Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ποιος είναι «ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι;»

Posted by sarant στο 22 Ιουλίου, 2015


Πριν από μερικές μέρες συζητούσα (ηλεκτρονικά) μ’ έναν τακτικό φίλο του ιστολογίου, ο οποίος, ανάμεσα στ’ άλλα, μου σύστησε να ξανακοιτάξω όσα είχα γράψει στο βιβλίο μου «Λόγια του αέρα» για την έκφραση «ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι» -ο φίλος μου είχε την εντύπωση πως από αβλεψία είχα δώσει ανάποδα την εξήγηση της έκφρασης.

Λάθη κάνουμε όλοι σ’ αυτά που γράφουμε, μακάρι να τα έχουμε ξανακοιτάξει δέκα φορές, οπότε άνοιξα το βιβλίο φοβούμενος πως ο φίλος μου είχε δίκιο. Η εξήγηση που δίνω για την έκφραση αυτή είναι:

ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι: λέγεται για όσους επιδεικνύουν υπερβολικό πνεύμα οικονομίας σε δευτερεύοντα ενώ ταυτόχρονα δείχνονται σπάταλοι στα σημαντικά, ιδίως σχετικά με τη διαχείριση του νοικοκυριού ή της επιχείρησής τους.

Ίσως μπορεί να διατυπωθεί καλύτερα, αλλά λάθος δεν είναι. Αυτή είναι κατά τη γνώμη μου η σημασία της έκφρασης, και τα λεξικά συμφωνούν μαζί μου -για παράδειγμα, το ΛΚΝ αναφέρει: αυστηρός και φειδωλός για ασήμαντα θέματα αλλά επιεικής για σοβαρότερα. Νομίζω ότι ο ορισμός του ΛΚΝ είναι πληρέστερος από τον δικό μου, διότι περιλαμβάνει και τη διάσταση της αυστηρότητας σε μη οικονομικά θέματα.

Ο φίλος μου όμως ερμήνευε διαφορετικά την έκφραση. Θεωρούσε ότι λέγεται για κάποιον που κάνει οικονομία στα ακριβά και σημαντικά, ενώ είναι σπάταλος στα δευτερεύοντα. «Το αλεύρι, που είναι βασικό συστατικό, πρέπει να είναι καλό, εκεί δεν πρέπει να κάνεις τσιγγουνιές. Στα πίτουρα, που είναι δευτερεύουσας σημασίας, μπορεί να κάνεις οικονομία. Όταν όμως κάποιος αγοράζει φτηνό αλεύρι για να κάνει οικονομία και μετά ξοδεύει απλόχερα στα δευτερεύοντα, τα πίτουρα, έχουμε το παράλογο που καυτηριάζει η παροιμία».

Να πούμε λοιπόν δυο λόγια παραπάνω γι’ αυτή την παροιμιακή φράση της κακοδιαχείρισης, που κοροϊδεύει μια παράλογη αλλά όχι αδύνατη συμπεριφορά. Ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι μπορεί να είναι  π.χ. ο επιχειρηματίας που ξοδεύει απλόχερα για τη διακόσμηση του γραφείου αλλά δείχνει υπερβολική φειδώ στην κατανάλωση της γραφικής ύλης, παρόλο που το χαρτί και οι συνδετήρες κοστίζουν πολύ λιγότερο. Τέτοια παραδειγματα παράλογης διαχείρισης μπορούμε ασφαλώς να βρούμε πάρα πολλά στην κρατική μηχανή -αν και μερικές φορές η φαινομενικά παράλογη συμπεριφορά μπορεί να έχει μιαν άλλη εξήγηση: ας πούμε, ο ορθοπ*δικός που ξόδευε απλόχερα τα πανάκριβα υλικά ενώ κατανάλωνε με μέτρο τα φτηνότερα, κατά πάσα πιθανότητα θα λαδωνόταν, οπότε παράλογη δεν είναι η συμπεριφορά του, απλώς ανέντιμη.

Η εικόνα υπάρχει και στα αρχαία ελληνικά, όπου η αντίστοιχη παροιμία είναι: «μέτρῳ ὕδωρ πίνοντες, ἀμετρὶ δὲ μᾶζαν ἔδοντες», κατά λέξη: μετρημένοι στο νερό (που δεν κοστίζει), χωρίς μέτρο στον χυλό (που κάτι κοστίζει). Αλλά και σε πάρα πολλές ξένες γλώσσες έχουμε αντίστοιχα, που τα θησαυρίζει ο Νικ. Πολίτης στη συλλογή του, για παράδειγμα το γαλλικό avare pour le son, prodigue pour la farine (τσιγγούνης στο πίτουρο, σπάταλος στ’ αλεύρι, δηλαδή ίδια με την ελληνική) ή το ισπανικό derramar la harina y allegar la ceniza (να σκορπάς τ’ αλεύρι και να μαζεύεις τη στάχτη) ή στο γερμανικό die Kleien sparen und das Mehl verschütten (να κάνεις οικονομία στα πίτουρα και να χάνεις το αλεύρι) ή το ιταλικό Guai a cui strudi la farina e sparagna la canigghia (αλί σ’ εκείνον που χαλάει τ’αλεύρι και κάνει οικονομία στο πίτουρο). Είναι εντυπωσιακή η σύμπτωση των αντιστοίχων, αλλά δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη αφού πρόκειται για βασικότατες εικόνες της αγροτικής ζωής.

Στα αγγλικά υπάρχει αναλογη έκφραση και μάλιστα είναι αρκετά γνωστή αλλά δεν χρησιμοποιεί το πίτουρο και το αλεύρι παρά το αντίστοιχό τους σε νομίσματα: penny-wise pound-foolish, συνετός στις δεκάρες αλλά επιπόλαιος στις λίρες.

Εκείνο που ίσως μας μπερδεύει στην ελληνική έκφραση, και ίσως αυτό να μπέρδεψε και τον φίλο μου, είναι η λέξη «ακριβός», που χρησιμοποιείται με μια παλιότερη σημασία της, που δεν νομίζω να έχει επιβιώσει σε άλλα συμφραζόμενα, τη σημασία «τσιγγούνης, φειδωλός». Και φαίνεται ένα γλωσσικό οξύμωρο αυτό, αν σκεφτούμε ότι «ο ακριβός [τσιγγούνης] αποφεύγει τα ακριβά πράγματα», αλλά υπάρχει ακόμα από τους ελληνιστικούς χρόνους, όταν «ακρίβεια» σήμαινε μεταξύ άλλων όχι μόνο την αυστηρή διαχείριση των χρημάτων αλλά ακόμα και την τσιγγουνιά -και εύκολα βλέπουμε πώς από το ένα περάσαμε στο άλλο. Έτσι, ο ακριβής είχε τη σημασία και του επακριβούς ή του αυστηρού, και του σφιχτοχέρη, αλλά και του πραγματικού, του καθαρόαιμου.

Ο ακριβής έγινε ακριβός, και στο μεσαιωνικό λεξικό του Κριαρά βρίσκουμε ότι «ακριβός» σημαίνει όχι μόνο πολύτιμος, αλλά και φειδωλός, ακόμα και άπληστος, π.χ. «πότ’ ένας ακριβός την πεθυμίαν του χορταίνει με τα πλούτη;» (από την Ερωφίλη), ενώ η σημασία του φειδωλού διατηρήθηκε στα νεότερα χρόνια όπως δείχνει η παροιμία που εξετάζουμε σήμερα αλλά και πολλές άλλες που δεν είναι και τόσο γνωστές στην εποχή μας, όπως: «ακριβός κελάρης, καλός κελάρης» (ο φειδωλός διαχειριστής είναι καλός διαχειριστής), «του ακριβού το βιος σε χαροκόπου χέρια», «των ακριβών τα πράγματα τα τρων οι χαροκόποι», «ακριβός θαρρεί κερδαίνει μα φυρά και δεν το νιώθει», κι αυτή που μ’ αρέσει περισσότερο: «απ’ ακριβό βλέπεις, από γουλιάρη δε βλέπεις» δηλαδή από τον τσιγγούνη μπορεί να δεις και κανένα καλό, όχι όμως από τον άπληστο, τον λαίμαργο. Και οι σπάνιες σήμερα λέξεις «ακριβοχέρης» και «ακριβοκόπος» τον φιλάργυρο σημαίνουν.

Κι αφού εξηγήσαμε γιατί ο ακριβός είναι ο σφιχτοχέρης, γίνεται πιστεύω σαφέστερη η σημασία της παροιμιακής έκφρασης. Μόνο που του ενός το αλεύρι είναι πίτουρα του αλλουνού: άλλο είναι πολύτιμο για μένα κι άλλο για σένα, και συχνά η διαφορά δεν είναι θέμα γούστου και προσωπικής κλίσης, αλλά καθορίζεται από το συμφέρον. Οπότε, και πάλι, μερικές παράλογες συμπεριφορές έχουν την εξήγησή τους -αλλά για την επικαιρότητα θα τα πούμε σε άλλο άρθρο.

Advertisements

114 Σχόλια to “Ποιος είναι «ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι;»”

  1. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρες !
    Νομίζω ότι η παροιμία έχει και παραλλαγή με λάχανα, στη θέση του αλευριού. Όχι ότι τα λάχανα είναι σαν τ’ αλεύρι, αλλά πάντα υπάρχει και η απομίμηση !
    Πραγματικά κι εμένα με μπέρδεψε λίγο ο ορισμός σου. Ωστόσο δε θα της έδινα γενικότερο αντικείμενο από το καθαυτό οικονομικό, μια που στο γενικότερο πεδίο, έχει εφαρμογή το «δθιλίζω τον κώνωπα και καταπίνω την κάμηλο», όχι;

  2. Πάνος με πεζά said

    «δυιλίζω», το «υ» έπιασε μάκα στη διήθηση, κι έγινε «θ» 🙂

  3. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστω για το πρώτο σχόλιο!

    1: Ναι, έχεις δίκιο, υπάρχει και παραλλαγή με τα λάχανα -και είναι περίεργο γιατί σε άλλες παροιμίες τα λάχανα θεωρούνται ευτελές είδος.

    1-2: Κοίτα, το διυλίζω τον κώνωπα κτλ. υπονοεί υποκρισία, όταν π.χ. κάνεις τα στραβά μάτια σε εγκλήματα (των φίλων σου) και καυτηριάζεις τα πταίσματα (των άλλων). Ο σκορπαλευράς και πιτουρομαζώχτης προϊστάμενος δεν έχει δόλο, είναι απλώς κακός διαχειριστής.

  4. Ἁρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Καλά μια φορά έθεσα κι εγώ, έμμεσα έστω, ένα θέμα και δε σχολιάζει κανείς;

    Αν ακριβός σημαίνει τσιγγούνης, το να είσαι τσιγγούνης στα δευτερεύοντα πράγματα μου φαίνεται λογικό. Στο βασικό πρέπει να είσαι απλόχερος για να πάρεις το καλύτερο. Εφ’όσον η παροιμία στιγματίζει αυτόν στον οποίο αναφέρεται, δε μπορεί να σημαίνει αυτὸ κι άλλωστε το παράδειγμα με το γραφείο αυτό που λέω εγώ λέει.

    Αγοράζω ένα αυτοκίνητο της πλάκας για να μην ξοδέψω και μετά του βάζω χάι λουξ ταπετσαρίες, αεροτοτομές και δε συμμαζεύτεαι. Ακριβός δηλαδή στα πίτουρα (όλα τα δευτερεύονται μπιχλιμπίδια) και φθηνός στο αλεύρι (το αυτοκίνητο). Το ανάποδο θα ήταν λογικότερο.

  5. Καλημέρα.

    «Το λελέκι είναι ένα πουλί που τρώει σκουλήκια. Το σκουλήκι πάλι [μπλα, μπλα, …]» 😀

    ΥΓ: (Όσον αφορά τα) επί της ουσίας (του επίλογου), δεν διαφωνώ…

  6. Alexis said

    #4: Αυτό που σε μπερδεύει νομίζω είναι ότι η παροιμία δεν αναφέρεται στην απόκτηση, την αγορά των αγαθών αλλά στη διαχείριση, στο ξόδεμά τους.
    Και είναι λογικό αυτό γιατί στις παλιές αγροτικές κοινωνίες που ήταν σχεδόν αυτάρκεις (άρα αγόραζαν ελάχιστα), η τσιγγουνιά ή η απλοχεριά κάποιου μετριόταν με τον τρόπο που ξόδευε τα αγαθά.
    Έτσι λοιπόν η παροιμία στιγματίζει αυτόν που τσιγκουνεύεται να ξοδέψει πίτουρα, που είναι ευτελούς αξίας, και από την άλλη σπαταλά με ευκολία το αλεύρι, που είναι (ήταν) πολύτιμο.

  7. Πάνος με πεζά said

    Η παροιμία μπορεί να περιγράφει και την απλή, άδολη άγνοια των οικονομικών μεγεθών. Το «πόσα έδωσες γι αυτό;», που λέμε, όχι την κατ’ ανάγκη κακοδιαχείριση. Κι αυτό ίσως την ετυμολογεί, γιατί φαντάζομαι ότι θα ξεκίνησε από κάποιο μυλωνά ή έμπορο, ο οποίος αποφάσισε, μέσα στην άγνοιά του, να «κοστολογήσει» ανάποδα τα πίτουρα με το αλεύρι. Σακί το ένα, σακί και το άλλο. Λέω εγώ τώρα…
    Κι η αλήθεια είναι ότι τέτοιου είδους οικονομικές κινήσεις σε καθεστώς άγνοιας («πόσα έδωσες γι αυτό;») όλοι μας έχουμε κάνει, κι ακόμα κάνουμε…

  8. Ἁρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    6. Τώρα το’πιασα 🙂

  9. sarant said

    7: Ναι, λέγεται και για τις αγορές που κάνει κάποιος άμαθος, όπου τα έξοδά του δεν πιάνουν τόπο (αλλά κι αυτό κακοδιαχείριση είναι).

  10. Corto Maltese said

    «ακριβός θαρρεί κερδαίνει μα φυρά και δεν το νιώθει»

    Αυτό είναι παρεμφερές με το «η φτήνεια τρώει τον παρά»;

  11. sarant said

    10: Μπορεί να είναι και ευρύτερο, και με μεταφορική σημασία.

  12. marulaki said

    Η φτήνια τρώει τον παρά διότι όταν ψωνίζεις κάτι ευτελές, χαλάει εύκολα/γρήγορα και πρέπει να πάρεις άλλο, και ξανά άλλο και ούτω καθεξής, ενώ αν αγόραζες από την αρχή το ποιοτικό/ακριβότερο δεν θα είχες χαλάσει τα ίδια χρήματα.

  13. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    Eγώ νομίζω ότι κακώς συνδέεται η παροιμία αποκλειστικά με οικονομικό περιεχόμενο. Έχει την έννοια του ψόγου προς αυτούς που ζυγιάζουν λάθος την σπουδαιότητα των πραγμάτων γενικά. Υποτιμούν τα σπουδαία και σημαντικά και υπερτιμούν τα δευτερεύοντα.

  14. Πάνος με πεζά said

    E, αυτό όμως είναι ο κώνωψ με την κάμηλο…

  15. Corto Maltese said

    11 και 12: Ευχαριστώ για τις απαντήσεις!

  16. Μανιατολεσβιος said

    Η μητερα μου ελεγε ψαχνει το καρφι και χανει το πεταλο. Η τσιγκουνια που τελικα σου κοστιζει περισσοτερο, π.χ. η χρηση φτηνων υλικων που οδηγει να χρειαστει να ξαναφτιαξεις απο την αρχη ο,τι φτιαχνεις, με διπλο κοστος.

  17. Spiridione said

    Αυτό για τον ακριβό δεν το ήξερα.
    Θυμόμουν όμως για τον φτηνό και την φτήνια. Ότι δηλαδή παλιότερα σήμαινε (και) την αφθονία αγαθών. Όταν είναι φτηνά τα αγαθά αγοράζουμε πιο εύκολα, είμαστε πιο σπάταλοι, ενώ σε εποχές ακρίβειας είμαστε πιο μαζεμένοι. Ίσως αυτό είναι και το νόημα της παρ. η φτήνια τρώει τον παρά.
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%B7&dq=

  18. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    14. Γιατί; μία και δύο είναι οι απολύτως συνώνυμες παροιμίες; Ή και οι αντώνυμες; Το γοργόν και χάρη έχει — όποιος βιάζεται σκοντάφτει.

  19. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    «Ακριβός στα πέτρα κι φτενός στου στάρ» και «Φτενός στ’ αλεύρ κι ακριβός στ στάχτ» είναι οι παραλλαγές που έχω ακούσει στα Γιάννενα. Προφανώς στο πρώτο γίνεται αντιδιαστολή ανάμεσα στον καρπό (σιτάρι) και το υπόλειμμα (πίτουρα). Στο δεύτερο το συνδετικό στοιχείο είναι το ότι και τα δύο (αλεύρι-στάχτη) έχουν μορφή σκόνης. Πάντως και οι δυο παραλλαγές χρησιμοποιούνται κυρίως όπως λέει ο Κιντ στο #13 και δευτερευόντως με την οικονομική σημασία, η οποία πάντως είναι σαν αυτή του φίλου: Σπάταλος στα ασήμαντα, σφιχτός στα σημαντικά.

  20. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #19
    Επεξήγηση: το υπόλειμμα του αλωνίσματος είναι τα πίτουρα. Το υπόλειμμα της πίτας στο ταψί είναι τα πέτουρα. Πιθανόν από την ηχητική συγγένεια κατέληξε και τα πίτουρα να λέγονται πέτ(ου)ρα.

  21. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα και για τις παραλλαγές!

  22. sarant said

    20 Πέτουρα δεν είναι και ένα ζυμαρικό;

  23. «Φθηνός στα λάχανα ακριβός στα παραπούλια»
    Από τη Θράσσα γιαγιά μου Πολύμνια

  24. sarant said

    23 Βέβαια, αφού τα παραπούλια είναι υποδεέστερα σε σχέση με τα λάχανα -βλ. και την παροιμία «καιρός φέρνει τα λάχανα καιρός τα παραπούλια»

  25. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #22
    Δεν το γνωρίζω, αλλά πολύ πιθανό. Και τα πέτουρα/ζυμαρικά και τα πέτουρα/φύλλα πίτας είναι βασικά το ίδιο πράγμα, προερχόμενα από το αρχαίο πέττω/πέσσω: κάτι πλασμένο ή/και ψημένο.

  26. sarant said

    25 https://www.google.com/search?q=%CF%80%CE%B5%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B1&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ved=0CB0QsARqFQoTCMvQuOi37sYCFUF3PgodymcDnw&biw=1280&bih=913

  27. Corto Maltese said

    22 και 25:
    Πέτουλες: αρβανίτικα πιτάκια για τηγάνισμα. Τρώγονται με μέλι.

  28. Spiridione said

    25. Γρηγόρη, δες κι αυτό
    http://dexonline.ro/definitie/p%C4%83tur%C4%83/504698

  29. LandS said

    @26 Σε τουλάχιστον μία φωτογραφία μου φαίνονται σα τουτουμάκια.

  30. LandS said

    Για το θέμα μας, πάντοτε θεωρούσα ότι σήμαινε δίνεις μεγάλη σημασία στα δευτερεύοντα και μικρή στα σπουδαία, και όχι πάντα με οικονομικό περιεχόμενο.
    Δεν έχω άλλη τεκμηρίωση.

  31. Τα πίτουρα είναι υποπροϊόν της άλεσης του σιταριού, που σκοπό έχει να μας δώσει αλεύρι. Το αλεύρι είναι αυτό που επιθυμούμε. Τα πίτουρα απλά μας ξεμένουν. Βέβαια, η αγροτική οικονομία του παρελθόντος εύρισκε τι να τα κάνει τα πίτουρα, τάδινε στα γουρουνάκια και στις κότες. Οπότε το να δίνουμε σημασία στην ποιότητα του πίτουρου (υποπροϊόν) κι όχι του αλευριού (κυρίως προϊόν) είναι σα να μας δείχνουν το φεγγάρι και να κοιτάμε το δάχτυλο.

  32. sarant said

    29 Η αναζήτηση με φωτογραφίες δίνει πολλές φορές λάθος αποτελέσματα, μόνο ενδεικτικά τη χρησιμοποιούμε.

  33. Alexis said

    Κάποτε που είχα βρεθεί κοντά στα Γρεβενά είχα αγοράσει αυτά εδώ που έγραφαν απέξω «Πέτουρα»

    Κάτι σαν πλατιές χυλοπίτες

  34. Alexis said

    …και ήταν και πανάκριβα.
    Μου τον είχαν πιάσει τότε κανονικά 🙂

  35. Alexis said

    Τώρα είδα το #26.
    Ήρθα δεύτερος… 😳

  36. NM said

    ΣΙταρι, αλευρι, ψωμι κλπ = ΦΠΑ 13%
    Πλιγουρι (σπασμενο σιταρι δηλ) = ΦΠΑ 23%
    ……………..
    Εκει επεσε το ματι σας Νικοκυρη και γραψατε το σημερινο αρθρο, η ηταν συμπτωση;

  37. Λ said

    Πάντως πρέπει να αναφερθεί πόσο επίπονη εργασία είναι να φτάσουμε ως τα πίτερα και το αλεύρι. Να μην πω για την καλλιέργεια της γης, τη σπορά το θέρος, το αλώνισμα και τη μεταφορά του σιταριού. Από εκεί καθαρίζουμε το σιτάρι από άλλους σπόρους; σπυρί σπυρί που λέει ο λόγος. Το πλένουμε, το στεγνώνουμε, το βάζουμε στο σακί και πάμε στο μύλο. Στην δική μας περίπτωση πηγαίναμε περπατητοί στο διπλανό χωριό. Αλέθαμε, φορτώναμε το γαϊδούρι και περπατούσαμε πίσω. Μετά περιμέναμε να φυσίσει και ακολουθούσε το ανέμισμα για να ξεχωρίσει το αλεύρι από τα πίτερα. Το ανέμισμα γινόταν μέχρι και τρεις φορές(στον ηλιακό σε καθαρό σεντόνι) μέχρι να ικανοποιηθεί η μάνα μου ότι το αλεύρι ήταν ικανοποιητικά καθαρό. Και μοσχομύριζε ο τόπος. Ήταν η γιορτινή η ατμόσφαιρα) .
    Κατά τα άλλα απ’ ότι ξέρω δεν τη συνηθίζουμε αυτή την παροιμία. Κάτι υπάρχει όμως: αλλού σιωνωτά και αλλού με το σταγονόμετρον.

  38. Λ said

    Συγγενική κατά κάποιο τρόπο η παροιμία «τζείνα που μεινίσκουν κλαις».
    δήλ. αντί να χαίρεσαι για το πλεόνασμα λυπάσαι και θέλεις να το σπαταλήσεις (καταησιέψεις) .

  39. Ρουμλ. said

    # 20. Στα μέρη μας, υπόλειμμα του αλωνίσματος είναι τα σκύβαλα, ( λισβά [=ατροφικά].ή σπασμένα σπυριά, άλλα και ξένα …τσιασίτια που προορίζονται για ζωοτροφή)
    Τα πίτουρα- πίτυρα στο ιδίωμα- είναι, όπως λέει και ο Σκύλος, αυτό που απομένει στη σήτα μετά το κοσκίνισμα του αλευριού, πριν το ζύμωμα. Ανακατεμένα με άγριες μολόχες, τρέβλα ή βλίτρα και λοιπά αποτελούσαν θαυμάσια τροφή για τα θρεφτά και τα πουλερικά της αυλής.

    # 22. Πέτουρο- στο ιδίωμα πέταρο- είναι το φύλλο που ανοίγει η νοικοκυρά με τον πλάστη για να κάνει πίτες και λοιπά.

    Όταν το αλεύρι ανακατευτεί και ζυμωθεί με γάλα και αβγά, τότε το φύλλο απλώνεται να στεγνώσει καλά, ύστερα κόβεται και φυλάσσεται για το χειμώνα. Αλλού τα λένε χυλοπίτες.

    Και μια τοπική(:) παροιμία με το πέταρο: Κάπουτι σ’κώνιτι (σηκώνεται) του πέταρου και φαίνουdι τα λάχανα, που σημαίνει πως κάποτε φεύγει το πέπλο και φανερώνεται η αλήθεια!

  40. Tsopanakos said

    Άσχετο: πέθανε χτες ο Νίκος Χουλιαράς, ένας από τους πιο ενδιαφέροντες πεζογράφους και τραγουδοποιούς των τελευταίων δεκαετιών.

  41. sarant said

    36 Δεν το είχα δει, και κρίμα διότι θα μου έδινε μια ωραία ατάκα!

    37 σιωνωτά: έχει να κάνει με το χιόνι;

    39β Ωραία παροιμία, δεν την ήξερα!

    Στο 39α τα τσιασίτια είναι αυτό που λένε αλλού τσεσίτια (τσεσίτι = είδος);

  42. Λ said

    Βουκολικό παροιμίες:
    όποιος έθθελει να πάει στον μύλον πέντε μέρες κοσσινίζει και
    Όποιος ανακατώννεται με τα πίτερα των τρων οι όρνιθες (ή όρνιχες).

  43. Λ said

    βουκολικές

  44. Λ said

    37, 41 με το χύνω (σιωνώννω στα κυπριακά) αλλά δεν ξέρω πως φτάσαμε εκεί

  45. Γιάννης Ιατρού said

    @42 Γιλάννης ==> Γιάννης
    γμτ@ εκείνον που έβαλε το αξάν (τον τόνο δηλαδή) δίπλα στο [λ](ου). Θές να γράψεις π.χ. «κάνω» κι άλλα γράφεις

  46. Γιάννης Ιατρού said

    @45 ΝικοΚύρη, άλλαξε η αρίθμηση; κάποτε θα εμφανιστεί και αυτό που έβλεπα στο @42 🙂 και με εμφάνιζε σαν Γιλάννη

  47. Γιλαννης Ιατρού said

    @34: Alexis
    Θα κοίταζες πολύ την πωλητριούλα στην πλατεία :), ε;

    Καλησπέρα

  48. sarant said

    46: Το σχόλιο του Γιλαννη το κράτησε η σπαμοπαγίδα διότι δεν κατάλαβε πως είναι το ίδιο πρόσωπο με τον Γιάννη -τώρα μπήκε στο 47.

  49. Ρουμλ. said

    # 41. Ακριβώς, το είδος

  50. Γιάννης Ιατρού said

    @40 Ένα απο τα ωραία τραγούδια του με την Αρλέτα
    Το πέτρινο χαμόγελο ==> https://www.youtube.com/watch?v=sWNHaT2zfXk

  51. Παναγιώτης Κ. said

    (Συνδυαστικά με τον Kid #13)
    Πολλές φορές δεν έχουμε επίγνωση ότι «είμαστε ακριβοί στα πίτουρα και φτηνοί στ΄ αλεύρι » διότι μας λείπει η ικανότητα της διάκρισης. Ρέπουμε στο λεγόμενο τσουβάλιασμα.

    Ο γέρων Βάταλος ας μας διαφωτίσει για την αρετή της διάκρισης από πατερικής απόψεως .Να δούμε λοιπόν το ζήτημα και από αυτή την πλευρά.

  52. Παναγιώτης Κ. said

    @19. Γρηγόρη,εμείς στην περιοχή της Κόνιτσας το πίτουρο συγκεκομμένα το λέμε πίτρο και το πέτουρο της πίτας πέτρο.

  53. Avonidas said

    Καλημερα!

  54. Corto Maltese said

    Νικόλας Άσιμος:

    «Αναρωτιέμαι ως πότε
    Θε να με τρων αι κόται
    Γιατί στα πίτουρα βαθειά μπερδεύτηκα».

    (Είσαι παιδί ωραίο)

  55. Λ said

    Όταν μιλούμε για αλεύρι και πίτερα πρέπει να αναφέρουμε και το σιμιγδάλι (σιμιάλλιν στα κυπριακά) που μένει στην «τατσιάν» μετά το κοσκίνισμα.Το σιμιάλλιν χρησιμεύει στη ζαχαροπλαστική.

  56. Corto Maltese said

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AD%CE%BC%CE%B9%CE%B1_%CE%BD%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B1_%CE%9A%CF%81%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%BA%CE%B1

  57. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #52
    Εμείς (στα νότια των Ιωαννίνων) τα πίτουρα τα λέμε σ(ι)νάδια, τα οποία μαζί με νερό και ψιλοκομμένα αποφάγια γίνονται πρώτης τάξεως τροφή για τα κοτιά… 🙂

  58. Ζωή said

    Ο χορός της τατσιάς (μια και την ανάφερα)

  59. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #51β
    Έχει ακριβώς δύο μέρες να σχολιάσει ο Βάτman. μπορεί να βρίσκεται σε «στερούμενο διαδικτύου ερημητήριον»! 🙂

  60. sarant said

    59 Βάτμαν γουότς!

  61. Γιάννης Ιατρού said

    @59 http://scanmy.net/w/vatalos/

  62. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #60
    🙂 Ένα κλικ στο γκουγκλ είναι…

  63. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #61
    🙂 Του έχουν πει άραγε του εστιάτορα τι σημαίνει; Καλή όρεξη!

  64. 62, 63

    Κάποιος καλός πελάτης του ιστολογίου μας είχε ενημερώσει για την ύπαρξη αυτής της παραλίας.

  65. Γιάννης Ιατρού said

    @63 Αλλά κι ο Πλούταρχος δίνει εξηγήσεις 🙂
    ..δοκεῖ δὲ καὶ τῶν οὐκ εὐπρεπῶν τι λεχθῆναι τοῦ σώματος μορίων παρὰ τοῖς Ἀττικοῖς τότε καλεῖσθαι βάταλος…
    Plutarch, Lives. Demosthenes, 847,5 http://www.loebclassics.com/view/plutarch-lives_demosthenes/1919/pb_LCL099.11.xml

  66. Γιάννης Ιατρού said

    @63 Τέλος της αριστερής στήλης https://books.google.gr/books?id=qkA1AQAAMAAJ&pg=RA2-PA27&lpg=RA2-PA27&dq=%CE%92%CE%AC%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CF%82&source=bl&ots=3pho4imS-6&sig=A3qwi517EE0wDX0Z0zVnwLLnBDY&hl=el&sa=X&ved=0CEQQ6AEwCWoVChMI4KKvyOvuxgIVQ-8UCh2nGQ8G#v=onepage&q=%CE%92%CE%AC%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CF%82&f=false

  67. sarant said

    66 To είχα δει αυτό αλλά νομίζω ότι ταιριάζει περισσότερο να έλεγε για τον διυλιζόμενο κώνωπα.

  68. https://sarantakos.wordpress.com/2015/06/04/katharevusa/ ἐγὼ τὰ ἔλεγα ἔκτοτε, ἀλλὰ δὲν μὲ ἀκούγατε (σχ. 181)

  69. Σταλεγάκιας κι ο Κορνήλιός μας! Μάλιστα! 😎 http://imgur.com/V337UTz

  70. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    37.Μετά περιμέναμε να φυσίσει και ακολουθούσε το ανέμισμα για να ξεχωρίσει το αλεύρι από τα πίτερα.
    Νόμιζα ότι το αλεύρι από τα πίτερα ξεχωρίζει με το κοσκίνισμα στη ψιλή ή πιο ψιλή κνισάρα (κρισάρα,σίτα)
    42.>>όποιος έθθελει να πάει στον μύλον πέντε μέρες κοσσινίζει
    παραλλαγή:όποιος δε θέλει να ζυμώσει πέντε μέρες κοσκινίζει.

    61.Βαταλαλιώ στο χωργιό μου θα πει γκαρίζω, φωνασκώ.
    Ίντα βαταλαλεί κειοσές; τί φωνάζει έτσι ακαταλαβίστικα. Εβαταλάλιε μεσημεργιάτικα στο σοκάκι.

    Συχνή επωδός για συνέχιση μάταιης κουβέντας ή δουλειάς:
    » κι ύστερα; -πίτερα! «. Κάπως σαν «τρίχες κατσαρές».

    Πιτυρούχος άρτος,το υγιεινό μαύρο ψωμί απενοχοποιημένο από την κατοχική του φόρτιση,ως ψωμί β΄κατηγορίας.

    να τρων οι κότες πίτουρα, να νταβουλάν οι γύφτοι,

    Ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι-2012-Αγροτική Τράπεζα

  71. Βάταλος said

    Αγαπητοί κύριοι,

    Επιτρέψατε και εις τον γέροντα Βάταλον να εκφράση ωρισμένας απόψεις επί της παρούσης αναρτήσεως

    1) Πόθεν ανεκάλυψεν ο κ. Σαραντάκος ότι η θρυλική φράσις του Διοδώρου Σικελιώτου (12ον Βιβλίον της Ιστορικής του Βιβλιοθήκης) «μέτρῳ ὕδωρ πίνοντες, ἀμετρὶ δὲ μᾶζαν ἔδοντες» σημαίνει… «μετρημένοι στο νερό (που δεν κοστίζει), χωρίς μέτρο στον χυλό (που κάτι κοστίζει)»; Πρόκειται περί νέας σοβαρωτάτης γκάφας του κορυφαίου Ρωμιού Ιστολόγου και λυπούμαι διότι ΟΥΔΕΙΣ Ρωμιός αναγνώστης ευρέθη αυτάς τας 15 ώρας που είναι ανηρτημένον το άρθρον εις τον ουρανόν του Διαδικτύου να τον διορθώση: Διατί, άραγε; Ρωμέικη ασχετοσύνη; Φόβος μήπως δεχθώσι «ερυθράν κάρταν»; Κύριος οίδε…

    2) Διά του λόγου το ασφαλές, ο Ελληνογνώστης γερο-Βάταλος σπεύδει να αναρτήση το σχετικόν απόσπασμα από το 12ον Βιβλίον του Διοδώρου του Σικελιώτου, που υποχρεώνει τον εντιμώτατον κ. Σαραντάκον να διορθώση πάραυτα το άρθρον του και να ζητήση συγγνώμην διά την 15ωρον παραπλάνησιν των αποβλακωμένων (από το χριστιανικόν ευαγγέλιον) Ρωμιών αναγνωστών του. Η έκδοσις αύτη του Διοδώρου Σικελιώτου είναι του Αδώνιδος Γεωργιάδου, αλλά αν βρεθή κάποιος κακόπιστος και αμφισβητήση την μετάφρασιν, θα τον αποστομώσω με την αγγλικήν μετάφρασιν των εκδόσεων Loeb

    3) Όπως βλέπετε, φίλτατε και λίαν αγαπητέ κ. Σαραντάκο, πρόκειται διά χρησμόν του Απόλλωνος προς τους Συβαρίτας και ουχί περί παροιμίας. Και, βεβαίως, η μετάφρασίς σας (άγνωστον πόθεν την ξεσηκώσατε, διότι αποκλείω να διεπράξατε σείς τοιαύτην ανελλήνιστον γκάφαν) είναι εντελώς λάθος. Παρακαλώ σπεύσατε να διορθώσητε το άρθρον σας, διότι εκτίθεσθε πανελληνίως εις όλους τους αποφοίτους του Παλαιού Σχολαρχείου.

    4) Οφείλω να είπω ότι η φράσις του Διοδώρου Σικελιώτου αναφέρεται εις το «Λέξεων Συναγωγή» του Ελληνολάτρου Πατριάρχου Φωτίου και εν τω λεξικώ Σουΐδα, όπου γίγνεται σαφής μνεία ότι πρόκειται περί χρησμού του Απόλλωνος προς τους Συβαρίτας

    https://books.google.gr/books?id=9fkyhxEIwZcC&pg=PA265&dq=%CE%BC%CE%AD%CF%84%CF%81%E1%BF%B3+%E1%BD%95%CE%B4%CF%89%CF%81+%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82&hl=el&sa=X&ved=0CB8Q6AEwAGoVChMI34zPoYjvxgIVyO8UCh1oqw6K#v=onepage&q=%CE%BC%CE%AD%CF%84%CF%81%E1%BF%B3%20%E1%BD%95%CE%B4%CF%89%CF%81%20%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82&f=false

    Προφανώς, η διατύπωσις του Φωτίου εμπέρδεψε την πηγήν σας, κ. Σαραντάκο, και ωμιλήσατε περί παροιμίας.

    5) Υπάρχει και η παραλλαγή «μέτριον ύδωρ», αντί του «μέτρω ύδωρ»

    https://books.google.gr/books?id=xhJFAQAAIAAJ&q=%CE%BC%CE%AD%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BD+%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%BD+%CE%BC%CE%AD%CF%84%CF%81%CF%89+%CF%8D%CE%B4%CF%89%CF%81&dq=%CE%BC%CE%AD%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BD+%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%BD+%CE%BC%CE%AD%CF%84%CF%81%CF%89+%CF%8D%CE%B4%CF%89%CF%81&hl=el&sa=X&ved=0CDAQ6AEwAWoVChMI78mQh9PvxgIVxNYUCh0QfQ5W

    Μετά πάσης τιμής
    Β.

  72. smerdaleos said

    Γερήνιε ιππότα Βάταλε, που χάθηκες; Ανησυχούσαμε εδώ.

  73. Βάταλος said

    Κύριον Σμερδαλέον (σχόλιον 73)

    Αγαπητέ «Σάθα του 21ου Αιώνος» κακό σκυλί ψόφο δεν έχει. Αν και πάτησα τα 80 σχεδιάζω να ζήσω τουλάχιστον άλλα 20 έτη εις την παρούσαν μετενσάρκωσίν μου, μπάς και ξυπνήσω ωρισμένους Ρωμιούς

    Β.

  74. sarant said

    72 Βάταλε, ότι πρόκειται για παροιμία το αναφέρει ο Ν. Πολίτης, που δίνει μάλιστα και πολλές παραπομπές (σε Ζηνόβιο, Διογενιανό, Αποστόλιο) και δίνει και «πρβλ. Διόδ. Σικ. ΙΒ 40».

    Και πράγματι, στους παροιμιογράφους βρίσκεις την παροιμία, π.χ. εδώ:
    https://books.google.lu/books?id=aZUtXUWgnDMC&pg=PA205&lpg=PA205&dq=%22%CE%BC%CE%AC%CE%B6%CE%B1%CE%BD+%CE%AD%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82%22&source=bl&ots=m8N84XJZQt&sig=ByFuun1TwnOijE_zqLe5nEhHmAo&hl=fr&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%22%CE%BC%CE%AC%CE%B6%CE%B1%CE%BD%20%CE%AD%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82%22&f=false

    Ούτε βλέπω γιατί είναι λάθος η μετάφραση -αν δεν θες το «μετρημένοι», κάνε το «με μέτρο».

  75. Λ said

    71. Έφη μου διηγούνταν οι θείες μου πως στον 2ο ΠΠ οι Εγγλέζοι τους ανάγκαζαν να δίνουν το σιτάρι και να φτιάχνουν κριθαρόψωμο και να βάζουν και σταφίδες μέσα. Επειδή δεν τους άρεσε αυτό το κριθαροσταφιδόψωμο ζυμώναν κρυφά ένα
    δύο κανονικά ψωμιά και τα έκρυβαν γιατί οι Εγγλέζοι έκαναν εφόδους στα σπίτια. Η Κύπρος ήταν βάση διοικητικής μέριμνας.

  76. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    Σαμπάχ ελ χέιρ!
    Οι Εγγλέζοι όμως προστάτεψαν την Κύπρο από τους βαρβάρους Γερμανούς! (τελικά η ηρωική νήσος παραδόθηκε στους Γότθους το 2004…)

  77. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    77. «( τελικά η ηρωική νήσος παραδόθηκε ΜΟΝΗ της στους Γότθους το 2004…) 🙂

  78. physicist said

    Εμβόλιμο, συμπαθάτε με: Λίστα γιατρών που έβγαλαν αδικαιολόγητα ποσά στα χέρια του εισαγγελέα

    http://www.skai.gr/news/greece/article/287083/lista-giatron-pou-evgalan-adikaiologita-posa-sta-heria-tou-eisaggelea/#ixzz3gh2ctL3f

    Ποια ποσά έβαλαν οι γιατροί στα χέρια του εισαγγελέα και μάλιστα αδικαιολόγητα;

  79. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    Ξέρει κανείς γιατί οι γερμανοί έχουν επιβάλλει οικονομικό αποκλεισμό στην Ελλάδα; Πήγε η γυναίκα μου να στείλει κάτι ψιλά στα πεθερικά μου και δεν δουλεύει ούτε μάνυγκραμ ,ούτε γουέστερν γιούνιον ούτε κανείς για Ελλάδα πλέον!!
    Κάνε κάτι ρε Τσίπρα!

  80. sarant said

    79 Ε μα κι αυτοί οι ανόητοι, δεν τα έβγαζαν στο εξωτερικό;

  81. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    Εντάξει, είπαμε να μη βγάζουν λεφτά οι Έλληνοι όξω, αλλά ούτε να βάζουν μέσα;; Έλεος!
    Κάνε κάτι ρε Ομπάμα! (κάνα μικρό μανιταράκι στο Μπερλίν…δεν κακή ιδέα…)

  82. sarant said

    Κιντ, δεν έχω ακούσει τίποτα…. αλλά εγώ κάτι λεφτά που ήθελα τα πήγα ιδιοχείρως 🙂

  83. Νέο Kid L'errance d'Arabie said

    83. Άστα Νίκο. Δράμα η κατάσταση.

  84. (80-82) Μήπως γιατί αυτές οι ιδιωτικές εταιρίες δεν έχουν μετρητά στην Ελλάδα για να δώσουν στους αποδέκτες, αφού δεν έχουν πια πελάτες που να φέρνουν μετρητά για να στείλουν στο εξωτερικό, ούτε μπορούν να πάρουν από τους τυχόν τραπεζικούς των λογαριασμούς; Αλλά αυτό είναι άλλη μία απόδειξη του παραλογισμού της απαγόρευσης των πληρωμών σε μια ανοιχτή οικονομία και ίσως της ανάγκης να εισαχθεί το ταχύτερο ένα παράλληλο νόμισμα, δεκτό βεβαίως στο άρτιο από το κράτος για την πληρωμή κάθε είδους οφειλών

  85. Αλήθεια, μπορεί κανείς ν’ανταλλάξει ξένα νομίσματα, δολλάρια π.χ., με μετρητά; Στην περίπτωση αυτή, η κα ΝεοKid θα μπορούσε να στείλει χαρτονομίσματα στους δικούς της με συστημένη επιστολή (ή και με απλό ταχυδρομείο, με κάποιον κίνδυνο βέβαια τότε).

  86. Γιάννης Ιατρού said

    @82 / @80 مساء الخير μασα αλ-χάιρ Κιντ,

    δεν υπάρχει πρόβλημα να γίνει έμβασμα από Γερμανία σε Ελλάδα, το έκανα προχθές και τα χρήματα μπήκαν στον ελληνικό λογαριασμό την επομένη (DB ==> Εθνική).

    Μήπως σε κατάλαβα λάθος;

  87. Προφανώς η κα ΝεοKid είναι μαζί με τον άντρα της και προσπάθησε να στείλει χρήματα από την Τύλο. Απλώς ο ΝεοKid αποδίδει τις δυσκολίες σε γερμανικό δάκτυλο.

  88. Γιάννης Ιατρού said

    @88 Οπότε μάλλον κακώς κατάλαβα, Άγγελε, thanks
    (شكرا σούκραν γιαζιιλαν που θά ‘λεγε κι ο Κιντ :))

  89. Γιάννης Ιατρού said

    @85 Οπότε δεν είναι το πρόβλημα αν έχουν οι εταιρείες αυτές μετρητά, αλλά το ό,τι μετρητά, με οποιοδήποτε τρόπο και σε οιονδήποτε (απ΄τους δικούς μας 🙂 ) εντός Ελλάδος, μονο στο όριο(α) που έχουν θεσπιστεί. Και εμβάσματα μπαίνουν στον λογαριαμό, αλλά μετρητά…. όπως προανέφερα. Εκτός κι αν θέλεις να πληρώσεις κάτι μέσω τραπέζης / κάρτας / ΑΤΜ / e-banking κλπ.

  90. Γιάννης Ιατρού said

    @73: Από την Ν. Πελοπόνησσο είναι;

  91. smerdaleos said

    @74, Βάταλο

    Χαίρομαι Βάταλε τόσο που όλα πάνε καλά όσο και γιατί χρησιμοποιούμε την ίδια παροιμία για αν δείξουμε ότι είμαστε υγιείς.

    @91, Γιάννη: Από την Ν. Πελοπόνησσο είναι;

    Α δεν ξέρω από που είναι ογέρων Βάταλος, απλώς του αποδίδω τον τύπο ασίγματης ονομαστικής που χρησιμοποιείται για τον γέροντα Νέστορα στην Ιλιάδα (ὁ Γερήνιος Ιππότα Νέστωρ).

    Την έχω αναλύσει εδώ αυτήν την ασίγματη ονομαστική.

    https://smerdaleos.wordpress.com/2015/06/19/%cf%84%ce%b1-%ce%b5%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ac-%ce%b1%cf%81%cf%83%ce%b5%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ac-%cf%80%cf%81%cf%89%cf%84%cf%8c%ce%ba%ce%bb%ce%b9%cf%84%ce%b1-%cf%83%ce%b5-%ce%b7%cf%82/

  92. Γιάννης Ιατρού said

    @92β Ευχαριστώ Σμερδαλέε για τη διευκρίνιση. Εγώ ρώτησα περισσότερο λόγω του «Γερήνιου» :), λέω μηπως και ελέχθη (κι έχασα το επισόδειο) ή ανακάλυψες κάτι σχετικό ….

  93. leonicos said

    Απ’όπου αλλού και να είναι… Βάταλος ΟΝ!

  94. ANNA said

    Έχω κάποιες ενστάσεις σχετικά με την ερμηνεία της παροιμίας:
    1. Αν ακριβός=τσιγκούνης, δεν θα έπρεπε αντί του φτηνός να είναι κάποια άλλη λέξη?
    2. Ο ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στο αλεύρι, μήπως τα πουλάει και δεν τα αγοράζει? Δηλαδή είναι κάποιος που δεν μπορεί να εκτιμήσει σωστά την αξία των πραγμάτων. Δίνει αξία στο πίτουρο λες και είναι τι και ταυτόχρονα υποτιμάει το αλεύρι. Όχι δηλαδή αποκλειστικά με την έννοια ότι τσιγκουνεύεται στα ασήμαντα/ευτελή και σπαταλάει τα σημαντικά. Το ότι υπάρχει η ίδια φράση σε άλλες γλώσσες είναι εντυπωσιακό, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει την ερμηνεία σε όλες τις γλώσσες.

  95. sarant said

    Καλημέρα.

    Στα παλιότερα χρόνια η λέξη «ακριβός» σήμαινε τσιγκούνης, αυτό βεβαιώνεται από τα λεξικά και από τα σώματα κειμένων.

    Γράφω στο άρθρο:
    στο μεσαιωνικό λεξικό του Κριαρά βρίσκουμε ότι «ακριβός» σημαίνει όχι μόνο πολύτιμος, αλλά και φειδωλός, ακόμα και άπληστος, π.χ. «πότ’ ένας ακριβός την πεθυμίαν του χορταίνει με τα πλούτη;» (από την Ερωφίλη), ενώ η σημασία του φειδωλού διατηρήθηκε στα νεότερα χρόνια όπως δείχνει η παροιμία που εξετάζουμε σήμερα αλλά και πολλές άλλες που δεν είναι και τόσο γνωστές στην εποχή μας, όπως: «ακριβός κελάρης, καλός κελάρης» (ο φειδωλός διαχειριστής είναι καλός διαχειριστής), «του ακριβού το βιος σε χαροκόπου χέρια», «των ακριβών τα πράγματα τα τρων οι χαροκόποι», «ακριβός θαρρεί κερδαίνει μα φυρά και δεν το νιώθει», κι αυτή που μ’ αρέσει περισσότερο: «απ’ ακριβό βλέπεις, από γουλιάρη δε βλέπεις» δηλαδή από τον τσιγγούνη μπορεί να δεις και κανένα καλό, όχι όμως από τον άπληστο, τον λαίμαργο. Και οι σπάνιες σήμερα λέξεις «ακριβοχέρης» και «ακριβοκόπος» τον φιλάργυρο σημαίνουν.

    Κι αφού εξηγήσαμε γιατί ο ακριβός είναι ο σφιχτοχέρης, γίνεται πιστεύω σαφέστερη η σημασία της παροιμιακής έκφρασης.

  96. ΑΝΝΑ said

    Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ακριβός είναι ο τσιγκούνης, αλλά ο φτηνός είναι ο σπάταλος? Από που προκύπτει αυτό? Γιατί αν δεν προκύπτει από κάπου, εγώ με τις λίγες γνώσεις που έχω, δεν μπορώ να θεωρήσω ότι σημαίνει στην παροιμία και μόνο σπάταλος.
    Ή πρέπει να σκεφτώ ότι είναι λογοπαίγνιο με την παλιά σημασία του ακριβού και την σημερινή του φτηνού? δεν ξέρω, αλλά δεν μου φαίνεται λογικό. Είναι?
    Γράφοντας αυτό το σχόλιο για να δω μήπως μου διαφεύγει κατι από τον φθηνό, άνοιξα το λεξικό του Μπαμπινιώτη, όπου στην ερμηνεία: αυτός που πουλά σε χαμηλή τιμή, έχει για παράδειγμα την συγκεκριμένη παροιμία και φαντάζομαι ότι δίνει και αυτός την ερμηνεία που δίνω και εγώ.
    Συγχωρέστε με αν είναι απλοϊκά αυτά που γράφω και συγχαρητήρια για της όμορφες προσεγγίσεις σας!

  97. sarant said

    Νομίζω ότι η παροιμία κατασκευάζει μια αντίθεση, κι έτσι το φτηνός, που έχει τη σημασία «αντίθετο του ακριβός», παίρνει επί τούτου τη σημασία «ανοιχτοχέρης».

  98. sarant said

    97 Αγαπητή Άννα, αν παρακολουθείτε, σας βρήκα και άλλη περίπτωση όπου φτηνός πρέπει να σημαίνει ανοιχτοχέρης.

    Ακούω τώρα τον μελοποιημένο Ερωτόκριτο και προσέχω τους στίχους

    κάνει τον ακριβό φτηνό· τον άσκημο ερωτάρη·
    κάνει και τον ανήμπορον άντρα και παληκάρι [ο έρωτας τα κάνει αυτά]

    Εδώ, ολοφάνερα ακριβός = τσιγκούνης και φτηνός = ανοιχτοχέρης (όταν ερωτευτεί)

    Το λεξικό του Κριαρά (το μεσαιωνικό) δεν έχει ακόμα φτάσει στο Φ, οπότε θα βρίσκαμε κι αλλα παραδείγματα.

  99. spiridione said

    Νίκο και Άννα δείτε το σχόλιο 17. Ευθηνός στον Κριαρά.

  100. sarant said

    100: Σωστά, δεν το είχα προσέξει, ευχαριστώ Σπύρο!

    2) Γενναιόδωρος:
    κάνει (ενν. ο έρωτας) τον ακριβό φτηνό (Ερωτόκρ. Α´ 587).

  101. spiridione said

    Και κάνω φτήνια = παρέχω με αφθονία, πλουσιοπάροχα. Και οι δυο αυτές λέξεις έχουν άλλη σημασία απ’ τη σημερινή, γι’ αυτό μας μπερδεύει τόσο αυτή η παροιμία.

  102. ΑΝΝΑ said

    Λοιπόν ναι παρακολουθώ και μπορώ να πω ότι έχω πειστεί και για τον φτηνό=σπάταλος, ανοιχτοχέρης. Συνεπώς και για την ερμηνεία. Καλά για να βρω το 17 δυσκολεύτηκα γιατί από το κινητό δεν έχει νούμερα στα σχόλια.
    Μα σε αυτή την περίπτωση δεν είναι φάουλ ο Μπαμπινιώτης που έχει αυτή την παροιμία παράδειγμα σε αυτόν που πουλάει φτηνά?
    Δεν αντέχω κάποιος πρέπει να είναι λάθος!
    Ή πάλι κάτι μου διαφεύγει?

  103. sarant said

    103 Ο Μπαμπινιώτης κακώς βάζει την παροιμία χωρίς να εξηγεί τη μεταβολή των σημασιών, συμφωνώ μαζί σας!

  104. odinmac said

    Με αφορμή την σημερινή ανάρτηση: «Πλωμαρίτικα – Μια συνεργασία του Γιάννη Μαλλιαρού» όπου γράφετε: «ακριβός: ο τσιγκούνης (ίσως και πανελλήνιο αφού ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι) [Διασώζεται παλιότερη σημασία της λέξης -το έχουμε συζητήσει κι εδώ.]», μπήκα στην εδώ συζήτηση για να δω πως αιτιολογείτε το συμπέρασμα ότι η συγκεκριμένη παροιμία αναφέρεται σε τσιγκούνη.
    Καταρχήν να ξεκαθαρίσω, κατά την γνώμη μου πάντα, ότι η παροιμία αναφέρεται στον κακοδιαχειριστή (χρόνου, δυνάμεων, ύλης κλπ) και μόνο, δηλαδή σε αυτόν ο οποίος τσιγκουνεύεται στα σημαντικά και σπαταλά στα ασήμαντα˙
    ήδη, εάν έχω δίκιο, έχουμε κάποιον ο οποίος είναι σπάταλος, έστω και στα ασήμαντα, οπότε τσιγκούνη δεν θα τον πούμε.
    (Από μικρός «έβλεπα» το «αλεύρι» και το «πίτουρο» ως τροφές. Σκεφτόμουν πάντα κάποιον ο οποίος αγόραζε ότι ακριβότερο υπήρχε σε πίτουρο για να φάνε οι κότες του και για την οικογένεια έπαιρνε το χειρότερο-φτηνότερο αλεύρι για να φτιάξει πίτες ψωμί κ.α).
    Στο θέμα μας τώρα, βρίσκω αδύναμα πολλά από τα επιχειρήματα που παραθέτετε αλλά θα εστιάσω σε ένα συγκεκριμένο που μου έκανε μεγάλη εντύπωση και είναι και ο βασικός λόγος που παρεμβαίνω (με την επιφύλαξη κάτι να μου διαφεύγει πάντα):

    Γράφετε στο 99:
    «Ακούω τώρα τον μελοποιημένο Ερωτόκριτο και προσέχω τους στίχους

    κάνει τον ακριβό φτηνό· τον άσκημο ερωτάρη·
    κάνει και τον ανήμπορον άντρα και παληκάρι [ο έρωτας τα κάνει αυτά]

    Εδώ, ολοφάνερα ακριβός = τσιγκούνης και φτηνός = ανοιχτοχέρης (όταν ερωτευτεί)»

    Η απορία μου λοιπόν είναι: που το βλέπετε το ολοφάνερο;
    Δεν είναι σαφές (;) ότι ο ακριβός (ο ακριβοθώρητος, ο σνομπ) μετατρέπεται σε φτηνό (προσγειωμένος, χαλί να τον πατήσεις) όπως και ο ανήμπορος (μετατρέπεται πάλι) σε άντρα και παληκάρι;
    Δεν υπάρχει μια τροπή μία αντίστιξη δηλαδή μεταξύ των δύο, πριν και μετά τον έρωτα, καταστάσεων;

    Και το «ανοιχτοχέρης» που το είδατε ή που υποννοείται;
    Γράφετε βέβαια στο 98: «Νομίζω ότι η παροιμία κατασκευάζει μια αντίθεση, κι έτσι το φτηνός, που έχει τη σημασία «αντίθετο του ακριβός», παίρνει επί τούτου τη σημασία «ανοιχτοχέρης».» αλλά
    εάν αυτό συμβαίνει στην συγκεκριμένη παροιμία δηλαδή το «ακριβός» να σημαίνει φτηνός-τσιγκούνης και το «φτηνός» να σημαίνει ανοιχτοχέρης τότε η παροιμία θα μπορούσε να διατυπωθεί και έτσι:
    «φτηνός (τσιγκούνης) στα πίτουρα και ανοιχτοχέρης στ’ αλεύρι» (δεν βλέπω να βγάζει νόημα έτσι η παροιμία ή να έχει λόγο ύπαρξης, εσείς τι λέτε;)

    Όσο για το ΛΚΝ σωστά τα λέει: «αυστηρός και φειδωλός για ασήμαντα θέματα (σ.σ. πίτουρα) αλλά επιεικής για σοβαρότερα (σ.σ. αλεύρι)», δεν βλέπω να διαφωνεί μ’ αυτά που λέω 🙂

  105. odinmac said

    Να συμπληρώσω για εκεί που λέτε «Νομίζω ότι η παροιμία κατασκευάζει μια αντίθεση» στο 98, σκέφτομαι γιατί να το κάνει αυτό; δηλαδή γιατί να κατασκευάσει μία αντίθεση πάνω στην αντίθεση; για να μας μπερδέψει; 🙂

  106. spiridione said

    105.
    Η φτήνια παλιότερα σήμαινε (και) την αφθονία αγαθών. Όταν είναι φτηνά τα αγαθά αγοράζουμε πιο εύκολα, είμαστε πιο σπάταλοι, ενώ σε εποχές ακρίβειας είμαστε πιο μαζεμένοι. Αυτό είναι προφανώς και το νόημα της παροιμ. «η φτήνια τρώει τον παρά».

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%B7&dq=
    Λεξικό Κριαρά
    ευθηνία η· ευθήνια· ευτήνια· ευτηνιά· φθήνια· φθηνιά· φτήνια· φτηνιά. 1) α) Αφθονία, επάρκεια αγαθών: τα δέντρα ευφορήσονται και ευθηνία πολλή έσται (Σεισμολ. 88)· β) ευημερία: Οι δε εν ταις χώραις των Ρωμαίων εν ειρήνῃ και ευθηνίᾳ έσονται (Ωροσκ. 396). 2) Φτήνια: όντας λογιάσω την ευτηνιά τω γυναικώ (Στάθ. Α´ 70). 3) Εποχή φτήνιας: εις ακριβιά μ’ εφίλησες και σε φθηνιά μ’ αφήσες (Ch. pop. 497). 4) Φρ. κάνω φτήνια = παρέχω με αφθονία, πλουσιοπάροχα: ξεφορτώνει τα φαγιά και εις όλους φτήνια κάνει (Τζάνε, Κρ. πόλ. 44318). [μτγν. ουσ. ευθηνία. Ο τ. ευτηνιά στο Βλάχ. Οι τ. φθήνια και φτήνια και σήμ.]

    ευθηνός, επίθ.· εύθηνος· ευτηνός· φτηνός. 1) α) Φτηνός: εποίκασιν ψουμίν κι επουλούσαν το φτηνόν (Μαχ. 52232)· β) (μεταφ.) τιποτένιος, ανάξιος λόγου: (Σπαν. A 675)· Θεωρείτε οι ακριβοί πώς ξοδιάζουν περίτου παρά τους φτηνούς (Μαχ. 43621). 2) Γενναιόδωρος: κάνει (ενν. ο έρωτας) τον ακριβό φτηνό (Ερωτόκρ. Α´ 587). [<ουσ. ευθηνία + κατάλ. ‑ός. Ο τ. ευτ‑ στο Βλάχ. Ο τ. φτηνός στο Somav. II (φτι‑, λ. mercato) και σήμ. Η λ. τον 6. αι.]

  107. sarant said

    105 Μην μπερδεύουμε τη σημερινή σημασία της λέξης με τη μεσαιωνική. Η παροιμία όντως σατιρίζει τον κακό διαχειριστή, αλλά η παλιά σημασία της λέξης ακριβός είναι ολοφάνερα τσιγγούνης όπως προκύπτει από το λεξικό του Κριαρά και από τα σώματα κειμένων.

    Τη σημασία στον Ερωτόκριτο τη θεωρώ φανερή. Βλέπω άλλωστε πως την ίδια άποψη έχει και το λεξικό του Κριαρά, που ακριβώς γι αυτό το στίχο λέει φτηνός = γενναιόδωρος, και άλλωστε αυτή είναι βασική λειτουργία του έρωτα.

  108. odinmac said

    Πραγματικά δεν έχω λόγια να εκφράσω την διαφωνία μου, και με τον Κριαρά, αφού και ο ίδιος γράφει ότι ο φτηνός είναι κ α ι ο τιποτένιος, ο ανάξιος λόγου, οπότε με ποιά λογική «μεταφράζει» αυτήν την λέξη στον συγκεκριμένο στίχο ως «γενναιόδωρος»;
    (εάν κάπου το εξηγεί, καλώς˙ σε κάποια σώματα κειμένων σίγουρα ισχύει, δεκτό )

    Στην κύρια ανάρτηση φέρνετε το παράδειγμα του επιχειρηματία με τη διακόσμηση και την γραφική ύλη θεωρώντας ότι κάποιο από τα δύο είναι το πίτουρο και κάποιο το αλεύρι; μα και τα δύο πίτουρο είναι. Το «αλεύρι» λογικά είναι το αντικείμενο της επιχείρησης ή το προΐόν ή τα μέσα παραγωγής ή η στρατηγική προώθησης-διαφήμησης του προΐόντος ή και όλ’ αυτά μαζί. Το παράδειγμα νομίζω είναι ατυχές.

    Στο παράδειγμα με τον γιατρό πάλι, φυσικά και πρέπει να ξοδέψει σε πανάκριβα υλικά όπως ακτινογραφικά, μηχανήματα οστικής μάζας, μαγνητικοί τομογράφοι κ.α. (όσο πιο ακριβά τόσο ακριβέστερη και η διάγνωση) και συγχρόνως να κάνει κράττει στα δευτερεύοντα, στα «πίτουρα», όπως: γραφείο, καρέκλες, γραφικά υλικά, αίθουσα αναμονής κτλπ.

    Η γνωστή αγγλική παροιμία «penny-wise pound-foolish» δεν έχει σχέση με την ελληνική γιατί σ’ αυτήν έχουμε αντίθετα πρόσημα, γνωστικός-ανόητος, ενώ στην ελληνική τα πρόσημα είναι και τα δύο αρνητικά, ό,τι και αν εκφράζουν οι λέξεις «ακριβός-φτηνός» (ακόμη και εάν εκφράζουν αυτό που λέτε ‘σεις δηλαδή: υπερβολικό πνεύμα οικονομίας-σπατάλη).

    Τέλος πάντων διαφωνώ και με τα επιχειρήματα και με την «ανάγνωση» της παροιμίας και μάλιστα μου έκανε τόσο μεγάλη εντύπωση η συγκεκριμένη ερμηνεία ώστε να ρωτήσω δύο φίλους το μεσημέρι για την δική τους ερμηνεία και μου απάντησαν αυτό που ήθελα 🙂, όχι πως αυτό έχει και μεγάλη σημασία βέβαια. Θα ρωτήσω κι άλλους για να δω πως την ερμηνεύουν άσχετα μεταξύ τους άτομα.

    Όπως και να ‘χει πάντως επιφυλάσσομαι ότι μπορεί και να κάνω λάθος.

    Υ γ: τώρα το σκέφτηκα, γράψατε κάπου και δεν το είδα που πρωτοσυναντάμε την συγκεκριμένη παροιμία;
    περσινά ξινά σταφύλια θα μου πείτε οπότε αν βαριέστε αφήστε το.

  109. sarant said

    109 Στην αναλογία του επιχειρηματία, η γραφική ύλη είναι πάμφθηνη (άρα πίτουρα) ενώ η διακόσμηση είναι ακριβή (άρα αλεύρι).

    Αν δεις τα ξενόγλωσσα αντίστοιχα, που είναι ίδια εντελώς με το ελληνικό, νομίζω πως θα συμφωνήσεις.

    Η εικόνα υπάρχει και στα αρχαία ελληνικά, όπου η αντίστοιχη παροιμία είναι: «μέτρῳ ὕδωρ πίνοντες, ἀμετρὶ δὲ μᾶζαν ἔδοντες», κατά λέξη: μετρημένοι στο νερό (που δεν κοστίζει), χωρίς μέτρο στον χυλό (που κάτι κοστίζει). Αλλά και σε πάρα πολλές ξένες γλώσσες έχουμε αντίστοιχα, που τα θησαυρίζει ο Νικ. Πολίτης στη συλλογή του, για παράδειγμα το γαλλικό avare pour le son, prodigue pour la farine (τσιγγούνης στο πίτουρο, σπάταλος στ’ αλεύρι, δηλαδή ίδια με την ελληνική) ή το ισπανικό derramar la harina y allegar la ceniza (να σκορπάς τ’ αλεύρι και να μαζεύεις τη στάχτη) ή στο γερμανικό die Kleien sparen und das Mehl verschütten (να κάνεις οικονομία στα πίτουρα και να χάνεις το αλεύρι) ή το ιταλικό Guai a cui strudi la farina e sparagna la canigghia (αλί σ’ εκείνον που χαλάει τ’αλεύρι και κάνει οικονομία στο πίτουρο). Είναι εντυπωσιακή η σύμπτωση των αντιστοίχων, αλλά δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη αφού πρόκειται για βασικότατες εικόνες της αγροτικής ζωής.

  110. Πέπε said

    @111 προς το τέλος:

    Παροιμίες και στερεότυπες εκφράσεις συχνά διατηρούνται ως διατύπωση ενώ το ακριβές αρχικό νόημά τους έχει ξεχαστεί. Έχουν συζητηθεί στο ιστολόγιο παραδείγματα όπως το «χρωστάει της Μιχαλούς», που έχει φτάσει να λέγεται με την έννοια «χρωστάει πολλά», και το «φηλί – κλειδί» που, όσοι το ξέρουν, ξέρουν και τι σημαίνει όλο μαζί, όχι όμως τι είναι το «φηλί». Πού πιο έντονο είναι αυτό σε περιπτώσεις όπως «τα ‘χει / δεν τα ‘χει τετρακόσια», που όλοι ξέρουν τι σημαίνει ως έκφραση αλλά όχι γιατί λέγεται έτσι, και διάφορα άλλα που προέρχονται από τα αυτονόητα μιας παλιάς πραγματικότητας που πλέον δεν είναι αυτονόητα.

    Επομένως, το να ρωτάμε ανθρώπους τι καταλαβαίνουν από μια παροιμία, όσο κοινή κι αν είναι, δεν είναι ασφαλής οδηγός.

  111. odinmac said

    Μου δίνεται η εντύπωση ότι στην ελληνική παροιμία έχουμε να κάνουμε με αμφισημία δηλαδή αλλάζει το νόημα ανάλογα σε ποιόν απευθύνεται (υπό την έννοια της κατάστασης που βρίσκεται ο εκάστοτε, ένα απλό παράδειγμα: εστιάτορας-πελάτης), οι ξένες αντίστοιχες είναι σαφέστατες.
    Και μου δίνεται αυτή η εντύπωση ακριβώς γιατί πολλοί μπερδεύτηκαν, και εδώ μέσα, αλλά και έξω, οι δύο για την ώρα που ρώτησα, έδωσαν την «δική μου» ερμηνεία, και νομίζω θα βρω και περισσότερους.
    Θα το δουλέψω λίγο στο μυαλό μου και αν μπορέσω να το τεκμηριώσω κάπως θα γράψω κάτι αύριο.
    Δεν ξέρω γιατί αλλά το συγκεκριμένο θέμα μου κίνησε το ενδιαφέρον.

  112. odinmac said

    111: Ναι αλλά εδώ ψάχνουμε να βρουμε το νόημα, όχι από που προήλθε η παροιμία. Στα παραδείγματα που βάζεις το νόημα είναι γνωστό ασχέτως αν πχ δεν ξέρουμε τι είναι αυτό το «τετρακόσια» και από που προήλθε (όχι πως δεν βοηθάει βέβαια η προέλευση της κάθε παροιμίας ή των ξεχωριστών λέξεων που περιέχει ώστε σε πολλές περιπτώσεις να μπορούμε να δούμε το ακριβές νόημα).
    Όσο για το αν είναι ασφαλής οδηγός οι γνώμες των ανθρώπων, το ίδιο έγραψα και ‘γω.

  113. odinmac said

    113->111: Μάλλον δεν διάβασα σωστά τι έγραψες και απάντησα λίγο βιαστικά!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: