Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το Πάσχα του Παπαδιαμάντη (Κ. Βάρναλης)

Posted by sarant στο 12 Απρίλιος, 2015


Τις μεγάλες τις γιορτές, πιο πολύ τα Χριστούγεννα αλλά και το Πάσχα, τις έχω συνδέσει με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και συχνά βάζω κείμενά του τέτοιες μέρες -για παράδειγμα, πέρσι το Πάσχα είχα βάλει το διήγημά του «Χωρίς στεφάνι«, ένα πασχαλινό αθηναϊκό, μαύρο και όχι χαρμόσυνο, διήγημα. Για σήμερα διάλεξα ένα κομμάτι όχι του Παπαδιαμάντη, αλλά για τον Παπαδιαμάντη, από έναν άλλον μεγάλο τεχνίτη των γραμμάτων μας, τον Κώστα Βάρναλη. Ο Βάρναλης, νέος στη Δεξαμενή, είχε γνωρίσει τον Παπαδιαμάντη και αργότερα έγραψε και ένα διήγημα «εις παπαδιαμάντειον ύφος», ίσως το ωραιότερο απ’ όσα παρόμοια έχουν γραφτεί, «Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη», που το είχα παρουσιάσει εδώ παλιότερα. Ελάχιστα γνωστό είναι αντίθετα το σημερινό μας κομμάτι, που είναι «Το Πάσχα του Παπαδιαμάντη», όχι διήγημα αλλά χρονογράφημα, δημοσιευμένο κάποιο κατοχικό Πάσχα στην εφημερίδα «Πρωία».

Απ’ όσο ξέρω, το κείμενο που θα διαβάσετε είναι αθησαύριστο -αν και μπορεί να πέφτω έξω και να έχει αναδημοσιευτεί κάπου. Πάντως στο Διαδίκτυο δεν υπάρχει. Έχω μονοτονίσει και έχω εκσυγχρονίσει την ορθογραφία.

Κι επειδή το χρονογράφημα του Βάρναλη μιλάει για τη θρησκευτικότητα του Παπαδιαμάντη, θεώρησα σκόπιμο να αναδημοσιεύσω στο τέλος ένα πρόσφατο δοκίμιο του Σταύρου Ζουμπουλάκη για το ίδιο θέμα, που αναφέρεται στο πασχαλινό παπαδιαμαντικό διήγημα «Η νοσταλγία του Γιάννη», που το ανακάλυψα πριν από τρία χρόνια, και το οποίο κυκλοφορεί πια σε τομίδιο αλλά, να θυμίσω, πρώτοι το διαβάσατε εδώ.

Και βέβαια το ιστολόγιο εύχεται σε όλους Καλή Ανάσταση!

Το Πάσχα του Παπαδιαμάντη

Πώς να μη θυμάται κανείς κάθε χρονιάρα μέρα, και μάλιστα το Πάσχα, εκείνον, που αν δεν ήτανε ο μόνος πιστός άνθρωπος, ήτανε ωστόσο ο μόνος θρησκευτικός «ποιητής» του καιρού μας, —τον Παπαδιαμάντη; Ούτε μυστικιστής και πανθεϊκός («διαστολή» του εγώ προς το Σύμπαν!) ούτε ωραιολάτρης του θρησκευτικού βίου. Χριστιανός τής ουσίας και των τύπων, της πίστης και τού δόγμα­τος, της ψυχής και του κανόνα, της θεωρίας και της πράξης. Αυτού του είδους η θρησκευτικότη­τα «ζει» στο έργο του, ενώ των άλλων (μανιέρα και… κυμβαλαλισμός!) απουσιάζει ολότελα. Ε­πειδή έτυχε να θυμηθούμε τον Παπαδιαμάντη κάνουμε αυτήν την παρατήρηση και μαζί μ’ αυτήν και μιαν άλλη: πως δεν είναι το θέμα, που δίνει αξία στο έργο παρά η ειλικρίνεια.

Και τώρα: ο κυρ Αλέξανδρος, ο ψάλτης και τυπικάρης, τη Με­γάλη Βδομάδα βρισκότανε σε ακατάπαυτη κίνηση κι αγρυπνία. Με το λαμπαδάριο Χριστοφίλη, με τον εξάδερφό του το Μωραϊτίδη, τη «σεβάσμια μητέρα» Ολυμ­πιάδα και με λιγοστούς φιλακολούθους στο ιδιωτικό παρεκκλήσι του Αγ. Ελισσαίου εκτελούσε τα χρέη του με πάθος. Έψελνε με σπανία γνώση τής βυζαντινής μουσικής, με «πενιχράν φωνήν», αλλά πολύ χρωματισμένη και κραδαινότανε ολάκερος έως οχτώ ώ­ρες. «Ψάλλων ο Παπαδιαμάντης εσκίρτα αληθώς, ηγάλλετο, εθλίβετο, και οιονεί συνέπασχε μετά του υμνωδού… Εάν φράσις τις περι­είχε επιτακτικήν τινα έννοιαν ως λ.χ. «αυτόν προσκυνήσωμεν» ήτο αδύνατον να μη συνοδεύσει το μέ­λος τούτης και με μίαν ζωηράν πλήξιν του ποδός επί του εδάφους…» Ύστερα από ένα τέτοιον αγώνα σωματικό και ψυχικό, μιας ολάκερης βδομάδας, μέρα και νύ­χτα, ύστερα από νηστεία σαράντα ημερών, κυρ Αλέξανδρος θα πή­γαινε σε καμιά ταβέρνα του Ψυρρή με τούς «συμποτικούς φίλους» (το Χριστοφίλη τον καντηλανά­φτη, τον κυρ Στρατή τον ψάλτη του Νεκροταφείου, τον κυρ Νικολάκη το Θεοφιλάτο,τoν κυρ Γρηγοράκη το Γιακουμή, το Γιάννη το Μανάφτη, το Νήφωνα Διανέλλο τον καλόγερο κτλ.) για να γιορτάσουνε με τη γκιουβετσάδα και με το κρασί τη μεγάλη μέρα.

Αλλά όχι σπάνια, στα τελευ­ταία χρόνια, ο Παπαδιαμάντης ήτανε το Πάσχα καλεσμένος στου φίλου του κυρ Στέφανου, του «Προέδρου» τής Δεξαμενής.

Ο κυρ Στέφανος, παλιός πρόε­δρος των αμαξάδων, ερχότανε με τα ποδήματά του (χειμώνα καλο­καίρι), με τη μαγκούρα του και τα γαλανά του μάτια να πάρει κατά το μεσημέρι τον κυρ Αλέξαντρο να πάνε σπίτι. Κατηφόριζαν κι οι δυο τα σκαλιά της πλατείας και λίγο παραπέρα στην οδόν Σπευσίππου ήτανε η αυλή του κυρ Στέφανου με την πλατιά πόρτα, ώστε να χωράει μέσα το αμάξι, που τώρα το δούλευε ο γιός του. Στο τραπέζι ήτανε το ταψί με τ’ αρνί και τις πατάτες, η πιατέλα με τη μαρουλοσαλάτα κι η χιλιά­ρα με το κρασί. Δίπλα στο κε­χριμπαρί τής ρετσίνας τα κόκκινα αυγά.

Πριν καθίσουν ο Παπαδιαμάντης έκανε την προσευχή: «Φάγονται πένητες και εμπλησθήσονται και αινέσουσι κύριον οι ευλογούντες αυτόν, ζήσονται αι καρδίαι αυτών εις αιώνας αιώνων». Και τότε μο­νάχα καθότανε ο καθένας στην καρέκλα του. Και τότε γινότανε το εξής: Πριν να βάλει μπουκιά στο στόμα του ο κυρ Αλέξαντρος, γέ­μιζε μια κούπα, που την τοποθε­τούσανε μπροστά του, με «ξανθόν ρητινίτην», τη γέμιζε ώς τα χείλια και κατόπι πιάνοντάς τη με τις δυο του χούφτες, που τρέμανε, την έφερνε στο στόμα και την άδειαζε ώς κάτου. Τότε μονά­χα αστράφτανε τα μάτια του και λυνότανε η γλώσσα του κι άνοιγε η όρεξή του. Το πάθος!

Έτσι ο Παπαδιαμάντης έκανε «Πάσχα ρωμέικο να ευφρανθεί η ψυχή του». Κι όταν ο μέσα του κόσμος μαγευότανε, άρχιζε να σιγοψέλνει διάφορα τροπάρια — το άλλο του πάθος. Κι ύστερα θα μπορούσε να λέει την περίφημη φράση, που την έχει γράψει σ’ ένα διήγημά του -φράση που περιέχει όλον τον παθητικό λυρισμό του για το κρασί: «Ήτον ωραίον ρετσινάτον όλον άρωμα και πτήσις και αφρός»! Δίψα του Βάκχου και του… Δαυίδ!

Πάντα ο ποιητής της «Φόνισσας» και της «Νοσταλγού» γλεν­τούσε μονάχα με ανθρώπους τού λαού. «Ω πενιχρά και υπερτάτη ευτυχία τού φτωχού»! Κι όπως λέγει ο κ. Βαλέτας, απ’ όπου αντλήσαμε πολλές βιογραφικές πλη­ροφορίες για τον άνθρωπο: «από το λαό ξεκίνησε, με το λαό πέρασε τη ζωή του, στο λαό άνοιξε την ψυχή του».

Καναδυό σημειώσεις

* κυμβαλαλισμός: λέξη φτιαχτή από τον Βάρναλη, που παραπέμπει στο ευαγγελικό «κύμβαλον αλαλάζον» (το περίφημο χωρίο από την προς Κορινθίους επιστολή: Εάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, γέγονα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον).

* «συμποτικοί φίλοι»: έκφραση του Παπαδιαμάντη από το διήγημα «Καλόγερος», όπου εμφανίζεται και ο Γιάννης ο Μανάφτης, όπως και ο κυρ Γρηγοράκης. Τα άλλα ονόματα πρέπει να εμφανίζονται επίσης σε άλλα διηγήματα ή σε επιστολές του Παπαδιαμάντη.

* ακατάπαυτη: σήμερα είναι συχνότερος ο τύπος «ακατάπαυΣτη», αλλά προπολεμικά επικρατούσε ο τύπος χωρίς σίγμα.

* «το κεχριμπαρί της ρετσίνας»: στο πρωτότυπο δεν υπάρχει τόνος, αλλά θεωρώ πιθανότερο αυτό, παρά «στο κεχριμπάρι της ρετσίνας»/

* «Φάγονται πένητες…» Προσευχή της τραπέζης, πριν από το δείπνο.

* κυρ-Στέφανος, ο Πρόεδρος: Για τον φίλο αυτό του Παπαδιαμάντη έχει γράψει ο Βάρναλης σε ένα άλλο χρονογράφημά του, «Στη Δεξαμενή«, φράσεις του οποίου επαναλαμβάνονται και εδώ.

* Ήτον ωραίον ρετσινάτον όλον άρωμα και πτήσις και αφρός: φράση από το διήγημα του Παπαδιαμάντη «Τραγούδια του Θεού», όπου περιγράφεται ένα Πάσχα που έκανε καλεσμένος στο σπίτι του φίλου του Στέφανου Μ.

* «Ω πενιχρά και υπερτάτη ευτυχία του φτωχού». Παπαδιαμαντική φράση από την «Υπηρέτρα» (για την ακρίβεια: Ω, πενιχρά αλλ’ υπερτάτη ευτυχία του πτωχού!).

Και τώρα παραθέτω το άρθρο του Στ. Ζουμπουλάκη:

Χριστιανισμός υπό τους διατόρους ήχους της γκάιντας

Το 2007 προστέθηκε από τον Βασίλειο Τωμαδάκη ένα ακόμη διήγημα στο παπαδιαμαντικό corpus, «Το γιαλόξυλο», το οποίο μάλιστα πρόλαβε και συμπεριλήφθηκε στην τελευταία έκδοση των Απάντων του, από την εφ. «Το Βήμα», επιμ. Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, 2011, τόμ. 11. Τον Οκτώβριο 2014 προστέθηκε από τον Νίκο Σαραντάκο ένα ακόμη, «Η νοσταλγία του Γιάννη», που εκδόθηκε μόνο του σε κομψή έκδοση από τις εκδόσεις Ερατώ. Το αθησαύριστο διήγημα το είχε ήδη αναρτήσει ο ευρετής του, από τις 15.7.2012, στο ιστολόγιό του και πιθανολογούσε με ισχυρά επιχειρήματα την παπαδιαμαντική πατρότητα. Τα σχετικά φιλολογικά και τα πειστήρια της γνησιότητας του νεοφανούς διηγήματος τα παρέχει ο Ν. Σαραντάκος στην εισαγωγή και στο επίμετρο της έκδοσης.

Η «Νοσταλγία του Γιάννη» ανήκει στα πασχαλινά του συγγραφέα του και έχει ήρωα ένα στραβόξυλο, τον Γιάννη τον Λιοσαίο, που αγαπούσε τα μουλάρια πιο πολύ από τους ανθρώπους. Με αφετηρία τούτο το τρισχαριτωμένο διήγημα θα κάνουμε λόγο, άλλη μια φορά, για το πολυσυζητημένο θέμα του χριστιανισμού του Παπαδιαμάντη, αφού πρώτα παραθέσουμε ένα απόσπασμα.

«Την Δευτέραν και Τρίτην του Πάσχα, ακόμη και την Παρασκευήν της Ζωοδόχου Πηγής, οπότε γίνεται φαιδροτάτη πανήγυρις, και την Κυριακήν του Θωμά, ότε η Εκκλησία ψάλλει το “Σήμερον έαρ μυρίζει – και καινή κτίσις χορεύει” ο Γιάννης ο Λιοσαίος εχόρευε κι’ επήδα με την γκάϊδα του έξωθεν του μαγαζιού του Θωμαδάκη, υπό το πυκνόν των μωρεών φύλλωμα. Και την ημέραν του Αγίου Γεωργίου “ανέτειλε το έαρ, δεύτε ευωχηθώμεν…” – είχε γίνει μεγάλη σύναξις, υπό τα πελώρια δέντρα, ανδρών και παιδίων και μικρών κορασίων, διά ν’ απολαύσουν το θέαμα των αιπολικών χορών του Γιάννη και ολίγων άλλων αγροδιαίτων νέων και πανηγυριστών, κατελθόντων την δείλην από το βουνόν, όπου είχεν εορτασθή εις το εξωκκλήσιόν του ο Αγιος».

Ο χριστιανισμός του Παπαδιαμάντη είναι πρωτίστως λατρευτικός, είναι ο χριστιανισμός της λατρείας του Θεού από την κοινότητα των πιστών, σύμφωνα με τον εόρτιο εκκλησιαστικό κύκλο. Η κοινή λατρεία του Θεού τελείται με το σώμα, τον νου και την καρδιά μας, μέσα σε στολισμένες εκκλησιές, είναι άσματα και εικόνες, ασπασμοί και σταυροκοπήματα, ήχοι και μυρωδιές. Ορος της η απαρασάλευτη τήρηση του Τυπικού.

Ο χριστιανισμός του Παπαδιαμάντη είναι λαϊκή θρησκεία, δεν είναι φιλοσοφική κοσμοθεωρία, ούτε έχει αγωνία, εσωτερική πάλη, αμφιβολία. Και καθώς δεν υπάρχει θρησκεία χωρίς δεισιδαιμονία, ο χριστιανισμός του ενσωματώνει κι έναν αναπόφευκτο αριθμό δεισιδαιμονιών, τις οποίες ο ίδιος δεν αποδοκιμάζει. Εντάσσεται επιπλέον οργανικά στον φυσικό κύκλο του κόσμου, στις εποχές του χρόνου.

Είναι ένας χριστιανισμός παρηγορητικός, το πρώτο και τελευταίο καταφύγιο των πενήτων, σε τούτο τον κόσμο της αδικίας, που δεν είναι μόνο κοινωνική.

Είναι, τέλος, και σε αυτό θα ήθελα να σταθώ σήμερα, ένας χριστιανισμός ευφρόσυνος, χαρούμενος, φαιδρός. Ας προσέξουμε στο παραπάνω απόσπασμα ποια τροπάρια ανακαλεί ο Παπαδιαμάντης από τις πλούσιες ακολουθίες των ημερών αυτών. Την Παρασκευή λοιπόν της Ζωοδόχου Πηγής γίνεται φαιδρότατο πανηγύρι, την Κυριακή του Θωμά μυρίζει άνοιξη και όλη η πλάση χορεύει, ενώ την ημέρα του Αγίου Γεωργίου ανατέλλει η άνοιξη και καλούμαστε να γιορτάσουμε και να χαρούμε. Ο Παπαδιαμάντης γνώριζε και σεβόταν τον μοναχισμό, ο χριστιανισμός του όμως δεν είναι ασκητικός. Πηγή αυτής της ευφροσύνης είναι η μετοχή στη λατρεία, στον κόσμο των ιερών ακολουθιών, κυρίως των πανηγυριών στα ξωκκλήσια, όπου, μετά την απόλυση, ακολουθεί η ευωχία, δηλαδή φαγοπότι και χορός, ξεφάντωμα, μέσα στο κάλλος της φύσης.

Η χαρά του Ευαγγελίου δεν είναι ακριβώς αυτή, χωρίς όμως τούτο να σημαίνει πως είναι αντίπαλη προς αυτήν. Η ευαγγελική χαρά είναι η χαρά των καλών ειδήσεων, ότι ο Χριστός ήρθε επιτέλους στον κόσμο και έρχεται διαρκώς για να έχει ο καθένας μας «ζωήν […] και περισσόν» (Ιω. 10, 10), τώρα και για πάντα. Ο χριστιανισμός του Παπαδιαμάντη δεν μπορεί να είναι ο δικός μας χριστιανισμός σήμερα, δεν απομένει τίποτε πια από όσα τον συγκροτούσαν, που άλλωστε είχαν ήδη θρυμματισθεί από τότε που ζούσε. Είναι σημαντικό ωστόσο να κρατήσουμε από τον παπαδιαμαντικό χριστιανισμό το πολυτιμότερο στοιχείο του, το στοιχείο δηλαδή της χαράς και της ευφροσύνης, και να το εκφράσουμε με άλλο τρόπο.

 

Advertisements

45 Σχόλια to “Το Πάσχα του Παπαδιαμάντη (Κ. Βάρναλης)”

  1. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    Ωραίο Νικοκύρη! Και τι ωραία η γλώσσα του Βάρναλη! Κυμβαλαλισμός! Τυμπανοκρουσίες που λαλούμεν και σήμερα,ε; Νομίζω πως έχει την έννοια που σήμερα συνήθως αποκαλούμε «θεατρινισμοί»

  2. Καλημέρα, χρόνια πολλά

    Υπέροχο άρθρο !!

  3. sarant said

    Καλημέρα, χρόνια πολλά, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

  4. cronopiusa said




    Καλή σας μέρα και ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ στο Λάμπρο

  5. sarant said

    Χρόνια πολλά Χρονοποιούσα!

  6. cronopiusa said

    Νικοκύρη, σας παρακαλώ σβήστε τα σχόλια 5 και 6, άλλο ήταν το αισθητικό αποτέλεσμα που ήθελα και καταρρακώθηκε και η παιχνιδιάρικη
    διάθεση μου….

  7. gmich said

    Καλημέρα και χρόνια πολλά . Το Πάσχα όπως και όλες τις μεγάλες γιορτές σήμερα τις χαίρομαι γιατί ξαναζωντανεύουν στη μνήμη τα παιδικά χρόνια που το πέρασμα των χρόνων τα κάνει όλα μα όλα ευχάριστα.

  8. spiral architect said

    Χρόνια Πολλά σε όλους! ❤ 🙂

  9. cronopiusa said

    Την αγαπη και την σκεψη μας στα αδερφια μας στην ξενιτιά!!!!

  10. sarant said

    6: Εντάξει!

  11. cronopiusa said

    ευχαριστώ πολύ!!!

  12. Ημέρα συγχώρεσης σήμερα…

    στο 2.28

    So many things that we never will undo
    I know you’re sorry, i’m sorry, too

  13. cronopiusa said


    Raul Castro Cumbre de Las Américas

  14. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Αλιβάνιστοι εμείς και η εποχή μας, μας ταιριάζει (με τους συμβολισμούς του) το φινάλε του ομώνυμου διηγήματός του..
    -Χριστός ανέστη, μπάρμπα Κόλια!
    -Αληθώς ανέστη, βρε! Δεν είμαι αλιβάνιστος!

  15. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  16. Χριστὸς Ἀνέστη! Χρόνια πολλὰ στὸν Νικοκύρη, σὲ ὅλους τοὺς θαμῶνες, πολλῷ δὲ μᾶλλον (sic) στοὺς ἑορτάζοντες!

  17. Χρόνια πολλά, αρνάκια μου!
    Τον εβγάλαμε και τον φετεινό χειμώνα.
    Σήμερα πήγα τους υπέργηρους γονείς μου στο παλιό χωριό, στο βουνό.
    Κάναν πως δεν ήθελαν…

  18. Αγάπη said

    http://tomov.gr/2015/04/12/%CF%86%CE%B5%CE%BC%CE%B9%CE%BD%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%80%CE%AC%CF%83%CF%87%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-1915/
    Πριν εκατό χρόνια, το Πάσχα του 1915, δύο δασκάλες και η ειρηνοδίκης της φιλοπρόοδου κοινότητας Αγίας Παρασκευής Λέσβου παρακολούθησαν την ακολουθία της Μεγάλης Παρασκευής από τις θέσεις των ανδρών. Το γεγονός αυτό σκανδάλισε τους επιτρόπους της εκκλησίας, οι οποίοι προσπάθησαν να απομακρύνουν τις σουφραζέτες και έγινε θέμα στις τοπικές εφημερίδες.

    Όπως έγραψε η εφημερίδα Σάλπιγξ, οι δασκάλες είχαν προγυμνάσει τις μαθήτριες του Παρθεναγωγείου για να ψάλουν τα εγκώμια σε τετραφωνία. Οι επίτροποι όμως της εκκλησίας τις διάταξαν «να κενώσωσι τα στασίδια, διότι τα χρειάζεται ο κόσμος», εννοώντας το ανδρικό εκκλησίασμα· συμπληρώνοντας ότι «δεν χρειαζόμεθα εδώ νεωτερισμούς!». Οι τρεις κυρίες δεν πτοήθηκαν, υπέδειξαν στους «επιτρόπους το παγκάριον, και να παρακινήσωσιν αυτούς εις την συνήθη της δεκαρολογίας ασχολίαν των». Για την πράξη των επιτρόπων διαμαρτυρήθηκαν κάτοικοι της κωμόπολης με δημοσίευση επιστολής στην εφημερίδα, όπου σημείωσαν επίσης ότι «δεν διορίσθησαν διά της ψήφου του λαού […] αλλά αγαδικώς και υποκρυφίως […] υπό δύο τριών ομοφρόνων αυτοίς δημογερόντων».

    Οι επίτροποι απάντησαν από τις στήλες της εφημερίδας ότι «είθισται παρά τοις μικροίς χωρίοις, ένθα τα ήθη και τα έθιμα τηρούνται εν μεγάλη αυστηρότητι και δη εις τα μόλις εκ του βαρβάρου ζυγού απελευθερωθέντα τοιαύτα, να μη συγχρωτίζονται κατά τας Εκκλησιαστικάς ακολουθίας τοις γυναιξίν οι άνδρες».

    Στον δημόσιο διάλογο παρενέβη και το συμβούλιο του «Παλλεσβιακού Δημοδιδασκαλικού Συνδέσμου». Ο Σύνδεσμος από την ίδρυσή του το 1908 είχε προοδευτικά χαρακτηριστικά. Ήταν υπέρ της δημοτικής γλώσσας, η λειτουργία του αναστάλθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και ανασυστάθηκε το 1912 με την απελευθέρωση της Λέσβου. Με επιστολή του, στην ίδια εφημερίδα, το Συμβούλιο εξέφρασε «την λύπην του προς την εν λόγω κωμόπολιν διά την διαγωγήν τινων των αρχόντων της» γιατί «λίαν απρεπώς συμπεριεφέρθησαν προς τας διδασκαλίσσας του Παρθεναγωγείου […] κατά την ημέραν της εκφοράς του Επιταφίου αλλά και κατά την νύκτα της αναστάσεως κοτζαμπασικώτατα τινές εξ αυτών διέταξαν και έθραυσαν τας θύρας του Σχολείου, έσχισαν τους χάρτας και τα όργανα τα διδακτικά, δι’ ων φωτίζονται τα τέκνα των και ετρομοκράτησαν τας ξένας δεσποινίδας, οίτινες παρέχουσιν αυτοίς την υψίστην των ευεργεσιών, την μόρφωσιν των θυγατέρων των».

    Στην ίδια εφημερίδα εργάζεται, από τον Μάιο του 1914, ο Στράτης Μυριβήλης, όπου γράφει και χρονογραφήματα. Αφού διάβασε τις δημόσιες αντεγκλήσεις δημοσίευσε στις 5 Απριλίου 1915 το χρονογράφημά του «Τα πάθη σου Χριστέ», που δημοσιεύουμε στη συνέχεια.

    Τα πάθη σου Χριστέ

    του Στράτη Μυριβήλη

    Ένας καυγάς λαβών χώραν την Μεγαλοβδομάδα εις την Εκκλησίαν της Αγ. Παρασκευής μετεφέρθη ξώλαμπρα και εις τας στήλας του Μυτιληναΐκού Τύπου όπου είχαμε το ευτύχημα να τον απολαύσωμεν και ημείς. Εάν εζούσε εκείνος ο περίφημος αστυνομικός του οποίου δεν θυμάμαι τ’ όνομα, θα επαναλάμβανε πάλι με όλο το δίκιο του την αιωνίαν του φράσιν με την οποίαν οδήγει τα λαγωνικά οσάκις ανελάμβανε και νέαν μυστηριώδη υπόθεσιν. «Ζητήσατε την γυναίκαν». Μόνο που εδώ δεν πρόκειται περί μιας αλλά περί ολοκλήρου τριάδος γυναικών και μάλιστα πολύ ανεπτυγμένων και ωραίων. Επί της δευτέρας ιδιότητος δεν επιμένω μετά βεβαιότητος αλλά επί τέλους τι θα χάσουμε αν υποθέσωμεν και ωραίας τας τρεις αγνώστους μας. «Καλομελέτα κι έρχεται». Λέει μια λαϊκή παροιμία. Και εγώ τρέφω απόλυτον σεβασμόν εις το κύρος των παροιμιών. Το γεγονός ήτο ότι αι τρεις κυρίαι παρηκολούθησαν τον θρήνον του επιταφίου μέσα από αντρικά στασίδια.

    Το πράγμα εξόργισε τους αγίους επιτρόπους, οίτινες διαβλέποντες τον δάκτυλον του αχρείου Σατανά εις την υπόθεσιν, παρουσιάστηκαν εν σώματι εις τας νεωτεριστρίας και τας υπέδειξαν το κακόν το οποίον προσγίγνεται εις την σωτηρίαν των ψυχών του ευσεβούς άρρενος εκκλησιάσματος ένεκα της παρουσίας των εις εδάφη ανδρικά. Φαίνεται ότι η προφορική αυτή νότα είχε πολύ έντονον το ύφος, διότι αι κυρίαι όχι μόνο δεν το κούνησαν από την θέσιν των, αλλά και έβαλον αυτούς εις την ιδικήν των, υποδείξασαι αυτοίς το παγκάριον ως μόνον κατάλληλον στάδιον δράσεως, και τον δίσκον ως το μόνον ψυχοσωτήριον αγώνισμα.

    Αυτή είναι η υπόθεσις του επεισοδίου το οποίον εξόργισε τόσον πολύ τους «φιλοπρόοδους» της καλής Κοινότητος ώστε διεμαρτυρήθησαν εις τον Τύπον διά την οπισθοδρομικότητα των αγίων επιτρόπων, οι οποίοι πάλιν τόσο εθύμωσαν διά το δημοσίευμα ώστε εξέδωσαν αρχαιοπρεπές ανακοινωθέν το οποίον και πάλιν έστειλαν εις τον Τύπον, και διά του οποίου υπεδείκνυον εις το Κοινόν ότι αι τρεις εκείναι γυναίκες αι οποίαι ως αι Μυροφόροι επήγαν πάρα πολύ κοντά εις τον Επιτάφιον διά να τον θρηνήσουν ενώ ημπορούσαν θαυμάσια να το κάνουν πίσω από τα καφάσια, ήσαν ικαναί να κολάσουν όλον το μυστακοφόρον εκκλησίασμα, αποστέλλουσαι όλους συλλήβδην τους πιστούς εις ένα θεόρατον καζάνι του Σατανά διά να σιγοβράζωσιν εκεί μέχρι συντελείας αιώνων και μέχρι τελείου ξεζουμίσματος της αμαρτωλής ψυχής των. Συνέπεσε όπως αι δύο των υβρισθεισών νεωτεριστριών να είναι δασκαλοπούλες, πράγμα το οποίον τα μάλα εξηρέθισε τους άρρενας συναδέλφους των οίτινες εν αγαστή αλληλεγγύη συνελθόντες επί το αυτό συνέταξαν ένα ψήφισμα ακόμα εντονότερον εις το οποίον επεδείκνυον τετραγωνικότατα ότι το διάβημα των αγίων επιτρόπων είχε γίνει εναντίον όλων των κανόνων της αβρότητος, του πολιτισμού, των νέων ιδεών, και της Γραμματικής.

    Οι μόνοι βλέπετε που δεν ομίλησαν δημοσιογραφικώς εις αυτήν την περίστασιν διά να ειπούν την γνώμην των επί του ζητήματος ήσαν το Εκκλησίασμα και ο Χριστός, ο οποίος εν τη γνωστή ανεξικακία Του υπέμεινε και πάλιν σιωπών διά το πράγμα. Και δυστυχώς είναι οι μάλλον ενδιαφερόμενοι και μόνοι των οποίων η γνώμη θα ήτο αμερόληπτος και θα είχε κάποιαν βαρύτητα.

  19. cronopiusa said

    Ανάστα ο Θεός Ι.Ν. Ευαγγελίστριας Χίου

  20. BLOG_OTI_NANAI said

    Χριστός Ανέστη! Χρόνια Πολλά σε όλους και πολλές ευχές στον Νίκο και την οικογένεια του!

  21. cronopiusa said

    Ο Ιησούς Χριστός στο Κοράνι

  22. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια και για τις ευχές σας!

    18: Από την πασχαλιάτικη Αυγή. Να προσεχτεί και το «ξώλαμπρα».

    17: Καλά και άγια έκανες!

  23. Αγάπη said

    22. ναι, ξέχασα να βάλω την πηγή Ευχαριστώ

  24. Χριστός Ανέστη! Χρόνια Πολλά σε όλους. Φωτίστηκα δεόντως από το Άγιο Φως που ήρθε από τη μακρινή Ιερουσαλήμ (με ή χωρίς θαύμα!)

  25. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Χρόνια πολλά σε όλους, και εύχομαι, στις δύσκολες στιγμές σας, αν δεν μπορείτε να χαμογελάτε, να έχετε κάποιον δίπλα σας, να σας μεταδώσει το χαμόγελό του.

    4 – Χρονοποιούσα, σ΄ευχαριστώ για τις ευχές, και σου εύχομαι να είσαι πάντα τρελαμένη με την ζωή (όπως πιστεύω οτι είσαι).
    Aυτό το αγαπημένο μου τραγούδι, για σένα.

  26. Λάμπρο, χρονια πολλά, αρνάκι μου!

    Για την αναφορά σου στο 4 : ναι, είναι και περισσότερο απ’ όσο φαντάζεσαι. Και γι’ αυτό την αγαπάμε.

    Πάρε δώρο κι ένα πειθήνιο αρνάκι σαν κι εσένα, το λένε Rambro!

  27. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    16 – Χρόνια πολλά Κορνήλιε, που μου θυμίζεις έναν καταπληκτικό μικρό Κορνήλιο πρίν πολλά χρόνια, που τον είχε στο νηπιαγωγείο η γυναίκα μου στην Εκάλη.
    Αυτό το μουσικό κομμάτι για σένα.

  28. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    26 – Ευχαριστώ ρε απίθανε σκύλε για τις ευχές, και ειδικά για το δώρο, μέσα έπεσες 100%.
    Επειδή είσαι ενα ζηλιάρικο τρελό αγόρι, θα σου αφιερώσω και σένα ένα τραγούδι, μόνο που τόχω ρίξει στα παλιά και μεγάλης διάρκειας.

    Υ.Γ – Μια διασκευή ενός τραγουδιού του Ντύλαν είναι, ελπίζω να μη με βρίζει ο Gee.

  29. Ωρέ, τόχουμε χορέψει αυτό στα νιάτα μας, λέμε!
    Με μπότες χοιρόδερμα από το Μοναστηράκι.

  30. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    26. Ρε σύ ! Δε μασάει ο ζε σουί αρνί! Και ντίγκερ κουτουλάει αμαλάχει!

  31. Μα γι αυτό βρέθηκε άρχοντας του βουνού. Τον είχε ένας αγρότης αλλά ο Ράμπρο (Ram+Rambo με ολίγη από Bro) κουτούλαγε τα πάντα. Και τον έβαλε για μαχαίρι. Αλλά ο γείτονάς του, ένας δασοπόνος με 400 στρέμματα έκταση, του λέει «μην το σφάξεις το ζωάκι, αμόλα το στο δάσος μου». Κι έτσι ο Ράμπρο του πήρε το δάσος.

  32. Νικος Κ. said

    Πολύ όμορφο το κείμενο του μεγάλου μας ποιητή, ευχαριστούμε.

    Ο Παπαδιαμάντης δίκαια προσελκύει το ενδιαφέρον τέτοιες μέρες. Σχετικές και κάποιες αναφορές και στο αμφιλεγόμενο (για να το πω ήπια) μαύρο έθιμο του καψίματος του Ιούδα ( http://tvxs.gr/news/ellada/pasxa-toy-misoys )

  33. # 28

    Δεν σε βρίζω λόγω μέρας αλλά αυτή η διασκευή θυμίζει έντονα την διασκευή που έκανε ο Τζορτζ Χάρισον στο Ιφ νοτ φορ γιου, από τον ίδιο δίσκο , το Νιου Μόρνινγκ (είναι το ίδιο τραγούδι που είπε ο Τζον Λένον όταν ξεκίνησε σόλο καριέρα για να πιάσει μαγιά…). Το ερώτημα είναι ποιός εμπνεύστηκε από τον άλλο

  34. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα και τις αφιερώσεις!

    32: Να σου πω, σκεφτόμουν κι εγώ να βάλω κάτι για το κάψιμο του Ιούδα, αλλά τελικά το άφησα για άλλη χρονιά.

  35. cronopiusa said

    25, 26

  36. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    33 – Eυχαριστώ για την επιείκεια. Το σημαντικό για μένα, είναι να υπάρχει δημιουργική έμπνευση, το ποιός επηρρέασε πρώτος τον άλλο, λίγη σημασία έχει, αρκεί ο δεύτερος να αναφέρει τον πρώτο.
    Σας καληνυχτώ με μία φανταστική ερμηνεία, που δεν επαναλήφθηκε απο καμία, απ΄όσες επιχείρησαν μετέπειτα.

  37. Τα Χρόνια μου Πολλά σε όλους και τις εγκαρδιότερες ευχές μου στον Νίκο και σε όλη του την οικογένεια !!Και του χρόνου με Υγεία και Αγάπη πάντα στη ζωή μας..!!

  38. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ και αντεύχομαι! Χρόνια πολλά, και του χρόνου!

  39. Παναγιώτης Κ. said

    Κατά πρώτο, χρόνια πολλά.
    Πολύ ωραία τα σημερινά ! Την ανάρτηση και το σχόλιο της Αγάπης (18) με τον Μυριβήλη τα είδα ως ενότητα και αυτό μεγάλωσε την ευχαρίστηση! Πάσχα δεν έχω βρεθεί στην Λέσβο.Στο βαθμό όμως που την γνωρίζω, θαρρώ πως είναι ιδεώδης τόπος να την επισκεφτείς και αυτή την περίοδο. Για το καλοκαίρι ούτε να γίνεται λόγος! Όλα τα λεφτά!

    «…Με τον εξάδερφο το Μωραϊτίδη. » . Ανέβασα τα μάτια στη βιβλιοθήκη μου όπου είναι παρέα οι δύο Αλέξανδροι και θυμήθηκα την παροιμία » άλλα τα μάτια του λαγού…»

  40. sarant said

    Ναι, κάτι είχε ο άλλος Αλέξανδρος και παρόλο που μοιάζουν πολύ, τελικά δεν υπάρχει σύγκριση.

  41. giorgos said

    Καλημέρα σας , Χριστός Ανέστη καί χρόνια πολλά σέ όλους .

    «Η αίρετική κατάσταση στήν Ανατολή ώδήγησε σέ άλλες διαδικασίες . Η κρατική καί πολιτική σμίκρυνση μετά τίς σταυροφορίες, ή άνοδος τού Ισλάμ πρός Ανατολάς καί ό πολιτικός πολυκεντρισμός πρός Δυσμάς επί τών Βαλκανίων δέν έπέτρεπαν στήν έκκλησία μιάν άνάλογη πρός τήν Δύση τακτική . Μεταξύ τών βαλκανικών αίρέσεων καί τού Ισλάμ , ή έκκλησία έκοίταξε νά διαφυλάξη κάποιαν ούσία όρθοδοξίας γιά τά άκολουθούντα χρόνια . Καί τό έργο αυτό έπραγματοποίησε ό Αγ.Γρηγόριος ό Παλαμάς .
    Μέ τήν θεολογία του ό Παλαμάς (τήν πολιτική ένέργειά του θά έλέγαμε ίσως σήμερα) έσκόπευε ν’ άμυνθή έναντι τού Ισλάμ (πράγμα άλλωστε πού καί πρακτικά έκανε μέ τούς λόγους του) καί νά «άνακαταλάβη» ίδεολογικά τόν δυαλισμό τών Βογομίλων , χωρίς βλάβη τής Ορθοδοξίας γιά τήν κτιστή φύση τού κόσμου .
    Η άποκάλυψη στόν Χριστιανισμό , ώς γνωστόν , είναι διπλή : είναι αύτή πού έφανέρωσε ό ίδιος ό Θεός καί είναι καί αύτή πού καλείται ό άνθρωπος ν’ άνακαλύψη άπό τά δημιουργήματα ( «τά γάρ άόρατα αύτού άπό κτίσεως τοίς ποιήμασι νοούμενα καθοράται» , πρός Ρωμ . 1,20 ) . Μεταξύ τού έρέβους τών δύο κόσμων τών Βογομίλων χρειάζεται στόν Αγ.Γρηγόριο ένα ((μεταξύ)) οίκείο πρός τήν όρθόδοξη παράδοση , άλλά όχι τέτοιο πού θά μπορούσε νά χρησιμοποιήση κι’ ό Καρτέσιος π.χ. γιά τήν ((φυσική άποκάλυψη)) (1.)
    Υπήρχαν φυσικοί λόγοι δυσκολίας γιά τήν άμεση άποδοχή κάτι τέτοιου στούς χώρους τού άνατολικού χριστιανισμού , όπως θά ίδούμε .
    Καί ό Αγ.Γρηγόριος κάνει μιά ώραιότατη άνακάλυψη γιά άμεσους άνθρωπολογικούς σκοπούς : μεταξύ τών δύο κόσμων ύπάρχει αύτό πού μπορείς νά βάλης έσύ ! Αύτό σημαίνει ότι είσαι ύποχρεωμένος νά δεχθής τό ύπαρκτό σάν άπαραίτητο στοιχείο γιά τήν δική σου σωτηρία . Ούτε άπόρριψη , ούτε όμως καί μιά πεπερασμένη λογική γνώση γι’ αυτό πού σού άποκλείει τήν άόρατη διάσταση τού Θείου .
    Τίποτε πιό προφανές γιά τόν Αγ.Γρηγόριο άπό αύτό τό ((μεταξύ)) : ((Αν δέ σύ άνέλης τό μεταξύ άμεθέκτου καί μετεχόντων ,ώ τής ζημίας , διέστησας ήμάς Θεού…καί χάσμα μέγα καί άδιάβατον μεταξύ έκείνου καί τής γενέσεως καί διοικήσεως τών γενητών )) (2) . Ασφαλώς αύτά όλα είναι κάτι περισσότερο άπό ((προιόντα μιάς άρρωστης φαντασίας , ένός στομαχιού καί μυαλού άδειανών)) (3) .
    Θά ίδούμε πιό κάτω ότι στήν ίδια άνθρωπολογική άρχή στηρίζει καί όλο του τό φιλολογικό έργο ό Παπαδιαμάντης .»

    (1) Οτι μιά ((φυσική γνώση)) τού Θεού δέν είναι θεολογικώς άποκλειστέα , άρα καί μιά μεταφυσική ώς έπιστήμη γνώσης τού ύπεραισθητού είναι δυνατή , τό έδέχθηκε ήδη ή δυτική έκκλησία άπό τήν πρώτη σύνοδο τού Βατικανού τώ 1870 .

    (2) Βλ.Μοναχού Θεοκλ.Διονυσάτου : ((Ο Αγ.Γρ. ό Παλαμάς)) , 1976 , προμετωπίδα .

    (3) Βλ.Gibbon , μν.έ., τόμ.ιι , σελ.945 .

    βάζω αυτά τά μικρά αποσπάσματα ,γιατί κατά πρώτον πιστεύω ότι γιά κάποιους εχουν ενδιαφέρον καί κατά δεύτερον γιατί είναι από ένα βιβλίο «η ανατολική μεσόγειος ώς ευρωπαική ίστορία» πού έχω μόνο εγώ .

  42. Μπα, γράφει και θεολογικά ο Λευκαδίτης λόγιος;
    Και επίσης, Giorgo, τι εννοείς με τις ((διπλές παρενθέσεις)) που βάζεις συχνά στα παραθέματά σου; Ελληνικά εισαγωγικά μήπως; Αν είναι έτσι, βάζε εισαγωγικά καλύτερα!

  43. giorgos said

    Ε, βέβαια γράφει καί θεολογικά . Θεωρεί ότι οί θρησκείες, βασικά είναι κοινωνικά συστηματα .
    Νά τί γράφει : «…αντί νά προσπαθήσωμε νά όρίσωμε έξ αρχής τίς λέξεις ,(σημ. καπιταλισμό καί σοσιαλισμό) θά κάνωμε κάτι άπλούστερο – θά τίς καταργήσωμε .Θά τίς άντικαταστήσωμε μέ δύο άλλες δυσκολώτερες , άλλά πολύ πιό εύκρινείς , καί θά θεωρήσωμε ότι δέν είναι δηλωτικές παρά ένός καί μόνου ίστορικού φαινομένου : τής διαίρεσης τού άρχαίου χριστιανικού κόσμου σέ άνατολικό καί δυτικό.
    Θά θεωρήσωμε έτσι ότι οί δύο αύτές λέξεις , ό «καπιταλισμός» καί ό «σοσιαλισμός» , έκφράζουν δύο διάφορες «ίστορικές κατευθύνσεις» ένός καί τού αύτού «κοινωνικού συστήματος» , άφού , καθώς προηγουμένως είπαμε , ή άρχική σημασία τής θρησκείας δέν είναι παρά άκριβώς αύτή τής τού «κοινωνικού συστήματος» . Από τούτην τήν όπτική θά προσπαθήσωμε νά πορισθούμε τά γενικώτερα συμπεράσματά μας »
    (γιατί ό καπιταλισμός γεννήθηκε στήν Ευρώπη καί όχι αλλού , πότε αρχίζει ό Μεσαιωνας καί πού τελειώνει , πότε αρχίζει ή Αναγέννηση καί γιατί ,κλπ κλπ )

  44. […] Τις μεγάλες τις γιορτές, πιο πολύ τα Χριστούγεννα αλλά και το Πάσχα, τις έχω συνδέσει με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και συχνά βάζω κείμενά του τέτοιες μέρες -για παράδειγμα, πέρσι το Πάσχα είχα βάλ…  […]

  45. leonicos said

    Εύγε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: