Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Μια φιλική γλωσσική παρατήρηση

Posted by sarant στο 18 Οκτωβρίου, 2015


Στο αρχείο Βάρναλη, που φυλάσσεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, ανάμεσα στην αλληλογραφία του ποιητή υπάρχει και μια επιστολή που θα τη δούμε στο σημερινό μας σημείωμα. Πρόκειται για μια φιλολογική λεπτομέρεια, που έχει ενδιαφέρον από δυο απόψεις, μια γλωσσική και μια αρχειονομική, ας πούμε.

Ο Βάρναλης είναι ο παραλήπτης. Αποστολέας της επιστολής είναι ο Ελισαίος Γιανίδης, μια μεγάλη μορφή του δημοτικισμού. Αξίζει να πούμε δυο λόγια γι’ αυτόν. Το πραγματικό του όνομα ήταν Σταμάτης Σταματιάδης. Γεννήθηκε στο Νιχώρι του Βοσπόρου το 1865, σπούδασε γεωπονία, χημεία και μαθηματικά (όπου έκανε και διδακτορικό), εργάστηκε στην εκπαίδευση (απολύθηκε από το Βαρβάκειο επειδή έλεγε στα παιδιά να μην κλίνουν «η Κίνα της Κίνης»), και είχε σημαντικό έργο σε δυο τομείς που δεν τους είχε σπουδάσει, τη γλώσσα και τη βυζαντινή μουσική. Το βιβλίο του «Γλώσσα και ζωή» (1908 και 2η έκδοση 1915) γαλούχησε γενεές δημοτικιστών και αξίζει να διαβαστει και σήμερα, ανάμεσα στ’ άλλα και για να χαρεί ο αναγνώστης τον λόγο ενός μάστορα και τα επιχειρήματα ενός καθαρού μυαλού.

Στη δεκαετία του 1930, όταν δηλαδή γράφεται η επιστολή, ο Γιανίδης (εδώ φωτογραφία του) είναι πια ηλικιωμένος, αλλά εξακολουθεί να παρακολουθεί τα γλωσσικά και να τα σχολιάζει (στον παλιό μου ιστότοπο έχω βάλει ένα άρθρο του εκείνης της εποχής).

Ιδού λοιπόν η επιστολή (αριστερά βλέπετε φωτογραφία της πρώτης σελίδας)

elgian22Νέα Σμύρνη 40-5
11-10-3x

Φίλε κύριε Βάρναλη,

Σας διαβάζω με πολυ ενδιαφέρον.

Ασχέτως με την ουσία, ζητω τη φιλική-σας άδεια να σας κάμω μια παρατήρηση γλωσσική. Η αγάπη μου στη δημοτικη με αναγκάζει και ελπίζω ότι δε θα με παρεξηγήσετε.

Γράφετε:
δε γίνανε για όφελος ολίγων κηφήνων μα για όφελος δικό του            2 Οκτωβρίου

δεν μπορεί να ιδεί ό,τι θέλει μα ό,τι του δείξουν (9 Οκτ.)

Δεν κατάστρεψε πολιτισμό αιώνων μα δημιούργησε (11 Οκτ)

να μην είναι ο δούλος μα ο κύριος της μηχανής (11 Οκτ.)

Λίγα δείγματα στην τύχη. Συστηματικα και χωρις εξαίρεση γράφετε μα εκει που νομίζω πως χρειάζεται παρά. Ποτε στην ομιλία-μας δε λέμε «δεν είναι αυτος μα είναι ο άλλος» – Δεν είναι αυτος παρά είναι ο άλλος. Είναι το γερμανικό sondern.

Ίσως έχετε ενάντια γνώμη και το γράφετε απο πεποίθηση. Τότε σέβομαι τη γνώμη-σας. Αν όμως είναι απο συνήθεια (και το θεωρώ μια κακη μετάφραση του αλλά της καθαρέβουσας), τότε θα σας παρακαλέσω να το προσέξετε. Έλαβα αυτο το θάρρος απο αγάπη της δημοτικης. Αλλου βέβαια είναι στη θέση-του το μα, όταν σημαίνει όμως (aber). Π.χ. Μα εργοστάσια έχει και η Αγγλία … Μα αυτό γίνεται και στη Γερμανία!

Ο Γληνος δεν το κάνει αυτο το λάθος –δηλαδη αυτο που νομίζω λάθος- και θαρρω πως εγω του το έχω υποδείξει και το παραδέχτηκε. Αν προσέξετε στα άρθρα-του θα βρείτε παντου το παρα στις όμοιες περίπτωσες. Επίσης έχει παραδεχτει την παρατήρησή μου ο Τριανταφυλλίδης.

Έχω γράψει γι’ αυτό στην «Αναγέννηση» (Η Τονικη Μεταρύθμιση και άλλα γραμματικα) και στα «Γλωσσικα Πάρεργα».

Με φιλία και εκτίμηση

Ελισαίος Γιανίδης

Ο Γιανίδης, με το θάρρος που του δίνει η διαφορά της ηλικίας (είναι 18 χρόνια μεγαλύτερος από τον Βάρναλη) και η τριβή του με τα γλωσσικά θέματα, κάνει μια γλωσσική υπόδειξη στον Βάρναλη, που είναι βέβαια αναγνωρισμένος συγγραφέας -μάλιστα την περίοδο εκείνη μεσουρανεί στο ελληνικό λογοτεχνικό στερέωμα, έχοντας μόλις δώσει τα καλύτερα έργα του. Βέβαια, η υπόδειξη του Γιανίδη είναι πολύ ευγενικά (και σωστά) διατυπωμένη: αν αυτό που γράφετε το γράφετε έτσι από πεποίθηση, κρατήστε το’ αν όμως το κάνετε από συνήθεια, ξανασκεφτείτε το.

Θα προσέξατε ότι στη μεταγραφή του κειμένου έβαλα χρονολογία 193x. Το έκανα επίτηδες, σαν εισαγωγή για την αρχειονομική, ας πούμε, πτυχή του άρθρου. Ας δούμε ξανά σε μεγέθυνση το αντίστοιχο τμήμα της επιστολής:

elgian3Εδώ έχω δύο ερωτήσεις. Καταρχάς, τι είναι αυτό το «Νέα Σμύρνη 40-5» αντί για οδό και αριθμό ή κάτι άλλο; Το έχετε ξανασυναντήσει; Έχω μεγάλη περιέργεια να μάθω τι εννοεί ο Γιανίδης.

Κατά δεύτερο λόγο, ποια είναι η χρονολογία της επιστολής; Πότε γράφτηκε το γράμμα; (Εγώ ξέρω την απάντηση, αλλά σκεφτείτε ανεπηρέαστοι: ποια χρονολογία βλέπετε;)

Μέχρι να το σκεφτείτε, να επιστρέψουμε στα γλωσσικά.

Θα προσέξατε ίσως κάτι ασυνήθιστο στην επιστολή. Ο Γιανίδης χρησιμοποιεί το δικό του σύστημα τονισμού, το οποίο είναι μονοτονικό, αλλά με δυο διαφορές ως προς το σημερινό: α) Δεν βάζει τόνο στις (πολυσύλλαβες) λέξεις που τονίζονται στη λήγουσα, και β) τα εγκλιτικά τα ενώνει με παύλα με τη λέξη που προηγείται: τη φιλική-σας άδεια, η αγάπη-μου.

Αυτή η δεύτερη σύμβαση εφαρμοζόταν από αρκετούς μονοτονιστές και μάλιστα αρχικά υπήρχε η σκέψη να υιοθετηθεί επίσημα στο μονοτονικό που καθιερώθηκε το 1982, αλλά, όπως έχουμε γράψει, τελικά ο Εμμανουήλ Κριαράς έκρινε, ίσως σωστά, ότι οι περιπτώσεις σύγχυσης (π.χ. το βιβλίο σας το έστειλα -είναι «το βιβλίο-σας» ή «σάς το έστειλα»;) ήταν σχετικά λιγοστές, ενώ αν καθιερωνόταν η λύση αυτή, το κείμενο θα γέμιζε παυλίτσες.

Επίσης, έχει και μερικές ορθογραφικές αποκλίσεις από τη σημερινή ορθογραφία (καθαρέβουσα, μεταρύθμιση). Ωστόσο, προσέξτε ότι ο Γιανίδης, όταν παραθέτει αποσπάσματα από τα κείμενα του Βάρναλη στην εφημερίδα, τα γράφει σε πολυτονικό.

Στην ουσία της υπόδειξής του, ο Γιανίδης ίσως είχε δίκιο εκείνη την εποχή, αλλά δεν ξέρω αν η διάκριση ανάμεσα στο «μα» και στο «παρά» ήταν και τότε τόσο σαφής όσο η αντίστοιχη ανάμεσα στο aber και στο sondern στα γερμανικά.

Στην επιστολή ο Γιανίδης δεν αναπτύσσει πλήρως την επιχειρηματολογία του -παραπέμπει βέβαια στα έργα του, που ο Βάρναλης ασφαλώς θα τα είχε πρόχειρα (ήταν κι αυτός συνεργάτης του περιοδικού «Αναγέννηση» του Γληνού). Για να τη συνοψίσω, ο Γιανίδης λέει ότι όταν έχουμε έννοιες αντιφατικές, που η άρνηση της μιας φέρνει τη θέση της άλλης, πρέπει να χρησιμοποιούμε το «παρά», π.χ. «δεν κάθεται παρά δουλεύει», εφόσον ή θα κάθεσαι ή θα δουλεύεις. Όταν πάλι έχουμε έννοιες απλώς ενάντιες, τότε πρέπει να βάλουμε το «μα», π.χ. «δεν κάθεται, μα δεν καταφέρνει και τίποτα». Στην περίπτωση αυτή ταιριάζει και το «όμως». Εδώ, λέει ο Γιανιδης, δεν έχουμε δυο εναλλακτικές αλλά τρεις: να κάθεται, να δουλεύει αποτελεσματικά, και να δουλεύει χωρίς να καταφέρνει τίποτα.\

Κι έτσι, ο Γιανίδης θεωρεί απαράδεκτες προτάσεις όπως «Όχι με λόγια, μα με έργα», «όχι μόνο στην ποίηση, μα και στο πεζό», και πιστεύει πως η σωστή σύνταξη είναι: Όχι με λόγια, παρά με έργα και Όχι μόνο στην ποίηση παρά και στο πεζό. Αυτός πράγματι ήταν ο τρόπος της γνήσιας δημοτικής τότε -που φαίνεται και από λαϊκές παροιμίες όπως «Δεν τόχω γω που πνίγομαι, παρά που μπουνατσάρει.

Σήμερα βέβαια τον σύνδεσμο «παρά» τον χρησιμοποιούμε πολύ λιγότερο, ενώ το «μα» στον γραπτό λόγο ακόμα πιο λίγο -εννοώ τα μη λογοτεχνικά κείμενα. Η δημοτική έχει μεν κερδίσει οριστικά τον πόλεμο κατά της καθαρεύουσας, όμως έχασε και κάμποσες μάχες, και μια από αυτές ήταν η επικράτηση του «αλλά» αντί για το «μα». (Ήδη το 1946, στο συντακτικό του ο Τζάρτζανος, ενώ δίνει δίκιο στον Γιανίδη, λέγοντας ότι κανονικά χρησιμοποιείται ο «παρά» στις προτάσεις αυτές, παρατηρεί ωστόσο ότι οι λογοτέχνες χρησιμοποιούν χωρίς πρόβλημα και το «μα/αλλά»).

Ας ξαναπάμε στην αρχειονομική διάσταση του θέματος. Στον κατάλογο του αρχείου Βάρναλη, που έχει επιμεληθεί θαυμάσια η κ. Θεανώ Μιχαηλίδου, η επιστολή αυτή έχει χρονολογηθεί 11 Οκτωβρίου 1939. Και πράγματι, 39 φαίνεται να γράφει ο Γιανίδης -ας το ξαναδούμε:

elgian3Ο τελευταίος αριθμός της δεύτερης σειράς δεν είναι γραμμένος με σταθερό χέρι, αλλά αν ήταν να διαλέξουμε, βασιζόμενοι μόνο σε αυτό το στοιχείο, θα λέγαμε ότι είναι εννιάρι, έτσι δεν είναι; Κάποιοι μπορεί να διάλεγαν το 7, δηλ. 37. Και για 4 ή για 5 μπορείς να το πεις -αλλά στην αποπάνω αράδα βλέπουμε πως ο Γιανίδης το 4 και το 5 το γράφει πολύ διαφορετικά, ιδίως το 4, έτσι δεν είναι;

Κι όμως, η σωστή χρονολόγηση είναι 1934!

elgian4Βλέπετε, υπάρχει μια λεπτομέρεια που δεν σας την είπα, ότι η επιστολή στάλθηκε από τον Γιανίδη στα γραφεία της εφημερίδας Ελεύθερος Άνθρωπος.

Το 1939 ο Ελεύθερος Άνθρωπος ή είχε κλείσει ή φυτοζωούσε (οι πηγές διίστανται), πάντως ο Βάρναλης δεν συνεργαζόταν πια με την εφημερίδα αυτή. Οπότε, δεν μπορεί να είναι 1939, σκέφτηκα όταν το είδα.

Το 1937 η εφημερίδα έβγαινε, αλλά ο Βάρναλης δεν ήταν συνεργάτης της. Μάλιστα, καθώς η χώρα είχε καθεστώς δικτατορίας, ο Βάρναλης δεν θα μπορούσε να υπογράφει τίποτα.

Το 1934 και το 1935 η εφημερίδα επίσης έβγαινε και δικτατορία δεν υπήρχε, και η απάντηση είναι πως η επιστολή γράφεται το 1934, διότι τότε ήταν που ο Βάρναλης συνεργαζόταν με τον Ελεύθερο Άνθρωπο, στον οποίο δημοσίευσε τις εντυπώσεις του από το ταξίδι του στη Μόσχα, που τις επιμελήθηκα και τις έβγαλα σε βιβλίο πέρυσι («Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ«). Οι φράσεις που παραθέτει ο Γιανίδης στο γράμμα του είναι αυτολεξεί παρμένες από τις αντίστοιχες δημοσιεύσεις.

Υπέδειξα τη λάθος χρονολόγηση στην κυρία Μιχαηλίδου και στην επόμενη έκδοση του καταλόγου θα διορθωθεί. Τέτοια λάθη είναι πολύ εύκολο να γίνουν, αφού όταν κάποιος έχει να χρονολογήσει χίλια τεκμήρια δεν μπορεί να αφιερώσει τόση ώρα στο καθένα. Ο γραφικός χαρακτήρας του Γιανίδη ή ίσως το τρεμάμενο χέρι του έκανε ένα τεσσάρι εντελώς διαφορετικό από τα άλλα δύο που βλέπουμε (ένα στον φάκελο και ένα στην επιστολή) και παραπλάνησε τους αρχειοθέτες.

Πάντως, ο Βάρναλης δεν αγνόησε την υπόδειξη του Γιανίδη, αλλά ούτε και την υιοθέτησε εντελώς. Εννοώ ότι σε επόμενα άρθρα του βλέπουμε να χρησιμοποιεί σποραδικά τον σύνδεσμο «παρά» (π.χ. δεν είναι μονάχα άνθρωπος του «λόγου» παρά και της δράσης) αλλά σε άλλες ανάλογες προτάσεις να εξακολουθεί να έχει τον «μα».

Αν αξιωθώ, σε επόμενο άρθρο θα ανεβάσω κάτι εκτενέστερο από τα έργα του Γιανίδη για να το συζητήσουμε.

73 Σχόλια to “Μια φιλική γλωσσική παρατήρηση”

  1. ΚΑΒ said

    Καλημέρα.

    Χωρίς να έχω προσέξει το 4 του 40 αμέσως είπα 4. Δεν μπορεί με τίποτε να είναι 9. Μόνο 4 ή 5 θα μπορούσε να είναι.

    Με τρεμάμενο χέρι είναι γραμμένο και το 10 της ημερομηνίας.

    Ενδιαφέρον.

  2. BLOG_OTI_NANAI said

    Καλημέρα, Ωραίο!

    Το «Νέα Σμύρνη 40-5» αντιστοιχεί στο «Τετρ. 40, αριθ. 5»

    Άρα, υπήρχε διαφορετική ταξινόμηση των διευθύνσεων ανά οικοδομικό τετράγωνο.

  3. BLOG_OTI_NANAI said

    Συγκεκριμένα: στο 40 οικοδομικό τετράγωνο, οικόπεδο 5

  4. BLOG_OTI_NANAI said

    Και ένα πολεοδομικό σχέδιο της Νέας Σμύρνης του 1940 με τα οικοδομικά τετράγωνα.

  5. 4 διάβασα κι εγώ. Αυτό το «2 Οκτωβρίου» όμως στο τέλος της σελίδας πού κολλάει;

  6. ΚΑΒ said

    5. 2 Οκτωβρίου: ημερομηνία παραπομπής σε κείμενο του Βάρναλη.

  7. Ωχ, σωστά! Στραβομάρα! αφού έχει και στις επόμενες παραπομπές. Προφανώς αναφερόταν στη δημοσίευση σε συνέχειες του χρονικού της Ρωσίας στον «Ελεύθερο άνθρωπο».

  8. Παναγιώτης Κ. said

    Ωραίο!
    Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι χάνουμε τον καιρό μας στις λεπτομέρειες. Το περιστατικό όμως δείχνει τη σκέψη των ανθρώπων που επιδίδονται με υπομονή και επιμονή σε ένα ζήτημα όπως αυτό της γλώσσας.
    Παρομοίως συμβαίνει π.χ στους μελετητές και τους ερευνητές της Ιστορίας των Μαθηματικών.

    Πριν από ένα περίπου χρόνο παρακολούθησα μιαν ομιλία του Λυπουρλή για τον Αριστοτέλη-αγώνας μιας ολόκληρης ζωής η ενασχόλησή του με τον Αριστοτέλη-και ήταν εντυπωσιακές οι λεπτομέρειες που τον απασχόλησαν η συνεχίζουν να τον απασχολούν.

    Μια ερώτηση άσχετη με το θέμα μας.
    Έχετε παρατηρήσει κάποιαν «έξαρση» τα τελευταία χρόνια,σε πρωτοβουλίες απλών ανθρώπων οι οποίες έχουν μικροομαδικό χαρακτήρα και με θέματα καθαρώς πνευματικού περιεχομένου π.χ φιλοσοφικά;
    Σχηματίστηκε σε μένα αυτή η εντύπωση και γιαυτό ρωτώ.

  9. BLOG_OTI_NANAI said

    Τα σημεία από το άρθρο του Βάρναλη που περιέχουν τις επισημάνσεις του Γιανίδη από τον «Ελεύθερο Άνθρωπο» φ. της 11 ΟΚΤ 1934, σ. 3.
    Θα ήταν όντως περίεργο να γράφει στον ενεστώτα, «Σας διαβάζω με πολύ ενδιαφέρον» και να αναφέρεται η επιστολή σε κείμενο γραμμένο πέντε χρόνια πριν.

  10. Γς said

    Αφιερωμένο στη Μελίνα Μερκούρη είναι το σημερινό Doodle της Google, με αφορμή την 95η επέτειο από τη γέννησή της.

  11. Πολύ ενδιαφέρον άρθρο.

    2-4. Πράγματι το «40-5» μπορεί ν’ αντιστοιχεί σε αριθμό τετραγώνου και διεύθυνση κι αυτό ήταν χαρακτηριστικό των πρώτων πολεοδομικών διεργασιών στις προσφυγικές συνοικίες των μικρασιατών κυρίως προσφύγων, πχ το ίδιο σύστημα βλέπω και στους παλιούς χάρτες της Κοκκινιάς*. Αν διακρίνω σωστά στην εικόνα που παράθεσες, στο κάτω μέρος προς Συγγρού και στη μέση, το «40» μάλλον αντιστοιχεί στο οικοδομικό τετράγωνο (που είναι τραπεζοειδές πολύγωνο) που βρίσκεται ανάμεσα στην οδό Ομήρου και τη μικρούλα πλατεία Περιμένη.

    *αλλά με μια μικρή επιφύλαξη, το «40» μπορεί ν’ αντιστοιχεί σε δρόμο όπως ήταν η «8» στη Νίκαια και ήταν σε χρήση για χρόνια ακόμα κι όταν μετονομάστηκε σε Παναγή Τσαλδάρη.

  12. Γεώργιος Α. Χριστοδούλου said

    Η δύναμη όμως της συνήθειας είναι ακατανίκητη: ο Γιανίδης τονίζει «ζητώ» με περισπωμένη!

  13. ΚΑΒ said

    12. Δεν είναι περισπωμένη, είναι ω με ουρά. Δες το άλλο ω αποκάτω.

  14. Γεώργιος Α. Χριστοδούλου said

    Ασφαλώς και είναι περισπωμένη, συγχωνευμένη με την ουρά, γιατί διαφορετικά που είναι ο τόνος της λέξης; Θα έπρεπε να υπάρχει οξεία. Στο δεύτερο παράδειγμα (κάμω) και ουρά υπάρχει και οξεία.

  15. Γεώργιος Α. Χριστοδούλου said

    Κατά τον Ευριπίδη, αι δεύτεραί πως φροντίδες σοφώτεραι. Τελικά ο ΚΑΒ έχει δίκιο!

  16. BLOG_OTI_NANAI said

    11: Κι έψαχνα μια ώρα να βρω το «40» στο χάρτη…

    Επειδή έγραφε στη «ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ«, έψαξα για διευθύνσεις συνεργατών του περιοδικού. Βρήκα τη διεύθυνση του Γιανίδη σε ένα τεύχος του 1936 και εκεί είδα ότι αναφέρει το «τετρ.» και κατόπιν βρήκα τις άλλες πληροφορίες.

  17. Νίκος Μαστρακούλης said

    12-15: «α) Δεν βάζει τόνο στις (πολυσύλλαβες) λέξεις που τονίζονται στη λήγουσα»

  18. 16. Πολύ ωραία, μένει μόνο να επιβεβαιωθεί αν όντως διέκρινα σωστά το 40 στο χάρτη σου γιατί είναι θολή φωτό.

  19. venios said

    Όταν ήμουν στο Γυμνάσιο, και διδασκόμουν Γεωμετρία από το βιβλίο του Τόγκα,(πολύ καλό, τουλάχιστον για την εποχή, αλλά προφανώς καθαρευουσιάνικο, με εκφράσεις όπως το κλσικό «ο πους της καθέτου») έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο Γεωμετρίας γραμμένο στη δημοτική, γραμμένο από τον Ελισαίο Γιανίδη αν η μνήμη μου δεν με απατά. Υπάρχει πουθενά αυτό το βιβλίο; Διδάχτηκε ποτέ;

  20. sarant said

    Καλημερα ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα και τα δεύτερα σχόλια -βγήκα πρωί από το σπίτι κι έτσι τώρα μόλις επέστρεψα.

    Χαίρομαι πάρα πολύ που μου λύσατε το πρόβλημα με το 40-5 της Νέας Σμύρνης. Δηλαδή η αρίθμηση ήταν συνεχής στο τετράγωνο, 1-2-3-4-5-6 κοκ;

    10: Ωραίο! Βέβαια, είναι του ελληνικού γκουγκλ το ντουντλ. Εμείς εδώ, τίποτα δεν βλέπουμε.

  21. 20. Ναι έτσι γινόταν η αρίθμηση.

    Επίσης ενδεικτικά η αρίθμηση των τετραγώνων σε πολεοδομικό σχέδιο του 1934 στην Κοκκινιά, κι αυτή θολή φωτό δυστυχώς.

  22. Gpoint said

    κάποιο σχόλιό μου χάθηκε πέραν του Υπερπέραν. οχι τίποτε σπουδαίο, πληροφοριακά.

  23. sarant said

    Ωστόσο, η σπαμοπαγίς είναι άδεια!

  24. Πάνος με πεζά said

    Καλό απόγευμα.
    Κατ’ αρχήν για το 40-5, πράγματι είναι λογικότατη η εξήγηση : ήταν νεοσυσταθείς Δήμος η Νέα Σμύρνη τότε (νομίζω ότι ιδρύθηκε το 1926) και είναι λογικό μέσα σε 8 χρόνια να μην έχει (όλα τα) ονόματα οδών.

    Αν μάλιστα, ερμηνεύω σωστά το αρχαίο ρυμοτομικό, πρέπει να πρόκειται για το τετράγωνο Παλαιολόγου-Ομήρου-Βυζαντίου-Πλ.Περιμένη, εκεί που βρίσκεται ο κινηματογράφος «Σπόρτιγκ» (από τα ωραία τετράγωνα, ομολογουμένως.,..)

    Δεύτερο παραλειπόμενο φυσικά, ο Γιανίδης με το ένα «ν» ! Πρόδρομος κάποιας μεταγενέστερης επανεμφάνισης ! 🙂 Υπάρχει κι ένα θέμα με τα δύο ήτο ένα «σ» του μιρκού του ονόματος, αλλά εδώ ας θεωρήσουμε ότι ισχύουν δύο γραφές ( η εκκλησία βέβαια προτιμάει τη μία…)

    Επί της ουσίας, ο Βάρναλης χρησιμοποιεί ένα «βολικό», στα λογοτεχνικά, μόριο, που δεν αλλοιώνει τόσο τον ήχο και το μέτρο, κι ούτε πειράζει και κανέναν (πόσ* μάλλον μετά από ογδόντα χρόνια). Και σήμερα, και στα τρία παραφδείγματα που φέρνει ο Γιανίδης, θα βάζαμε το «αλλά».
    Το «παρά», χωρίς να είναι αταίριαστο όπως το προτείνει, θα μου έκανε περισσότερο «μουσικά» στη φράση, αν ήταν μόνο του (εκεί η λέξη αναδεικνύει και τη δύναμή της να απορροφήσει το συγκριτικό) :

    δεν μπορεί να ιδεί, παρά ό,τι του δείξουν

    Δεν κατάστρεψε, παρά δημιούργησε πολιτισμό αιώνων.

    να μην παρά ο κύριος της μηχανής (ε, εδώ, χρειάζεται και η συμπλήρωση «και όχι ο δούλος της», για να πούμε και του στραβού το δίκιο)

  25. Triant said

    Άσχετο:
    Ναυτεμπορική:
    Σώος βρέθηκε πάνω στο νησί Μεγίστη ο αγνοούμενος από ναυάγιο κοντά στο Καστελόριζο

  26. Μαρία said

    19
    Δεν σε απατά http://invenio.lib.auth.gr/record/46573/files/arc-2006-17734.pdf

    Κι εδώ με τα χεράκια του http://invenio.lib.auth.gr/record/45642/files/arc-2006-17214.pdf

    πηγή http://digital.lib.auth.gr/record/46573

  27. sarant said

    25 Σε άλλο νησί, δηλαδή, αν στηριχτούμε στη διατύπωση!

  28. sarant said

    19-26 Όλα τα βρίσκει η Μαρία, λέμε!

  29. Μάνος said

    Καλησπέρα κι από μένα
    Πολύ ωραίο άρθρο.
    Ενδιαφέρον αυτό με τις πολυσύλλαβες λέξεις, ποια ήταν η λογική και δεν τονίζονταν στη λήγουσα;

    «εργάστηκε στην εκπαίδευση (απολύθηκε από το Βαρβάκειο επειδή έλεγε στα παιδιά να μην κλίνουν «η Κίνα της Κίνης»)»
    Βρίσκεται σε κάποιο άρθρο ή βιβλίο του; θα με ενδιέφερε να δω την πηγή.

  30. Για να δεις το ελληνικό ντουντλ του γκουγκλ ζήτα να σε πάει στο google.gr

  31. sarant said

    30 Ναι, εννοούσα δεν το βλέπω προεπιλεγμένο

    29 Αυτό το διάβασα στο βιβλίο του Κριαρά «Ελισαίος Γιανίδης ο νηφάλιος», που υπάρχει και ονλάιν όπως και όλα τα έργα του Κριαρά. Αν θυμάμαι καλά, είναι στην αρχή του βιβλίου και βασίζεται σε διήγηση του Γιανίδη -πρέπει να γνωρίζονταν, αφού ο Κριαράς στη δεκαετία του 1930 ήταν νέος δημοτικιστής και οπαδός του Γιανίδη.

  32. Νίκος Κ. said

    Εξαιρετικά ενδιαφέρον και το σημερινό άρθρο. Ιδιαίτερα για να μας θυμίζει τι σημαντικοί άνθρωποι έχουν περάσει πριν από εμάς και πολλοί ούτε καν δεν τους έχουμε ακούσει. Όπως επίσης και τις σκοτεινές σελίδες της ελληνικής εκπαίδευσης (απόλυση από το Βαρβάκειο).

    Ψάχνοντας βρήκα στο κορυφαίο ιατρικό περιοδικό Lancet ένα επιστημονικό άρθρο τού 1890, ενός Alex Stamatiades για μια επιδημία Δάγκειου πυρετού στη Σμύρνη.
    http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(02)06166-4/fulltext?version=printerFriendly
    Να ήταν άραγε συγγενής του Σταμάτη Σταματιάδη (Ελισαίου Γιανίδη);

  33. Παύλος said

    #0 > Καταρχάς, τι είναι αυτό το «Νέα Σμύρνη 40-5»

    Κάποιος λέει ότι η διεύθυνσή του στη Θεσσαλονίκη είναι 3/15 και στη διπλανή πολυκατοικία βλέπει 3/14.
    http://www.insomnia.gr/topic/146237-αναβάθμιση-γραμμών-adsl-θέματα-οτε-όχι-συνδρομών/page-157
    Ισχύει αυτό το σύστημα στη Θεσ/νίκη σήμερα;

  34. Μάνος said

    30 Σας ευχαριστώ πολύ κ. Σαραντάκο. Θα το αναζητήσω.

  35. Pedis said

    Αν όλοι το ψείριζαν και κολλούσαν όπως ο Γιαννίδης η γλώσσα θα ήταν ακριβής αλλά φτωχή, ορθή ως προς τους ορισμούς μα επαναλαμβανόμενη και ανιαρή, σαβανωμένη παρά ζωντανή, γλώσσα για εγχειρίδια όχι όμως για επικοινωνία και σκέψη.

  36. sarant said

    32 Eίναι αρκετά κοινό επώνυμο

    35 Πρόσεξε όμως ότι στέλνει ένα ιδιωτικό γράμμα σε ομοϊδεάτη του. Και ότι όπως ο μηχανικός μπορεί να ασχολείται με τα προβλήματα της ανέγερσης κτιρίων έτσι και ο μελετητής της γλώσσας να επικρίνει τάσεις που τις θεωρεί αφύσικες. Όπως κάνουμε και τώρα δηλαδή.

  37. Λ said

    Το «μα» είναι από το τουρκικό «ama»; Στα κυπριακά λέμε «αμμά»

    Αγάπησα την που καρκιάς αμμά εν τζι εχάρηκα την, με τον Αλκίνοο

  38. Πέπε said

    Πάντως σήμερα «αλλά» λέμε, συνήθως, σ’ όλες τις περιπτώσεις που πιάνει ο Γιανίδης. Το «μα» το βάζουμε σχεδόν μόνο σε επιφωνηματικές φράσεις (π.χ. «Μα εδώ το είχα βάλει!»), που δε συνδέονται με κάποια προηγούμενη παρά ( 🙂 ) ξεκινάνε οι ίδιες την περίοδο. Και το «παρά» μόνο μετά από άρνηση, με την έννοια της εξαίρεσης (βλ. #24 πρώτο παράδειγμα): δεν είδα παρά μια σκιά.

    Ποτέ δε θα φανταζόμουν ότι κάποτε το αλλά θεωρούνταν καθαρευουσιάνικο.

    @37: Και σ’ άλλα μέρη το λένε «αμμέ», «’μμε», «’μμ’», αλλά και «αμή». Στην Πόλη «άμα», και ειδικά αυτό θα μπορούσε να είναι τούρκικο. Στην Κρήτη πάλι το λένε κανονικά «μα», αλλά με ειδική έννοια που δεν την έχω καταλάβει πλήρως, πάντως όχι τόσο έντονα (ή και καθόλου, κάποτε) αντιθετική.

  39. vk said

    Γιατί το «αλλά» ήταν καθαρευουσιάνικο; Δεν το χρησιμοποιούσαν στον προφορικό λόγο;

    Την καθαρεύουσα την έγραφαν με β τότε;

    Παράξενος (για τα σημερινά δεδομένα) ο κανόνας της λήγουσας. Έχουν ξεφύγει μια δύο πολυσύλλαβες με τόνο «μια παρατήρηση γλωσσική», «Είναι το γερμανικό sondern» μάλλον στη μεταγραφή. Στα αποσπάσματα του Βάρναλη τονίζει φαντάζομαι όπως στο πρωτότυπο.

  40. Πάνος με πεζά said

    @ 38 : Ναι, η αλήθεια είναι ότι το «παρά» σήμερα το λέμε υπό την έννοια του «παρά μόνο», ίσως και χωρίς να λέμε τη δεύτερη λέξη (όπου μας παίρνει) : «Δεν άφησε στα παιδιά του, παρά χρέη», «Πληρώθηκε για όλη τη δουλειά και δεν έβαψε παρά ένα δωμάτιο». Αυτό είναι που τόνισα, ότι υποννοείται το «τίποτα άλλο», και βγαίνει το ισχυρό «αποκλειστικό» νόημα της έκφρασης.

    @ 25 : Αυτό το παραπλήσιο είναι από δελτίο ειδήσεων, αλλά μακριά στη δεκαετία του ’80 : «Σε εμπρησμό οφειλόταν η χτεσινή πυρκαγιά που ξέσπασε από άγνωστη αιτία, …»

  41. Βάταλος said

    Αγαπητοί κύριοι,

    1) Διατί αποκρύπτετε ότι ο Νίκος ο Αλέφαντος στηρίζει τον Σπυράδωνιν Γεωργιάδην;

    2) Διατί αποκρύπτετε ότι ο είς εκ των τεσσάρων επιδόξων αρχηγών της Νέας Δημοκρατίας είναι καταφανώς αλλοίθωρος;

    Μετά πάσης τιμής
    Β.

  42. Βάταλος said

    Αγαπητοί κύριοι,

    1. Διατί αποκρύπτετε ότι ο Ελισαίος Γιανίδης ήτο οπαδός της 4ης Αυγούστου, εξ ού και ο δημοτικιστής δικτάτωρ μπαρμπα-Γιάννης Μεταξάς τού εξέδωκε την Γεωμετρίαν του εν έτει σωτηρίω 1938 προς χρήσιν των νεολαίων της 4ης Αυγούστου;

    2. Διατί αποκρύπτετε ότι ο χριστιανούλης Μεταξάς έδωκε διαταγήν να γραφή με δύο νί το επώνυμον του Γιανίδου εις το βιβλίον της Γεωμετρίας του, προκειμένου να παραπέμπη εις τον Εβραίον νουνόν του Ραββίνου Χριστού, Ιωάννην Πρόδρομον;

    3. Διατί ο αυστηρός τα ήθη (αν και από το «Ημερολόγιόν» του μανθάνομεν ότι ηυνανίζετο τακτικώς) μπαρμπα-Γιάννης Μεταξάς επέτρεψεν εις τον Ελισαίον να τυπώση το σχολικόν βιβλίον της Γεωμετρίας του με το ψευδώνυμόν του (Ελισαίος Γιαννίδης) και ουχί με το πραγματικόν του όνομα (Σταμάτιος Σταματιάδης);

    4. Διατί αποκρύπτετε τον λόγον που ο Σταμάτιος Σταματιάδης υιοθέτησε το όνομα του Εβραίου Προφήτου Ελισαίου και ουχί κάποιο άλλο όνομα;

    5. Διατί μετά από 13 ώρας αναρτήσεως του παρόντος νήματος ούτε είς Ρωμιός αναγνώστης του παρόντος Ιστολογίου εδέησε να ενημερώση τους υπολοίπους πού θα εύρουν τα βιβλία του Γιανίδου και δή το περίφημον «Γλώσσα και Ζωή»;

    http://www.docdroid.net/wSWugqc/-1908-1974.pdf.html

    6. Διατί ο ρέκτης κ. Σαραντάκος μάς αποκρύπτει ότι ο Ελισαίος Γιανίδης ήτο φανατικός οπαδός της επιβολής του Λατινικού Αλφαβήτου εις την Ρωμέικην Γλώσσαν, όπως αποδεικνύηται από το περίφημον σύγγραμμά του «Γλωσσικά Πάρεργα»;

    http://www.docdroid.net/9A2F07q/-.pdf.html

    7. Διατί ο φανατικός οπαδός του Νίκου Τσιφόρου και προ ολίγων ωρών τραυματισθείς βαρέως εις τροχαίον κύριος Γς μάς αποκρύπτει ότι εις την χθεσινήν Σαββατιάτικην «Εστίαν» ο 93χρονος αειθαλής play-boy Ζάχος Χατζηφωτίου αποκαλύπτει την τελευταίαν φράσιν που εξεστόμισεν ο Τσιφόρος ολίγον πριν ψυχορραγήση εις τον Αλέκον Σακελλάριον; («Κουράγιο κάνω, μόνο που δεν έχει πιά ο πισινός μου χώρο να παρκάρη η βελόνα»);

    Μετά πάσης τιμής
    Β.

  43. sarant said

    39 Ναι, μπορεί να μου ξέφυγαν στη μεταγραφή. Ο κανόνας της λήγουσας έχει τη λογική του: αν δεν δεις τόνο σε μια λέξη, θεωρείς ότι τονίζεται στη λήγουσα. Κάτι ανάλογο ισχύει και σε άλλες γλώσσες.

    Την καθαρέβουσα την έγραφε έτσι ειδικά ο Γιανίδης (και μερικοί άλλοι δημοτικιστές, πράγμα που συνεχίστηκε ως το 1980 ας πούμε)

    42 Αυτα που προσφέρεις είναι πολύτιμα, χαλάλι σου τα άλλα.
    Παντως, ο Γιανίδης δεν νομίζω πως ήταν φανατικός οπαδός του λατινικού -αντίθετα, έλεγε σε όσους τάσσονταν υπέρ «γιατί δεν δοκιμάζετε να γράφετε στο λατινικό στα έντυπά σας»

  44. Πάνος με πεζά said

    @ 42 (7) : Tι είπατε;

  45. Γς said

    42:

    >Διατί ο φανατικός οπαδός του Νίκου Τσιφόρου και προ ολίγων ωρών τραυματισθείς βαρέως εις τροχαίον κύριος Γς μάς αποκρύπτει ότι εις την χθεσινήν Σαββατιάτικην «Εστίαν» ο 93χρονος αειθαλής play-boy Ζάχος Χατζηφωτίου αποκαλύπτει την τελευταίαν φράσιν που εξεστόμισεν ο Τσιφόρος ολίγον πριν ψυχορραγήση εις τον Αλέκον Σακελλάριον; («Κουράγιο κάνω, μόνο που δεν έχει πιά ο πισινός μου χώρο να παρκάρη η βελόνα»);

    Κι οι ενέσεις άρχισαν να πίπτουν «κατα ριπάς» στον πισινό μου.
    Εξ απαλών πoπών να ‘ούμε.
    Και παλι μάγκες!

  46. Πάνος με πεζά said

    Kαλά, για το τροχαίο ρώτησα, τα υπόλοιπα αδιάφορα προς το παρόν.

  47. Γς said

    Δεν ήταν τροχαίο.

    https://sarantakos.wordpress.com/2015/10/17/meze-189/#comment-315472

  48. Τα αβ/αφ/εβ/εφ αντί αυ/ευ τα λανσάρισε ο (κατά τα άλλα συντηρικότατος στα ορθογραφικά — μέχρι δασεία στο αρχικό ρ έβαζε!) Ψυχάρης, ίσως γιατί του φαινόταν υπερβολικά παράλογο να βάζει τόνο σε γράμμα που παριστάνει σύμφωνο, ίσως όμως και γιατί σιχαινόταν το » άγνωστο και στους αρχαίους και στο λαό» φθογγικό σύμπλεγμα φσ και ήθελε να καταδείχνει τον παραλογισμό του. Ορισμένοι δημοτικιστές τον ακολούθησαν για κάποιο διάστημα, όχι όμως ο Ελισαίος Γιανίδης, τουλάχιστον όχι στο Γλώσσα και Ζωή (που δεν είναι και τυπωμένο σε μονοτονικό).

  49. nestanaios said

    Η ετυμολογία προτείνει «Καθαρ-ευ-ουσα».
    Η συλλαβή ευ διαιρείται σε «ε» και «υ».
    Το «ε» είναι Κίνηση. Το «ε» είναι η ψυχή και ψυχή είναι το αίτιον της κινήσεως των σωμάτων.
    Χωρίς ψυχή υπάρχει ακινησία. Αυτό πρέπει να το κατανοήσουν όλοι οι υλισταί.

    Το «υ» είναι επιτατικόν μόριο και επιτάσσει ποιότητα. Ἄν δασύνεται, επιτάσσει κακή ποιότητα. «Το εὑ κράτος εστί μέγιστον».
    Ἄν ψιλούται, επιτάσσει καλή ποιότητα. «το εὐ κράτος εστὶ μέγιστον.» για να έχουμε στη μία περίπτωση την δύναμη του κακού
    να είναι μεγίστη και στην άλλη περίπτωση την δύναμη του καλού να είναι μεγίστη.

    Υπάρχει βέβαια και το «Υ» το οποίο είναι στερητικό μόριο. Στη νέα ελληνική, από τον Όμηρο μέχρι και σήμερα,
    δεν φαίνεται να έχουν υπάρξει δύο διαφορετικοί χαρακτήρες για αυτά τα δύο μόρια.
    Υπάρχει βέβαια η εξαίρεση της λατινικής αλφαβήτου η οποία θεωρείται ελληνική.

  50. Idom said

    Μα, μα την αλήθεια, κατάχρηση του μα γίνεται συχνά από καλλιτέχνες, μα και Γερμανοί να είναι, μα κι αν διαθέτουν aber και sondern και doch…
    Μα να, ένα παράδειγμα:
    https://www.youtube.com/watch?v=szhwAPmk5Vw !

    Idom

  51. Γς said

    «Μα» και το ιταλικό ma, ma qhe.
    Στην ίδια τροχιά δεν γυρίζει κι αυτό; Με το δικό μας «μα» το Γαλλικό mais και το γερμανικό που λές.
    Νόμιζα ότι από κει το πήραμε

  52. sarant said

    50 🙂

  53. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Στη θέση του παρά ,μα ,αλλά, λέμε και το μόνο :

    Δεν είναι τέχνη ν΄ αγαπάς,μόνο να σ΄αγαπούνε
    να κάνεις τσι σκληρές καρδιές για σένα να πονούνε

  54. O Pedis (35) ίσως να έχει δίκιο επί της αρχής, αλλά τα δύο βιβλιαράκια του Γιανίδη είναι σαφώς αντιπαραδείγματα: αληθινά διαμάντια, αξίζει (και όχι μόνο ως ιστορικά μνημεία) να διαβαστούν και σήμερα, και παρά την εκνευριστική του επιμονή να ισχυρίζεται ότι «αποκρύπτουμε» το ένα και το άλλο, ευχαριστώ κι εγώ το Βάταλο που τα έθεσε στη διάθεσή μας.
    Όσο για τον Ι. Μεταξά, που βέβαια κάθε άλλο παρά φανατικός καθαρευουσιάνος ήταν, δεν νομίζω ότι ασκούσε τέτοιου είδους προληπτική λογοκρισία στα βιβλία, ώστε να μην μπορεί να εκδώσει κανείς επιστημονικό βιβλίο στη δημοτική, ούτε απαγόρευσε ποτέ τη χρήση ψευδωνύμων., πολύ δε περισσότερο ψευδωνύμων που όλοι οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ ήξεραν ποιον υποκρύπτουν!

  55. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Πέπε, το μα στην Κρήτη:
    «Ε μα ! » επιφώνημα απορίας με θαυμασμό,κατα περίπτωση και ειρωνία, όταν συμβεί κάτι υπερβολικό. «Μα» φωνάζουμε και τη μάνα.

  56. Πέπε said

    @52:

    Έφη, δεν κοιτάς λίγο το 38 τέλος να μας διαφωτίσεις λίγο;

    Επίσης, και το «μόνο» έχω ακούσει να το λένε οι Κρητικοί αλλιώς από τους υπολοίπους, π.χ. «αργήσαμε, μόνο βιάσου». (Για το «μα» δεν μπορώ να κάνω φτιαχτό παράδειγμα, δεν το ‘χω καταλάβει καλά.)

  57. Πέπε said

    Ναι, αυτό το «ε μα» το ξέρω, πολύ εκφραστικό.

    Κι εμείς λέμε «ε μα» αλλά με άλλο επιτονισμό και κάπως άλλη έννοια. Σημαίνει είτε «α μα πια», «άει σιχτίρ πια», αγανάκτηση, είτε «ε, καιρός ήτανε να τ’ ακούσεις», «πάρ’ τα τώρα», χαιρέκακη ανακούφιση.

  58. Πέπε said

    55-56 γράφτηκαν ταυτόχρονα

  59. Ο Ψυχάρης πράγματι, μέσα στο φανατισμό του, επέκρινε μεταξύ άλλων, αν θυμάμαι καλά, τον Χρηστοβασίλη γιατι χρησιμοποιούσε το ‘αλλά’ (και το ‘διότι’), και του συνιστούσε το ‘μα’. Ο Χρηστοβασίλης απάντησε «Το ‘μα’ δεν το μεταχειρίζομαι, διότι είναι ιταλικό», και ο Ψυχάρης σχολίασε (στα Ρόδα και Μήλα) «πού το ξέρει; μπορεί να είναι κι απ’ τ’ αράπικα, μπορεί να ‘ναι — όπως νομίζω εγώ — κι απ’ το ‘άμα’.»
    Φαίνεται πως υπάρχει λοιπόν κάποιο μυστήριο γύρω από την ετυμολογία του ‘μα’ — άλλωστε τέτοιες λεξούλες δεν πολυπερνούν από τη μια γλώσσα στην άλλη («και το τούρκικο ve;», θα μου πείτε…).
    Για το νεολατινικό ma/mais/más δεν υπάρχει βέβαια καμιά αμφιβολία: προέρχονται από το λατ. magis. To ολλανδικό maar όμως πού κολλάει;

  60. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Ο Γαβράς ,που βέβαια μιλάει κανονικά κι όμορφα ελληνικά, σχεδόν πάντα λέει «με» αντί μα.(Το mais των Γάλλων ασφαλώς) αλλά του βγαίνει τόσο φυσικά κι είναι και το μόνο που παρεισφρέει, ,που είναι να το υιοθετείς !
    Πέπε,κάτι μάγκες ορεσίβιοι λένε(ορκίζουνται) και «μα το μα» .
    Λέμε και: δεν έχει μα και μα ή δεν έχει μα μου- μαμούνια 🙂

  61. sarant said

    59 O Μπαμπινιώτης το ετυμολογεί το «μα» από το ma το ιταλικό χωρίς καμιά αμφιβολία.

    Θυμάμαι ότι η επιτροπεία που αποφάσισε να καούν τα βιβλία της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης έκανε στην έκθεσή της ειδική μνεία στον εξοβελισμό του «ελληνικωτάτου αλλά».

  62. Μαρία said

    54
    >κάθε άλλο παρά φανατικός καθαρευουσιάνος ήταν
    Κάθε άλλο παρά καθαρευουσιάνος ήταν. Το Δεκέμβρη του ’38 με απόφαση του Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας καταρτίστηκε επιτροπή για να συντάξει τη γραμματική της δημοτικής για το σχολείο με πρόεδρο και εισηγητή τον Μανόλη Τριανταφ. και μέλη διάφορους γνωστούς.

  63. Μαρία said

    61
    Ένας σχολιαστής που εμφανίζεται σπάνια – Γιώργος νομίζω – και χρησιμοποιεί το αμά μήπως ξέρεις απο πού είναι; Για κουμπάρος δε με φαίνεται.

  64. Pedis said

    # 61 – αν είναι έτσι, τότε φαίνεται ότι ο Β. χρησιμοποιούσε το «μα» με μιά παλαιότερη χρήση του λατ. magis από το οποίο προήλθε το «μα » το οποίο απ’ όσο μπορώ να καταλάβω χρησιμοποιούνταν ως «παρά» (εκτός άλλων χρήσεων). Τι λές;

  65. Μανούσος said

    Προσωπικώς θα επέμενα στο 9 της χρονολογίας, καθ’ ότι η επιστολή μπορεί μεν να εστάλη στα κλειστά γραφεία, δεν αποκλείει όμως να έφθασε με άλλο τρόπο στον παραλήπτη. Και τα δύο τεσσάρια αποκλείουν κατηγορηματικώς την περίπτωση τρίτου.
    Εάν παρά ταύτα είναι όντως 4 και όχι 9 θα πρέπει να υποστηριχθεί και από άλλα χειρόγραφα του Γιανίδη.
    Ως προς την ουσία της παρατήρησης, νομίζω ότι η Δημοτική δεν μπορεί να επιβάλει εύκολα κανονιστικές διατάξεις τέτοιου είδους καθώς η ίδια έχει επιβληθεί με το επιχείρημα της καθιερωθείσης χρήσεως, άρα αυτεπίστροφον.
    Η κανονιστική λογική οδηγεί σε μπαμπινιωτισμούς (ή κοραϊκίστικα) ή σε καθαρεύσες μορφές αναγκαστικώς.
    Το χειρότερο είναι βεβαίως αυτό που τώρα ισχύει: η μίξη του γλωσσικού νομικισμού με το επιχείρημα της καθιερωμένης χρήσης, οπότε οι κανόνες αλλάζουν για ψύλλου πήδημα και κάθε ένας μας γράφει με άλλους ορθογραφικούς και συντακτικούς κανόνες, συχνά και με αυθαίρετες σημασιολογικές διαφοροποιήσεις:
    Δημοτικίζων αξιωματικός στον στρατό με επέπληξε κάποτε (2000) να μη γράφω της ΜονάδΟς, αλλά της ΜονάδΑς καθώς έχουν σημασιολογική διαφορά και σε ανώτερα κλιμάκια τα λαμβάνουν σοβαρά υπ’ όψιν. Δεν μου εξήγησε ποιά είναι η διαφορά βεβαίως, ιδίως όταν του υπέδειξα Πάγιες Διαταγές και Κανονισμούς με την καθαρευουσιάνικη κατάληξη.
    Εν πάση περιπτώσει έχω την αίσθηση ότι το «μα»έχει εκτοπιστεί από την θέση του ως αντιθετικού συνδέσμου και τείνει να μεταβληθεί περισσότερο σε επιφώνημα που «εισάγει» την αντίθεση.

  66. Μανούσος said

    Προσωπικώς δεν μπορώ να δω κάποια σχέση του (οθωμανικού<περσικού<αραβικού) αμμα με το νεοελληνικό μα, καθώς στην μεν Κρήτη θα έπρεπε να είχε παραμείνει ανέπαφο το αρχικό φωνήεν καθώς το τοπικό ιδίωμα έχει διατηρήσει πολλά δάνεια φωνολογικά ανἐπαφα (πχ τεψί αντί ταψί, πορτακάλι αντί πορτοκάλι κλπ), ενώ το μόριο "μα" χρησιμοποιείται στην καθομιλουμένη αλλιώτικα από το αμμά των Βορειοελλαδιτών.
    Πιθανόν να έχουμε κάποιο συμφυρμό λόγω φωνητικής εγγύτητας και συναφούς έννοιας.

  67. sarant said

    64 Δεν νομίζω πως είναι τόσο περίπλοκο, απλώς ο Βάρναλης θεωρούσε το μα συνώνυμο του αλλά, όπως κι εμείς σήμερα.

    65 Το ότι είναι 4 φαίνεται από το περιεχόμενο της επιστολής: Βλέπει τη λάθος χρήση, κάθεται και γράφει το γράμμα -την ίδια μέρα με το τελευταίο παράθεμα, όχι 5 χρόνια μετά.

    Η τελευταία παρατήρηση είναι σωστή

  68. Γς said

    Ma

    “ma che puzza!”

    Η ιταλική εκδοχή του «βρό[ω]μικου» εδέσματος;

    [Puzza η βρώμα στα ιταλικά]

  69. Sarant said: «ο Γιανίδης θεωρεί απαράδεκτες προτάσεις όπως «Όχι με λόγια, μα με έργα», «όχι μόνο στην ποίηση, μα και στο πεζό», και πιστεύει πως η σωστή σύνταξη είναι: Όχι με λόγια, παρά με έργα και Όχι μόνο στην ποίηση παρά και στο πεζό. Αυτός πράγματι ήταν ο τρόπος της γνήσιας δημοτικής τότε -που φαίνεται και από λαϊκές παροιμίες όπως «Δεν τόχω γω που πνίγομαι, παρά που μπουνατσάρει».

    Δεν κατέχω τα γλωσσολογικά, αλλά νομίζω ότι ο κάθε δημοτικιστής θεωρεί «γνησιο» ότι συμβιβάζεται με τα δικά του ακούσματα. Αν ήμουνα εγώ, θα συμφωνούσα με την εκδοχή Βάρναλη. Οι γονείς μου, οι παππούδες μου και όλος ο περίγυρος χρησιμοποιούσαν το «μα» αποκλειστικά και μόνο. Γιατί; Διότι αγνοούσαν παντελώς το «παρά», αν και νομίζω το καταλάβαιναν όταν το άκουαν.

  70. Σνούπος said

    Απο ‘δώ και πέρα θα αποκλειστικά χρησιμοποιώ το «παρά» αντί για το «αλλά» ή το «μα» στις προτάσεις μου όπως μου αρέσει να βάζω λέξεις όπως το «αποκλειστικά» μπροστά απο ρήματα όχι λόγω αυτοπροβολής παρά προσωπικής αισθητικής.

    Γιατί ο άνθρωπος δεν πρέπει να είναι δούλος του συνόλου παρά αρχηγός και κατακτητής της ίδιας του της μοίρας πόσο σίγουρα του εαυτού του.

  71. Υαλτις said

    Απ την Σαμοθρακη..
    Ενας «ξενος(μη Σαμοθραξ δηλαδη), μετα απο πολυετη διαμονη στη νησο ,καυχιοταν οτι ενοιωθε Σαμοθρακιτης.
    Τοτε ο δημαρχος του ειπε.
    -θα ακουσεις κατι κι αν καταλαβεις τι ελεχθει, τοτε θα σε περασω στα δημοτολογια.
    Στρεφεται στον μικρουλη του καφενειου και του λεει:
    -μανωλ θες λουκουμ;
    ο μικρος απαντα Οοοοοχι.
    -Για πες μας, τι καταλαβες;
    Ο ξενος λεει,
    -ρωτησατε τον μικρο αν θελει λουκουμι, κι αυτος αρνηθηκε.
    κι ο δημαρχος
    -αιντε να παγαινεις.
    Σημ το τραβηγμενο οοοοχι(με το ι να σβηνει) σημαινει το αντιθετο¨στα Σαμοθρακιτικα και μαλιστα εμφατικα.
    κατι σαν το, μα τρελος ειμαι να μην θελω;

  72. nestanaios said

    Μά τόν κύνα, και το «μα» ξένο είναι;

  73. sarant said

    72 Είναι το αλλο μα, το ομοτικό.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: