Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο τράγος και το κλήμα

Posted by sarant στο 26 Απρίλιος, 2015


Τις προάλλες, καθώς φυλλομετρούσα κάποια παλιά σώματα της Αυγής, κάτι ψάχνοντας, έπεσα πάνω σ’ ένα άρθρο του Γιάνη Κορδάτου από το 1956, που διηγόταν ένα επεισόδιο από τα πρώτα χρόνια του νεοελληνικού κράτους -και ρίχνοντας μια ματιά, θυμήθηκα κάτι από τα δεύτερα φοιτητικά μου χρόνια: κι έτσι γεννήθηκε το σημερινό μας σημείωμα.

Το 1984, καθώς ετοιμαζόμουν να πάω φαντάρος, έδωσα κατατακτήριες και γράφτηκα στο πρώτο έτος της Αγγλικής Φιλολογίας, με βασικό σκοπό να παίρνω φοιτητικές άδειες. Τελικά, επειδή μου άρεσαν τα βιβλία που μας έδιναν και καθώς το βρήκα μάλλον εύκολο να περνάω τα μαθήματα (δεν είναι δύσκολο, αν είναι πεντέξι χρόνια μεγαλύτερος από τους άλλους κι αν ξέρεις καλά τη γλώσσα) τη σχολή την τελείωσα, και μάλιστα με άριστα, χωρίς να παρακολουθήσω ούτε μία ώρα παραδόσεις, μόνο πηγαίνοντας στις εξετάσεις. Ή μάλλον λέω ψέματα: δυο ή τρεις φορές πήγα στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, που το έκανε η Μαρία Μαντουβάλου, που την είχα διαβάσει και την εκτιμούσα.

Σε ένα από αυτά τα μαθήματα, η κουβέντα ήταν για τον Κοραή, και η καθηγήτρια πρόβαλε μια διαφάνεια ή έδειξε μια εικόνα (δεν θυμάμαι καλά) που παρουσίαζε έναν τράγο να τρώει ένα κλήμα, κι από κάτω είχε τη φράση:

Κἤν με φάγῃς ἐπὶ ῥίζαν͵ ὅμως ἔτι καρποφορήσω͵ ὅσσον ἐπισπεῖσαι σοί͵ τράγε͵ θυομένῳ

(Μπορεί το «όσον» να ήταν γραμμένο με ένα σίγμα, το δεύτερο μπαίνει για το μέτρο απ’ όσο ξέρω)

Η κ. Μαντουβάλου ρώτησε τι θα πει αυτό οπότε στην αίθουσα επικράτησε αμηχανία. Η μόνη δύσκολη λέξη είναι το «επισπείσαι», που είναι αόριστος του επισπένδω, και κοιτάζοντάς το εκείνη την ώρα μου ήρθε φώτιση ότι κάτι τέτοιο πρέπει να σημαίνει, και σήκωσα το χέρι και είπα πως το ρητό θα πει: κι αν με φας ως τη ρίζα, και πάλι θα βγάλω καρπό, για να γίνει η σπονδή, όταν θα σε θυσιάζουν τράγε. Στον συμβολισμό, ο τράγος είναι η Τουρκία και το κλήμα είναι η Ελλάδα. Αυτά έγιναν το 1986 ή το 1987.

Τις προάλλες λοιπόν, έπεσα πάνω σ’ ένα άρθρο του Κορδάτου για ένα επεισόδιο του 1841, επί Όθωνα. Την εποχή εκείνη, το κράτος δεν ήθελε να γιορτάζεται με μεγάλη πομπή η 25η Μαρτίου, ίσως επειδή ήταν ακόμα ζωντανοί και αισθάνονταν αδικαίωτοι οι περισσότεροι αγωνιστές, οπότε πέρα από μια σεμνή τελετή στο Παλάτι δεν γινόταν άλλος γιορτασμός. Το 1841, μια ομάδα νέοι θέλησαν να γιορτάσουν πιο λαμπρά την επέτειο, κι έτσι οργάνωσαν μια γιορτή σε σπίτι, όπου, ανάμεσα στα άλλα, υπήρχε και η εικόνα του τράγου που τρώει το κλήμα και από κάτω η εξής έμμετρη λεζάντα σε στίχους του Θ. Ορφανίδη:

Κι αν με φάγης ως την ρίζαν, εγώ πάλιν θα βλαστήσω
και τους όσους θα με φάγουν, με ζωμόν μου θα ποτίσω.

(Για τον ποιητή και λαμπρό βοτανολόγο Θ. Ορφανίδη έχουμε ξαναγράψει).

Κάποιος τούς κάρφωσε, ήρθε η αστυνομία, τους μπουζούριασε και τους παρέπεμψε σε δίκη. Στη δίκη, έπαιξε ρόλο και η εικόνα με τον τράγο και το κλήμα, διότι θεωρήθηκε υπαινιγμός εναντίον του καθεστώτος. Ο Ορφανίδης απολογήθηκε έμμετρα, και για το θέμα της εικόνας είπε τα εξής:

Άνδρες δικαστές, παν δένδρον διά να ευδοκιμήσει
διά να παράξει άνθη, διά να καρποφορήσει                          [είδατε πόσο ωραία πάει το «να παράξει»;]
απαιτεί και γην οικείαν αλλ’ εκεί που τα εδάφη
λούουν αίματα ηρώων ή εκεί που ανετράφη
η Θεά Ελευθερία με αδέσμευτον τον πόδα,
κι εις τα ίχνη της φυτρώνουν των Θερμοπυλών τα ρόδα,
τυραννίας ποτέ δένδρον ακανθώδες δεν ακμάζει
την ιδέαν λοιπόν ταύτην η εικών παρουσιάζει:
Η Πατρίς είναι το κλήμα, και ο τράγος είναι όσοι
θέλησαν κατά αιώνας δούλην των να την ιδώσι
και κατέφαγον αλύπως τους βλαστούς της ένα-ένα
κι είδαν όλα του κορμού της τα κλαδία γυμνωμένα.

Τελικά, από τους 14 κατηγορούμενους οι 13 αθωώθηκαν και ένας καταδικάστηκε (για να μην πάνε μ’ άδεια χέρια οι δικαστές) «εις ενός και ημίσεος μηνός φιλοφρόνησιν εν Μενδρεσέ». Ο Ορφανίδης τύπωσε ένα λιγοσέλιδο φυλλάδιο με τίτλο: Τα κατά την εορτήν της 25 Μαρτίου, τα κατά την δίκην των εωρτασάντων ταύτην, και έμμετρος απολογία, όπου αφηγήθηκε όλη την περιπέτεια και παρέθετε και τους στίχους του. Το φυλλάδιο μπορείτε να το βρείτε στην Ανέμη, εδώ. Το άρθρο του Κορδάτου, στην Αυγή το 1956, βασικά στηρίζεται στο φυλλάδιο του Ορφανίδη, με μερικούς παραλληλισμούς με γεγονότα της τότε επικαιρότητας, και το ανέβασα εδώ για όποιον θέλει να το δει.

Παρόλο που το θέμα του γιορτασμού του 1841 έχει το δικό του ενδιαφέρον, και παρόλο που είναι γουστόζικα γραμμένος ο πρόλογος του Ορφανίδη (δείτε τον και στο άρθρο του Κορδάτου) που αιτιολογεί το διάβημά τους (…ιδόντες ότι το εσπέρας τα δημόσια καταστήματα και τινών μεγάλων μας οικίαι φωτίζονται τόσον όσον αι ζοφώδεις κατοικίαι του Βελζεβούλ, Ασμοδαίου και λοιπών Υπουργών και Συμβούλων Επικρατείας του κάτω κόσμου…) θα προχωρήσω στον τράγο και στο κλήμα, να δούμε πού βασίζεται αυτό το μοτίβο και πού αλλού εμφανίζεται.

Ο Ορφανίδης στο βιβλίο του, απ’ όσο το διέτρεξα, και ο Κορδάτος στο άρθρο του, δεν αναφέρουν τίποτα για την προέλευση του μοτίβου «τράγος τρώει κλήμα». Ωστόσο, είναι φανερό ότι ο στίχος «Κι αν με φάγης ως την ρίζαν, εγώ πάλιν θα βλαστήσω…» δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητος από το αρχαίο που σας παρέθεσα στην αρχή, το «Κην μ’ επί ρίζαν καταφάγης…»

Ας δούμε την ιστορία από την αρχή. Ο αρχαίος στίχος υπάρχει στην Παλατινή ανθολογία, όπου αποδίδεται στον Εύηνο Ασκαλωνίτη:

Κἤν με φάγῃς ἐπὶ ῥίζαν, ὅμως ἔτι καρποφορήσω, ὅσσον ἐπισπεῖσαι σοί, τράγε, θυομένῳ
[αυτό το περίεργο Κην στην αρχή δεν είναι εγγλέζος, είναι το ‘και+αν’]

Το μοτίβο υπάρχει και στον μύθο του Αισώπου «Τράγος και άμπελος».

Τράγος δέ ποτε βλάστην ἀμπέλου τρώγων͵
τούτῳ προσεῖπε· Τί με βλάπτεις ἀδίκως;
μὴ γάρ͵ ὦ τράγε͵ οὐκ ἔστιν ἄρτι χλόη;
Ὅμως͵ πάναφρον͵ ποτὲ σοῦ θυομένου͵
ἐγὼ τὸν οἶνον παρέξω τῷ σῷ φόνῳ.

Αυτό το «πάναφρον» που είναι άπαξ λεγόμενο και που δεν το έχει το ΛίντελΣκοτ δεν είναι μάρκα κινητής τηλεφωνίας, πρέπει να είναι κλητική του «πανάφρων».

Δεν ξέρω αν το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται αλλού στην αρχαία γραμματεία -θα με υποχρεώσετε αν βρείτε κάτι άλλο. Το ξαναβρίσκουμε πάντως στον Κοραή. Το 1800, ο Κοραής εκδίδει το «Περί υδάτων, αέρων, τόπων» του Ιπποκράτη, και στο τέλος του προλόγου (που είχε 180 σελίδες! δείτε εδώ, στη σελ. clxxx) απευθυνόμενος στους συμπατριώτες του λέει (στα γαλλικά): Περιμένοντας αυτή την ευτυχισμένη ώρα, που σίγουρα δεν αργεί, μπορείτε να απευθύνετε με βεβαιότητα στους τυράννους σας τα λόγια που ένας από τους ποιητές μας βάζει να τα λέει το κλήμα στο ζώο που το καταστρέφει -και ακολουθεί το «Κην με φάγης επί ρίζαν…».

Το 1822, πάλι ο Κοραής, στον πρόλογό του στα Ηθικά Νικομάχεια, θυμάται ότι πριν από 22 χρόνια είχε παραθέσει το αρχαίο επίγραμμα, αγανακτισμένος για τη δυστυχία της Ελλάδας.

Χάρη στον Κοραή, το επίγραμμα θα ακούστηκε αρκετά, οπότε δεν είναι καθόλου περίεργο που είκοσι χρόνια μετά το επαναλαμβάνει μεταφρασμένο ο Ορφανίδης, χωρίς να αισθανθεί ανάγκη για υποσημειώσεις, αφού ήταν κάτι γνωστό. Μάλιστα, μέσω των google books βρίσκω ένα άρθρο στα Πελοποννησιακά, σύμφωνα με το οποίο ο Κολοκοτρώνης, μόλις του απαγγέλθηκε η θανατική καταδίκη, είπε «Είπε το κλήμα προς τον τράγο: Καν με φάγης επί ρίζαν, όμως έτι καρποφορήσω!».

Τη φράση τη βρίσκουμε να επαναλαμβάνεται πότε-πότε και στα νεότερα χρόνια. Αυτά όλα τα βρήκα τις τελευταίες μέρες, με την πολύτιμη βοήθεια της φίλης Μαρίας, που την αγγάρεψα να με βοηθήσει.

Αλλά το πιο αναπάντεχο ήταν ότι, όταν πια είχαμε ολοκληρώσει την έρευνα και είχαμε βρει όσα διαβάσατε παραπάνω, την επόμενη μέρα, καθώς φυλλομετρούσα το τελευταίο τεύχος από ένα περιοδικό, τα Μικροφιλολογικά, έπεσα πάνω σε ένα άρθρο για τον Κύπριο ποιητάρη Πέτρο Βαρνάβα (οι ποιητάρηδες είναι οι λαϊκοί ποιητές που γυρνούσαν την Κύπρο και απάγγελναν ποιήματα που τα τύπωναν και σε φυλλάδια και τα πουλούσαν, κι έτσι βιοπορίζονταν). Εκεί, παρατίθεται μια έμμετρη επιστολή που είχε στείλει περί το 1970 ο Βαρνάβα σε συγγενείς του, επιστολή η οποία, ω της φοβερής σύμπτωσης, είχε και τους εξής στίχους:

Ο τράγος πρώτος του εχθρός εμπήκε εις τ’ αμπέλι
τζαι το’τρωγεν αχόρταγα, να μην αφήκει θέλει,
τζ’ επολοήθην τζ’ είπεν του κατόπιν το αμπέλι:
«Τράγε, με τρώεις κλέφτικα, νομίζεις είναι μέλι.
μμα δεν θ’ αρκήσεις να με δεις που θα ξαναπολήσω
τζ’ άρκον με τα κλαδεύματα εσέναν έννα ψήσω,
που θα σε παν εις την σφαγήν,
εννά παράγω τζαι κρασίν
τζαι θα το γύρνω στην μισήν
τζαι με ψητό πα στο σουβλίν
να κάτσω να μεθύσω.

Σατανική πραγματικά σύμπτωση, οπότε αποφάσισα να γράψω το σημερινό άρθρο….!

 

Advertisements

64 Σχόλια to “Ο τράγος και το κλήμα”

  1. sarant said

    Κάνω το πρώτο σχόλιο για να σας πω ότι για κανα τριτετράωρο θα λείπω.

  2. Ωραίο!

    Αλλά μας λες ότι έκανες όλη τη δουλειά και αγγάρεψες και τη Μαρία, αλλά δεν θα αποφάσιζες να γράψεις το άρθρο αν δεν σου τύχαινε κι η σύμπτωση;

  3. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    Πολύ ωραίο Νικοκύρη και Μαρία!
    Panafron! Keen on your calls 24/7 🙂

  4. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    Που ήσαν Δύτη μ κι άργησες χαμένος μες τη ρουγα,
    Μη τράγο εμάσαγες ψητόν μη και πτηνού φτερούγα;
    Εψέ τ απόβραδο χαμός, τρανός κι αχός εγέννη
    από του Ντώκινς τη λαλιά φύγαμε μαγεμένοι! 😆

  5. Ε, σας διάβασα κατόπιν εορτής πάντως 🙂

  6. Γς said

    Καλημέρα

    ο τράγος

    και το κλήμα

    Εχει και ο κλίμα που ενίοτε συγχέεται με το …

    http://caktos.blogspot.gr/2014/05/blog-post_3664.html

  7. 0 «όταν θα σε θυσιάζουν ταύρε» Μάλλον «όταν θα σε θυσιάζουν τράγε» θα είπες 🙂

  8. Ἁρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πολὺ ὡραῖο ἄρθρο. Παρεμπιπτόντως στὸ γάμο μου τὸ μενοὺ περιλάμβανε ἀρνάκι σὲ ἀμπελόφυλλο.

  9. Πολύ ωραίο άρθρο !

    Πάντως εγώ – άσχετος στα ιστορικά – νομίζω πως το 1841 ο φόβος των Τούρκων ήταν που εμπόδιζε τα πανηγύρια της 25ης Μαρτίου και όχι η μη αποκατάσταση των πολεμιστών. Απλά ήταν μια δρασκελιά δρόμος ο στρατός από Αθήνα και Πελοπόννησο που είναι η Ελλάδα στην συνείδηση της εξουσίας και φοβότουσαν , ενώ σήμερα σκέφτονται πως ώσπου να κατέβουν από Θράκη και Μακεδονία έχουν καιρό να δούνε τι θα κάνουνε και κάνουνε παράτες.
    Ασε που δεν είχαμε μπει ακόμα στο ΝΑΤΟ !!

    Αθήνα καριόλα, ο ΠΑΟΚ πάνω απ’ όλα

  10. Ο Ορφανίδης είναι της γνωστής στοάς ;

    Το Μαντουβάλου μου μοιάζει ηχητικά με την Μαντουμπάλα !

  11. Άξιος!

  12. Γς said

    9:

    >Αθήνα καριόλα, ο ΠΑΟΚ πάνω απ’ όλα

    Την κάνατε πάλι την μακακία σας [με τα «σκουλίκια»] στου Χαριλάου 😦

  13. Λ said

    Ο Βασίλης Μιχαηλίδης χρησιμοποιεί ανάποδα την εικόνα με τον τράγο:
    Κάμε τον κόσμον ματζιελιόν τζαι τους Ρωμηούς τραούλια …
    Επίσης ο τράουλλος είναι παρατσούκλι για κάθε λογής ιερωμένο

  14. κουτρούφι said

    Καλά τώρα! «Σαν είν’ ο τράγος δυνατός…» https://www.youtube.com/watch?v=bJX4V3hRs30

  15. gbaloglou said

    Ενδιαφέρον ότι ο Βαρνάβας συνδυάζει Μύθο Αισώπου (οίνος) και Παλατινή Ανθολογία (αμπελόφυλλα) … με μπερδεύει πάντως με εκείνο το «θα γύρνω στην μισήν»!

    [Δείτε εδώ για μια άλλη ενδιαφέρουσα Κυπριακή επιβίωση … που έχει μάλιστα άμεση σχέση με κάτι που ανέφερα χθες!]

  16. Πέπε said

    Πολύ ωραία φάση ο συνδυασμός όλης της έρευνας, συμπεριλαμβανομένων των αναμνήσεων, με την τελική έκπληξη!

    Κην = και ην, εναλλακτικός τύπος του υποθετικού αν, όχι διαλεκτικός (δε λέω και κάτι πολύ διαφορετικό δηλαδή από τον Ν.)
    Πάναφρον: κανονικός τύπος κλητικής. Εφόσον έχει όμικρον (βραχύ), όπως το άφρον, κλητική του άφρων, ο τόνος ανεβαίνει όσο μπορεί πιο πάνω γιατί έτσι κάνουν γενικώς τα σύνθετα. Και το φιλοθέαμον που λέγαμε μια φορά. Άπαξ ειρημένος είναι ο τύπος, ή όλη μαζί η λέξη παν-άφρων;
    Μαντουβάλου = από τις σοβαρότερες μορφές της Φιλοσοφικής στον δικό μου καιρό.

  17. Πέπε said

    > > διά να παράξει άνθη, [είδατε πόσο ωραία πάει το «να παράξει»;]

    Το ίδιο χάλια όπως πάντα :-), αλλά σήμερα θα σου τη χαρίσουμε, λόγω του: «εννά παράγω τζαι κρασίν»!

  18. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα και τα δεύτερα σχόλια, για τα καλά σας λόγια και για τη διόρθωση!

    17: Εκεί είναι διαρκές, «θα φτιάχνω»,

    16: Όλη η λέξη είναι άπαξ λεγόμενη (κάποτε θα δούμε αν είναι άπαξ λεγόμενο ή ειρημένο)

    13: Το -ουλλος είναι μεγεθυντικό ή απλή κατάληξη; Υπάρχει και σκέτος τρά(γ)ος;

    10: Δεν νομίζω να είναι αυτος της στοάς, η στοά πρέπει νάναι νεότερη.

    2: Πάλι θα έγραφα άρθρο, αλλά τώρα μου φάνηκε σαν σημάδι 🙂

  19. nestanaios said

    16. Από το «α» δεν μπορεί να προκύψει το «η» με καμμία από τις τρεις εκδοχές της συναλοιφής,
    ούτε μπορεί να αποβληθεί το «ι» παντελώς. Μπορεί να προκύψει όμως άλφα μακρόν κατά κράση
    με υπογεγραμμένο το «ι» κατά συναίρεση. Συνεπώς έχουμε «καιν» με άφωνο το «ι» ἤ κᾷν .
    Οτιδήποτε άλλο είναι κακοποίηση, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όταν
    φυλάσσεται το πλήρες της γραφής, φυλάσσεται και η δύναμις του λόγου. 🙂

  20. Αγάπη said

    Καλημέρα
    κάτι θέλει να πει αυτός εδώ αλλά δέν καταλαβαίνω. Ξέρει κανείς να μεταφράσει;
    https://www.youtube.com/watch?v=YdtNwQOzP_w 🙂 https://www.youtube.com/watch?v=xpn2DJM9H18

    Αυτό μού φαίνεται συγγενικό πάντως https://feltor.wordpress.com/2011/02/04/%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B7%CF%82-%CE%B2%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CF%89%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BF-%CE%B2%CF%81%CE%AC%CF%87%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84/

  21. stratosbg said

    Reblogged this on a hairless ape.

  22. sarant said

    20 Ασφαλώς είναι συγγενικό και έχει και ομοιοκαταληξία -το είχα σκεφτεί να το βάλω και μετά το παρέλειψα -νάσαι καλά!

  23. Αγάπη said

    22 (υπόκλιση – απάντηση στο «νάσαι καλά» 🙂 )

  24. Γς said

    20 b:

    http://caktos.blogspot.gr/2014/01/blog-post_1501.html

  25. Αγάπη said

    24 για όλα έχεις κάτι δικό σου; (τα διαβάζεις εδώ τα άρθρα ή μόνο τα σχόλια; 🙂 )

  26. Πάνος με πεζά said

    Άνδρες δικαστές, παν δένδρον διά να ευδοκιμήσει
    να παραγάγει άνθη και να καρποφορήσει [είδατε πόσο ωραία πάει το «να παραγάγει»;]
    🙂

  27. Πέπε said

    @18 > 17 (εκεί το παράγω είναι διαρκές):

    Βέβαια διαρκές είναι. Απλώς παρατηρώ ότι είναι μια λέξη αναπάντεχη μέσα σ’ ένα κείμενο τόσο λαϊκής γλώσσας. Ίσως στα κυπριακά το «παράγω» να είναι πιο λαϊκού λεξιλογίου λέξη απ’ ό,τι σ’ εμάς. Αν ισχύει αυτό, τότε είναι πολύ λογικό που εκείνοι χρησιμοποιούν τον διαλεκτικό (σικ ρε! ) τύπο παράξω.

  28. τί ὡραῖο ἄρθρο!

  29. «Μέριασε, τράγε, να διαβώ, το κλήμα ανδρειωμένο…»

  30. Άκυρον, στο μεταξύ…

  31. Πολύ ωραίο. Η Βίκη που έχει στοιχεία για τον μύθο του Αισώπου, αναφέρει και άλλες παραλλαγές, αραβικές, σλάβικες, με άλλα ζώα και φυτά, πχ το ριζάρι, που λέει οτι όταν σε σφάξουν, εγώ θα επεξεργαστώ το τομάρι σου στο βυρσοδεψείο .

    Υπάρχει και απάντηση του τράγου ή της γαζέλας όμως: -Ναι, αλλά αυτό θα γίνει στο μέλλον, εγώ όμως πεινάω τώρα και θα σε φάω έτσι κι αλλιώς.

    Προστέθηκαν δηλαδή στο μύθο μερικοί αιώνες πολιτικής σκέψης

    http://en.wikipedia.org/wiki/The_Goat_and_the_Vine

  32. Όταν το καημένο το αρκουδάκι δεν μπορούσε να βγάλει το παιχνίδι από το αυγό Kinder-έκπληξη…

  33. sarant said

    32 Καλό! Παρατηρώ ότι και οι Άγγλοι το έχουν με το «απίστευτο», μάλλον από κει το πήραμε.

    31 Ιάκωβε, μπράβο, δεν μούκοψε να κοιτάξω τη Βίκη

    26 Αμ δεν αρκεί μονο να διατηρείται ο αριθμός των συλλαβών, το βλέπεις ότι το μέτρο κουτσαίνει.

  34. Πάνος με πεζά said

    @ 33, πάσο : «δια να παραγάγει άνθη και δια να καρποφορήσει». Κι εγώ δεν κλέβω με το δι-α σπασμένο ! 🙂

  35. sarant said

    Χαχά, το περίμενα αυτό. Ναι, στην εποχή μας το διά μπορεί να προφερθεί μονοσύλλαβο -δηλ, συνήθως έτσι προφέρεται.

  36. ΚΑΒ said

    >>Το μοτίβο υπάρχει και στον μύθο του Αισώπου «Τράγος και άμπελος».

    Τράγος δέ ποτε βλάστην ἀμπέλου τρώγων͵
    τούτῳ προσεῖπε· Τί με βλάπτεις ἀδίκως;
    μὴ γάρ͵ ὦ τράγε͵ οὐκ ἔστιν ἄρτι χλόη;
    Ὅμως͵ πάναφρον͵ ποτὲ σοῦ θυομένου͵
    ἐγὼ τὸν οἶνον παρέξω τῷ σῷ φόνῳ.

    Αυτό το «πάναφρον» που είναι άπαξ λεγόμενο και που δεν το έχει το ΛίντελΣκοτ δεν είναι μάρκα κινητής τηλεφωνίας, πρέπει να είναι κλητική του «πανάφρων».

    Το πάναφρον δεν υπάρχει στο Λ.Σ. ούτε στο ελληνικό ούτε στο αγγλικό. Δεν το έχει ούτε ο Σταματάκος. Γιατί; Επειδή υπάρχει και η εξής version στην οποία δεν υπάρχει η λέξη:

    Τράγος ἐν τῇ ἐκβολῇ τῆς ἀμπέλου τήν βλάστην ἔτρωγε. Τούτῳ δέ προσεῖπεν ἡ ἄμπελος «Τί με βλάπτεις; μή γάρ οὐκ ἔστι χλόη; Ὅμως ὅσον σοῦ θυομένου οἶνον χρῄζουσιν, ἐγώ παρέξω».

  37. Δεύτερο ματς στους τελικούς του βόλλεϋ σήμερα στον Πειραιά, ήταν 2-2 και το ταϊμπρέικ η ΠΑΟΚάρα το καθάρισε με 15-6 !!!!!!!
    Αλλη μια νίκη στα τρία ματς χρειάζεται για το πρωτάθλημα μετά το κύπελλο

  38. Μαρία said

    36
    Πανάφρον ο σωστός τονισμός.

  39. sarant said

    38 Γιατί;

  40. Μαρία said

    39
    Γιατί έτσι. Στα σύνθετα με το φρήν δεν ανέβαζαν τον τόνο. Άφρον, παράφρον, δαΐφρον, μεγαλόφρον κλπ.

  41. sarant said

    Eντάξει τότε. Πάντως το συγκεκριμένο δεν παραδίδεται σε κανέναν άλλο τύπο.

  42. Μαρία said

    41
    Αυτή είναι η έκδοση http://users.uoa.gr/~nektar/history/tributes/aesop%27s_fables/chambry.htm
    και έκανε τη διόρθωση μαζί με άλλες ο Χαριτωνίδης http://epet.nlg.gr/all1.asp?id=973&pg=0 μύθος 339, σ. 61 της επετηρίδας, λέει η ρουφιάνα.

  43. Λ said

    Το τραούλιά είναι το νεαρό ζώο και τράουλλος το σε ώριμη ηλικία ζώο. Τα θυμάμαι ακόμα τα καημένα τα τραούλια που τα μαζεύανε και τα πουλούσαν σε νεαρή ηλικία ενώ τα θηλυκά παρέμεναν στο κοπάδι για να βατεφτούν, να γεννήσουν και να αρχίσουν να παράγουν γάλα.

  44. ΚΑΒ said

    40. Δε συμβαίνει μόνο στο φρήν, αφού έχουμε και ουδέτερα ἀμνῆμον και ἐπιστῆμον. Πάντως ο κανόνας για τα σύνθετα ενρινόληκτα και υγρόληκτα τριτόκλητα λέει ότι κανονικά ανεβαίνει ο τόνος στην ενική κλητική αρσ. και θηλυκού και στην ον., αιτ. και κλητ. ενικού ουδ., όχι όμως πάνω από την τελευταία συλλαβή του α’ συνθετικού.

  45. sarant said

    42 Στο TLG δεν έχουνε βάλει τη διόρθωση.

  46. Πέπε said

    @40: Με μια επιφύλαξη, εγώ τον βρίσκω σωστό τον τονισμό.

    Η εξήγηση: τα σύνθετα δεν ανεβάζουν τον τόνο όσο πάνω μπορούν με μόνο όριο το νόμο της τρισυλλαβίας, αλλά μόνο μέχρι την τελευταία συλλαβή του πρώτου συνθετικού (αν η τελευταία έχει εκθλιβεί, η προτελευταία μετράει για τελευταία, π.χ. άπελθε).

    Η επιφύλαξη: νομίζω ότι στην πράξη το όριο που ισχύει είναι η τελευταία συλλαβή όχι του πρώτου, αλλά του προτελευταίου συνθετικού, και ότι η συνήθης διατύπωση του κανόνα έχει απλουστευτεί, αφού αφενός δύο συνθετικά εν όλω είναι κάτι το αρκετά σύνηθες και αφετέρου «η τελευταία συλλαβή του προτελευταίου συνθετικού» παραείναι μπερδεμένη διατύπωση. Πρέπει λοιπόν εδώ να μετρήσουμε τρία ξεχωριστά συνθετικά (παν + α- + φρην), ή μόνο δύο (παν + άφρων) που το ένα είναι με τη σειρά του σύνθετο; Στην πρώτη περίπτωση ο σωστός τονισμός είναι αυτός που λέει η Μαρία, πανάφρον, στη δεύτερη πάναφρον.

    (Όλα τα παραδείγματα του #40 εφαρμόζουν αυτό τον κανόνα, όπως κι αν τον πάρουμε. Δηλαδή τον έχουν ανεβάσει τον τόνο μέχρι εκεί που μπορούν, απλώς δεν μπορούν και πολύ μακριά. Δεν πρέπει, νομίζω, να έχουμε κανένα παράδειγμα με πάρα-, δάι-, μεγάλο- και οποιοδήποτε δεύτερο συνθετικό.)

  47. Πέπε said

    Το 44 δεν το είχα δει. Αμνήμον και επιστήμον είναι πράγματι εξαιρέσεις. Δαΐφρον, εχέφρον κλπ. όχι. Ο κανόνας είναι γενικός για τα σύνθετα, όχι μόνο για ορισμένες κατηγρίες ουσιαστικών.

  48. ΚΑΒ said

    44.. τριτόκλιτα.

    .Οι διορθώσεις του Χαριτωνίδη δεν υιοθετήθηκαν.

  49. ΚΑΒ said

    42. Ο Κοραής ποια παραλλαγή του μύθου έχει, Μαρία; Με το πάναφρον ή αυτήν χωρίς τη λέξη; Νομίζω, πρέπει να έχει χωρίς το επίθετο.

  50. ΚΑΒ said

    Χωρίς να μπω σε λεπτομέρειεις και σχολιασμό αναφέρω το του Αριστοτέλη περί Ζ.Ι. 5,14 (546a) ” Οἱ δὲ τράγοι πίονες ὄντες ἧττον γόνιμοί εἰσιν (ἀφ’ ὧν καὶ τὰς ἀμπέλους, ὅταν μὴ φέρωσι, τραγᾶν καλοῦσιν” ).

  51. Μαρία said

    47
    Το ανέβασμα του τόνου δεν ισχύει για όλες τις κατηγορίες των συνθέτων. Ρίξε μια ματιά εδώ http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/structure/page_075.html

    49
    Ξαναδές το άρθρο. Ο Κοραής παραθέτει ένα ελεγειακό δίστιχο του Εύηνου.

  52. Πέπε said

    @51α: Ναι, πράγματι.

    Από την ώρα που έγραψα το σχόλιο όλο και μου ‘ρχονταν διάφορες εξαιρέσεις, που τονίζονται κάτω αλλά δεν ακούγονται καθόλου ανώμαλες, και τώρα βλέπω όλη τη σχετική θεωρία συγκεντρωμένη. Θέλει αρκετή μελέτη πριν σχολιάσω οτιδήποτε…

  53. leonicos said

    @40 Μαρία, θα περίμενα κάτι πιο συγκεκριμένο από το ‘γιατί έτσι’ και τη δήλωση ‘τα σύνθετα του φρῆν’. Δεν βλἐπω καμιά ιδιαιτερότητα στο ‘φρῆν’ για να μην ανεβάζει τον τόνο στο ουδέτερο (και την κλητική του αρσενικού συνεπώς), εκτός του ότι η λέξη απευθύνεται πάντα σε άνθρωπο, συνεπώς το ουδέτερο είναι άχρηστο, όπως και η κλητική. Ακόμα και του ‘σοφός’ η κλητική ακούγεται σκωπτικά, πόσω μάλλον του δαϊφρονος. Θα έλεγα ότι εφόσον η κατ’΄αληξη είναι βραχεἰα και η παραλήγουσα επίσης, ως στερητικό α, ο τύπος πάναφρον είναι υποχρεωτικός,

  54. leonicos said

    Ξέχασα να πω κι εγώ: Τι ωραίο άρθρο Σερ Σαρ! Και γεμάτο ενφιαφέροντα λίνκ

  55. Λ said

    Το απίστευτο ίσως να είναι από το λατινικό incredibile auditu, ή πάλι όχι. Από την άλλη εμείς έχουμε κληρονομήσει πολλούς αγγλισμούς όπως: Είναι με μεγάλη χαρά που από δέχθηκα την πρόσκληση να παραστώ κλπ

  56. Pedis said

    «Πολλά» ενδιαφέρον το σημερινό.

  57. Μαρία said

    53
    Γιατί έτσι; Γιατί είμαι πρακτική. Τα περισσότερα* σύνθετα επίθετα ενρινόληκτα σε ων/ον που δεν ανεβάζουν τον τόνο έχουν δεύτερο συνθετικό το -φρων. Μονοσύλλαβο είναι, ανέβηκε μια συλλαβή ο τόνος κατα τη σύνθεση και παραπάνω δεν μπορεί να ανεβεί.
    βλ. σχ. 44

    *Μετά απομνημονεύεις τα: αμνήμον, επιλήσμον, επιστήμον, Λακεδαίμον και καθάρισες.

  58. BLOG_OTI_NANAI said

    Περίεργο πράγμα να μην έχει χρησιμοποιηθεί αλλού η λέξη «παναφρον» και χωρίς παρουσία σε λεξικά. Υπάρχει ένα ηχητικά κοντινό, το «Πανόφρονες» που έχει και ο Κουμανούδης, από τον θεό Πάνα, και εννοεί τους «Βοσκούς» απ’ ό,τι κατάλαβα.
    Εντυπωσιακές παραδόσεις σώζονται για την κατσίκα, καθώς φαίνεται δημιουργούσε μεγάλα προβλήματα στους γεωργούς. Σε λαϊκές διϊστικές παραδόσεις η κατσίκα θεωρείται δημιούργημα του διαβόλου! (Επετηρίς Λαογραφικού Αρχείου Ακαδημίας Αθηνών, 17, σ.15) Μήπως από εδώ ξεκινούν οι εικόνες του σατανά ως τραγόμορφου; Επίσης ο Παυσανίας στα Κορινθιακά αναφέρει παράδοση εξευμενισμού της κατσίκας.

  59. ΚΑΒ said

    51β. Η απορία μου ήταν αν ο Κοραής στην έκδοση των Αισώπειων μύθων του είχε την version με το επίθετο ή όχι. Αν έχεις πρόσβαση σε αυτήν για να απαντήσεις ρωτούσα.

  60. sarant said

    55 To «απίστευτο» είναι πληγή της ιντερνετικής δημοσιογραφίας.

  61. Απίστευτα ενδιαφέρον άρθρο! 🙂

  62. sarant said

    Νάσαι καλά, νέε πατέρα! 🙂

  63. Μαρία said

    59
    Α συγγνώμη, δεν το κατάλαβα.
    Όχι, σ. 183 του βιβλίου. Θησαυρίζει τρεις παραλλαγές και παραθέτει και το δίστιχο του Ευήνου.
    http://anemi.lib.uoc.gr/search/?dtab=m&search_type=simple&search_help=&display_mode=overview&wf_step=init&show_hidden=0&number=10&keep_number=10&cclterm1=&cclterm2=&cclterm3=&cclterm4=&cclterm5=&cclterm6=&cclterm7=&cclterm8=&cclfield1=&cclfield2=&cclfield3=&cclfield4=&cclfield5=&cclfield6=&cclfield7=&cclfield8=&cclop1=&cclop2=&cclop3=&cclop4=&cclop5=&cclop6=&cclop7=&isp=&search_coll%5Bmetadata%5D=1&&stored_cclquery=contributor%3D%28%CE%91%CE%AF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%BF%CF%82%2C%29&skin=&rss=0&display_mode=detail&ioffset=1&offset=3&number=1&keep_number=10&old_offset=1&search_help=detail

  64. ΚΑΒ said

    63.Σ’ ευχαριστώ πολύ. Βλέπω ότι έχει την παραλλαγή που παρουσίασα στο σχ. 36. Ο Chambry στην α΄ έκδοση μάλλον είχε αυτήν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: