15,17,18

    Μάλλον το μπερδεύεις με το κουμπάνιες= προμήθειες που χρησιμοποιεί ο Παπαδια-μάντης στον χριστό στο κάστρο 9εκτός αν το θυμάμαι από μεταγλώτισση του κειμένου

  27. # 26
    το τσεκάρησα το χρησιμοποιεί ο Τ.Τσέλος στο μεταγλωττισμένο κείμενο του Π»διαμάντη.
    Γενικά η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι η γλώσσα των ψαράδων στις Τζιτζιφιές και στα γύρω

  28. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    15-17 – Εμείς πάντως στο Ν. Ψυχικό, τέλη 60 μέχρι και το 75-76 που παίζαμε κρυφτό, μπιγκόκρυφτο, κυνηγητό, ή πρωτελιά, για να βγεί ποιός θα τα φυλάει, κορμπανιά θυμάμαι οτι λέγαμε, ούτε κουρμπανιά, ούτε κουμπανιά, χωρίς να ξέρουμε βέβαια τι σημαίνει, κι απο πού βγήκε.

  29. # 28

    σωστά το λες Λάμπρο, κορμπανιά και παιζότανε για να γίνει κλήρωση μεταξύ τριών με το πάνω ή κάτω μέρος της παλάμης.
    στη συνέχεια γινότανε κλήρωση μεταξύ των δύο χαμένων που λεγότανε (και ήτανε) με του βοηθού το χέρι κε-ρδί-ζει

  30. 20,
    Το κουμπανιά μπορεί να το λένε σε κάποιες περιοχές, αλλά μπορεί και να είναι λέξη χτενισμένη από δάσκαλο.
    Κουρρρμπανιά το λέγαμε και παιζόταν όπως το περγράφουν τα βιβλία, όλα τα χέρια μαζί κλπ, όπως το Η πλειο-ψηφία κέερ-δίι-ζει.

    Άρα, μπορεί και από το κουρμπάνι.Κάποια πρόβατα τη γλυτώνανε και κάποιο στο τέλος θυσιαζόταν, ή κάτι τέτοιο. Και γιατί όχι , όπως το λέει ο Νικοκύρης, πλειστηριασμός (από την ανάποδη), που αποχωρούν λίγοι λίγοι και στο τέλος μένει ένας.

    Τώρα στα το λένε και σαν συνηθισμένο λάχνισμα, όπως το αμπεμπαμπλόμ:

    Κουρμπανιά
    Πέθαν’ η Μανιά
    Πήγαν να τη θάψουν
    και βγήκε ζουντανιά.

  31. Εννοώ βεβαίως κορρρμπανιά με ο.

  32. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    29 – με του βοηθού το χέρι «και του δράκου το μαχαίρι» κε-ρδί-ζει. Συνεχίζονται άραγε αυτά; Μέχρι πρίν 8-10 χρόνια πάντως, οι κόρες μου έλεγαν κάτι παρόμοια στο σχολείο και στην γειτονιά, αλλά απο τότε έχει αλλάξει πάρα πολύ η παιδική κοινωνία, τα πρωτάκια είναι με τάμπλετ στα χέρια, όσο για παιχνίδι στην γειτονιά, είναι είδος προς εξαφάνιση, κυριαρχούν τα on line παιχνίδια και το FB, οι ενεργοί εκπαιδευτικοί ίσως ξέρουν.

  33. sarant said

    28: Μπιγκόκρυφτο;

    Του δράκου το μαχαίρι λέγαμε κι εμείς, ή «με σπαθί και με μαχαίρι»

  34. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Στην αλλαξοκαιριά να ψάχνεις γεφύρωμα
    Active Member 2011
    Ένα μασάλι σαν ματόχαντρο βαλμένο,
    μια ματσαράγκα για να γιομίσει ο κορβανάς,
    μια γαλιφιά σ’ αφεντικό δασκαλεμένο,
    αλληλόχρεος κορδωμένος φουκαράς.

  35. Πάνος με πεζά said

    Με του βοηθού το χέρι, και του δράκου το μαχαίρι, μια γαϊδούρα υποφέρει από πυρε-ΤΟ ! (αυτό το πρόλαβα)

    Ο μαριάμ μαριάμ μαριάμ, σι ντο ρε μι μακαρό μακαρό, λέο λέο πι πι πι, λέο λέο πι πι πι, one two three (αυτό δεν το πρόλαβα).

  36. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    -η κουμπάνια
    Στο υπόγειο κελάρι ή στην αποθήκη, οι νοικοκυραίοι φύλαγαν την πλούσια κουμπάνια τους, ιδίως για τους χειμερινούς μήνες
    -κουρμπάνια (και κορμπάνια)
    Κουρμπάνι στο Μανταμάδο,την Κυριακή των Μυροφόρων,μετά το Πάσχα
    Κουρμπάνι (και κορμπάνι αναφέρεται κάπου μέσα στο λίκνο) γίνεται και εδώ στην Αττική στη γιορτή των Αποστόλων στα Σπάτα.
    Σχετικό το κιν/κό ντοκιμαντέρ της Αλίντας Δημητρίου «Σπάτα, το στιφάδο του Αγίου Πέτρου»

  37. Ηλεφούφουτος said

    17 Στη γειτονιά μου: κοοορ-μπααα-νιά, παραπαπάμ παμ παμ

  38. Γς said

    32:

    >έχει αλλάξει πάρα πολύ η παιδική κοινωνία, τα πρωτάκια είναι με τάμπλετ στα χέρια

    Ποια πρωτάκια;
    Παιδικό καροτσάκι με τον πονηρούλη πιτσιρικά κοντά στην έξοδο του σουπερμάρκετ και με το που μπήκα στάθηκα και έκανα χάζι.

    Μόνο η πιπίλα του έλειπε κι όμως ήταν λαλίστατος. Από το «πως σε λένε;» φτάσαμε στο «που’νε η μάνα σου ρε;». Και να κι η μάνα του. Και τι μαμά; Μανούλι. Γέλαγε.

    Επαθα. Και για να παρατείνω κάπως το χαλβάδιασμα τον ρώτησα για κάτι που κρατούσε μέσα σε μια θήκη:

    -Κι αυτό τι είναι;
    -Τάμπλετ, δεν βλέπεις;

    -Και μην την πέφτεις στη μάνα μου. Θα μπορούσε να μου είχε πει.

  39. 21, …Και δεν πέρασε ούτε χρόνος!…

    Μού θυμίζει έναν παλιό συνάδελφο που μού ΄λεγε:
    «My memory is excellent, but very short!»

  40. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Ο Μπεζαχτάς, Σπύρος Ζαγοραίος
    Όσο πολύ κι αν σ αγαπώ
    το μοναστήρι είναι φτωχό
    γιατί ο δρόμος που τραβάς
    δεν αγαντάρει ο μπεζαχτάς

  41. Βασίλης Ορφανός said

    Το ΛΚΝ ετυμολογεί τη λέξη μπεζαχτάς από το τουρκ. bezahta. Ομοίως ο Μπαμπινιώτης (ΕΛΝΕΓ) και το Χρηστικό της Ακαδημίας Αθηνών. Δεν μπόρεσα να εντοπίσω αυτήν τη λέξη σε τουρκικά λεξικά, σύγχρονα ή παλαιότερα, ούτε ως διαλεκτική. Κατά τη γνώμη μου ο μπεζαχτάς είναι φωνητική παραφθορά της λ. μπεσταχτάς ‘πρόχειρο χρηματοκιβώτιο, το συρτάρι του πάγκου του μαγαζιού’. Ο Βυζάντιος είχε τη λ. αυτή στις εκφυλλοφορητέες. Ο Κοραής (Άτακτα, 5ος τόμος, Παρίσι 1835, σ. 227) θεωρούσε ότι προέρχεται από το beş tahta (πέντε σανίδια): «από το Μπες (πέντε) και το Τακτά (σανίδιον) ως αν έλεγες Πεντασάνιδον», παρετυμολογία που επιβιώνει μέχρι σήμερα. Όμως, όπως έδειξε ο Κ. Καραποτόσογλου, “Ετυμολογικά της Δυτικής Κρητικής Διαλέκτου”, Λεξικογραφικόν Δελτίον, 25 (2004-2005), 105) προέρχεται από το τουρκ. peştahta (από το περσ. pīş taχte, κατά λέξη: ‘μπροστινό ξύλο’) που σημαίνει (Χλωρός, Α 429) «αβάκιον, εφ’ ου συνήθως οι αργυραμοιβοί μετρούσι χρήματα» και «πρόχειρον μικρόν χρηματοκιβώτιον χρησιμεύον και ως γραφείον».

  42. 41 Μπράβο!

  43. sarant said

    41 Μπράβο Βασίλη και σε σένα και στον Κ. Καραποτόσογλου!

  44. Βασίλης Ορφανός said

    42, 43
    Ευχαριστώ! Ό,τι μπορώ κάνω, ή όπως λέει και μια κρητική παροιμία, «του ποντικού το κατρουλιό βοήθεια είναι στο γιαλό».

  45. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    41.>>το συρτάρι του πάγκου του μαγαζιού’
    τυχαία βρήκα το παρακάτω,όπου σα να φαίνεται ότι προς τα Χανιά κάποιοι τονε λένε το μπεζαχτά για το τεζάκι(ή τεζιάκι)
    ΜΠΕΖΑΧΤΑΣ.ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΛΕΞΗ ΠΟΥ ΜΑΛΛΟΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΤΑΜΕΙΟ.
    ΣΤΟΝ ΜΠΕΖΑΧΤΑ ΛΟΙΠΟΝ
    ( ΞΥΛΙΝΟΣ ΠΑΓΚΟΣ )ΠΑΝΩ ΗΤΑΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΜΕΝΑ ΟΛΑ ΤΑ ΣΥΝΕΡΓΑ ΤΟΥ ΚΑΦΕΤΖΗ (ΠΟΤΗΡΑΚΙΑ ΤΗΣ ΤΣΙΚΟΥΔΙΑΣ,ΤΑ ΦΛΥΤΖΑΝΑΚΙΑ ΤΟΥ ΚΑΦΕ,Η ΠΕΤΣΕΤΑ,ΤΟ ΜΠΟΥΚΑΛΙ ΜΕ ΤΗΝ ΤΣΙΚΟΥΔΙΑ, ΤΑ ΑΛΜΥΡΑ ΚΕΛΥΦΩΤΑ ΦΥΣΤΙΚΙΑ,ΟΙ ΤΡΑΠΟΥΛΕΣ ΚΑΙ ΑΡΓΟΤΕΡΑ ΤΑ ΑΝΑΨΥΚΤΙΚΑ.

  46. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    [7 & 9] Για να ολοκληρώσω την σημερινή ποντιακή συνεισφορά σας, θα καταθέσω και την εκδοχή των δικών μου (μάνας, γιαγιάδων κλπ) που όταν θέλανε να μου πουν «σε παρακαλώ πολύ, σε ικετεύω», χρησιμοποιούσαν την έκφραση «γουρπάν’ εφτάγω σε» σε κάνω κουρμπάνι, δηλ.σε μετατρέπω σε ό,τι πολυτιμότερο μπορεί να κάνει κανείς κάποια ζωντανή ύπαρξη..

  47. Γς said

    41:
    >μπεζαχτάς είναι φωνητική παραφθορά της λ. μπεσταχτάς ‘πρόχειρο χρηματοκιβώτιο

    Και κάποια κιβώτια από … χρηματοκιβώτια!

    -Τι είναι όλα αυτά;
    Ρώτησα τον πατέρα ενός συμμαθητή μου για ένα σωρό μικρά χρηματοκιβώτια που ήταν στοιβαγμένα στο σαλόνι τους.
    -Κιβώτια.
    -…
    -Κοίτα να δεις. Για χρηματοκιβώτια τα έφτιαξα. Ομως, ο κόσμος δεν έχει λεφτά να βάλει μέσα και δεν τα αγοράζει. Ετσι γίνανε σιγά σιγά κιβώτια,

    Κι ένας άλλος πατέρας ενός φίλου μου, παλαίμαχος εργολάβος αυτός [μηχανολόγος ο προηγούμενος] μας περιέγραφε τις κρύπτες που είχε φτιάξει στη βίλα του εφοπλιστή Τάδε:
    ΄Πίσω απ την βιβλιοθήκη υπάρχει μια ψεύτικη πόρτα, που άμα κάνεις αυτό, γίνεται εκείνο και μετά το άλλο και φτάνεις στο σημείο που είναι εντοιχισμένο ένα μικρό χρηματοκιβώτιο΄’

    Παλιά κάτι τέτοιους κατασκευαστές τους σκότωναν.

  48. sarant said

    44 E, όχι και ποντικού! 🙂

  49. # 36

    Εφη πολύ ωραίο το άρθρο με την κουμπάνια μου θύμισε αρκετά από όσα έζησα μικρός και την τελευταία μας τρέλλα που ζούμε με κάποιους φίλους να ανταλλάσσουμε πιάτα και μεζεδάκια κάθε τόσο σ’ ένα δρομολόγιο από Αγ. Παρασκευή μέχρι (μετά από δυο ενδιάμεσες στάσεις) το Χαϊδάρι
    Αυτό με τα πιθάρια λάδι στο υπόγειο το έχω αναφέρει σε κάποια παραλλαγή που φέρνει χαμόγελο

  50. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    33 – Δεν το θυμάμαι και πολύ καλά, έχουν περάσει πάνω απο δέκα χρόνια απο τότε (χαμόγελο). Ήταν σαν το κανονικό κρυφτό αλλά με ομάδες, η μία ομάδα κρυβόταν και η άλλη έψαχνε να τους βρεί, και υπήρχε ενα κονσερβοκούτι απο γάλα η πελτέ ή κάτι ανάλογο, και η ομάδα που τα φύλαγε όφειλε να το προστατεύει, γιατί αν το κλώτσαγε κάποιος απο την ομάδα που κρυβόταν, ελευθερώνονταν όσοι είχαν πιαστεί, και τα ξαναφύλαγαν, ή κάπως έτσι, γιατί όπως είπα και πιο πάνω έχουν περάσει πάνω απο δέκα χρόνια και δεν πολυθυμάμαι καλά, ΣΑΝ ΝΑΧΕΤΕ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΚΑΠΩΣ.

  51. Spiridione said

    36. Συμπλ.
    Εθνολογικές παρατηρήσεις στα Κορμπάνια της ΝΑ. Αττικής
    http://www.emena.gr/wp-content/uploads/2009/01/465-490_alexakis.pdf

  52. sarant said

    50: Εμείς μεγαλώσαμε ή εκείνο μίκρυνε;

    Μπίκο ή βίκο λέγαμε ένα τενεκάκι σε άλλα παιχνίδια.

  53. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    38 – Αχ βρε Γς δε θα σοβαρευτείς πιά; ενηλικιώθηκες παιδί μου, πόσες φορές θα στο πώ οτι οι έφηβοι την πέφτουν στις μαμάδες, και οι ενήλικοι στις μικρές; Την άλλη φορά να προσέχεις γιατί θα σε μαλώσω. Αυτή τη φορά θα τη γλιτώσεις με ένα τραγούδι απο την δική μου εφηβεία, που το χόρευα στη ντίσκο με ένα πολύ διαφορετικό τρόπο απο το συνηθισμένο.

  54. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    52 – Τώρα που το ξανασκέφτομαι έχεις δίκιο, εκείνο μίκρυνε.

    Υ.Γ – Πλάκα δεν έχει που μεγαλώνουμε; δεν ξέρω αλλά εμένα μου φαίνεται πολύ αστείο, ΑΝ πεθάνω, θα πεθάνω πεθαμένος στα γέλια, ΖΩΗ ΝΑΧΟΥΜΕ.

  55. Alexis said

    #53: Μπράβο, πολύ καλό!
    Πες μας όμως και πώς το χόρευες…

  56. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    55 – Mε κινήσεις απο (ας πούμε) πολεμική τέχνη (στην πραγματικότητα στάση ζωής).
    Εννοείται οτι το έκανα για να τραβήξω την προσοχή των κοριτσιών, με αρκετή επιτυχία, αλλά μετά απο δυό τρία χρόνια, άλλαξα στάση ζωής, και σταμάτησα τις «επιδείξεις». Συνέχισα όμως να προσαρμόζω (ακόμα το κάνω) τέτοιες κινήσεις σε διάφορα τραγούδια ή μουσικά κομάτια όλων των ειδών, σαν χορογραφία, με τη διαφορά οτι «χορεύοντάς τα» γυμνάζεσαι, ενώ μια χορογραφία πρέπει να γυμναστείς για να την χορέψεις, πιστεύω να κατάλαβες τι εννοώ. Απο τα 25μου και μετά, χορεύω έτσι όταν είμαι μόνος μου, ή για το παπάκι των ονείρων μου, τη σύντροφο της ζωής μου.
    Σ΄ αυτό το τραγούδι έβαζα αναμμένα κεριά και τα έσβηνα με τα χέρια και με τα πόδια. Εύκολο τραγούδι, εύκολη και η «χορογραφία» ακόμα και τώρα μπορώ να το κάνω, κάποια άλλα όμως όπως π.χ το Bohemian rhapsody, ή το καλοκαίρι του Βιβάλντι, επειδή έχουν μεγάλη ένταση οι κινήσεις, (κυρίως οι αργές) και τα κομάτια εναλλαγές, ειδικά το καλοκαίρι, δεν τα αγγίζω πλέον, όχι λόγο ηλικίας, αλλά λόγο κιλών, βλέπεις άλλο 72 κι άλλο 85 κιλά, ευελπιστώ να το κάνω τον Αύγουστο που θα είμαι κάτω απο 80, είδομεν.

  57. Αχ, Λάμπρο μ΄, σε νιώθω!

    [video src="http://i.imgur.com/emqLW9P.webm" /]

  58. Γς said

    και πολύ μ@λ@κ@ς αυτός που γύρισε ‘η/και πόσταρε το βίντεο!

    Δεν εννοώ τον σκύλο!

  59. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Μπαρμπαγιαννακάκη.Αντώνη Διαμαντίδη ή Νταλγκά/ Παναγιώτη Τούντα1936
    Κουρμπάν
    Ωρε αυτόν τον βλάμη π’ αγαπάς, Λούλα μου, κορούλα μου,
    ωρε πες του να μεταλάβει ναι λελε κουρμπάν,
    ωρέ μια Κεριακή ξημέρωμα, Λούλα μου, μανούλα μου,
    ωρε δύο πιστολιές θα λάβει, ναι λελε Κουρμπάν

  60. Λ said

    Μήπως συγγενεύει το κουρμπάτζι με τον κορβανά ή τον κουρμπανά;

  61. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    6.>>κουρμπάν
    την τύφλα μου.τώρα είδα πως ήδη αναφέρθηκε ο Μπαρμπαγιαννακάκης αλλά είν ωραί το τραγούδι κι άξιζε πες η διπλή.Διαλέξαμε και τον ίδιο στίχο 🙂
    49,Tζη, στο λυπητερούλι,αλλά καλό, διηγηματάκι σου, ά γ ρ ι α η νύχτα μετά με το σκυλοτράγουδο(όχι δεν τραγούδαγε ο σκύλος¨) 🙂

  62. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    60/κουρμπάτζι
    Τί είναι το κουρμπάτζι είπαμε;

  63. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    60-62 Δεν πρέπει να συνδέεται το κουρμπάνι με το κουρμπάτσι. Που είναι βούρδουλας, ρόπαλο, κάτι τέτοιο τέλος πάντων χτυπητερό.

  64. κουρμπάνι λέμε στὸ χωριὸ τῆς μάνας μου ἀκριβῶς τὴν θυσία, ποὺ γίνεται τὸ Δεκαπενταύγουστο καὶ τρώει ὅλο τὸ χωριό. καὶ ἀπὸ τὸ σόι τοῦ πατέρα μου θυμᾶμαι τὴν θεία του ὅταν ἤμουν μικρὸς νὰ λέῃ «κουρμπὰν νὰ γίνω» δηλαδὴ «θυσία νὰ γίνω γιὰ σένα».

    4 Δύτα ἂν θυμᾶμαι καλὰ στὸ περυσινὸ μεγαλοδβομαδιάτικο νῆμα γιὰ τὶς λέξεις τῶν ἀκολουθιῶν ποὺ πέρασαν στὸ λαϊκὸ λεξιλόγιο εἶχα ἀναφέρει τὸν κορβανᾶ. κι εἴχαμε μιὰ μικρὴ συζήτησι.

    νά, ἐδῶ στὸ μασορικό, στὸ λευϊτικὸ 1,2 ἡ λέξι: qrbn http://www.scripture4all.org/OnlineInterlinear/OTpdf/lev1.pdf

  65. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    57.Σκύλο >> σε νιώθω!

  66. # 62,63

    Κουρμπάτσι λένε στον ιππόδρομο το μαστίγιο και κουρμπατσιές το μαστίγωμα

  67. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    66 – Ενημερωμένο σε βλέπω.
    Καλημέρα.

  68. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    57 – Συμφωνώ με τον Γς στο 58, και μπορεί να κατάλαβα τον αστείο συνειρμό σου και για τους δυό μας, αλλά με ενόχλησε αυτό που είδα.
    Καλημέρα.
    Υ.Γ – Δεν είμαι και σε τέτοια κατάσαση ρε σκύλε, εγώ μπορώ να πηδήξω (χαμόγελο).

  69. Παναγιώτης Κ. said

    -Μεγάλωσα…είπα.
    -Ναι αλλά έζησες…μου απάντησε!

  70. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    69 – Aυτό λέω κι εγώ, αλλά ξέρεις, το θέμα είναι αν βίωσε πολύπλευρα την ζωή κάποιος, κι όχι αν μεγάλωσε και έζησε. Αν δεν τη βίωσε, είναι μικρή, όσο χρονών και να φτάσει, αν την βιώνει, είναι μεγάλη. Όπως λέει κι Αγγελάκας σ΄ ένα τραγούδι του, Η ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΜΗ ΤΗΝ ΚΑΝΕΙΣ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ. Μια και το ανάφερα, ας το ακούσουμε κι όλας.

  71. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    66.Ναι,ναι
    Αντιγράφω από livepedia (γενικά, είναι έγκυρη;)
    κουρμπάτσι το (ουσιαστικό) [ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ :κουρμπατσ (τουρκ λ. kirbac = μαστίγιο) -ι] το μαστίγιο, ο βούρδουλας: «τον χτύπησε με το κουρμπάτσι».

  72. Κουρμπάτσι λεγόταν επί τουρκοκρατίας, στην καθαρεύουσα λέγεται βούνευρο και στα ελληνικά βοϊδόπουτσα. Έχω μια κρεμασμένη (χωρίς το βόιδι) εδώ, δίπλα στο τζάκι. Just in case…

  73. # 66

    Ναι Λάμπρο, ήμουνα το ένα από τα δύο πισιρίκια ξαδελφάκια που αναφέρονται στην (αληθινή) ιστορία

  74. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    72.>>Βούνευρο
    και κνούτο, βουκέντρα;
    Κοσμάς Πολίτης Στου Χατζηφράγκου
    Ξάφνου, ακούστηκε γρήγορο ποδοβολητό αλόγου κι ένας καβαλάρης χύμηξε καταπάνω στα Tουρκάκια, μέσα σε σπιθοβολήματα, με το κουρμπάτσι του υψωμένο

  75. ΕΦΗ²

    ναι και κνούτο
    αλλά όχι βουκέντρα. Η βουκέντρα είναι για να κεντρίζει τα βόδια στο όργωμα. Είναι σκληρή και άκαμπτη για τα καπούλια των βοοειδών. Αντιλαμβάνεσαι πως ένα εύκαμπτο βούνευρο απλώς θα τους ε.. χμ… έκλ@νε τα @@ίδια, τα ανύπαρκτα. 😳

    Άσε που η βουκέντρα είναι μακριά για να φτάνει τα βόδια πάνω από το αλέτρι και το ζυγό, το κνούτο/κουρμπάτσι/βούνευρο σπάνια ξεπερνάει το μισό μέτρο. 👿

  76. Η σχέση μεταξύ ποδοσφαίρου και εθνικής πολιτικής επαληθεύεται κυρίως από τους οπαδούς του ΠΑΟ. Αν τους ρωτήσεις ποιές είναι οι μεγαλύτερες επιτυχίες του ΠΑΟ η απάντηση είναι :

    Το Γουέμπλεϋ (όπου ο ΠΑΟ έχασε 2-0)
    Η νίκη επί του Αγιαξ με 1-0 στην Ολλανδία (ο ΠΑΟ αποκλείσθηκε στην ρεβάνς της Αθήνας με 0-3)
    Η νίκη επί ης Πόρτο μς 1-0 στην Πορτογαλλία (ο ΠΑΟ αποκλείσθηκε στην ρεβάνς της Αθήνας με 0-2)

    Δηλαδή όπως γιορτάζουμε την 28 Οκτωβρίου όπου προηγηθήκαμε το πρώτο 20λεπτο και μετά μας πήρε η μπάλλα ή

    όπως πανηγυρίσαμε την είσοδό μας στην ΕΟΚ και τώρα ζοριζόμαστε comme cι, κομψά

  77. 72-75
    Το έχω ακούσει από κρητικό να προφέρεται και με μ. Φίλος μου έλεγε ότι ο πατέρας του, όταν ήταν μικροί, τους έδενε στα πόδια του σιδερένιου κρεβατιού και τούς έδερνε «με την βοιδόμπουτσα».

    Το κνούτο είναι πιο μακρύ, απλά είχε και ένα μικρό άγκιστρο στην άκρη. Ένας δήμιος έμπειρος μπορούσε να σκοτώσει άνθρωπο με τη μία. Υποθέτω από το όνομα, ότι έτσι θα ήταν και η βουκέντρα , με άγκιστρο, για να κεντρίζει.

    Ντωμιέ: La bourse ou le knout

    Υπήρχε και η κοντή παραλλαγή του κνούτου, με πολλά αγκίστρια. Δεν ξέρω πόσο συχνό ήταν στη Ρωσία αυτό. Τη γάτα με τις εννιά ουρές τη χρησιμοποιούσε αρχικά το Αγγλικό ναυτικό επισήμως, σα μέσο τιμωρίας.

  78. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    72 – «Έχω μια κρεμασμένη (χωρίς το βόιδι) εδώ, δίπλα στο τζάκι. Just in case.»
    Έχω μια υποψία για την τύχη του βοδιού, αλλά χρειάζομαι περισσότερα στοιχεία, για να βγάλω το τελικό πόρισμα. Θα αποτανθώ στην Νικολούλη, και στην ψησταριά της γιετονιάς σου.

  79. Πέπε said

    @7 κλπ. (για τα μπ που γίνονται π):
    Σε ποντιακές λέξεις το ‘χω παρατηρήσει κι εγώ. Επίσης και στα κυπρωδωδεκανησιακά ιδιώματα.
    Δεν είναι απλοποίηση των δίψηφων, ούτε (ακριβώς) αποηχηροποίηση. Είναι κάτι πολύ στενότερα προσδιορισμένο: αποηχηροποίηση ειδικά του [b], ειδικά στις λέξεις τούρκικης προέλευσης.

    Και για μεν τα κυπρο12νησιακά ιδιώματα, μου είναι απόλυτα σαφές γιατί γίνεται:
    α) Το τούρκικο b προφέρεται με κάπως λιγότερο έντονη την ηχηρότητα από το ελληνικό, δηλαδή πλησιάζει προς το [p].
    β) Οι Κύπριοι και οι περισσότεροι 12νήσιοι, στο «μπ» (όπως και στο «ντ» και το «γκ») προφέρουν πολύ έντονα το ένρινο, δηλαδή [mb] (και [nd] και [ng] αντίστοιχα), ακόμη και στην αρχή της λέξεως.
    γ) Συνεπώς, απ’ όλους τους ελληνικούς φθόγγους ο πλησιέστερος προς αυτό το ιδιαίτερο τούρκικο [b] που να διαθέτουν αυτά τα ιδιώματα είναι το [p].
    Τώρα, γιατί αυτό δε γίνεται και με τα τούρκικα d και g; Ίσως γιατί από παλιότερες εποχές αυτά είχαν βρει ως αντίστοιχους ελληνικούς (πανελληνίως και υπερδιαλεκτικώς) φθόγγους τα δ και γ; Στο σημείο αυτό εγκαταλείπω την ανωτέρω βεβαιότητα και γίνομαι πολύ πιο επιφυλακτικός. Με το d/δ μου έρχονται λίγα μεμονωμένα παραδείγματα, όπως δερβίσης, δερέμπεης – αλλά οπωσδήποτε λέμε ντουνιάς, ντουμάνι. Με το γ/g δε μου έρχεται κανένα. Ή μήπως οι Τούρκοι προφέρουν μόνο το b με τόσο αποδυναμωμένη ηχηρότητα, και τα d και g κανονικά ηχηρά;…

    Για δε τα ποντιακά, δεν έχω λάιβ εμπειρία. Δεν ξέρω αν κι εκείνοι προφέρουν τόσο έντονα το ένρινο των ρινικών συμπλεγμάτων. Επομένως δεν ξέρω αν πρόκειται για το ίδιο φαινόμενο. Πρέπει όμως να το θεωρήσουμε πιθανό, αφού το αποτέλεσμα είναι το ίδιο.

    Τώρα θα μου πεις, κι ο Κάλης που έπαιζε πάσκετ; Καμία από τις λέξεις δεν είναι τούρκικη και στην περίπτωση του (Γ)Κάλη δε μιλάμε καν για τον ίδιο φθόγγο.
    Για μεν το πάσκετ, υποθέτω ότι η Πόντια γιαγιά θα μπορούσε εύκολα να μεταφέρει αυτό το φαινόμενο που συνέβαινε παλιότερα μεταξύ τουρκικών και διαλεκτικών ελληνικών στο χώρο μεταξύ κοινών και διαλεκτικών ελληνικών: όπως δηλαδή από παλιά ακούγοντας το τούρκικο b το αντιλαμβάνονταν ως [p], έτσι κι εκείνη να άκουγε το κοινό νεοελληνικό [b] και να το αντιλαμβανόταν ως [p] (όχι βέβαια σε λέξεις όπως μπαίνω, που δε χρειαζόταν να «αντιληφθεί» τίποτε γιατί απλούστατα τις καταλάβαινε, αλλά σε περιπτώσεις όπως το μπάσκετ που, ως ξένο δάνειο, δεν είχε καμία ετυμολογική διαφάνεια). Δεν είναι τυχαίο ότι όλα τα παραδείγματα που αναφέρατε είναι ξένες λέξεις, έστω και αν δεν είναι όλες τούρκικες.
    Για δε τον Κάλη, είναι βέβαιο ότι το έλεγε έτσι και δεν είναι η εντύπωση όσων, σκεπτόμενοι στα κοινά ελληνικά και όχι στα ποντιακά, άκουγαν «πάσκετ» και «πελάς» και «κουρπάνι» και το γενίκευσαν μόνοι τους;

    Τέλος, για «το πατέρα» και «το κώλο», δεν ξέρω μεν αν πρόκειται για ιδιαιτερότητα κάποιου ποντιακού ιδιώματος, γιατί παμποντιακό δεν είναι (ούτε παποτιακό), πάντως έχω παρατηρήσει να συμβαίνει ατομικά σε μερικούς ανθρώπους εντελώς ανεξάρτητα από τις γλωσσογεωγραφικές τους καταβολές (το θυμάμαι στη Σαλονικιά γιαγιά μου και σε μια Αθηναία συμμαθήτριά μου, όχι όμως στους υπόλοιπους των δύο οικογενειών τους).
    [Έτσι προφέρουν κι οι Καρπάθιοι, εξ άλλων όμως λόγων: εκεί γίνεται [ton patera] > [to ppatera], [ton kolo] > [to kkolo] και, στους νεότερους, > [to patera], [to kolo] ενώ οι παλιότεροι διατηρούν το διπλό άηχο και γενικώς τα διπλά σύμφωνα].

  80. Λάμπρε, στο 80

    α, μπα, στην Κομοτηνή το αγόρασα.
    Το υπόλοιπο μουσκάρι δεν ξέρω τι απέγινε, πάντως η βοϊδόμπουτσα πρέπει νάναι πολύ παλιά. Είναι και στριμμένη… 😈

  81. Μα ποιό 80; Στο 78 εννοούσα!

    o_O

  82. Πέπε said

    @35:
    Με του βοηθού το χέρι δεν ξέρω αν λέγεται ακόμη. Εγώ (γεννηθείς μέσα δεκαετίας ’70) το πρόλαβα. Το Ω Μαριάμ Μαριάμ Μαριάμ πάντως λέγεται κανονικότατα, δεν πάει μια βδομάδα που το άκουσα στο Γυμνάσιο.

    Μπορεί τα παιδιά να είναι κολλημένα σ’ ένα κινητό και να μη βγαίνουν στη γειτονιά, αλλά μην τρελαθούμε, δεν έχει χαθεί και τελείως το παιχνίδι! Κατ’ αρχήν, υπάρχει πάντα το διάλειμμα του σχολείου. Εκεί παίζουν, όπως έπαιζαν πάντοτε. Ύστερα, για τις μικρές ηλικίες, υπάρχει και το πάρκο όπου φυσικά και βγαίνουν: συνοδευόμενα μεν από μάνα ή γιαγιά ή κάποιον μεγάλο, αλλά για να παίξουν με άλλα παιδιά.

    Πάντως σ’ ένα σχετικά παλιό (δεκαετίας 70; ) λαογραφικό βιβλίο είχα διαβάσει έναν απίθανο πλούτο από τέτοιου είδους λαχνίσματα/κουρμπανιές, που τα περισσότερα δεν τα πρόλαβα ούτε εγώ, πόσο μάλλον να τα ακούω και σήμερα. Πάντως το Αμπεμπαμπλόμ, αν και δε θυμάμαι πότε το άκουσα, δε νομίζω να έχει χαθεί.

    Σημειωτέον για το Ω Μαριάμ ότι εκτελείται με κάπως ειδικό τρόπο: δεν είναι ένας που σε κάθε τονισμένη συλλαβή δείχνει κι από ένα, με τη σειρά, από τα παιδιά που συμμετέχουν, αλλά όλοι μαζί κάνουν ένα κύκλο με ανοιχτά χέρια και την παλάμη πάνω στην παλάμη του διπλανού τους, και σε κάθε τονισμένη συλλαβή ο καθένας, με τη σειρά του, φέρνει το αριστερό χέρι στα δεξιά και χτυπάει την παλάμη του δεξιού του. Ειδικά δε στο πι-πι-πι (που εγώ νόμιζα ότι λέει τιπ-τιπ-τιπ) ο ίδιος χτυπάει τρεις φορές τον ίδιο διπλανό.

  83. sarant said

    79 Λένε επίσης «Πλε παταρίες Πέρεκ» 🙂

    82 Το Ω Μαριάμ μου είναι εντελώς άγνωστο. Μεγαλώνω…

  84. Πέπε said

    @83: Νίκο, έχω την εντύπωση ότι το Ω Μαριάμ ήρθε κάποια στιγμή στους χώρους του Δημοτικού μου σχολείου ως κάτι καινούργιο. Δεν το είχα ξανακούσει, γιατί δεν το λέγαμε, μέχρι που αρχίσαμε να το λέμε. Βέβαια μπορεί και να ‘τυχε να μην το ξέρουμε…

  85. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    83 – Περίεργο, και σε μένα που δεν μεγαλώνω, είναι τελείως άγνωστο, αλλά ούτε και οι κόρες μου το έχουν αναφέρει ποτέ. Μήπως λέγεται εκτός Αθηνών;

  86. Ποιός μελέταγε τη γάτα με τις εννιά ουρές; Ιδού σε σύγχρονη διασκευή!

  87. Πέπε said

    @85: Εκτός Αθηνών δεν ξέρω, εγώ και παλιά και τώρα στην Αθήνα το άκουγα.

  88. leonicos said

    Υποθέσεις σχετικές με τα σχόλια
    Κο(υ)ρμπανιά = θυσία, άρα εκείνος που χάνει… βγαίνει, π.χ. τα φυλάει ή βγαίνει αππό τον κύκλο.
    Κουρμπανιά = όποιον πιάσω θα υποχρεωθεί να τα φυλάξει (= θα θυσιαστεί)

    Γνώση
    Κορβανάς, το παγκάρι με τη σημασία της συλλογής προσφορών, χρηματικών συνεισφορών

  89. leonicos said

    @79 Πέπε

    Κι εγώ γνώριζα κάποια που έλεγε ‘τη Παρασκευή’ ενώ όλοι γύρω της λέγαμε ‘την Παρασκευή’. Ποτέ μου δε γκατάλαβα γιατί!

  90. sarant said

    83 Μερσί!

    86: 🙂

  91. geobat said

    8: Και το δικό μας θυσαυροφυλάκιο στο πατρικό ήταν η ντουλάπα και τα συρτάρια. Ιδιαίτερα εκείνο με τις κάλτσες (οι σημειολόγοι ας επέμβουν). Βάζανε από φωτογραφικές μηχανές και κοσμήματα ως λίρες (1-2 βεβαίως βεβαίως) και βέβαια χρήματα.
    Να μην σας πώ ότι και εγώ καμιά φορά, αν δε τα βάλω στη τράπεζα, στο συρτάρι τα παραχώνω.

  92. geobat said

    @35, 82: Επιβεβαιώνω για το Ω Μαριάμ, με το που το γράψατε ήρθε αμέσως η ανάμνηση. Ηλικία λίγο πριν τα 40. Ο κύκλος, τα χέρια, το χτύπημα όλα. Νομίζω ότι παίζανε μόνο κορίτσια σε αυτό, δε καταδεχόμαστε τα αγοράκια; Θα σας γελάσω.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: