Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Εκείνες που φταίνε για όλα

Posted by sarant στο 28 Δεκεμβρίου, 2015


Να κάνουμε σήμερα μιαν ανάπαυλα στο εορταστικό κλίμα και παράλληλα να εξοφλήσω ένα χρέος που το κουβαλάω εδώ και αρκετόν καιρό στα κατάστιχά μου. Στο σημερινό άρθρο θα ασχοληθώ με την ετυμολογία μιας λέξης που βασανίζει, και που την έχουμε αναφέρει συχνά εδώ.

Δεν βασανίζει όμως μόνο η ετυμολογία της λέξης, βασανίζουν και αυτές που δηλώνονται από τη λέξη, και μάλιστα ένα τραγούδι ισχυρίζεται πως «εκείνες φταίνε για όλα». Ποιες; Μα φυσικά οι γκόμενες, οι πρώην και οι επόμενες, ανώνυμες κι επώνυμες και γενικώς:

Εμείς εδώ όμως δεν είμαστε ειδήμονες σε θέματα σχέσεων, οπότε δεν θα ασχοληθώ περισσότερο με το αν για όλα φταίνε πράγματι οι γκόμενες, θα λεξιλογήσω μόνο. Ή μάλλον, ούτε καν θα λεξιλογήσω, εννοώ δηλαδή ότι δεν θα αναπτύξω το θέμα στην πληρότητα και την έκταση που αξίζει αυτή η λέξη -θα ασχοληθώ μονάχα με την ετυμολογία της λέξης «γκόμενα».

Και το χειρότερο είναι ότι αν διαβάσετε το άρθρο, πιθανότερο είναι να ξεμάθετε την ετυμολογία της γκόμενας, παρά να τη μάθετε. Θέλω να πω, το άρθρο δεν θα σας πει με βεβαιότητα ποια είναι η ετυμολογία της λέξης, μπορεί όμως να κλονίσει ή να γκρεμίσει τη βεβαιότητα που ενδεχομένως έχετε για το θέμα αυτό.

Για την ετυμολογία της γκόμενας, λοιπόν, έχουν διατυπωθεί, και ακούγονται, πολλές θεωρίες, που θα τις παραθέσω στα επόμενα, ξεκινώντας από τις πιο απίθανες και προχωρώντας προς τις πιθανότερες.

* Η γκόμενα προέρχεται από το αγγλικό go with men. Η εκδοχή αυτή ακούγεται πολύ, αλλά είναι εντελώς αστήρικτη. Καταρχάς, ποιοι θα πλάσανε τη λέξη; Αγγλόφωνοι; Έλληνες που δεν ξέρανε καλά αγγλικά; Και γιατί να την πλάσουν; Ποιαν επικοινωνιακή ανάγκη έλυναν; Ολοφάνερα, δεν υπάρχει απάντηση στα απλά αυτά ερωτήματα, οπότε δεν είναι ανάγκη να προχωρήσουμε παραπέρα, σε άλλες αντιρρήσεις.

* Η γκόμενα προέρχεται από το αγγλικό woman. Κατά μία υπο-εκδοχή, τη λέξη την πρόφεραν έτσι οι Ινδοί φαντάροι που είχαν έρθει μετά τον πόλεμο με τα αγγλικά στρατεύματα.

Πέρα από το ότι είναι πολύ απίθανο να διαδοθεί με τέτοιον τρόπο μια λέξη, η λ. «γκόμενα» υπάρχει στη γλώσσα μας πολύ πριν το 1944, οπότε η υποεκδοχή των Ινδών καταρρίπτεται.

* Η εκδοχή woman > γκόμενα, ενδεχομένως μέσω ενός ενδιάμεσου τύπου όπως γούμενα, φωνητικά δεν είναι πολύ εύκολη, και παραβλέπει το γεγονός ότι είναι ελάχιστα τα άμεσα δάνεια από τα αγγλικά προς τα ελληνικά πριν από τον εικοστόν αιώνα, και αυτά περιορίζονται στην ορολογία των ναυτικών. Ναι, ο watchman έγινε βατσιμάνης, αλλά ο βατσιμάνης είναι λέξη αποκλειστικά καραβίσια -θα προσέξατε ότι βατσιμάνηδες ονομάστηκαν μόνο οι φύλακες των καραβιών, και όχι οι πολλοί και ποικίλοι φύλακες της στεριάς, παρόλο που στα αγγλικά μπορεί και οι μεν και οι δε να ονομάζονται watchmen. Μπορείτε βέβαια να φανταστείτε μεθυσμένα τσούρμα αγγλόφωνων ναυτικών σε ελληνικά ή λεβαντίνικα λιμάνια, αλλά πότε θα έγινε αυτό; Διότι η λέξη «γκόμενα», να το φανερώσω, υπάρχει στα ελληνικά από το 1870 τουλάχιστον.

* Στον σκόπελο της χρονολόγησης σκοντάφτει μια ελκυστική εκδοχή, που θέλει τη λέξη γκόμενα (ή γκόμινα, όπως φαίνεται να είναι ο παλιότερος τύπος) να προέρχεται από τη λακ μαλλιών Gomina, που εισήχθη στην Ευρώπη από την Αργεντινή και ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στις ηθοποιούς. Λένε κάποιοι ότι η ετικέτα της λακ απεικόνιζε μιαν όμορφη γυναίκα, με τη λεζάντα Gomina, ενώ άλλοι φαντάζονται ότι οι «γκομιναρισμένες» γυναίκες ονομάστηκαν γκόμενες.

Χαρακτήρισα «ελκυστική» αυτή τη θεωρία, επειδή όντως η Gomina, αργεντίνικη λακ της οποίας το εμπορικό σήμα κατατέθηκε τον Οκτώβριο του 1926 στη Γαλλία, έκανε θραύση στην Ευρώπη του μεσοπολέμου, σε σημείο που η λέξη να περάσει στα γαλλικά (gomina) όπου μάλιστα έφτιαξε και το ρήμα se gominer, παναπεί βάζω λακ στα μαλλιά μου. Όλα αυτά όμως θα ήταν βάσιμα αν η λέξη εμφανιζόταν στη γλώσσα μας τον μεσοπόλεμο, και όχι παλιότερα. Και επειδή, όπως θα δούμε παρακάτω, η λέξη «γκόμενα/γκόμινα» υπάρχει στη γλώσσα μισόν αιώνα νωρίτερα, πρέπει να αποκλείσουμε τη μάρκα Gomina.

Βέβαια, στα ισπανικά της Αργεντινής gomina ονομαζόταν η λακ των μαλλιών και πριν γίνει εμπορική ονομασία, αλλά αδυνατίζει η πιθανότητα να έφτασε η λέξη στα μέρη μας ως γενική ονομασία καλλυντικού.

* Το ετυμολογικό λεξικό του Μπαμπινιώτη, που αναφέρει και την εκδοχή της λακ, θεωρεί πιθανό να προέρχεται η γκόμενα από το ιταλ. gommina, θηλυκό του επιθ. gommino, που παράγεται από το γαλλ. gommeux «κομψευόμενος, κυριολεκτικά αρωματισμένος, δανδής», που με τη σειρά του παράγεται από το gomme «κόμμι, μαστίχα», με απώτερη ελληνική καταγωγή (κόμμι) και απώτατη αιγυπτιακή, διότι όταν εμείς ζούσαμε σε παλαιολιθικούς καταυλισμούς εκείνοι χτίζανε Πυραμίδες.

Η εκδοχή του λεξικού Μπαμπινιώτη έχει πολλές αδυναμίες έτσι που είναι διατυπωμένη, διότι δεν μας λέει ποια σημασία έχει η ιταλική λέξη gommina, μια λέξη που μάλλον δεν υπάρχει στα ιταλικά λεξικά. Επίσης, η λέξη gommeux για τους κομψευόμενους νέους του 19ου αιώνα δεν φαίνεται να έχει σχέση με το ότι ήταν αρωματισμένοι αλλά με το ότι πρόσθεταν κάποιο κολλώδες ποτό στο αψέντι τους, αν πιστέψουμε τουλάχιστον τον Γκονκούρ: Pour [l’étymologie de] gommeux [it. ds le texte], l’on prétend que c’est l’appellation de mépris que les femmes donnent, dans les cabarets de barrière, à ceux qui mettent de la gomme dans leur absinthe, à ceux qui ne sont pas de vrais hommes…

Οι καμπαρετζούδες λοιπόν αποκαλούσαν gommeux τους λιμοκοντόρους. Αλλά gommeuse ονομαζόταν και η ίδια η κοπέλα του καμπαρέ. Κάτι έχουμε εδώ, αλλά η απόσταση από τη γκομέζ στη γκόμινα/γκόμενα δεν είναι και τόσο μικρή, ενώ ο ιταλικός κρίκος της ετυμολογικής αλυσίδας που δίνει ο Μπαμπινιώτης μοιάζει πολύ αδύνατος. Από την άλλη, η εκδοχή αυτή είναι συμβατή με τη χρονολόγηση της λέξης.

* Τέλος, το ετυμολογικό λεξικό του Ανδριώτη αλλά και το ΛΚΝ δέχονται ότι η γκόμενα προέρχεται από το ιταλικό gomena, που είναι το σκοινί που δένουν τα πλοία, η γούμενα που λέμε στα ελληνικά. Εδώ δεν υπάρχει καμιά φωνητική δυσκολία, αλλά πώς φτάνουμε από το παλαμάρι στην κοπέλα;

«Επειδή ο εραστής δένει τη γυναίκα για να μην του φύγει» λέει μία ερμηνεία. «Επειδή ο άντρας που πιάνει γκόμενα βάζει θηλιά στο λαιμό του» λέει μια άλλη. Δεν με πείθουν και πολύ. Θα αισθανόμουν πιο άνετα αν η λέξη είχε ήδη πάρει μια τέτοια σημασία στα ιταλικά.

Παρέθεσα τις εκδοχές που έχω υπόψη μου για την ετυμολογία της λέξης «γκόμενα» αλλά η προσπάθεια ετυμολόγησης μιας λέξης είναι μάταιη αν δεν έχουμε στοιχεία για τις εμφανίσεις της λέξης στα σώματα κειμένων. Αν παρακολουθήσουμε τη διαδρομή της λέξης, αφενός θα δούμε ποια ήταν η αρχική μορφή της και ενδεχομένως η αρχική σημασία της -ενώ το χρονολογικό κριτήριο μπορεί να μας βοηθήσει να απορρίψουμε κάποιες εκδοχές.

Το κακό με τη λέξη «γκόμενα» είναι πως πρόκειται για λέξη λαϊκή και μάλιστα όχι πολύ καθωσπρέπει, οπότε δεν καταγράφεται και πολύ στα κείμενα. Δηλαδή, το γεγονός ότι από το λεξικό Δημητράκου απουσιάζει λήμμα «γκόμενα» δεν σημαίνει και πολλά πράγματα. Η απουσία μπορεί να οφείλεται σε λεξικογραφική σεμνοτυφία.

Είχα βρει τη λέξη «γκόμενα» σε εφημερίδα του 1928, αλλά τελικά υπάρχει και σε πολύ παλιότερα κείμενα.

Μέχρι στιγμής, η παλιότερη ανεύρεση της λέξης είναι στο μυθιστόρημα «Οι μυστηριώδεις νυκτοκλέπται», μυθιστορημα υποκόσμου γραμμένο από τον Μηνά Χαμουδόπουλο, που κυκλοφόρησε το 1870 και αφηγείται τις περιπέτειες μιας σπείρας κακοποιών στη Σμύρνη.

Το μυθιστόρημα του Χαμουδόπουλου, που το αποκάλυψε στη μπλογκόσφαιρα ο ερευνητής με το ψευδώνυμο spatholouro, που σχολιάζει και στο ιστολόγιό μας, είναι πραγματικό μεταλλείο για τον ερευνητή της γλώσσας, καθώς στους διαλόγους του διασώζει, ίσως φιλτραρισμένη, τη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν στην πιάτσα την εποχή εκείνη. Το έχουμε ήδη αναφέρει με αφορμή την ετυμολογία της λ. ρεμπέτης, ενώ και στο μέλλον θα χρησιμοποιήσω τις χρονολογικές ενδείξεις που μας δίνει. Υποψιάζομαι βέβαια ότι ο Χαμουδόπουλος το παρακάνει στο φολκλόρ, παραφορτώνει τους διαλόγους των ηρώων του με παροιμιακές εκφράσεις, καμιά φορά αραδιαστά δυο και τρεις απ’ αυτές. Ωστόσο, τις εκφράσεις και τις λέξεις δεν θα τις έβγαλε από το μυαλό του.

Πάμε όμως στο προκείμενο, στις γκόμενες ή μάλλον γκόμινες, μια και έτσι καταγράφει τη λέξη ο Χαμουδόπουλος.

Σε ένα σημείο της περιπέτειας, οι κακοποιοί έχουν βάλει στο μάτι ένα αρχοντόσπιτο και στέλνουν κάποιον Βογιατζή να κάνει τα γλυκά μάτια στην υπηρέτρια του σπιτιού, διότι «είναι αψηλός και νόστιμος κι οι γκόμινες σαλιάζουνε γι’ αυτόν». Και πράγματι, τα φτιάχνει ο λεγάμενος με τη λεγάμενη και κάποια στιγμή «η γκόμινα» του λέει πως τα αφεντικά της θα λείψουν -και η συνέχεια επί της οθόνης.

Δεν είναι αυτές οι μοναδικές ανευρέσεις της λέξης στους Νυκτοκλέπτες. Σε άλλο σημείο, ήρωας του έργου αποφαίνεται ότι «τα ζεφκάκια κι οι γκόμινες δεν αφήνουνε κανένα να κάνει μαλλί». Ζεφκάκια τα γλεντάκια, ζέφκι το γλέντι (υπάρχει και σήμερα η λέξη σε διαλέκτους της ελληνικής), δηλαδή τα ξενύχτια και οι γυναίκες δεν σε αφήνουνε να μαζέψεις λεφτά. Και αμέσως μετά, «σαν κυνηγά κανείς το τζόγο και τις γκόμινες ελμπετέ και κατατιά δε κάνει», και θα μας πει ο Δύτης τι είναι το ελμπετέ, πάντως το νόημα βγαίνει καθαρό.

Αλλά η ανεύρεση του Χαμουδόπουλου δεν είναι μόνη της. Χάρη στις έρευνες του φίλου μας του Spiridione, βρέθηκαν κι άλλες δύο εμφανίσεις της λέξης σε κείμενα του 19ου αιώνα.

Καταρχάς, η λέξη (με τη μορφή «γκόμενα») βρέθηκε σε σατιρική εφημερίδα της Σμύρνης, το Βέλος, σε φύλλο του 1888:

» Μαίνεται και ωρύεται η υπηρέτρια κατά των κυρίων της, διότι ούτε εις την προκυμαίαν μεταβαίνουσι ούτοι πλέον προς περίπατον, αλλ’ ούτε εις βεγκέραν, όπως εύρη και αύτη την ευκαιρία να εισάξη εις την οικίαν ως αληθής οικοδέσποινα τον εις την πλησιεστέραν τρίοδον αναμένοντα και βλασφημούντα τα αφεντικά της γκόμενας εραστήν της και χορηγήση εις αυτόν την δέουσαν φιλοξενίαν και περίθαλψιν …»

Προσέξτε ότι ο συντάκτης του Βέλους χρησιμοποιεί τον αναλογικό τύπο «να εισάξει», που ήταν πολύ συχνός στον 19ο αιώνα και θα ξαναγίνει, ευελπιστώ, στον 21ο. Αλλά αυτό θα το δούμε άλλη φορά. Ας μείνουμε τώρα στη γκόμενα. Θα προσέξατε ότι έχουμε και πάλι σμυρνέικο κείμενο, και πάλι αναφορά σε υπηρέτρια (την οποία χαρακτηρίζει πιο κάτω «σφριγώσα κόρη της Ικαρίας ή των Κυκλάδων», διότι από τα νησιά πήγαιναν υπηρέτριες στα αρχοντόσπιτα τόσο της Σμύρνης όσο και της Αθήνας).

* Αν κάποιος βασιζόταν σε αυτά τα δύο ευρήματα, σε συνδυασμό με την απουσία καταγραφών της λέξης πριν από το 1928 στην κυρίως Ελλάδα, θα μπορούσε να συμπεράνειο ότι έχουμε μια σμυρνέικη λέξη που την είσαξαν στην κυρίως Ελλάδα οι πρόσφυγες μετά το 1922. Δεν είναι όμως έτσι -απλώς, όπως είπαμε, πρόκειται για λαϊκή λέξη, οπότε θέλει πολλή δουλειά και πολλή τύχη για να έρθουν στο φως παλιές ανευρέσεις της.

Ο φίλος μας ο Spiridione ξέθαψε ένα τέτοιο κελεπούρι, από το περιοδικό Εστία του 1878, μετάφραση του Όλιβερ Τουίστ του Ντίκενς:

» – Του Φέιγγιν; είπεν ο Τώμπυ παρατηρών εταστικώς τον Όλιβερ∙ θα είναι τότε ένα κ’ ένα για να λαδώνη της γρηαίς γκόμεναις (2) στην εκκλησιά. Η μούρη του είναι θησαυρός, μοιάζει άγιος Ονούφριος».

Και σε υποσημείωση: (2): «Να κλέπτη εκ των θυλακίων των γραιών γυναικών». (Προσθέτω ότι η έκφραση «κάνει τον άγιο Ονούφριο/είναι άγιος Ονούφριος» λεγόταν για κάποιον με αθώο ύφος που σε ξεγελάει).

Το εύρημα είναι φοβερά ενδιαφέρον, και όχι μόνο επειδή εντοπίζεται στην Παλιά Ελλάδα. Ακόμα και σήμερα αμφιβάλλω αν θα έλεγαν πολλοί τη φράση «να κλέβει τις γριές γκόμενες στην εκκλησία». Επιπλέον, ο μεταφραστής είναι ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα των γραμμάτων μας, ο μέγιστος Νικόλαος Πολίτης, ο πατέρας της λαογραφίας (και όχι μόνο) στην Ελλάδα!

Αν ανατρέξουμε στο πρωτότυπο:

‘Fagin’s, eh!’ exclaimed Toby, looking at Oliver. ‘Wot an inwalable boy that’ll make, for the old ladies’ pockets in chapels! His mug is a fortin’ to him.’

βλέπουμε ότι η αναφορά στον Άγιο Ονούφριο είναι πλατειασμός του Πολίτη, ενώ και το «γκόμενες» δεν δικαιολογείται απόλυτα, αφού ο Τόμπι λέει ladies. Ωστόσο, προσέξτε ότι στο αγγλικό κείμενο ο ήρωας χρησιμοποιεί ιδιωματική προφορά -ο Έλληνας μεταφραστής, μη μπορώντας να βάλει αντίστοιχη ιδιωματική ελληνική προφορά (δεν θα ταίριαζαν τα βλάχικα ή τα κρητικά) εκφράζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα με την επιλογή αργκοτικών λέξεων -εξού και η γκόμενα.

Εδώ τελειώνει η αναδρομή στη χρονολογική πορεία  της λέξης -προσωπικά δεν αμφιβάλλω ότι με τον καιρό θα βρούμε και άλλες εμφανίσεις της λέξης σε κείμενα της περιόδου 1870-1900, ίσως και σε παλιότερα.

Καλά όλα αυτά, αλλά με την ετυμολογία τι γίνεται; Προσωπικά, θεωρώ ότι η εκδοχή από το gommeux/gommeuse αλλά και από το gomena, το παλαμάρι, είναι οι λιγότερο απίθανες. Θα έβαζα εδώ και τη gomina = λακ, αν έβρισκα ότι η λέξη είχε χρησιμοποιηθεί σε ευρωπαϊκά συμφραζόμενα περί το 1860. Τις αγγλικές εκδοχές τις απορρίπτω αναφανδόν.

Οπότε; Οπότε διαβάσατε χρονιάρες μέρες ένα διπλοσέντονο κοντά δυο χιλιάδες λέξεις, δεν μάθατε τίποτα το θετικό και ίσως ξεμάθατε κάτι που πιστεύατε για σίγουρο. Καλά το έλεγε ο Μούτσης, πως για όλα φταίνε οι γκόμενες!

 

 

145 Σχόλια to “Εκείνες που φταίνε για όλα”

  1. Εlbette σημαίνει «σίγουρα» στα τουρκικά.
    Βέβαια, αν εδώ χρησιμοποιείται με αυτή την έννοια, το «και» αμέσως μετά δεν κολλάει και πολύ.

  2. leonicos said

    Ως σύζυγος της Φωτεινής, ξέρω ποιες φταίνε για όλα, οπότε περιττεύει να διαβάσω και το άρθρο.

    Ο Γς να το μελετήσει όμως, μπας και μάθει τίποτα

  3. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    πολύ ενδιαφέρον -λεξιλογικά- άρθρο σήμερα Νίκο.

    Είμαι δε βέβαιος, ότι θα εκτιμηθεί δεόντως από τους παλιότερους (το ταύ με γάμμα) ειδήμονες σχολιαστές του μπλόγκ…. 🙂

  4. Αγάπη said

    Καλημέρα
    και πώς βρίσκεις γκόμενα στο διαδίκτυο; Απλώς αναρτάς το αίτημά σου

  5. cronopiusa said

    Καλή σας μέρα!!

  6. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα.
    Μωρ’, για όλα φταίει ο Βάταλος ο ανατροπεύς, ποιες γκόμενες!

  7. cronopiusa said

  8. leonicos said

    Σήμερα μ’ έκλεισε μέσα για ένα υποτιθέμενο κρύωμα, για την υπόσταση του οποίου εγώ αμφιβάλλω αλλά δεν τολμώ να της το πω. Στην πραγματικότητα… τελευταίες μέρες του μήνα και του χρόνου έχει πολλή δουλειά, οπότε με κλείνει μέσα για να μην κάνω έξοδα και τρέλες.

    Αυτά να τ’ ακούει ο Γς!

    Και ως έγκλειστος, μπήκα νωρίς κι εδώ, κι ας έχασα την πρωτιά, και όχι όπως με κατηγόρησε ο Νίκος ότι ‘σχολιάζω συλλογικά μετά από μέρες’.

    Αλλά για να τον δικαιώσω και λίγο, θ’ αναφερθώ στο ‘Έχουμε Σύμφωνο’.
    Ομολογώ, όσο κι αν ήξερα τη θέση του, με ξάφνιασε η τόση θριαμβολογία.
    Δεύτερον: το ερώτημα ‘αν τα παιδιά των ομοφυλοφίλων θα γίνουν κι αυτά ομοφυλόφιλοι ή όχι’ είναι συγκεκαλυμμένη ομοφοβία. Ένας μη ομόφοβος άνθρωπος θα έπρεπε να μην το θέσει καν. (Απορώ πως δεν το εντόπισε ακόμα ο Βάττταλος)

    Θυμάμαι σ’ ένα έργο του Ποταμίτη, όπου εμφανίζεται ένα ομοφυλόφιλο ζευγάρι με υιοθετημένο παιδί, μιλάνε για τον μπαμπά του και για ‘τον’ μαμά του.

    Τρίτον, φαντασιώθηκα κάποιον ευειδή κι ευσταλή ετεροφυλόφιλο νέο να έρχεται ‘να με γνωρίσει με τα συμπαθέρια’ και να μου εμφανίζει δυο κυρίες ή δυο κυρίους του στιλ που γνωρίζουμε. Διότι οι ομοφυλόφιλοι δεν είναι πάντα οι ‘ωραίοι’ που βλέπουμε στα 30 του αλλά και οι κανκάγιες (μιλάω για XY) με τα σκουλαρίκια και την αλογοουρά, τα σακκουλιασμένα μάτια και το ‘πασίγνωστο βλέμμα’ των 50 και των 60. Οι ΧΧ όπως και να είναι, είναι 50-άρες κι 60-άρες όπως όλες οι άλλες.

    Και μην κοροϊδευόμαστε. Άλλο η γυναικεία και άλλο η ανδρική ομοφυλοφιλία. Λέγεται ότι μερικές πιτσιρίκες μπορεί να το έχουν κάνει και για πλάκα. Δεν διαφέρει πολύ από τον αυνανισμό και δεν αφήνει μόνιμη εντύπωση. Η ανδρική ομοφυλοφιλία (η πλήρης εννοείται*) συνεπάγεται συμπεριφορές εντελώς διαφορετικές, που αφήνουν μόνιμο εντύπωμα στη μνήμη του μυαλού και τη μνήμα των επιμέρους οργάνων που συμβάλλουν.
    * Το λέω έτσι διότι διάβασα κάπου ότι μερικοί homo δεν έχουν τυπική σαρκική και επριορίζονται σε άλλου είδους εκδηλώσεις. Δεν ξέρω αν αληθεύει, αλλά γιατί και όχι.

  9. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα νεότερα!

    8: Αφού οργώσατε την Ελλάδα το σ/κ, καλά έκανε και σε έκλεισε μέσα.

    5-7: Α γεια σου, υπολόγιζα σε σένα για την οπτικοακουστική υποστήριξη 🙂

    4: Ε, δεν τόχα δει αυτό!

    3τέλος: 🙂

  10. Γιάννης Ιατρού said

    8:

  11. Ἁρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Δηλαδή, το γεγονός ότι από το λεξικό Δημητράκου απουσιάζει λήμμα «γκόμενα» δεν σημαίνει και πολλά πράγματα. Η απουσία μπορεί να οφείλεται σε λεξικογραφική σεμνοτυφία…………….

    ποὺ δὲ χαρακτηρίζει ὅμως τὸ ἐν λόγῳ λεξικό, ἂν κρίνουμε ἀπὸ τὸ λῆμμα «μουνὶ» ὅπου δὲν στέκεται μόνο στὴν κυριολεκτικὴ ἔννοια ἀλλὰ καὶ στὴ μεταφορική: «γυνὴ σφριγῶσα» ποὺ θεωρῶ κορυφαῖα…

    Πολὺ καλὸ ἄρθρο, ἔρχεται νὰ καλύψη ἕνα σημαντικὸ κενό. Εὖγε Νίκο

  12. cronopiusa said

  13. Γς said

    Και μια δικιά μου γκκόμινα δλδ γκόμινος [γκόμινοι], από Σμυρνιές του Βύρωνα

    http://caktos.blogspot.gr/2013/02/blog-post_2503.html

  14. Γιάννης Ιατρού said

    13: Γιατί μας τρομάζεις πρωϊνιάτικα ρε Γς;

  15. Γς said

    Για να φας το φαί σου. Ολο!

    [Για να μην σΤΟ φάει καμιά άλλη]

  16. leonicos said

    Γράφεις ‘για όλα φταίνε οι γκόμενες’ κλπ, προφανώς για ν’ απενοχοποιήσεις τον Γς που φταίει για όλα.

    Ώς πριν από λίγο πίστευα την εκδοχή woman. Τώρα, μάλλον με κερδίζει η αργεντινή εκδοχή. Νομίζω ότι στο slang.gr κάποιος λέει > woman. Ας το εμπλουτίσουν….

    Θυμάμαι από χρονογράφημα του Μελά στην Εστία ‘η λαϊκή γκόμενα’ και μου έκανε τόση εντύπωση η χρήση της από έναν Μελά (δεν ήξερα το 195… τι ήταν στην πραγματικότητα) που το θυμάμαι ακόμα.

    Και αφού σταματήσετε να με βαράτε από το μεταχρονισμένο σχόλιό μου στο @8, θα ρωτήσω το απίθανο για να συνεχίσετε: Τι θα πει η λέξη γκόμενα;
    Το ρωτάω διότι, σε όλες τις σχέσεις που είχα, κι ας μην έφτασα ποτέ τον Γς, καμιά δεν τη θεωρούσα ‘γκόμενα’, ή δεν την είπα μέσα μου έτσι. Δηλαδή δεν θυμάμαι κάποια, ακόμα και βραχυχρόνια εκ των πραγμάτων σχέση, π.χ. συνέδριο, και να λέω μέσα μου ‘η γκόμενα’ ή ‘την έπιασα γκόμενα’.

    Η λίγο ώς πολύ ‘κοπελίτσα’ που βλέπω απέναντί μου σ’ ένα τσιπουράδικο παρέα με κάποιον τύπο (όχι πρώτης γραμμής), και που πιθανώς ευελπιστεί να την παντρευτεί, ή απλώς συζεί μαζί του, πότε είναι γκόμενα και πότε όχι;

    Προς αντιδιαστολή, ξέρω τις λέξεις ‘γυναικάκι’ και ‘μανταμίτσα’. Αυτές τις έχουμε ζήσει, κάτι κοπελίτσες που κάποτε δώσανε πανελλήνιες, μπήκαν σε σχολή, έδωσαν εξετάσεις, πήραν πτυχίο, έκαναν και κάποια ειδικότητα, χώρια το κουτσούβελο, μπορεί να βγάζουν και λεφτά κάνοντας κάτι επιστημονικότερο από πεντικιούρ, και οι οποίες κατά τα άλλα είναι για φτύσιμο ως άτομα. Και μπορεί να είναι και παντρεμένες με κάτι ανάλογο επίσης πανευτυχές. Δεν είναι πάντα άπιστες, συχνά ευσεβείς και τυπικές περί τα τοιαύτα, αλλά και δεν αποκλείεται. Πίσω από την μπούργκα πάντα κρύβεται μια γυναίκα.

  17. cronopiusa said

    9

    δεν είναι εύκολο, είναι πιο κοντά στην αισθητική μου μάγκισσες

    πρωτομάγκισσες

    σουφραζέτες

    😉

  18. sarant said

    16 Στο σλανγκρ αναφέρουν διάφορες εκδοχές.
    Οι γκόμενες φταίνε για όλα και ο Γουσού για όλα τα υπόλοιπα.

  19. cronopiusa said

  20. Γιάννης Ιατρού said

    Επιτρέψατέ μοι να προβώ εις ωρισμένας καταιγιστικάς επισημάνσεις:

    Μετά την σημερινήν ανάρτησην του Νικοκύρη αναμένεται πλήρης ανατροπή των προβλέψεων των μετερεωλόγων σχετικά με τας πολύ χαμηλάς θερμοκρασίας αίτινες πιθανολογούντο ότι θα επικρατήσουν εις το προσεχές τετραήμερο (31/12/2015 – 03/01/2016).

    Ήδη από τας 10 πμ της σήμερον ανακοινώνονται από εξειδικευμένα στελέχη σχετικές αξιοπρόσεκτες αναθεωρημένες μετεωρολογικές προβλέψεις.

    Εύχομαι δε όπως επαρκώς απαντηθώσι αι απορίαι του (όπως μας επληροφόρησεν ευρισκομένου εις αυστηράν απομόνωσιν) σχολιαστού Λεώ σχετικά με την χρήση του λήμματος του άρθρου (ερώτημα περίπου εις το μέσον του σχολίου 16)

  21. Γιάννης Ιατρού said

    20: Ουπς, …μετεωρολόγων

  22. cronopiusa said

    de tal palo tal astilla…

  23. Γς said

    Ηταν κι εκείνη η περίεργη γκόμενα:

    -Δίπλα του ήμουν όταν πήγε να βάλει μπρος ο παπάς και κτυπάει το κινητό του Γς [γκόμενα].
    -Ποιος είναι; Εχω δουλειά. Τι, τι δουλειά; Δουλειά! Σε κλείνω.

    http://caktos.blogspot.gr/2015/09/blog-post_12.html

  24. Πολύ ωραίο κι ευχάριστο το σημερινό, ευχαριστούμε Νικοκύρη.

  25. Γς said

    20:

    Καιρός αίθριος έως ολέθριος…

  26. spatholouro said

    Ωραίος μποναμάς, Νίκο!

    ΥΓ: 1871 ο Χαμουδόπουλος

  27. sarant said

    26 Ναι, σωστά -έτσι κι αλλιώς η λέξη θα είναι παλιότερη.
    Ο έπαινος πάντως (και) σε σένα ανήκει.

  28. leonicos said

    Γς ολέθριος, καιρός αίθριος

    @9 Νοικοκύρη, να έχεις χάρη που είχα να κάνω δυο δουλειές:
    α) Να μάθω το Elbette @1
    β) Να γράψω ένα μικρό αριστούργημα (πεζό)

    Αλλιώς….

    Φυσικά περιμένω να εισακουσθεί και η ευχή του Ιατρού Γιάννη στο @20 για τις απορίες μου

  29. Γιάννης Ιατρού said

    Μιάς και λεξιλογούμε, παρατηρώ ότι δεν θίχτηκαν μέχρι στιγμής οι διαφορετικές σημασίες του λήμματος όταν χρησιμοποιείται σε διάφορους βαθμούς (υπερθετικά κλπ.).π.χ. γκομενάρα, ή σαν υποκοριστικό (ακόμα και χαϊδευτικά ή κοροϊδευτικά) π.χ. γκομενάκι, γκομενούλα.

    Σημειωτέον ότι για τον υπερθετικό βαθμό μπορεί αυτός να σχηματιστεί και με σύνθετες ή παράγωγες λέξεις, όπου το α΄ συνθετικό δηλώνει μια ιδιότητα στον απόλυτο βαθμό, π.χ. θεογκόμενα κλπ. Επίσης και κάποια παράγωγα, π.χ. γκομενιάρης – ονόματα δεν λέμε 🙂 ).

  30. Γς said

    Κι η γκόμενά μου η Καίτη Αργυροπούλου.

    http://caktos.blogspot.gr/2014_12_01_archive.html

  31. Emphyrio said

    Καλημερα και χρονια πολλα. Και να ευχαριστησουμε τον Νικοκυρη που τετοιες χρονιαρες μερες συνεχιζει ακαθεκτος να μας προσφερει αρθρα.

    Μερικες παρατηρησεις:

    Αν η γκομενα βγηκε απο την γουμενα, τοτε γιατι απ’οσο ξερω (μπορω να σταθω και διορθωθεις αν χρειαστει – στον καμπο εχω ξεχασει τί σχημα εχει η θαλασσα) το σκοινι λεγεται ακομα γουμενα; Δηλαδη, γιατι να μην αλλαξει προφορα κι’αυτο; Ή κρατηθηκε ετσι με νυχια και με δοντια για να μην συμπαρασυρει και την Ηγουμενιτσα και την κανει γκομενιτσα;

    Παλαιοτερα, στα εϊτιζ, ειχα ακουσει παρομοια εκδοχη με την λακ, που μιλαγε ομως για κουτι πουρων με ωραια γυναικα για προμετωπιδα. Και τα υπολοιπα ιδια με την λακ. (Την οποια ομως λακ εκεινη την εποχη που δεν υπηρχαν τα σπρεϋ υποθετω πως θα την απλωναν με ατομιζερ).

    Ποτε μα ποτε δεν χωνεψα το «γκομενα» ως χαρακτηρισμο μιας γυναικας. Ισως γιατι δεν τις ειδα προσωπικα ποτε σαν λεια ή σαν χαρακια στο εξασφαιρο. Οσο δε για τον νεολογισμο «γκομενος» με κανει να ξερναω.

    Αυτα, και παλι χρονια πολλα.

    ΥΓ. Ας πιασει κανενας καλος ανθρωπος τον Δημο Μουτση απο το μαλλι κι’ας τον βγαλει με το ζορι, την βια και τον καταναγκασμο (στην αναγκη τραβωντας) απο το σκοτεινο σπηλαιο οπου εχει κρυφτει. Τον εχουμε αναγκη, και τον εχουμε πεθυμησει.

  32. Γς said

    30:

    Ουπς, λάθος λίκνο

    http://caktos.blogspot.gr/2014/12/blog-post_27.html

  33. cronopiusa said

    υπάρχει ένα τραγούδι της που λέει Νίκο στάσου, αλλά δεν το βρίσκω

  34. Γιάννης Ιατρού said

    28: Λεώ, δηλαδή το φιλοθεάμον κοινό της Ρώμης να αναμένει την δημοσίευση του μικρού πεζογραφήματος που έγραψες;

  35. Γς said

  36. Γιάννης Ιατρού said

    35: και μετά σου λένε ότι δεν υπάρχουν συγγράμματα πανεπιστημιακών για τους φοιτητές!

  37. sarant said

    29 Mα το είπα, ότι η σημερινή πραγμάτευση του αχανούς αυτού θέματος είναι αμιγώς ετυμολογική 🙂

    36: 🙂

  38. Γιάννης Ιατρού said

    35: Σεβαστέ Διδάσκαλε, μία παρατηρηση επί της διδασκόμενης ύλης: 🙂

  39. sarant said

    Σχόλιο φίλης στο Φέισμπουκ:

    Το σημερινό άρθρο του Ν. Σαραντάκου για την ετυμολογία της λέξης ‘γκόμενα’ μου θύμισε ότι τουλάχιστον ως και τις αρχές της δεκαετίας 70 ήταν λέξη ταμπού κι όταν ο εργατικής τάξης άντρας πολλά βαρύς μηχανοδηγός παππούς μου τη χρησιμοποιούσε, η γιαγιά θύμωνε. Ούτε από τη γενιά των γονιών μου την άκουγα, οι φίλες μου κι εγώ όμως τη χρησιμοποιήσαμε κατά κόρον, όπως και το αρσενικό της, ‘γκόμενος’ που νομίζω πως αποτελούσε καινοτομία. Και θα πρέπει για αρκετούς να ήταν λέξη ταμπού ακόμη και στη δεκαετία του 90 γιατί, όπως μου μεταφέρθηκε, εκείνη την εποχή γύρισε στο σπίτι του μια μέρα απ’ το νηπιαγωγείο ένας μπόμπιρας κι είπε «Μαμά, έμαθα μια κακιά λέξη στο σχολείο σήμερα», «Ποια λέξη παιδί μου;», «Κόμενα» είπε ο μικρός, γιατί, βλέπετε, ακόμη και 5 χρονών ένιωθε πως η αφαίρεση του ηχηρού γ ίσως ευπρέπιζε κάπως την κακιά λέξη.

  40. Γς said

    Και με τούτα και με τ άλλα η γκόμενα έγινε και γκόμενος κι ο μαλάκας μαλάκω

  41. Γς said

  42. Γιάννης Ιατρού said

    33: Σχετικά με την Άννα_Γούλα εδώ Τρολλ! Είναι το πρόσωπο που επινόησε για την πτυχιακή της εργασία στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών η Χαρά Κολαΐτη.

  43. Γς said

    Σλαγκ.τζιΑρ:
    Από κάποιον είχα ακούσει ότι βγαίνει και από το «ηγουμένη»(!), όχι βέβαια μοναστηριού, αλλά καραβιού, δηλαδή από την γοργόνα που είναι στην πλώρη και ηγείται του καραβιού.

    Δεν ξέρω αν ηγουμένη λένε και την γοργόνα της πλώρης, αλλά άμα βλέπατε την νεαρή «γερόντισσα» ηγουμένη μοναστηριού που μ έτρεχε η κυρά μου …

    Κι από το ίδιο μοναστήρι:

    http://caktos.blogspot.gr/2014/01/blog-post_25.html

  44. Δημήτρης said

    Μια ιδιαιτερότητα της λέξης γκόμενα, είναι ότι συντάσσεται (από που κι ως που;) με το ρήμα βγάζω. Βγάζω γκόμενα….
    Άντε τώρα να μάθει να την χρησιμοποιεί σωστά η ελληνοαμερικανίδα φίλη μας, που ήθελε να μας πει ότι η κόρη της τάφτιαξε με κάποιον. Την έκανε γκόμενα, έλεγε.

  45. Γς said

    γκομενίζει, γκομένισε, έπιασε μπόι φρέντ ρε παιδί μου…

  46. TAK said

    Αγαπητέ Νικοκύρη, πολύ ωραίο όπως πάντα το κείμενο!
    Θεωρώ ότι η ετυμολόγηση Ανδριώτη και ΛΚΝ είναι η πιο πιθανή γιατί δε σε υποχρεώνει να εφευρίσκεις απιθανότητες ή αναχρονισμούς για να λύσεις το πρόβλημα (γλωσσολογικά η μετάβαση από το ιταλ. gomena στο γκόμενα είναι πολύ απλή και στις ετυμολογίες γενικά ισχύουν συνήθως τα απλούστερα :). Η σημασιολογική αλλαγή βέβαια δεν είναι προφανής (πώς φτάσαμε από τη γκόμενα/γούμενα (ή κάμηλο ή παλαμάρι) στη γκόμενα/ερωμένη;), αλλά οι χρήσεις της λέξης πιθανώς προσανατολίζουν προς το χοντρό σκοινί, δεδομένου ότι λέμε πιάνω γκόμενα κάτι που μου φαίνεται ότι παραπέμπει ευθέως στο «δένω» (ίσως και το «βγάζω» που αναφέρθηκε παραπάνω πάλι με τα σκοινιά να έχει να κάνει).
    Εύκολη λύση δεν υπάρχει, η λέξη θα πρέπει να έχει και παλιότερες εμφανίσεις, και νομίζω ότι έχω ξαναπεί εδώ ότι εκείνο που πρέπει να ελεγχθεί είναι οι γούμενες πρώτα, γιατί μπορεί από αυτές να ξεκίνησε η αλλαγή.
    Σε ευχαριστούμε για το ωραίο κείμενο!
    Καλή χρονιά!
    ΤΑΚ

  47. cronopiusa said

    42

  48. Είχα διαβάσει παλιότερα (όταν γκομένιζα) πως η σχέση γούμενας (παλαμαριού) με γκόμενα αφορούσε τους ναυτικούς που ένιωθαν δεμένοι με κάποιο ιδιαίτερο λιμάνι επειδή εκεί είχαν γκόμενα. Κι έτσι βιάζονταν να φτάσουν και αργούσαν να φύγουν… Λέμε τώρα… ❤

  49. Πάνος με πεζά said

    Kαλημέρες !

    Πραγματικά, με το περιφραστικό «βρήκα γυναίκα να τραβιέμαι» (!!!) ταιριάζει το παλαμάρι ! Αν η λέξη ξεκίνησε από ναυτικούς, όπως λέει και στο #48, θα έλεγα ότι η ετυμολόγηση αυτή είναι μονόδρομος.

    Τώρα βέβαια, ο Γς, ως άλλος Κωνσταντίνου, θα έλεγε «Δε θέλω να την ετυμολογήσω, να τη γ… θέλω !» 🙂

  50. Πάνος με πεζά said

    Επίσης, επειδή το «της γρηαίς γκόμεναις» μοιάζει οξύμωρο, παρά μόνο αν αναφέρεται σε ένα παλιό, φθαρμένο σκοινί, πάλι «κλειδώνει» κι από εκεί (αν και την «παλιολινάτσα» δεν την κάναμε αίσθημα…).

    Η λέξη (που όπως είπατε, φυσικά μεταπήδησε και στο άλλο φύλο), υποσκέλισε τις πιο καλάισθητες φιλενάδα, φιλεναδούλα, φιλεναδίτσα, φλερτ, αίσθημα, περίπτωση, κι ίσως κι ένα σωρό άλλες.

  51. Ριβαλντίνιο said

    @sarant
    @spatholouro
    @Spiridione

    Πραγματικά υπέροχο το σημερινό άρθρο !!!
    ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΟΛΥ !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

    (Ωραίο θα ήταν να βρούμε και πότε πρωτοχρησιμοποιήθηκε το «γκόμενος». )

    —————————————————————————————————————————-
    «διότι όταν εμείς ζούσαμε σε παλαιολιθικούς καταυλισμούς εκείνοι χτίζανε Πυραμίδες.»

    Υπερβολές . 🙂 Πρέπει να είχαμε αφήσει πίσω μας και τη νεολιθική εποχή. 🙂

    (Περιμένω παρέμβαση από τον Βάταλο γιατί αποκρύπτουμε ότι οι παλαιότερες πυραμίδες ήταν οι ελληνικές. 🙂 )

  52. Ριβαλντίνιο said

    Παλιό αισχρό κομμάτι των μαθητικών μου χρόνων.
    (Ακούτε με δική σας ευθύνη γιατί έχει πολλές κακές λέξεις).

  53. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Ταινία: Πάτερ Γκομένιος

  54. Πάνος με πεζά said

    Το finder δε βρίσκει να αναφέρατε τα ομόρριζα, «γκομενικά», «γκομενοδουλειές», «γκομενοπαγίδα».

    Κι επίσης, στο τραγούδι-καημό του Μητσάκη, για το κομπολόι που έχασε, πιτσιρικάς και εκκολαπτόμενος μάγκας, λίγα μέτρα μετά από την αγορά του από το ΜΙΝΙΟΝ, λόγω τρύπιας τσέπης (γιατί έτσι γράφτηκε αυτό το τραγούδι), ο στίχος
    «Έχασα τη γκόμενα
    πάψανε τα δεδόμενα».

  55. Πάνος με πεζά said

    Ξέχασα ένα «και» στο στίχο, και τον έγραψα όπως τον έχω ακούσει. Γιατί στο stixoi.info λέει «Κι αν έχασα τη γκόμενα, πάψανε τα δεδόμενα», αλλά δε θυμάμαι να το έχω ακούσει ποτέ έτσι.

  56. gpoint said

    Νίκο θεωρώ πωςπαραλείπεις την πιο απλή και πειστική εκδοχή από το γαλλικό γκαμέν, γκαμίν ( gamin, gamine ) που δικαιολογεί τους δυο τύπους γκόμινα, γκόμενα, είναι κοντά στην έννοια της λέξης και μόνο η μετατροπή του α σε ο ξενίζει λιγάκι αλλά δεν είναι απίθανημια τέτοια αλλαγή.

  57. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    54,55 Μητσάκης /το κομπολογάκι
    Κι αν έχασα τη γκόμενα
    πάψανε τα δεδόμενα
    τώρα έχασα και σένα
    γράψε αλίμονο σε μένα

  58. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    56 Έχεις δίκιο ότι κακώς το παρέλειψα αφού το είχες ήδη αναφέρει σε παλιότερη συζήτηση και είχα στο νου μου να το βάλω -αλλά δεν κρατούσα σημειώσεις δυστυχώς όταν σκεφτόμουν το άρθρο.

    Ωστόσο, το γκαμέν θα το θεωρούσα όχι πολύ πειστική εκδοχή, αν και πειστικότερη από τα woman/go with men. Ούτε ο τόνος ανεβαίνει εύκολα ούτε το α φεύγει εύκολα.

    46 Κι εγώ αν ήταν να διαλέξω μία εκδοχή μάλλον το παλαμάρι θα διάλεγα. Η σημασιολογική απόκλιση είναι αυτή που γεφυρώνεται πιο εύκολα. Και το «πιάνω…» είναι μια καλή πρόταση.

  59. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Εσύ δεν είσαι γκόμενα – 1987

    Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου
    Μουσική: Θανάσης Πολυκανδριώτης
    Ηλίας Κλωναρίδης

    Εσύ δε θέλεις να γλεντάς
    ούτε σε κέντρα να πατάς,
    δεν μου ζητάς χιλιάρικα
    για να τα χάνεις άδικα.
    Για γάμο ούτε θες ν’ ακούς,
    αυτά είναι, λες, για τους κουτούς.
    Το ίδιο ρούχο ντύσιμο
    καθημερνό κι επίσημο.
    Εσύ δεν είσαι γκόμενα,
    είσαι απ’ τα φαινόμενα,
    γι’ αυτό κι ανησυχώ διπλά
    μην έχει λάκκο η δουλειά.

  60. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Ενστιχισμένες γνωστές γκόμενες:

    Μπρος γκρεμός και πίσω γκόμενες-πάρε με τηλέφωνο,
    μπρος γκρεμός και πίσω γκόμενοι έχω τον ίδιο αριθμό

    Οι γκόμενες παρέρχονται – 1997
    τα Ημισκούμπρια απομένουν

    κι απ το Παύλο Σιδηρόπουλο:
    Η ύστατη στιγμή
    Το ξέρω γκόμενα εσύ με τ’ άγριο ύφος
    μετράς για αδυναμία την ηδονή
    για σένανε σημαίνει υποταγή

  61. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Από τον Παύλο Σιδηρόπουλο
    Η ύστατη στιγμή

  62. Παντελής said

    Γιατι ονομαζεις το » να εισαξει» αναλογικο τυπο ;Προς τι η αναλογια ; προς το αρχαιο » ινα εισαξη» ;(υποτακτικη του «εισήξε»).Ποιες υποτακτικες αοριστου δεν θεωρουνται αναλογικες; ; το » να ακουση» ας πουμε;

  63. sarant said

    62 Δεν το ονομάζω μόνο εγώ αναλογικό τύπο, αλλά οι γλωσσολόγοι έτσι τους λένε, ακόμα κι όταν δεν συμφωνούν με τη χρήση αυτή, π.χ. ο Μπαμπινιώτης
    http://www.babiniotis.gr/wmt/webpages/index.php?lid=1&pid=20&apprec=2

    Η αναλογία είναι προς άλλα ρήματα που έχουν κατάληξη σε -γω, π.χ. διαλέγω, ανοίγω, φυλάγω.

  64. Πάνος με πεζά said

    Στα τραγούδια έχει ξεχαστεί και αυτό (κακή στιγμή, στην καριέρα του Ηλία Κλωναρίδη, για μένα) :
    «Εσύ δεν είσαι γκόμενα
    είσαι απ’ τα φαινόμενα !
    Γι αυτό κι ανησυχώ διπλά
    μην έχει λάκκο η δουλειά…»

  65. Πάνος με πεζά said

    A, δε διάβασα καλά, το έφη η Έφη.

  66. Πάνος με πεζά said

    Και μια που δεν περίμενα να έχει βγει από την πένα του Μάνου Ελευθερίου, θα ψέξω κι αυτόν…

  67. […] https://sarantakos.wordpress.com/2015/12/28/gomena/#more-14296 […]

  68. Ιάκωβος said

    Νίκο,
    εγώ πάντα πίστευα , οτι η γκόμινα προέρχεται από τη domina,την κυρία.

    Δεν ξέρω αν αναφέρεται σε κανένα λεξικό, αλλά εξακολουθώ να πιστεύω, ότι είναι η πιο λογική και απλή από όσες ετυμολογίες ακούγονται.

    Αν μάλιστα υπάρχουν και περιπτώσεις κι άλλων λέξεων, στις οποίες το ντ γίνεται γκ, που τώρα δεν μου έρχεται καμία στο μυαλό…

    Το γεγονός ότι το παλιότερο κείμενο αναφέρει τη λέξη με τη γενικότερη έννοια, εκείνη της γυναίκας, της κυρίας, μάλλον ενισχύει την υπόθεση αυτή.

    (Φυσικά μπορεί να επιλέχτηκε σα μετάφραση της λέξης ladies, επειδή ο μεταφραστής πίστευε, όπως κι εγώ, οτι το γκόμινα προέρχεται από το domina, χωρίς βέβαια να ξέρουμε αν η υπόθεσή αυτή είναι σωστή).

  69. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Στη βενετική, που για προφανείς λόγους είναι η κύρια γλώσσα εισαγωγής δανείων από την ιταλική χερσόνησο στις ελληνικές διαλέκτους, το gomena έχει την ειδικότερη σημασία του σκοινιού ρυμούλκησης http://www.elgalepin.com/result.asp?ID=12301
    Δηλαδή, η γυναίκα που ασκεί έλξη παρομοιάστηκε με το σκοινί που τραβάει. Το «γκόμινα» προκύπτει αν δεχτούμε ότι το «ε» έπαθε στένωση λόγω του βόρειου φωνηεντισμού (παιδί>πιδί). Είναι η απλούστερη λύση.

  70. cronopiusa said

  71. #43 τὴν ἐκδοχὴ μὲ τὴν ἡγουμένη εἶχα ἀκούσει πρὶν πολλὰ χρόνια ἀπὸ τὸν Πέτρο Ἀλεξιάδη

  72. Είναι πολύ ενδιαφέρον φωνητικά και διαλεκτολογικά το γεγονός ότι η πιθανή αρχή λέξη «γκόμινα», που μοιάζει με βορειοϊδιωματική απόδοση μιας αθηναϊκής λέξης ‒όπως, π.χ. «Έλενα» που προφέρεται σαν «έλυνα»‒ αποκαταστάθηκε σε «γκόμενα». Συμβαίνει και με άλλες λέξεις, έστω και με περιστασιακή αθηναϊκή «αποκατάσταση».
    Ωραίο άρθρο.

  73. «αλλά πώς φτάνουμε από το παλαμάρι στην κοπέλα;»

    Κοιτάξτε, ας αφήσουμε τις σεμνοτυφίες τώρα, και ας θυμηθούμε ότι υπάρχει ολόκληρη ταινία που πραγματεύεται ακριβώς αυτό το θέμα, γυρισμένη στο Ναύπλιο, καταλάβατε φαντάζομαι ☺

    (Στα σοβαρά πάντως, νομίζω ότι ή εξήγηση του Γρηγόρη στο #69 (!), είναι η πιο πειστική ως προς το σημασιολογικό της συγκεκριμένης ετυμολόγησης).

  74. Alexis said

    Γράφω χωρίς να έχω διαβάσει όλα τα σχόλια και πιθανόν να επαναλαμβάνομαι.
    Αν η πρώτη μορφή της λέξης στα ελληνικά ήταν «γκόμινα» αυτό δεν αποδυναμώνει κάπως την προέλευση από το ιταλικό gomena;
    Θέλω να πω γιατί το ε να γίνει ι και μετά πάλι ε;
    Η εξήγηση του #69 περί βορείων ιδιωμάτων δεν με πολυπείθει.
    Ενδιαφέρον επίσης θα είχε να αναζητήσει κανείς πότε άρχισε να γενικεύεται η χρήση και της αρσενικής μορφής της λέξης, δηλαδή το «γκόμενος».
    Το λέω γιατί ως παιδί δεν θυμάμαι να το άκουγα, παρόλο που τη λέξη «γκόμενα» την έλεγαν κατά κόρον οι ενήλικες του ευρύτερου περιβάλλοντος γνωστών και φίλων.
    Έχω την εντύπωση ότι άρχισε να χρησιμοποιείται μετά το ’80-’85.

  75. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    72. >>«Έλενα» που προφέρεται σαν «έλυνα»‒ αποκαταστάθηκε σε «γκόμενα»
    Από τουίτερ:
    Θα βγάλω την Ελένη γκόμενα
    Γιατί, τί έχει το Ελένη

  76. Γς said

    74:

    >Έχω την εντύπωση ότι άρχισε να χρησιμοποιείται μετά το ’80-’85 [γκόμενος]

    Εγώ την άκουγα από την δεκαετία του 50 [που μπορεί να την είχαν φέρει κι οι Σμυρνιές από απέναντι το 22]

    Σχ.13

    http://caktos.blogspot.gr/2013/02/blog-post_2503.html

  77. Νίκος Καβαλλιεράτος said

    Χωρίς να διεκδικώ ειδικές γνώσεις, χωρίς δυνατοτητα να παρακολουθήσω τη λέξη ανα τους αιώνες, αυτό που έχω ακούσει και δε θυμάμαι από πού, κλίνει προς το gomme, αλλά όχι με την έννοια του δανδή. Κάποιο είδος κόλλας (όσοι έχουμε κάποια ηλικία στο Δημοτικό χρησιμοποιούσαμε κατά κόρον την «κόλλα γόμα» για τη χαρτοκολλητική) χρησιμοποιούσαν στη Γαλλία των Λουδοβίκων οι γυναίκες σαν βάση για το μακιγιάζ τους. Προφανώς οι πλέον «ζωηρές» ήταν πιό έντονα βαμμένες και γιαυτό αναφέρονταν και ως femmes gomminaux (ενικός: femme gommine’e)

  78. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα

    77 Το femme gomminée ακούγεται πολύ λογικό σαν προέλευση αλλά το κακό είναι πως στα γαλλικά το ρήμα gominer καταγράφεται μόλις το 1933.
    http://atilf.atilf.fr/dendien/scripts/tlfiv5/affart.exe?19;s=3392522805;?b=0;

    71 Οι Καχανέ έχουν προτείνει ετυμολόγηση της gomena (με τη σημασία του παλαμαριού) από το «ηγουμένη (ενν. σειρά)»

    68 Ο Πολίτης που αναφέρει τις γριές γκόμενες δεν είναι το παλιότερο κείμενο και στις περισσότερες παλιές εμφανίσεις η λέξη χρησιμοποιείται με τη σημασία της… γκόμενας.

  79. # 75 Ευχαριστώ για την παρατήρησή σας. Λέω:
    Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι η πιθανή αρχή λέξη «γκόμινα», αποκαταστάθηκε σε «γκόμενα».
    Και εξηγώ πως αυτή η λέξη μοιάζει σαν «βλάχικη », δηλαδή βορειοϊδιωματική απόδοση μιας αθηναϊκής λέξης, οπότε σε συνήθη ελληνικά διορθώθηκε.
    Και δίνω ένα παράδειγμα π.χ. η «Έλενα» προφέρεται στα βόρεια σαν «έλυνα».
    Αν ένας Αθηναίος ακούσει ένα Ρουμελιώτη ή Ηπειρώτη να λέει «έδινα το παπούτσι μου» θα τον ρωτήσει αν το «έδενε» ή το «έδινε» και θα αποκαταστήσει την πρόταση «έδΕνα το παπούτσι μου».

  80. Corto said

    «από το ιταλικό gomena, που είναι το σκοινί που δένουν τα πλοία, η γούμενα που λέμε στα ελληνικά»

    Το σχοινί στα ελληνικά λέγεται και γκόμενα.
    Σχετική αναφορά στο τραγούδι «Όρτσα Πρίμα» σύνθεσης του Νίκου Παπάζογλου με στίχους του Μίμη Καστερά (δίσκος Μά’ισα σελήνη, Λύρα, 2005):

    «Άντε καβατζάρουμε
    κάτω το μπαλόνι
    και οι γκόμενες για φίμωμα
    κάτω στη γραμμή»

  81. sarant said

    80: Ομολογώ ότι δεν μου είναι καθόλου καθαρό το νόημα του τραγουδιού

  82. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Φίμωμα = το δέσιμο της άκρης του σχοινιού για να μην ξεφτίσει
    Μπαλόνι = είδος τριγωνικού σφαιροειδούς πανιού

  83. Επίχαρμος said

    69, 80 : Προς ενισχυση του επιχειρήματος και η γνωστη παροιμιακη φράση για την ελκτική δυναμη του αιδοίου, ειδικά επί πλοίων. 😉

  84. sarant said

    82 Μερσί, τώρα κάπως καθάρισε 🙂

  85. gpoint said

    # 83 και άλλα

    η γνωστή παροιμιακή φράση όμως αναφέρεται σε κάτι που έχουν όες οι γυναίκες αλλά γκόμενες δεν είναι όλες οι γυναίκες (δυστυχώς), ο χαρακτηρισμός είναι και σωματικός αλλά οφείλεται και στον χαρακτήρα

  86. Corto said

    81: Για το νόημα του ναυτικού τραγουδιού θα σχολιάσω περίπου σε μισή ώρα, κατόπιν ναυτικού συμβουλίου (που θα λάβει χώρα σε ταβέρνα)!

    Κάτι άλλο στο μεταξύ:
    «Το κακό με τη λέξη «γκόμενα» είναι πως πρόκειται για λέξη λαϊκή και μάλιστα όχι πολύ καθωσπρέπει, οπότε δεν καταγράφεται και πολύ στα κείμενα».

    Ακριβώς επειδή είναι λέξη λαϊκή ή του υποκόσμου, πιστεύω ότι δεν μπορεί να αναζητήσει κανείς την ιστορία της, χωρίς να μελετήσει την εμφάνισή της στα ρεμπέτικα τραγούδια, ηχογραφημένα και μη.
    Από όσο έψαξα λοιπόν η παλαιότερη αναφορά σε ρεμπέτικο τραγούδι της λέξης είναι η εξής:

    Το απάχικο
    του Πωλ (Λεοπόλδου) Γαδ
    (Χόμοκορδ, Κωνσταντινούπολ, 1927)

    «Γκόμινες έχω έξ’ εφτά, να μια περιουσία
    κι όλες τις πόρτες κυνηγώ κρυφά απ’ την εξουσία»

  87. gryphon said

    77
    Aσχετο με το θεμα αλλα ειτε για μακιγιαζ προσωπου ειτε λακ για τα μαλλια οπως το σχετικο αργεντινικο προιον που αναφερεται στο αρθρο αυτο που αποκαλειται gomma gomme κλπ ειναι το γνωστο shellac το ζωικο εκριμμα ενος εντομου που ειναι απο τα πιο παλια φυσικο υλικα και που χρησιμοποιειται μεχρι σημερα σαν φινιρισμα ακριβων επιπλων,μουσικων οργανων κλπ ( french polishing) μεταξυ αλλω χρησεων.
    Θυμαμαι οτι εσκαγα στα γελια οταν ακουγα τον συντηρητη εργων τεχνης Μιχαλαρια να το αποκαλει γομαλακα οπως ειναι πιο γνωστο σε αυτους τους κυκλους σαν δανειο απο τα ιταλικα μαλλον.
    Αυτο το υλικο χρησιμοποιειται μεχρι σημερα στις λακ που χρησιμοποιουν οι γυναικες .Καθαρο οινοπνευμα και σελακ.Ενας λογος πρεπει να ειναι και το οτι δεν προκαλει αλλεργιες κλπ και ειναι ασφαλες ακομη και αν το φαει κανεις.Γυαλιζουν επισης τα πασχαλινα αυγα φρουτα για να ειναι πιο ελκυστικα κλπ.Ειναι θαυμασιο βερνικι νυχιων καθως δεν απαιτει τα καρκινογονα διαλτρικα νιτρου αλλα ουτε ασετον.

  88. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Όρτσα-Πρίμα-2005 Μίμης Καστεράς/Νίκος Παπάζογλου

    Βάλτε μια μπαστέκα
    να κατέβει η τζούντα
    πάρτε και το ξύλο
    γέμισε ο καιρός.
    Άντε και τον πιάνουνε
    τον μάγκα με τα σένια,
    και μετά, στα όρτσα
    έχει ο θεός.

    Μην τα παρατάτε
    ύστερα θα φάτε.

    Άντε καβατζάρουμε,
    κάτω το μπαλόνι
    και γκόμενες για φίμωμα
    κάτω στη γραμμή.
    Μιχάλη, την ψυχούλα σου
    βαλ’ τη στη μανέλα
    τον έχουμε, στο χρόνο
    βγαίνουμε καρφί.

    Μπαστέκα = ράουλο το οποίο δεν έχει σταθερή θέση και το οποίο διαθέτει μηχανισμό ασφαλείας που του επιτρέπει να στερεωθεί οπουδήποτε, ανάλογα με τις ανάγκες. Υπάρχουν κανονικές μπαστέκες αλλά και ανοιγόμενες (ματζαπλί).
    Τζούντα = μία γωνία με πορτούζι από τις τρεις τριγωνικού πανιού
    Μαγγιόρα = ημίτονοι, ξάρτια για την στήριξη του ιστού ως προς το εγκάρσιο του σκάφους τα οποία ξεκινούν από τις πλευρικές ξαρτόριζες και καταλήγουν στον ιστό στο ύψος του σταυρού
    Σενιάρω = φτιάχνω, ταχτοποιώ
    παίρνουμε βόλτα στα όρτσα, πλέουμε προς τον άνεμο
    Μανέλα = η χειρολαβή για το γύρισμα των βιτζιρέλων
    Μπαλονόξυλο = σπινακόξυλο (βλ. σπινακόξυλο)

  89. Corto said

    Σε σχέση με το σχόλιο 68 για προέλευση της γκόμενας από το ιταλικό domina, να υπενθυμίσω ότι και αυτή η λέξη απαντά στο ρεμπέτικο και πιο συγκεκριμένα στο τραγούδι «Ντόμινα Μαργαρώ» του 1946, με μουσική του Γ. Παπαϊωάννου και στίχους του Κ. Μάνεση .

  90. sarant said

    89 Πράγματι, αλλά εδώ έχει σαφώς τη σημασία «κυρία», «κυρά»

  91. Υαλτις said

    1)Δεν ειπαμε και για τα γκομενιλίκια.(Βορεια Ελλαδα)
    -Ασε τα γκομενιλίκια και κατσε να διαβασεις.

    2)Ουτε οι φιλοι μου, ουτε και γω ,εχουμε αποκαλεσει ποτε μια ενεστώσα κατάκτηση μας, γκόμενα
    .πχ ελα να σου γνωρισω την γκομενα μου.
    Αλλα περιεργως πως , σε παρελθοντικο χρονο και καπως αφηρημενα, το χρησιμοποιουσαμε.
    πχ
    ειχα μια γκομενα στην θεσσ/νικη
    η ακομα
    -πως την ελεγαν ρε συ εκεινη την γκομενα που ειχες;

    3)Αλλα ολοι εχουμε πει ,

    -τι ωραια γκομενα -ες για καποια κοριτσια

  92. Corto said

    90: Πράγματι. Στα ρεμπέτικα εξάλλου ή κυρίαρχη λέξη με την σημασία της ερωμένης είναι γιαβουκλού.

    Το ναυτικό συμβούλιο στο μεταξύ συνεχίζεται. Υπάρχουν διαφωνίες για την σημασία του όρου γκόμενα στο τραγούδι του Ν. Παπάζογλου. Θα υπάρξει άμεση ανταπόκριση μόλις λήξει η συνεδρίασις!

  93. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    92. β. Ο ίδιος ο Μίμης Καστεράς, που τον βρίσκετε στο φέις μπουκ, θα λύσει την απορία

  94. Triant said

    88:
    Καβατζάρω: περνάω ένα σημείο, συνήθως στροφής π.χ. μόλις καβατζάρεις τον κάβο, θα το δείς.
    Έφη Έφη που τα ξέρεις αυτά; Ή τα διάβασες;

  95. Corto said

    93 (Έφη): Αν και δεν έχω προσωπικά φέης μπουκ, να το προσπαθήσουμε!
    Πάντως για την ώρα τείνουμε να αποφανθούμε ότι το τραγούδι έχει θεσσαλονικιώτικη ναυτική ορολογία. Υπάρχουν κάποιες μικροδιαφορές στην ναυτική γλώσσα, αναλόγως της καταγωγής του τσούρμου.

  96. 68, …περιπτώσεις…λέξεων, στις οποίες το ντ γίνεται γκ…

    Για την εναλλαγή ντ-γκ υπάρχει και το ανέκδοτο

    Did you hear about the dyslexic, agnostic insomniac?
    He stayed up all night pondering on the existence of Dog.

  97. 87, … το γνωστο shellac
    το ζωικο εκριμμα ενος εντομου
    που ειναι απο τα πιο παλια φυσικο υλικα
    και που χρησιμοποιειται μεχρι σημερα
    σαν φινιρισμα ακριβων επιπλων,
    μουσικων οργανων κλπ
    (french polishing) μεταξυ αλλω χρησεων….

    …που περιλαμβάνουν και την ιδιωματική φράση

    «XYZ got a shellacking»

    δηλαδή «Ο ΧΥΖ υπέστη συντριπτική ήττα».
    (Με πολλές ισοδύναμες εκφράσεις και στα Ελληνικά.
    Ίσως να έχει και χαλαρή σχέση με το «Την βάψαμε».)

  98. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    94.απο ναυτικό λεξιλόγιο, μέσω γκουγκλ. Τώρα είμαι με το τάμπλετ κ δυσκολεύομαι να βρω τα λινκ
    95.Ούτ εγώ εχω φβ,αλλά αξίζει για τη …γκόμενα

  99. Triant said

    98:
    Έλεγα μήπως είσαι ναύτισσα (ή ναυτίνα ή ναύτρα). Νικοκύρη; (το ναυτίνα πάντως παίζει)

  100. Γς said

    Γκόμενες και [Φυσική] Επιλοήγή:

    -Εχεις γκόμενα;
    -Οχι
    -Από επιλογή φαντάζομαι
    -Ναι. δεν με επιλέγει καμία

  101. Γς said

    Τα σχέδια του Υπουργού Εθνικής Άμυνας για στράτευση γυναικών.

    Κι αν μας επιτεθούν οι κινέζες;
    Τι θα @ντιτ@ξουμε;

  102. TAK said

    O τύπος γκόμινα δεν έχει αναγκαστικά σχέση με βόρειο φωνηεντισμό: τόσο το gomina όσο και τα gomona, gumina είναι τύποι της ιταλικής λ. gomena μαρτυρημένοι από το 18ο αιώνα τουλάχιστον.

  103. gpoint said

    Καλημέρα

    αν και πόσο καλή μπορεί να είναι η (οποιαδήποτε πλέον) μέρα όταν η κυβέρνηση της ΠΦΑ δηλώνει «Η λύση στο ασφαλιστικό είναι η αύξηση των εσόδων και όχι η περικοπή των κύριων συντάξεων»

    Η συνέχεια είναι γνωσή… δεν αυξάνονται τα γ@μημένα τα έσοδα (πως να αυξηθούν αφού φορολογούνται μόνο όσοι ΔΕΝ έχουν; ) οπότε…

    πετσοκόβουμε τις επικουρικές και διαφημίζουμε πως δεν πειράξαμε τις κύριες σαν …ΠΦΑ απευθυνόμενοι σε οτεντότους !

    Προσεχώς (και δυστυχώς) στις οθόνες σας

  104. Alexis said

    #91, (1): Γιατί μόνο στη Βόρεια Ελλάδα;

    γκομενιλίκι, γκομενίζω, γκομενιάρης, γκομενάκιας, γκομενικός, γκομενοπαγίδα, γκομενοδουλειά, γκομενοθύελλα, γκομενοφύλακας, θεογκόμενα,…, ….
    Λέξεις της εθνικής μας σλάνγκ! 🙂

  105. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ για τα νεότερα σχόλια!

    99 Ναυτίνα θα έλεγα.

  106. Spiridione said

    Δυστυχώς το λινκ του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για τις γριές γκόμενες δεν λειτουργεί τώρα. Και στην Πλειάδα, που ήταν και αυτή εκτός λειτουργίας για πολύ καιρό και τώρα επανήλθε, λείπουν οι συγκεκριμένες σελίδες (τευχ 148 σελ. 694).
    http://pleias.lis.upatras.gr/index.php/estia/search/advancedResults
    Ο Πολίτης σε κάποιο σημείο που ο Όλιβερ Τουίστ συναντά τον Τζακ Ντώκινς, τον Απανωλαδιά όπως τον γράφει, ένα μάγκα του Λονδίνου, έχει την εξής υποσημείωση: » Αι μη δια πλαγίων σημειούμεναι κορακιστικαί λέξεις και εκφράσεις, ελήφθησαν εκ των κορακιστικών των εν Αθήναις αγυιοπαίδων. Τα κορακιστικά ταύτα, ειρήσθω εν παρόδω, σπανίζουσιν εκφράσεων αναφερομένων εις κλοπάς και φόνους, κατ’ αντίθεσιν του εν τοις άλλοις έθνεσι παρατηρουμένου».
    Ενδεικτικά μερικά από αυτά τα κορακιστικά (εκτός από τις γριές γκόμενες):
    Μπουζουριάζω = τρώω και μπουζούρι = φαγητό, και όχι κλείνω στη φυλακή, που αντ’ αυτού χρησιμοποιείται το τσουβαλιάζω.
    Η φυλακή λέγεται φρέσκο ή κουμπουρλούκι.
    Ανθίζω = αυτό που λέμε «κελαηδάω».
    Λασπώνω = προδίδω
    Ρεμούντα = αρχάριος κλέφτης.
    Δεν γράζω πολλές τριόρδες = δεν έχω πολλά χρήματα
    κύλα μου τα λιανά = φέρε μου τα λεφτά
    Τα πέταλα και τα μάτια της αλεπούς = τα τάλιρα και τα χρυσά νομίσματα
    Το στρίψε = έφυγε. Και ξεκάμπισε.
    Τον έστειλαν άναυλα = τον εξόρισαν
    Κόβω λάσπη = δραπετεύω.
    Είναι γενομένο στουπί και ένα μικρό παιδί μπορεί να τον στραβώση (εξαπατήσει).
    Να κουβαληθούν τα καλαμπαλίκια = να μεταφερθούν τα κλοπιμαία
    Θα του κόψω το καταπινάρι (λάρυγγα)
    Τσιμουτιά, αντί για τσιμουδιά
    Λύχνος τριφύτιλος – αδύνατος άνθρωπος
    τα ξεφτίλισε = πέθανε
    Τα πάμε κούρσεβα = είμαστε σύντροφοι
    ψημάρνι = θύμα εν χαρτοπαιγνίω
    έπρεπε να είσθε τώρα βγαλμένοι στο πασπάτεμμα = αναζήτηση κατάλληλων μερών και ανθρώπων για κλοπή
    είναι να σκαρταδιάση κανείς = παραφρονήσει
    σερέτης = δικηγόρος ;;
    Είδα φανάρια (=κατασκόπους) εις τον μπεσακτά.

  107. sarant said

    106 Δεν πρόλαβα να το κοιτάξω κι εγώ, αλλά αυτό που βρήκες είναι θησαυρός!

  108. 106: Μα τι μπέρδεμα κι αυτό! Από τη σελ. 691 να συνεχίζει στην 492…

  109. Corto said

    Καλησπέρα! Κάποια στοιχεία επιπλέον για το θέμα:

    Η χρήση του όρου γούμενα/ γκόμενα έχει περιορισθεί πολύ στην ιστιοπλοΐα και στην ναυτική γλώσσα γενικότερα. Ειδικά ο τύπος γκόμενα μάλλον δεν είναι πανελλήνιος και πολλοί ναυτικοί τον αγνοούν.
    Η γούμενα δεν προέρχεται από την κοινή ιταλική λέξη gomena, αλλά πιο συγκεκριμένα από την βενετσιάνικη gumena.

    Αντιγράφω τα σχετικά λήμματα από το λεξικό του Σεγδίτσα:

    γούμενα, η: κάλως, κάμιλος, εκ της ενετ. gumena. – έκοψαν τας γούμενας και εβάλθησαν εις τα πανιά (Σπετσ Β 394) – έστριφτε τα έμπολα μιας γούμενας (Καρκ 36). – και το άλλο όπου εχαλάσθη, εξ αιτίας όπου δεν είχε γούμενα (Σπετσ Β 228) – όσο του επέτρεπε η γούμενα που τώδενε στον κρίκο (Μαγκ ΚΑ 36).- (ΝΟ 330 – Παλ 118 – Hess – Ανδρ – Ηπ – Μεγκ).

    γουμενέτα, η: καλώδιον εκ της ενετ. gumeneta. – άλα τη γουμενέτα! Ακούστηκε μια φωνή από τη βάρκα. (Jal 375, 560, 802 – Meγκ – Ηπ_Hess).

    γουμενιά, η: μήκος γούμενας, εκ της ενετ. gumena. – οι τράτες πέρασαν τρεις γουμενιές έξω από την πούντα. – (Παλ 118 – Μεγκ – Ηπ).

    (Μάλιστα από την ιταλική wikipedia μαθαίνουμε ότι μια γουμενιά έχει μήκος 185 μέτρα, πρόκειται δηλαδή για μεγάλο σχοινί)

    Υποθέτω ότι η συσχέτιση του συγκεκριμένου ναυτικού εξαρτήματος με γυναίκα δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητη από την παρομοίωση των ωραίων γυναικών με πλοία (π.χ. θυμηθείτε το γνωστό επιφώνημα «φρεγάτα μου» κλπ). Υπενθυμίζω ότι στο «Αϊδίνικο» του 1928, ο Μανώλης Καραπιπέρης απευθύνεται στην γυναίκα ως «ελληνικιά τροπιλοφόρα».

  110. Πολύ ωραίο άρθρο!
    Έλειπα και έτσι δεν πρόλαβα να απαντήσω στην ονομαστική πρόσκληση για το ελμπετέ, ευτυχώς όμως πρόλαβε ο Nomadicuniversality στο #1.
    Τους χαιρετισμούς μου στον ΤΑΚ που είδα-και-δεν-είδα προχτές 😉

  111. Spiridione said

    108. Ναι, μπέρδεμα.
    Για τον σερέτη που μου έκανε εντύπωση: σερέτηδες οι δικολάβοι, στα τούρκικα στρεψόδικοι.
    https://books.google.gr/books?id=-sWNG2Sx-30C&pg=PA187&dq=%22%CF%83%CE%B5%CF%81%CE%AD%CF%84%CE%B7%CF%82%22+%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B7%CE%B3%CF%8C%CF%81%CE%BF%CF%82&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz8o2l-IHKAhVJuhoKHWP5D24Q6AEILzAB#v=onepage&q=%22%CF%83%CE%B5%CF%81%CE%AD%CF%84%CE%B7%CF%82%22%20%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B7%CE%B3%CF%8C%CF%81%CE%BF%CF%82&f=false

  112. sarant said

    Ο Αντώνης ο σερέτης πάντως ήτανε βαρκάρης 🙂

  113. Μαρία said

    Με το Γρηγόρη στο όλως τυχαίως 69, οτι η γούμενα σέρνει καράβι, φαίνεται να συμφωνούν και παροιμίες στα καλαβρέζικα.
    Βλ. παροιμ. 113
    https://books.google.gr/books?id=t5TkBgAAQBAJ&pg=PA243&dq=%CE%B3%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwj2meCyj4LKAhWLOxoKHWauBp0Q6AEIQzAI#v=onepage&q=%CE%B3%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1&f=false

  114. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    109 το γνωστό επιφώνημα «φρεγάτα μου»
    φεργάδα επί το λαϊκότερο
    τέτοια όμορφη φεργάδα, στη ζωή μου δεν ξανάειδα,
    τραγουδεί ο Βαμβακάρης

    κι εδώ η εκδοχή της γκόμενας/γούμενας
    ο ναύτης έπιανε σφιχτά και δυνατά τη γούμενα (Ιταλιστί gomena-κάβος), για να μην τού φύγει από το τράβηγμα τού πλοίου. Όταν λοιπόν κάποιος πολιορκούσε στενά μια γυναίκα, έλεγαν κοροϊδευτικά ότι “την έπιασε σαν γούμενα”

  115. Corto said

    114: Αυτή είναι η πειστικότερη εκδοχή!

  116. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    Καλημέρα
    115/114.Το είχα δει εξ αρχής αυτό αλλά δεν ξέρουμε την εγκυρότητα σάιτ. Μήπως απλώς αναπαράγει/παραθέτει την εκδοχή.

  117. Νίκος Κ. said

    Την περίοδο 1929-1930 η λέξη γκόμενες εμφανίζεται αρκετές φορές στην εφημερίδα «Εμπρός» στην τρίτη σελίδα, στη στήλη «Βλάμικες Κουβέντες» που την έγραφε κάποιος με το ψευδώνυμο Νώντας. Ίσως έχει ενδιαφέρον ότι ενώ συνήθως γράφει «γκόμενες» (π.χ. εδώ: http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=108&pageid=-1&id=48518&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASLASSASXASUASNASVASJ&CropPDF=0 27/9/1929)
    ο ίδιος αρθρογράφος το γράφει και «γκόμαινα» (http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=108&pageid=-1&id=49180&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASLASSASXASUASJASRASVASJ&CropPDF=0 9/11/1930)
    και «γκόμινες» (http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=108&pageid=-1&id=47610&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASLASSASXASUASRASVASJ&CropPDF=0 19/8/1929)

  118. spatholouro said

    Η λέξη «γκόμενα» περιέχεται και στο λημματολόγιο του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας, τόμ. 5, τχ. 1 (1984): σελ. 239, δίδοντας ως ετυμολογία τα περί καλλυντικής αλοιφής από Αργεντινή και έτος 1935, που σημαίνει δυστυχώς ότι μάλλον οι αρμόδιοι συντάκτες-ερευνητές δεν αποδελτίωσαν κάποια παλαιότερη του 1935 εμφάνιση της λέξης… Πάντως έχει ενδιαφέρον ότι περιέχονται στη συνέχεια του λήμματος και τα «γκομενάκι’/»γκομενάκιας»/»γκομενάρα»/»γκομενίζω»/»γκομενιλίκι»/»γκομενοδουλειά»

    #106: εύγε για την ανασκαφή και τα ευρήματα! Τα ερμηνεύματα είναι του Πολίτη;

  119. sarant said

    118 Καλά λες, το είχα δει και μου είχε κάνει εντύπωση -αλλά μετά ξέχασα να το αναφέρω.

  120. Corto said

    116: Αν λάβουμε υπόψιν το παράδειγμα από το λεξικό του Σεγδίτσα για την γουμενέτα
    («άλα τη γουμενέτα! Ακούστηκε μια φωνή από τη βάρκα»), νομίζω είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι παρεμφερή προστάγματα ακούγονταν συχνά μέσα από τα αραγμένα πλοία στα λιμάνια.
    Τέτοιου τύπου στερεότυπες εκφράσεις, υποθέτω ότι θα μπορούσαν στην λαϊκή γλώσσα της εποχής να χρησιμοποιηθούν υπαινικτικά για θαυμασμό προς τις ωραίες γυναίκες (και συνεκδοχικά για τις ερωμένες).
    Αντίστοιχο παράδειγμα το παρωχημένο «γεια σου τσολιά μου» ή και το «ζαργάνα μου» που αναφέρεται στην Μαντάμ Σουσού.

  121. Λάζαρος Ρεπούνδιος said

    Λεξικό ΓΑΛΕΛΛΗΝΙΚΟΝ Σχινά Λειβαδέως 1874

    Gomine (Marriage à la) Συνοικέσιον ενώπιον ιερέως μη θέλοντος ευλογήσαι, διαμαρτυρομένων ότι συνάπτουσι και ούτω την συζυγίαν.

  122. sarant said

    121 Μου φαίνεται πολύ πιθανή η προέλευση από εκεί, ευχαριστώ πολύ! Πρέπει να βρούμε βέβαια περισσότερα στοιχεία.

    Mariage à la gomine. — On appelait autrefois mariages à la gomine les prétendus mariages que quelques personnes faisaient sans bénédiction nuptiale, par un simple acte, par lequel les parties déclaraient au curé qu’ils se prenaient pour mari et femme.

  123. Spiridione said

    118. Ναι, του Πολίτη είναι τα ερμηνεύματα.

  124. Spiridione said

    Mariage à la gaumine,
    https://fr.wiktionary.org/wiki/gaumine
    Από αυτόν τον Gilbert Gaulmin
    https://fr.wikipedia.org/wiki/Gilbert_Gaulmin

  125. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    124 . Μπράβο! Μα τί ωραία. Αρχειοδίφης της χρονιάς!

  126. sarant said

    124 Ωραία, βρήκαμε και από πού προέρχεται. Πολύ πιθανή λύση, λέω.

  127. nestanaios said

    Όταν δεν γνωρίζουμε την προέλευση μίας λέξεος, λέμε ότι αυτή η λέξη είναι αγνώστου προελεύσεος.
    Η προέλευση δεν έχει σχέση με την ετυμολογία. Η ετυμολογία είναι άλλο πράγμα και είναι ελληνικό και μόνο ελληνικό.

  128. Γς said

    Γκόμενα και κατεχόμενα:

    https://sarantakos.wordpress.com/2016/02/17/doublevowels/#comment-336803

  129. ConspiRaki Theologist said

    » αλλά πώς φτάνουμε από το παλαμάρι στην κοπέλα;»

    Ρητορική ερώτηση ?
    Αν όχι, νομίζω ότι αρμόδιος να απαντήσει, εδώ μέσα, είναι ο Γς 🙂

  130. Λ said

    Ενδιαφέρον, εγώ άκουσα για πρώτη φορά τη λέξη γκόμενα το 1986 -87. Θυμούμαι που, πότε και από ποιαν!

  131. Κ.Καραποτόσογλου said

    Ἡ λ. γκόμινα-γκόμενα πιθανότατα προέρχεται ἀπὸ τὸ τουρκικὸ قومه koma, kuma = παλλακίς· a fellow-wife (taken by one who has a wife still living), عورت قومه kuma avret = γυνὴ (πρὸ πάντων Ὀθωμ.) τοῦ ὄχλου, πρόστυχος, ἀπὸ τὸ ἀρχ. τουρκικὸ kuma = concubine, σὲ ἀντιδιαστολὴ μὲ τὴ λ. xatun ἡ ὁποία «is used specifically for ‘a legal wife’», μὲ ἐπίδραση τῶν ἰταλικῶν λ. gommena, gomina ἢ τοῦ γαλλικοῦ gaumine, gomine. J.W.Redhouse 1498a. Χλωροῦ 1335a. G. Clauson, An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish 603a.

    Κ.Καραποτόσογλου

  132. sarant said

    Ευχαριστούμε -ομολογώ πως δεν είχα σκεφτεί καθόλου αυτή την πλευρά.

  133. Κουνελόγατος said

    Ο Λουντέμης στην οδό Αβύσσου αριθμός 0, τη γράφει γκόμινα, με γιώτα.

  134. Γς said

    130:

    >εγώ άκουσα για πρώτη φορά τη λέξη γκόμενα το 1986 -87. Θυμούμαι που, πότε και από ποιαν!

  135. Γς said

    129:

    >Αν όχι, νομίζω ότι αρμόδιος να απαντήσει, εδώ μέσα, είναι ο Γς:)

    Ο καθ ήλην αρμόδιος. παρακαλώ

  136. sarant said

    133 Εκεί που μιλάνε οι χωροφύλακες; Ναι, υπήρχε κι αυτός ο τύπος (κι ακόμα ακουγεται)

  137. Γς said

    135:
    ο καθ ύλην

  138. Corto said

    Στο λεξικό ναυτικών όρων του Σεγδίτσα υπάρχει το λίγο αθυρόστομο λήμμα:

    μουνί, το: αγκύλη εις το μέσον σχοινίου, εκ της ενετ. monin (de gassa) – αναφέρεται μόνον υπό του Pernot

    Νομίζω αυτό ισχυροποιεί πάρα πολύ την υπόθεση ότι η γκόμενα (ερωμένη) προέρχεται από το σχοινί.

    Επίσης στο διήγημα του Κ. Ράδου «Στην Κύπρο, στην Αμμόχωστο», που διαδραματίζεται το 1570, ο πρωταγωνιστής ονομάζεται Ανδρέας Γκομενάς. Δεδομένης της ιστορικής εμβρίθειας του συγγραφέα δεν αποκλείεται καθόλου να πρόκειται για πραγματικό επώνυμο της εποχής της Ενετοκρατίας στην Κύπρο.

  139. sarant said

    138 Δεν συμφωνώ με τον συλλογισμό. Πρόκειται απλώς για μια παρομοίωση, επειδή υπάρχει τρύπα. Και άλλες πολλές τέτοιες βρίσκεις.

  140. Corto said

    Άρα λάθος μου. Το συσχέτισα και με την θηλιά, αλλά προφανώς ατυχώς.

  141. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    138. Corto said:

    «Στο λεξικό ναυτικών όρων του Σεγδίτσα υπάρχει το λίγο αθυρόστομο λήμμα:

    μουνί, το: αγκύλη εις το μέσον σχοινίου, εκ της ενετ. monin (de gassa) – αναφέρεται μόνον υπό του Pernot »

    Τὸ monin (de gassa) νομὶζω παραπέμπει στὴ γάσα, θηλιὰ ποὺ κάνουν οἱ ναυτικοὶ ξεπλέκοντας καὶ ξαναπλέκοντας τὰ ἔμπολα ἑνὸς (στριφτοῦ) σκοινιοῦ. Τὸ σχῆμα τῆς γάσας ὄντως μοιάζει μὲ αἰδοῖο. (http://www.waterboys.gr/_/rsrc/1340145651479/skoinia-kaboi/DSCF0464.jpg?height=275&width=320)

    Στὴ θερμιώτικη ντοπιολαλιὰ ἡ γκόμενα(ος) λέγεται ψωμὶ. Ὑπάρχει καὶ τὸ σχετικὸ ρῆμα ψωμώνω: φλερτάρω.

  142. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    139 Γράφαμε μαζὶ.

  143. Corto said

    141:
    Δημήτρη όπως το λες πρέπει να είναι, πρόκειται περί θηλιάς με γάσα.
    Σκεφτόμουν μήπως το σχοινί γκόμενα καταλήγει πάντα σε θηλιά με γάσα.
    Έχεις υπόψιν σου κάτι τέτοιο, μιας και έχεις εξοικείωση με την θάλασσα;

    (Η γκόμενα όπως λέγαμε χρησιμοποιείται για εργασίες έλξης.)

  144. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    143. Ἡ γούμενα εἶναι πιὸ παλιὸς ὄρος.
    Στὰ καΐκια δὲν ἔχουνε γάσες σὲ ὅλα τὰ σκοινιὰ ἐπειδὴ τὰ δὲνουν μὲ διαφορετικοὺς κόμπους ἀνάλογα μὲ τὴν περίσταση. Στὰ καράβια (στὰ ἐπιβατηγὰ ποὺ ξέρω) τὰ σκοινιὰ πρόσδεσης δὲν τὰ λένε πιὰ γούμενες ἀλλὰ κάβους. Στὴ μιὰν ἄκρη τους ἔχουν γάσα γιὰ νὰ τὰ περνοῦν εὔκολα στὶς δέστρες (μπίντες) τῶν λιμανιῶν. Τὸ πέρασμα τῆς γάσας στὴ μπίντα ἡ ναυτικοὶ τὸ λένε: «καπελώνω τὸν κάβο».

    Γιὰ τὴν μπίντα μπορεῖς νὰ δεῖς τὸν ὁρισμὸ καὶ τὸ σχόλιο ποὺ ἔχω δημοσιεύσει:
    http://www.slang.gr/lemma/24972-mpinta

  145. Corto said

    144: Πολύ ωραία η ανάλυση για το μπίντα (μάλιστα την είχα διαβάσει και παλιότερα).

    Τέλος πάντων σκεφτόμουν μήπως όλα αυτά οδηγούν σε κάποια συσχέτιση, αλλά μάλλον το συλλογιστικό μου είναι μετέωρο…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: