Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ποίηση και πολεμική: μια βιογραφία του Γιώργου Κοτζιούλα

Posted by sarant στο 17 Ιανουαρίου, 2016


thumbnailΤο ιστολόγιο ασχολείται τακτικά με τον ποιητή Γιώργο Κοτζιούλα (1909-1956), που το έργο του το αγαπώ και το ερευνώ εδώ και αρκετά χρόνια (είναι και συνάδελφος, αφού ήταν -και- εξαιρετικός μεταφραστής).

Έτσι, με μεγάλη χαρά παρουσιάζει σήμερα ένα βιβλίο, που μόλις εκδόθηκε από τον καλό εκδοτικό οίκο Κίχλη, το οποίο σε 500 σελίδες σκιαγραφεί τη ζωή και το έργο του Κοτζιούλα.

Η χαρά είναι διπλή, αφού το βιβλίο το υπογράφει η καλή φίλη Αθηνά Βογιατζόγλου, του πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με την οποία συνεργαζόμαστε εδώ και χρόνια σε διάφορα φιλολογικά θέματα. Και γίνεται τρίδιπλη, ανάμικτη με καμάρι, επειδή στο βιβλίο της Αθηνάς έχω βάλει το χέρι μου κι εγώ: έχω γράψει ένα επίμετρο με τίτλο «Η γλώσσα του Κοτζιούλα και ο Κοτζιούλας για τη γλώσσα», και έχω επιμεληθεί το γλωσσάρι του βιβλίου -που είναι απαραίτητο, διότι ο Κοτζιούλας στα έργα του χρησιμοποιεί ηπειρώτικους ιδιωματισμούς, που δύσκολα τους καταλαβαίνει ο σημερινός αναγνώστης.

Το βιβλίο το παρακολούθησα από κοντά ενώ γραφόταν και έχω διαβάσει πολλές φορές τα δακτυλόγραφα στις διάφορες φάσεις του, οπότε δεν είμαι αμερόληπτος. Θεωρώ πάντως ότι είναι μια εξαιρετική δουλειά. Η Βογιατζόγλου αξιοποίησε, απέσταξε πιο σωστά, το αδημοσίευτο υλικό του αρχείου Κοτζιούλα, κάτι που ήταν απαραίτητο αφού ο, αενάως αυτοβιογραφούμενος, όπως τον χαρακτηρίζει, Κοτζιούλας περιγράφει τα περιστατικά της ζωής του άλλοτε σε επιστολές του, άλλοτε σε ημερολόγια και πολύ συχνά στα ποιήματά του. Και ακριβώς επειδή η συγγραφέας παραθέτει διαρκώς αποσπάσματα από το έργο του ποιητή (όπως θα δείτε στο δείγμα που βάζω στο τέλος), πολλές φορές νομίζεις πως διαβάζεις αυτοβιογραφία του Κοτζιούλα.

Η συγγραφέας παρουσιάζει επίσης την τροχιά που διέγραψε ο Κοτζιούλας στο πνευματικό στερέωμα της Ελλάδας του μεσοπολέμου και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων και τις αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις του με ομοτέχνους, καθώς ο Κοτζιούλας ανήκε στην αντιμοντερνιστική πτέρυγα αφενός και ταυτόχρονα ήταν τυπικός εκπρόσωπος των λογοτεχνών της επαρχίας, έστω κι αν τα περισσότερα δημιουργικά του χρόνια τα πέρασε στην Αθήνα.

Αλλά βέβαια, ο Κοτζιούλας ήταν και ο μοναδικός σημαντικός λογοτέχνης μας που όχι απλώς πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση παρά και πολέμησε μέσα από τις γραμμές του ΕΛΑΣ, καθώς συνδέθηκε προσωπικά με τον πρωτοκαπετάνιο Άρη Βελουχιώτη και δημιούργησε το Θέατρο του βουνού. Η Βογιατζόγλου δίκαια εξαίρει αυτή τη σύντομη σε ημερολογιακό χρόνο αλλά πυκνή σε γεγονότα και σε δημιουργία περίοδο της ζωής του ποιητή (1943-1945).

Στην αρχή σκέφτηκα να παρουσιάσω ένα κομμάτι από το δικό μου επίμετρο -αλλά θα ήταν εγωιστικό, και μπορεί να περιμένει για άλλο άρθρο, ενώ επίσης λογαριάζω να αφιερώσω κι άλλο ένα άρθρο σε κάποιες λέξεις του Κοτζιούλα σπάνιες, αφού εμείς εδώ λεξιλογούμε (εκτός από τις Κυριακές). Οπότε, παρουσιάζω ακριβώς τις πρώτες σελίδες από το 3ο κεφάλαιο του βιβλίου, «Τα χρόνια του ηρωισμού (1943-1945», την ενότητα «Στο βουνό με τους αντάρτες».

Μεταφέρω το κείμενο όπως εμφανίζεται στο βιβλίο, δηλαδή πολυτονισμένο (ας κάνουμε μια υποχώρηση στις αρχές μας για το χατίρι του Κοτζιούλα) αλλά χωρίς τις υποσημειώσεις, για τεχνικούς λόγους.

kotz-arta

ΣΤΟ ΒΟΥΝΟ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΤΑΡΤΕΣ

Η προσχώρηση του Κοτζιούλα στὸ ἀντάρτικο, τὸ 1943, καὶ τὰ ὅσα ἔζησε μέχρι τὸν ἀφοπλισμό, τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1945, ὑπῆρξαν ἡ κορυφαία ἐμπειρία τῆς ζωῆς του. Ἡ ἔνταση μὲ τὴν ὁποία βίωσε τὰ γεγονότα καὶ ἔγραψε γι’ αὐτά, ἡ ἀνάταση καὶ ἡ προσωπικὴ ὁλοκλήρωση ποὺ φαίνεται νὰ αἰσθάνθηκε ὀφείλονται σὲ πολλοὺς λόγους. Κατ’ αρχὰς ἡ Ἀντίσταση, μὲ τὸν ἀγροτολαϊκὸ χαρακτήρα της, ἦταν ἡ στιγμὴ στὴν ὁποία ἔνιωσε ὅτι ἡ πραγματοποίηση τῶν ἰδανικῶν του ἦταν δυνατή: ἡ ὀρεινὴ ἐπαρχία ἀναβαθμίστηκε σὲ σχέση μὲ τὴν Ἀθήνα καὶ ὁ πολιτισμός της ἀναπτύχθηκε, οἱ ἀγροτοποιμενικὲς κοινότητες πρωταγωνίστησαν στὸν ἀγώνα, ἡ λαοκρατία καὶ ἡ ἀταξικὴ κοινωνία ἔμοιαζαν, γιὰ λίγο, ἐφικτά. Ἐπιπλέον, ἡ ἀντιστασιακὴ τέχνη ἀνταποκρινόταν στὸ ὅραμά του γιὰ μιὰ τέχνη κατανοητὴ ἀπὸ τὸν λαό, μορφικὰ παραδοσιακὴ καὶ ρεαλιστική ὁ μοντερνισμὸς ἦταν στὸ βουνὸ ἐκτὸς παιχνιδιοῦ. Σὲ προσωπικὸ ἐπίπεδο, ὁ Κοτζιούλας μπόρεσε, ἐπιτέλους, νὰ συνδυάσει τὴ γραφὴ μὲ τὴν πράξη. Οἱ ἐνοχές του ἐπειδὴ εἶχε ἐγκαταλείψει τὸ χωριὸ γιὰ χάρη τῶν πνευματικῶν σειρήνων τῆς πρωτεύουσας ἁπαλύνθηκαν. Ἡ εὔθραυστη αὐτοπεποίθησή του τονώθηκε· ὁ φιλάσθενος γραφιάς, ποὺ δὲν εἶχε μπορέσει νὰ συμμετάσχει στὸν ἑλληνοϊταλικὸ πόλεμο, διεκδικοῦσε τώρα δάφνες ἡρωισμοῦ. Ὑπῆρξε ὁ μοναδικὸς νεοέλληνας λογοτέχνης ποὺ ἔζησε καὶ ἔγραψε γιὰ τόσο μεγάλο διάστημα στὴ μαχόμενη Ἑλλάδα καὶ ἡ προσφορά του στὸν ἀγώνα ἦταν, ὅπως θὰ δοῦμε, πολύπλευρη.

Ἀπὸ τὸν Αὔγουστο τοῦ 1942 εἶχε ἀρχίσει νὰ ἀκούγεται στὴν περιοχὴ τῶν Τζουμέρκων τὸ ὄνομα τοῦ Ἄρη Βελουχιώτη καὶ νὰ ἐξαπλώνεται στὴν ἑλληνικὴ ἐπαρχία ἀργὰ ἀλλὰ σταθερὰ ἡ δράση τοῦ ΕΑΜ καὶ τοῦ ΕΛΑΣ. Ὅπως γράφει ὑπαινικτικά, ἐξαιτίας τῆς λογοκρισίας, στὸν Γονατᾶ τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1942, ἂν δὲν τὸν ζωογονοῦσε ἡ πεποίθηση πὼς «θὰ ἀναθάλει ἀπὸ τὸ χαλασμὸ μιὰ καλύτερη ἀνθρωπότητα, λιγότερο σάπια καὶ κακὴ ἀπ’ τὴ σημερινή», δὲ θά ’βλεπε «ἄλλο καταφύγιο ἀπὸ τὴν αὐτοκτονία». Τὴν Πρωτοχρονιὰ τοῦ 1943 ἡ μιὰ ἀπὸ τὶς δυὸ ἀντάρτικες ὁμάδες τοῦ ΕΛΑΣ ποὺ συγκροτήθηκαν τὸν Δεκέμβριο τοῦ 1942 στὴν Ἄρτα, ἐκείνη τοῦ Ἀριστοφάνη Τσάκα (ποὺ ἔφερε τὸ ἀγωνιστικὸ ψευδώνυμο καπετὰν Τζαβέλας), πέρασε ἀπὸ τὴν Πλατανούσα καὶ ὁ ἀρχηγός της μίλησε στοὺς κατοίκους γιὰ τὸ ΕΑΜ. Στὰ ἀπομνημονεύματά του ὁ Τσάκας λέει ὅτι τοῦ ἔκανε ἐντύπωση ἡ προσοχὴ μὲ τὴν ὁποία ὁ Κοτζιούλας (τὸν ὁποῖο θυμόταν ὡς ποιητικὰ ταλαντοῦχο μαθητὴ στὸ γυμνάσιο τῆς Ἄρτας) παρακολουθοῦσε τὴν ὁμιλία του: «Πρόσεχε τὰ λόγια μου ἔχοντας τὴν παλάμη του κυρτὴ στ’ αὐτὶ γιὰ ν’ ἀκούει καλύτερα· ἦταν δὰ καὶ λίγο βαρήκοος».

Στὸ ἀφήγημά του «Τ’ ἀνεπάντεχα τῆς Πρωτοχρονιᾶς», ὁ Κοτζιούλας διηγεῖται πῶς ὁ ἀρχικὸς φόβος του γιὰ τὴν εἴσοδο τῶν ἀνταρτῶν στὸ χωριὸ ἔδωσε τὴ θέση του σὲ μιὰ ἐμπειρία ἀποκάλυψης, ποὺ ἀποδίδεται μὲ ὅρους ποιητικούς:

Τί δουλιὰ ἔχει ἡ ἀλεποῦ στὸ παζάρι ! […] Ἄλλο εἶναι τὸ ἔργο μας, κύριε, ἀνώδυνο καὶ πολιτισμένο, νὰ μεταφράζουμε τοὺς κλασικούς. Βέβαια ὁ Ὁράτιος καὶ ὁ Θεόκριτος δὲν ἔχουν τόσο ταιριαστὴ θέση κάτου ἀπ’ τὰ δασιὰ φρύδια τοῦ Τζουμέρκου, μὰ καθένας ἔχει τὴ σειρά του, καὶ δὲ μπορεῖ ὁ γραφιάνος νὰ γίνει βασιλεὺς τῶν ὀρέων, νὰ τὰ βάλει μ’ ἀνθρώπους τοῦ ντουφεκιοῦ. Ἂς τὸ στρίψουμε λοιπὸν κανονικά.

Ἡ γνωριμία του μὲ τοὺς ἀντάρτες τοῦ ΕΛΑΣ, ὅμως, ἐνέπνευσε στὸν Κοτζιούλα ἐμπιστοσύνη, ἡ ὁμιλία τοῦ Τζαβέλα τοῦ κέντρισε τὸ ἐνδιαφέρον καὶ ὁ ἐνθουσιασμὸς ποὺ ἡ ὁμάδα ξεσήκωσε στοὺς παρευρισκόμενους δὲν τὸν ἄφησε ἀνεπηρέαστο. Τὸ διήγημα καταλήγει ὡς ἑξῆς:

Πῆρα τὸν ἀπάνω δρόμο καὶ τράβηξα γιὰ τὸ σπίτι μου, κάπου μισὴ ὥρα ἀπ’ τὸ κέντρο τοῦ χωριοῦ. Ἐκεῖ ποὺ περπατοῦσα, μὲ ρωτοῦσαν, δεξιὰ ἀριστερά, ὅλο γιὰ τοὺς ἀντάρτες. Καὶ χίλιες σκέψεις γυρίζαν στὸ μυαλό μου.Ἔνιωθα τὸν ἑαυτό μου ἄνω κάτω, σὰ νά ’χα ζαλιστεῖ ἀπὸ πιοτὸ ἢ νὰ παραμιλοῦσα στ’ ὄνειρό μου ἢ νὰ περίμενα ἀγαπητικιὰ πολυπόθητη. Μὰ κι ὅλο τὸ χωριό, ἴσαμε τὸ πιὸ ἀπόμερο κονάκι, μὲ τοὺς ἀντάρτες εἶχαν νὰ κάμουν. Φάνηκαν στὸ μεσοχώρι μὲ ντουφέκια, μὲ μαχαίρια, μ’ ἀλλιώτικα ὀνόματα, σὰν τὶς «προσωπίδες» ποὺ βγαῖναν τὶς ἀποκριές. Καὶ πέρασαν ἀπὸ μαχαλὰ σὲ μαχαλὰ σὰν τὰ «Λαζαρούδια», μόνο ποὺ δὲν τραγουδοῦσαν, δὲν ἔλεγαν τὰ πάθια τοῦ νεκροῦ, μὰ κήρυχναν ἀνάσταση γιὰ τὶς πεθαμένες ψυχές μας.

Ὁ Κοτζιούλας ἀκολούθησε τὴν ὁμάδα τοῦ Τζαβέλα καὶ στὰ ἑπόμενα χωριὰ καὶ δὲν ἄργησε νὰ ἀναλάβει διοικητικὴ θέση σὲ τμῆμα τοῦ ΕΛΑΣ. Τὸν Ἀπρίλιο συγκροτήθηκε τὸ Ὑπαρχηγεῖο ἀνταρτῶν Ξηροβουνίου καὶ Δυτικοῦ κάμπου Ἄρτας μὲ καπετάνιο τὸν Γάκη Σπύρου, στρατιωτικὸ διοικητὴ τὸν πρώην συμμαθητὴ τοῦ Κοτζιούλα Γιάννη Παπανικολάου καὶ πολιτικὸ ἐπίτροπο τὸν Κοτζιούλα. Ἡ παρουσία τοῦ ὑπαρχηγείου ἦταν πάντως βραχύβια, καθὼς μέχρι τὸ τέλος τῆς Κατοχῆς συγκροτημένα ἐλασίτικα τμήματα δὲν κατόρθωσαν νὰ δημιουργηθοῦν στὴν περιοχὴ τοῦ Ξηροβουνίου, ὅπου κυριαρχοῦσαν οἱ δυνάμεις τοῦ ΕΔΕΣ εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι ἀκόμη καὶ στὴν Πλατανούσα ἑβδομήντα ἀπὸ τοὺς κατοίκους στρατολογήθηκαν στὸν ΕΔΕΣ καὶ πέντε μόνο στὸ ΕΑΜ.

Ὁ Κοτζιούλας ἀφοσιώθηκε μὲ θέρμη στὰ καθήκοντά του ὡς ἐπιτρόπου καὶ ἀνέπτυξε ἔντονη δράση, ποὺ φαίνεται ὅτι ἀπέδωσε καρπούς. Τὴν ἴδια ἐποχὴ ὁ λαογράφος, ἱστορικὸς καὶ μετέπειτα στέλεχος τοῦ ΕΑΜ Χρῆστος Σούλης φροντίζει νὰ διοριστεῖ ὁ ποιητὴς στὴ «Ζωσιμαία Σχολὴ» τῶν Ἰωαννίνων. Ὅπως σχολιάζει ὁ Παπανικολάου, ἡ ἄρνηση αὐτοῦ τοῦ διορισμοῦ ἦταν ἡ πρώτη ἀντιστασιακὴ πράξη τοῦ Κοτζιούλα, ὁ ὁποῖος προτίμησε νὰ διδάξει «στὸ γυμνάσιο τοῦ ΕΑΜ». Τὰ παπούτσια ποὺ τοῦ στέλνει ὁ Σούλης ἀπὸ διανομὴ τῆς Μητρόπολης Ἰωαννίνων φτάνουν τὴν κατάλληλη στιγμὴ γιὰ νὰ τοῦ ἐπιτρέψουν νὰ περιοδεύσει στὰ χωριὰ τῆς εὐρύτερης περιοχῆς Τζουμέρκων-Ξεροβουνίου, προκειμένου νὰ ἀφυπνίσει τοὺς βιοπαλαιστὲς τῆς ὀρεινῆς ὑπαίθρου· ὁ σύντροφος καὶ μετέπειτα μελετητής του Νίκος Κοσμᾶς μαρτυρεῖ ὅτι ὁ Κοτζιούλας εἶχε τὴν ἱκανότητα νὰ ἐπιβάλλεται στὸ ἀκροατήριό του:

Τὸ ὕφος του, παρ’ ὅλη τὴν πικρὴ ἔκφραση τοῦ προσώπου του, ἦταν ἀθῶο, παιδικό. Μιλοῦσε μὲ γερμένο λίγο τὸ κεφάλι, ἀργά, σιγανὰ καὶ γλυκά. Μιλοῦσε κατ’ εὐθείαν στὴν ψυχὴ τῶν ἁπλοϊκῶν ἀνθρώπων. Ἀνάλογα μὲ τὸ ἀκροατήριο εἶχε καὶ τὶς προσφωνήσεις. Στοὺς κτηνοτρόφους τῶν Τζουμέρκων ἄρχιζε μὲ τὶς λέξεις : «Ἀγαπητοί μου βλαχοποιμένες, πρόβατα φυλᾶτε καὶ πρόβατα δὲν ἔχετε. Τὰ χρωστᾶτε. Γιατί νὰ τὰ χρωστᾶτε; Τὸ σκεφτήκατε αὐτὸ καμιὰ φορά;».

Ἡ μεγαλύτερη συμβολὴ τοῦ Κοτζιούλα στὸν ΕΛΑΣ ἦταν ἡ βοήθεια ποὺ πρόσφερε στὴ στρατολόγηση ὁρισμένων ἀγροτοποιμενικῶν φατριῶν (πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἦταν ζωοκλέπτες καὶ ληστοφυγόδικοι), κυρίως τῶν περίφημων Μπουντουραίων καὶ Γρατζουναίων : «χάρη σ’ αὐτὸ τοὺ μάγου γινήκαμεν κι μεῖς ἀμίτις. Ποῦ ξέραμεν, ἰμεῖς ἀπ’ ἀγώνις;», φέρονται νὰ λένε ἀργότερα μέλη τῶν ὁμάδων αὐτῶν. Ὡστόσο, ἡ «διαπαιδαγώγηση» τῶν συγκεκριμένων ὁμάδων ἀπὸ τὸν ΕΛΑΣ δὲν ἀποδείχτηκε πολὺ ἀποτελεσματική· οἱ ζωοκλοπὲς καὶ οἱ λεηλασίες συνεχίστηκαν καὶ μέλη τῆς ὁμάδας πέρασαν ἀργότερα στὸν ΕΔΕΣ, ὅπου ἐπίσης ὁδηγήθηκαν σὲ ρήξη μὲ τὴν ἡγεσία καὶ ἐντέλει ἐξολοθρεύτηκαν. Τὴν ἄνοιξη τοῦ 1943, πάντως, ὅταν οἱ ληστὲς εἶχαν μόλις ἐνταχθεῖ στὸν ΕΛΑΣ, ἡ σχέση τους μὲ τὸν Κοτζιούλα ἦταν θερμή. Ὁ Ἀλέξανδρος Μπουντούρης, ἀπὸ τὰ ἡγετικὰ μέλη μιᾶς φατρίας τῶν Γρατζουναίων, χάρισε στὸν ποιητὴ τὸ πιστόλι του, ἐμπειρία ποὺ ἀποτυπώνεται στὸ ποίημα «Ἀντάρτες»:

Μὲ κλέφτες ἔσμιξα κι ἐγώ, μὲ χαραμῆδες
ποὺ βγαίνουν σκιάχτρα ζωντανάστὶς δημοσιὲς
κι ἁρπάζουν χρήματα, περίσσιες φορεσιὲς
ἀπὸ μαυραγορίτες κι ἄλλους μουστερῆδες.

Δὲν ξέρω τί θὰ λὲν γιὰ μὲ οἱ πρωτευουσιάνοι
σὰ μάθουν τὰ καμώματά μου τὰ στερνά,
μά, ὅπως καὶ νά ’ναι, πῆρα δίπλα τὰ βουνὰ
κι ἐδῶ ποὺ βρίσκομαι κανένας δὲ μὲ πιάνει.

Βαρύζωστο φορῶ στὴ μέση μου κουμπούρι
ποὺ δὲ λαθεύει ἀπὸ τὶς ἕξι του καμιὰ
καὶ θά ’στρωνες μὲ δαῦτο κάμποσα κορμιά,
ὢ Ἀλέξη, ἂν δὲν τὸ ἀποχωρίζοσουν, Μπουντούρη […] (Γ9)

Πέρα ἀπὸ τὸν θαυμασμό του γιὰ τοὺς γενναίους ἄντρες τοῦ βουνοῦ καὶ τὴν αἴσθηση τῆς συντροφικότητας ποὺ ἀπολαμβάνει στὸ πλάι τους, ὁ Κοτζιούλας ἐκφράζει στοὺς στίχους αὐτοὺς τὴν ἱκανοποίησή του γιὰ τὸ γεγονὸς ὅτι διαφοροποιεῖται ἀπὸ τοὺς «πρωτευουσιάνους» ὡς ἀγωνιστής. «Πρωτευουσιάνος», πάντως, εἶχε αὐτοχαρακτηριστεῖ λίγους μῆνες πρίν, ὅπως εἴδαμε, γράφοντας στὸν Τζελέπη γιὰ τὴν ἀπουσία οὐσιαστικοῦ ἐνδιαφέροντος τῶν λογίων γιὰ τὴν πάσχουσα ἐπαρχία.

Τὸν Ἰούνιο τοῦ 1943 γράφει ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ δημοφιλῆ ἀγωνιστικὰ ποιήματά του, ποὺ μελοποιήθηκε ἀργότερα ἀπὸ τὸν ἀντιστασιακὸ μουσικοσυνθέτη Ἀλέκο Ξένο. Πρόκειται γιὰ τὴ δεκάστροφη «Ἐπανάσταση», μιὰ καταγγελία ἐναντίον τῆς ἐγχώριας ταξικῆς ἀνισότητας, μὲ ὁρμητικὰ ἐκφρασμένη τὴ βεβαιότητα τῆς κοινωνικοπολιτικῆς ἀνατροπῆς. Παραθέτω ἐνδεικτικὰ δυὸ στροφές:

Ποῦ θὰ πᾶτε, ποῦ θὰ πᾶτε! Κομποδιάστε τὰ κλεμένα,
κρύψτε καὶ τ’ ἀσημικά σας νὰ τὰ χαίρεται ἡ σκουριὰ
θά ’βγουμε κι ἐμεῖς παγάνα, θὰ σᾶς εὕρουμε ὣς τὸν ἕνα,
καὶ στὴν πόλη μέσα ἂν εἶστε καὶ στ’ ἀπόμερα χωριά.

[…]

Ποῦ θὰ πᾶτε, ποῦ θὰ πᾶτε! Νά, ξυπνάει ὁ μιναδόρος
καὶ τῆς θάλασσας ὁ μοῦτσος κι ὁ λιγόλογος σκαφτιάς.
Πὲς καὶ πὲς οἱ ἁπλοὶ διδάχοι, στὰ στερνὰ θὰ πιάσ’ ὁ σπόρος
κι εἶναι πιὰ φουρτούνας βόγγος ἡ φωνὴ τῆς ἐργατιᾶς. […]

[Ολόκληρο το ποίημα εδώ]

Ὁ Κοτζιούλας ἀπάγγειλε τὸ ποίημα σὲ μιὰ σύσκεψη πολιτικῶν ἀρχηγῶν καί, ὅπως γράφει στὶς ἀναμνήσεις του ἀπὸ τὸν Ἄρη, ἄρεσε πολὺ στοὺς συναγωνιστές του· ἄρχισε λοιπὸν νὰ τοὺς τὸ μοιράζει ἀντιγράφοντάς το μὲ τὸ χέρι σὲ τσιγαρόχαρτο δεκάδες φορές. Ὅπως ἀφηγεῖται, μάλιστα, κάποιο ἀντίγραφο ἔφτασε στὰ χέρια Ἐδεσίτη, τυπώθηκε σὲ γραφομηχανὴ σὲ ἑκατοντάδες ἀντίγραφα, τοιχοκολλήθηκε καὶ κοινοποιήθηκε μὲ αὔξοντα ἀριθμὸ στοὺς ἀντάρτικους σχηματισμοὺς καὶ τὶς ἐπιτροπὲς τοῦ ΕΔΕΣ ὡς τεκμήριο κομμουνιστικῆς προπαγάνδας. Συνοδευόταν ἀπὸ ἐπικριτικὴ ἀνάλυση ἑνὸς ἴλαρχου ἀπὸ τὸ ἀρχηγεῖο «Ἐθνικῶν ὁμάδων» Τζουμέρκων, στὴν ὁποία ὁ Κοτζιούλας ἔγραψε καὶ τοιχοκόλλησε ἀπαντητικὸ κείμενο, ποὺ ὅμως δὲν σώζεται.

Ἡ ἐπαναστατικὴ ποίηση τοῦ βουνοῦ φαίνεται ὅτι εἶχε καὶ τὴν ἰδιότυπη «φιλολογία» της.

Ἡ φήμη τοῦ ποιήματος ἔφτασε μέχρι τ’ αὐτιὰ τῶν Μαυροσκούφηδων, τῶν ἔφιππων φρουρῶν τοῦ Βελουχιώτη, στὶς σκληραγωγημένες μορφὲς τῶν ὁποίων ὁ Κοτζιούλας εἶδε νὰ ἐνσαρκώνεται τὸ ἰδανικό του γιὰ τὸν ἡρωισμό. Τοὺς πρωτογνώρισε σὲ φιλικὸ σπίτι στὸ χωριὸ Χόσεψη τῶν Τζουμέρκων στὶς ἀρχὲς Αὐγούστου τοῦ 1943 καὶ μίλησε μαζί τους μέχρι ἀργὰ τὴ νύχτα.

Ὅπως γράφει :

Μὲ ἄκουσαν μὲ προσοχὴ ἐκεῖνο τὸ βράδυ καὶ τὸ μόνο ποὺ μοῦ ζητοῦσαν ἦταν νὰ τοὺς κάμω ἕνα τραγούδι, μὰ δικό τους, μαυροσκούφικο, γιὰ νὰ τό ’χουν νὰ τὸ λένε. Ἡ ζήτηση τραγουδιῶν ἐκεῖνον τὸν καιρὸ στὰ βουνὰ ἦταν ἄλλο πράμα. Καὶ φαντάζεται κανένας τὴ δυστυχία ἑνὸς στιχουργοῦ ποὺ δὲν ἤξερε καὶ μουσική, νὰ τὴν ταιριάξει μὲ τὰ λόγια. Συνθέτη ἔπρεπε νὰ σκίσεις βουνὰ καὶ βουνὰ γιὰ νὰ πετύχεις.

101 Σχόλια to “Ποίηση και πολεμική: μια βιογραφία του Γιώργου Κοτζιούλα”

  1. argyris446 said

    Reblogged στις worldtraveller70.

  2. gpoint said

    Καλημέρα

  3. atheofobos said

    Για τα «Λαζαρούδια» εδώ:
    http://www.rizovouni.gr/lazaroudia.html

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια -θα λείψω για μερικές ώρες.

    3: Α μπράβο, να μαθουμε και τι είναι το έθιμο. Δεν απέχει πάρα πολύ το Ριζοβούνι από την Πλατανούσα.

  5. atheofobos said

    Για τους χαραμήδες μας εξήγησες εδώ:
    https://sarantakos.wordpress.com/2011/03/08/einoro/

  6. Σωτηρία Μελετίου said

    Καλημέρα στην παρέα. Ο Κοτζιούλας έχει γράψει ένα εξαιρετικό διήγημα κι ένα εξαιρετικό χρονογράφημα με τίτλο «Λαζαρούδια», όπου περιγράφει με πολλές λεπτομέρειες το έθιμο αυτό. Για να μη αποσυντονίσω το βασικό θέμα του βιβλίου που εκδόθηκε, κάποια άλλη στιγμή, όποτε κρίνει ο κύριος Σαραντάκος, θα παραχωρήσω για δημοσίευση στην ιστοσελίδα το χρονογράφημά του. Όσο για το πόνημα της κυρίας Βογιατζόγλου είμαι βέβαιη ότι θα έχει πολύ ενδιαφέρον η ανάγνωσή του, αφού ο Κοτζιούλας ήταν ένας αυτόνομος αριστερός διανοητής της λεγόμενης γενιάς του ’30, με ποικίλη δράση και πολύπλευρο έργο, που χρειάζεται προσεχτική μελέτη και ερμηνεία.

  7. Καλημέρα! Πολύ θα ήθελα να δω αυτή την επικριτική ανάλυση του ιλάρχου των «Εθνικών ομάδων»…

    «χάρη σ’ αὐτὸ τοὺ μάγου γινήκαμεν κι μεῖς ἀμίτις. Ποῦ ξέραμεν, ἰμεῖς ἀπ’ ἀγώνις;»
    Τι είναι οι αμίτες, όμως; Εαμίτες;

  8. Γιάννης Ιατρού said

    Χωρίς αξιολόγηση για τα αναφερόμενα (ιστορικά) στοιχεία βρήκα εδώ μία αναφορά στον Κοτζιούλα και τον ΕΔΕΣ/Ζέρβα με ένα ποίημα του.

    «Στα εαμικά περιβάλλοντα η «επικράτεια» του Ζέρβα θεωρούνταν ως τόπος στον οποίο κυριαρχούσε η αυθαιρεσία και η βία του αντικομμουνισμού. Το Ξηροβούνι προβαλλόταν ως χώρος τρομοκρατίας, που κυριαρχούσε «στίφη ατάκτων» τα οποία είχαν ως μοναδικό τους κίνητρο τη δράση εναντίον των συμπαθούντων το Ε.Α.Μ.. Η εαμική πλευρά εξέφραζε την εχθρότητά της προς τον ΕΔΕΣ μέσω του τύπου, των πολιτιστικών εκδηλώσεων, των τραγουδιών.
    Ο ποιητής Γιώργος Κοτζιούλας, πολιτικός επίτροπος του ΕΑΜ αναφερόμενος στους ενόπλους που συγκροτούσαν τη δύναμη του Παπαδόπουλου, αποκαλεί αυτούς λυκόσκυλα, αγροίκους μισθοφόρους, κλέφτες και χαραμήδες. Αφιερώνει μάλιστα σ’ αυτούς ποίημα στο οποίο αποτυπώνει τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία του ήθους και της συμπεριφοράς τους.

    Αδελφοξάδελφα όλοι, φάρα του διατάνου

    που το άρπαμά σας είν’ η τέχνη κι η αντρειά,

    το Ξηροβούνι εσείς έχετε πιάσει απάνου

    χώρια απ’ τους άλλους και απ’ τους ήσυχους μακριά

    ……»

  9. Γς said

    Αρης και Ναπολέων

    Από μια άλλη οπτική γωνία:

    http://caktos.blogspot.gr/2015/06/blog-post_15.html

  10. Νικολέτα Ζαμπάκη said

    Καλησπέρα και συγχαρητήρια στην κ. Βογιατζόγλου για την εξαιρετική και αξιέπαινη δουλειά της. Πρόκειται για ένα κατατοπιστικότατο πόνημα για τη ζωή και το έργο του Ηπειρώτη ποιητή.
    Με μεγάλη μαεστρία και ενορχήστρωση δίνεται η ευκαρία στον αμύητο αναγώστη της κοτζιουλικής γραφής να προσεγγίσει το έργο και τη δράση ενός βιοπαλαιστή, αριστερού ποιητή και ανθρώπου.

    Συγχαρητήρια και στον κ. Σαραντάκο για το γλωσσικό επίμετρο.

  11. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια!

    5: Καλά που το θύμισες

    6: Κυρία Μελετίου, σας ευχαριστώ και ασφαλώς τα θέλω τα Λαζαρούδια (χρονογράφημα ή διήγημα) για κάποια άλλη φορα.

    7: Ναι, οι εαμίτες – οι ιαμίτις, οι αμίτις

    8: Όλο το ποίημα του Κοτζιούλα για τους Ανωγιάτες

    ΑΝΩΓΙΑΤΕΣ
    Αδερφοξάδερφα όλοι, φάρα του διατάνου,
    πού τ’ άρπαμα σας είν’ η τέχνη κι η αντρειά,
    το ξεροβούνι εσείς έχετε πιάσει απάνου,
    χώρια απ’ τους άλλους κι απ’ τους ήσυχους μακριά.

    Πρατάρηδες λεροί με τούφες στο κεφάλι,
    δίβουλοι, πονηροί, μα αποφασιστικοί,
    κλέβουνε τη μισή ζωή τους και την άλλη
    γυρεύουν χάρες μες από τη φυλακή.

    Σιδερικό ποτέ απ’ τη μέση τους δε λείπει
    κι ούτ’ άλλος ρίχνει, λέω, με τόση πιτυχιά.
    Μόνο απ’ τους σταυρωτήδες είχαν καρδιοχτύπι,
    δίχως το νόμο σ’ έπνιγε ο άλλος με τριχιά.

    Περαστικού φαΐ του δίνουν με το ζόρι,
    πρώτοι στο φίλεμα, σ’ αυτό πάρα καλοί·
    μα έχουν το νου τους σαν περνούν οι πεζοπόροι,
    μπορεί να σου απολύσει ο ίδιος το σκυλί.

    Σαν τις βαριές κοτρώνες πόχει το χωριό τους,
    πέτρα κι η γνώμη τους, με λόγια δε γυρνά,
    που αντί να τρέξουν, λέω, κοντά μας απ’ τους πρώτους
    πήγαν μ’ εκείνους που τους έδεναν ξανά.

    Γι’ αυτό ο γενάδας, η κατάρα της Ηπείρου,
    τους βλόησε με χρυσή κορώνα το ραβδί,
    να γίνουν των χωριών οι μάστιγες τριγύρου,
    στραβοί στη λύσσα τους, θεριά μ’ ανθρώπου ειδή.

    Ξεκάπνισμα ήθελε μια τέτοια λυκοστάνη,
    μα δεν προφτάσαμε, είχαν άλλοι τυχερό.
    Μη χαίρεστε όμως. Αν τ’ όπλο μας πια δεν πιάνει,
    σας γράφω στα χαρτιά μου για όλον τον καιρό.

  12. sarant said

    10 Αγαπητή Νικολέτα, να είσαι καλά!

  13. spiral architect said

    @8: Μπράβο Ιατρογιάννη!

  14. Όπου Ξηροβούνι; Το γνωστό και ως Ξηρόμερο;

  15. voulagx said

    #14: Σκυλε, αυτο εδω πρεπει ναναι: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9E%CE%B7%CF%81%CE%BF%CE%B2%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CE%B9_%28%CE%89%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%82%29

  16. 15

    Φχαρ’στώ. Μλκία μου που δεν το γκούγκλισα, ο τεμπέλης.

  17. Σωτηρία Μελετίου said

    Ο Κοτζιούλας έχει γράψει για τους Ανωγιάτες ή έχει αναφερθεί σ’ αυτούς σε κάποια διηγήματά του. Σε αυτά περιγράφει με μεγάλο ενδιαφέρον τον τρόπο ζωής τους, τα ήθη και τα έθιμά τους. Στο ανέκδοτο διήγημά του με τίτλο «Γάμος στ’ Ανώι» στέκει εντυπωσιασμένος απ’ τα «πρόσωπα», σχεδόν τα υμνεί. Είναι ένα μεγάλο σε έκταση διήγημα και, κατά τη γνώμη μου, απ’ τα καλύτερά του.
    Στο Ανώι είχαν δράσει πολλοί κλεφτες και ληστοφυγόδικοι ή κατέφευγαν εκεί για ασφάλεια. Ας μην ξεχνάμε πως ήταν τόπος καταγωγής των Ρετζαίων.

  18. Βάταλος said

    Εντιμώτατοι κύριοι,

    Ανέγνωσα με μεγάλην προσοχήν την παρούσαν ανάρτησιν του κ. Σαραντάκου και το παρατιθέμενον κείμενον της κυρίας Αθηνάς Βογιατζόγλου. Χωρίς καμμίαν διάθεσιν γλειψίματος, δηλώ ότι εξεπλάγην από την σαφήνειαν, την γνώσιν του αντικειμένου, την πυκνήν διατύπωσιν και την αντικειμενικότητα της συγγραφέως. Ιδιαιτέρως με συγκινεί η χρησιμοποίησις του πολυτονικού, η οποία ασφαλώς θα εστοίχισε χρήμα και κόπον εις την κ. Αθηνάν. Θα καταγράψω ευθύς αμέσως τι πληροφορίας έμαθα από το μικρόν κείμενον της κ. Βογιατζόγλου, τας οποίας μάς απέκρυπτε πεισμόνως ο αγαπητός κ. Σαραντάκος εις τα κείμενά του διά τον Γιώργην Κοτζιούλαν, τουλάχιστον εις αυτά των τελευταίων 9 μηνών που ο γέρων Βάταλος αναγιγνώσκει το παρόν Ιστολόγιον…

    1) Ο Κοτζιούλας το 1940 ήτο 31 ετών, αλλά δεν είχε στρατευθή εις τον Πόλεμον του 1940-41, πράγμα που μάς απεσιώπα αδικαιολογήτως ο κ. Σαραντάκος. Διατί, άραγε, απηλλάγη, την στιγμήν που και ο αρχιτσάτσος και πάμπλουτος σαπωνοποιός Αλεπουδέλης (Ελύτης) επολέμησεν; Ήτο όντως τσάτσος ο Κοτζιούλας; Δεν το νομίζω!.. Διατί η κ. Αθηνά δεν μας λέγει ποία ήτο η ασθένεια βάσει της οποίας απηλλάγη, ώστε να γνωρίζωμεν αν το εδικαιούτο ή απλώς την «εκοπάνησε»; Το βαθύ κόμπλεξ που ησθάνετο ο Γιώργης επειδή δεν επολέμησεν εις την Αλβανίαν (με αποτέλεσμα να θέλη τόσον μανιωδώς να λάβη μέρος εις την Αντίστασιν) με κάμνει να πιστεύω ότι μάλλον απηλλάγη τσατσιλίδικα. Λέγει τίποτε περί αυτού εις την βιογραφίαν του η κ. Βογιατζόγλου;

    2) Διατί ο κ. Σαραντάκος μάς απέκρυπτε ότι ο Κοτζιούλας ήτο σύν τοις άλλοις και βαρήκοος; Διατί μάς απέκρυπτε ότι μιλούσε παπαδίστικα; Γράφει η κ. Βογιατζόγλου: «Τὸ ὕφος του, παρ’ ὅλη τὴν πικρὴ ἔκφραση τοῦ προσώπου του, ἦταν ἀθῶο, παιδικό. Μιλοῦσε μὲ γερμένο λίγο τὸ κεφάλι, ἀργά, σιγανὰ καὶ γλυκά». Η σχέσις του με τους παπάδες φαίνεται και από την αποκάλυψιν ότι είχε διορισθή εις την Ζωσιμαίαν Σχολήν Ιωαννίνων, που τότε ήτο άντρον φανατικών Γαλιλαίων και οι οποίοι – ασφαλώς – θα ξεψάχνισαν το ποιόν του Κοτζιούλα πριν τον προσλάβουν. Επίσης: Πώς κατέληγεν η ανθρωπιστική διανομή της Μητροπόλεως Ιωαννίνων εις τον Ελασίτην Χρήστον Σούλην, με αποτέλεσμα να προμηθευθή ο Κοτζιούλας υποδήματα από τους Γαλιλαίους; Και διατί ο κ. Σαραντάκος απεσιώπα επί τόσα έτη ότι τα υποδήματα με τα οποία ο Κοτζιούλας όργωσε τα ελληνικά όρη κατά το 1943-44 ήσαν δώρον από την Μητρόπολιν Ιωαννίνων;

    3) Περαίνων, ερωτώ την κ. Αθηνάν Βογιατζόγλου Γράφει εις το βιβλίον της αν ο Γιώργης Κοτζιούλας επίστευεν εις τας παλαβομάρας του Ραββίνου Χριστού; Διότι ο υιός του εις προ μηνών διαμάχην μας ενταύθα, άφησε να εννοηθή ότι επίστευεν!.. Πώς γίνεται είς κοινωνικός επαναστάτης ως ο Κοτζιούλας να είναι συγχρόνως και πιστός Χριστιανός; Αν η κ. Βογιατζόγλου αποσιωπά εις την βιογραφίαν του Κοτζιούλα το φλέγον αυτό θέμα, λυπούμαι αλλά το βιβλίον της χωλαίνει αθεραπεύτως. Όπως και να έχη, θα το αγοράσω διά να μάθω και άλλα (που μάς αποκρύπτει δι’ ευνοήτους λόγους ο κ. Σαραντάκος) διά την εξόχως ενδιαφέρουσαν περίπτωσιν του Ρωμιού λογίου, Γιώργη Κοτζιούλα…

    Μετά πάσης τιμής
    Γέρων Βάταλος
    Αιμύλος και σπουδαιόμυθος

    ΥΓ: Διά να απαλλάξω τον κ. Σαραντάκον από τον κόπον να απαντά εις κάποιους τεμπελχανάδες αναγνώστας που βαριούνται να ψάξουν εις τα Λεξικά και τον ρωτούν συνεχώς διά λέξεις και φράσεις της Θείας Ελληνικής Γλώσσης, προσφέρω σήμερον διά δωρεάν καταβίβασιν την καλυτέραν και πλέον ενημερωμένην έκδοσιν (4.500 σελίδες) του θρυλικού Liddell-Scott καθώς και την μοναδικήν (υπάρχουσαν εις τον Ουρανόν του Διαδικτύου) pdf έκδοσιν Ετυμολογικού του Μπαμπινιώτου (πατήσατε το κομβίον Libgne. Ευελπιστώ ότι από τούδε και εις το εξής θα φιλοτιμηθούν οι τεμπελχανάδες αναγνώσται και θα παύσουν να ερωτούν τον φιλότιμον + καλόν καγαθόν κ. Σαραντάκον στοιχειώδεις γλωσσικάς ερωτήσεις, όπως το διατί η σάτιρα γράφεται με ιώτα και ουχί με ύ ψιλόν κλπ.

  19. Γιάννης Ιατρού said

    17: Ήμουν στο χθεσινό νήμα με κάτι παλιοπαρέες …., λοιπόν, εδώ η σφραγίδα των Ρετζαίων

  20. Γιάννης Ιατρού said

    Κι εδώ μια αναφορά στον ποιητή Κοτζιούλα σε τοπική εφημερίδα (Ιωαννίνων)

  21. Γιάννης Ιατρού said

    19: Όποιος ενδιαφέρεται για λαογραφικά κλπ. της περιοχής της Πρέβεζας, εδώ (μέρος Ι) κι εδώ (Μέρος ΙΙ) σχετικά με τους Ρετζαίους (1926)

  22. sarant said

    18 Φυματικός ήταν, εκτός των άλλων

    21 Α γεια σου!

  23. 20

    Μ’ αρέσει που τα Τζουμέρκα τα λένε Τζιουμέρκα. ❤

  24. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Συγχαρητήρια στην κ. Βογιατζόγλου, την θυμάμαι από τα φοιτητικά μου χρόνια που άκουγα πολύ καλά λόγια από κοπέλες του ΦΠΨ.
    Συγχαρητήρια και στο Νικοκύρη για τη συμβολή του!

    #19
    Οι Ρεντζαίοι ήταν τακτικοί προπολεμικά στο χωριό μου, είχαν «φίλους»! 🙂 Μεταπολεμικά, το όνομα ήταν συνώνυμο του κλέφτη.

    #20
    Εμάς μας αρέσει που εσείς οι υπόλοιποι τα λέτε «Τζουμέρκα»! 🙂 🙂

    Ο Χρίστο Σιούλης δεν ήταν« ελασίτης», αλλά ούτε και λαογράφος-ιστορικός, Ήταν φιλόλογος, γυμνασιάρχης της Ζωσιμαίας, κι από τους πνευματικούς ταγούς των Ιωαννίνων προπολεμικά. Επομένως δεν πρέπει να ξενίζει ούτε η σχέση με τη Μητρόπολη ούτε ο διορισμός κάποιου στη Ζωσιμαία.

    Αυτά που αναφέρονται για διανομές της Μητρόπολης, ήταν στην πραγματικότητα διανομές των Αγαθοεργών Καταστημάτων, δηλαδή των φιλανθρωπικών ιδρυμάτων που εποπτεύονται από ένα πολυπληθές σώμα επιτρόπων υπό την προεδρεία του εκάστοτε μητροπολίτη.

  25. 24

    Ωπ! Να ένας Τζιουμερκιώτης! 😉

  26. Γιάννης Ιατρού said

    24: γ Σκύλε, ακούς;;; Πολύ καλό 🙂

  27. Γιάννης Ιατρού said

    Υπάρχει και μία κα. Όλγα Δακορά-Βογιατζόγλου, αρχαιολόγος (έχει κάνει ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις για την Αρχαία Αθήνα. , π.χ. Λόφοι Πνύκας – Νυμφών – Μουσών κλπ.).

    Υπάρχει συγγένεια; Ξέρει κανείς;

  28. Πού ‘ναι ο Κιμ να πατήσει το κουμπί, ρε γμτ!

    http://www.lifo.gr/articles/mikropragmata/86939

  29. el sint said

    11:
    Δεν καταλαβαίνω αυτούς τους στίχους. Καμιά βοήθεια;


    Γι’ αυτό ο γενάδας, η κατάρα της Ηπείρου,
    τους βλόησε με χρυσή κορώνα το ραβδί

  30. Γιάννης Ιατρού said

    18: ….τουλάχιστον εις αυτά των τελευταίων 9 μηνών που ο γέρων Βάταλος αναγιγνώσκει το παρόν Ιστολόγιον
    Καλά, δεν είπαμε να μην λέμε ψέμματα;;; Εδώ δεν τα είπαμε τα της προϋπηρεσίας σου (ΕΑΜΟτέτοιε);;; Τι θέλεις και λές τέτοιες μλκίες που σε εκθέτουν;;;;

  31. Γιάννης Ιατρού said

    24 α Γρηγόρη, και προπολεμικά, και προπολεμικά. Με τη βούλα μάλιστα 🙂

  32. sarant said

    24 Ευχαριστούμε!

    29 Ο γενάδας είναι ο Ζέρβας, που πλήρωσε λίρες στους Ανωγιάτες

  33. Γς said

    27:
    >Υπάρχει και μία κα. Όλγα Δακορά-Βογιατζόγλου, […] Υπάρχει συγγένεια; Ξέρει κανείς;

    Ξέρω Γιαννη 10 Βογιατζόγλου κι άλλες τόσες βρήκα στο γκουγκλ.
    Να ρίξω 20 ποστ που να ρωτάω άν υπάρχει καμιά συγγκένεια;
    🙂

  34. Γιάννης Ιατρού said

    33: Ρε Γς, αρχαιολόγοι είναι όλες αυτές που ξέρεις;;;; Ε, είσαι και πολύ αρχαίος! Γι αυτό 🙂 🙂

  35. Γς said

    Γιατί πρέπει να είναι αρχαιολόγοι;

  36. Γιάννης Ιατρού said

    35: για δες τι ρωτάω στο 27

  37. Γς said

    Και πρώτα πρώτα η συμμαθήτριά μου στο Δημοτικό.
    Η Ελένη Βογιατζόγλου.
    Την έχω χάσει από τότε.

    Μπορεί και να έγινε αρχαιολόγος.
    Γυναικολόγος παίζει;

  38. Γς said

    36:
    Δεν καταλαβαίνω

  39. leonicos said

    Σήμερα βγήκαν πάλι θησαυροί από το παρόν ιστολόγιον

    Φυσικά και θα πάρω το βιβλίο, όχι για να δω τι αποκρύπτει ο Σαραντάκος αλλά για να δω τι μου απέκρυπτε η σεβαστή κα. Άγνοιά μου περί Κοτζούλα.

    Οπότε οι κρωγμοί κοράκων ας πάνε ες κόρακα. (Κρίμα που μέσα στην γκρίνια του έγραφε και κάτι που άξιζε προσοχή)
    Ες κόρακα φλύαξ του παρόντος ιστολογίου

  40. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    >>σας γράφω στα χαρτιά μου για όλον τον καιρό.
    Γιώργο Κοτζιούλα, βαθιά υπόκλιση κι ευγνωμοσύνη.
    Κατέλυσα την απαράβατη τακτική μου να μην ψωνίζω αυτές τις παραπανίσες του εμπορίου Κυριακές και πήρα το βιβλίο, έμπρακτη ευχαριστία για το νήμα και τους νηματισμούς 🙂

  41. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    39.>>κρωγμοί κοράκων ας πάνε ες κόρακα
    μαντινάδα:
    αν εφουκρούντονε ο θιος μικρή μου τω γκοράκω
    εσύ με τσι κατάρες σου θα μ΄έβανες στο λάκο
    Σ.σ. η «μικρή» δεν είστε σεις 🙂

  42. Γιάννης Ιατρού said

    38: Σε 5-6 λεπτά θα σού στείλω πεσκέσι 🙂

  43. Γς said

    Είναι και τα βιβλία που προσφέρουν οι εφημερίδες.

    Και τι μου έφερε σήμερα η θεούσα κυρά μου;
    Το ΙΣΛΑΜ [εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ} του Αναστασίου Αλβανίας [Παγουλάτου].
    Ωρες είναι να γεμίσει το σπίτι και με Κοράνια και τέτοια, Δίπλα από τις στοίβες των Χρηστιανικών θρησκευτικών βιβλίων της

  44. spiral architect said

    @28: Εδώ

  45. Γιάννης Ιατρού said

    40: Αχ βρε ΕΦΗ! Θα τ΄ανέβαζε σε λίγο σαν ευγενή προσφορά ο ακατανόμαστος, αλλά τό ΄κοψε το σκανάρισμα όταν τον πρόγκιξα προηγουμένως και δεν ξαναφάνηκε. Σ’ έβαλα σε κόπο κι έξοδα 😦

  46. Γς said

    45:

    Σκοπεύει να μας το στείλει με Ντρόν-Ντελίβερι

  47. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    39 Να το πάρεις!

    40 Καλά έκανες, αξίζει

    45 Δεν νομίζω να εννοούσε τον Νατσούλη

  48. 44

    Ας σοβαρευτούμε! Ένας είναι Ο Κίμ!

  49. el sint said

    32:
    Ευχαριστώ! Ξέρουμε και πότε γράφτηκε αυτό το ποίημα;

    Ρωτάω γιατί από αφηγήσεις των γονιών μου ξέρω για ένα επεισόδιο στο Ανώγειο* (δεν έχω διαβάσει για τον εμφύλιο, ίσως να είναι και γνωστό, αλλά το αναφέρω όπως και να ‘χει).

    Το 1947 αντάρτες του ΕΑΜ έκαναν επιδρομή στο Ανώγειο. Στο τέλος έκλεισαν 8-9 Ανωγιάτες μέσα σε ένα καλύβι του έβαλαν φωτιά. Αυτό το είχαν κάνει για αντίποινα γιατί κάποιοι Ανωγιάτες είχαν κατέβει στα Τρίκαλα και έκαναν βίαιο πλιάτσικο. Ήταν σίγουρα αντίποινα γιατί όσους συνέλαβαν που δεν ήταν Ανωγιάτες τους άφησαν να φύγουν.

    *Στα μέρη αυτά το χωριό το λένε «Ανώι» και κατοικείται από «Ανωιάτες».

  50. leonicos said

    Τι μαθαίνει κανείς μ’ ένα κλικ!

    Και στην ηλικία μου [71] επιτελώ κι εγώ τα συζυγικά μου [και όχι μόνο] καθήκοντα
    (προφανώς εννοεί και ‘πέραν αυτών’ δι’ ό φυλαχτείτε!
    Πρόκειται για τον ορμητικότερο Γς που πέρασε από δω.

    Η αποκάλυψη ότι ο γ. Βάτταλος είναι ο σερ-εαΤοβούλΚαΤος… (το κόλπο είναι του ιστολογίου) πολύ με άρεσε. Γιατί θυμάμαι ότι ήμουν ο τελευταίος που του μίλησε καλά (δεννξέρω ούτε να το βρω ούτενα το συνδέσω, αλλάδεν χρειάζεται)

    Έφη ‘Εφη, ωραία μαντινάδα. Ασφαλώς δεν θα την ‘έπαιρνα στραβά.

    ΑΛΛΑ, όταν μου μιλάνε στον πληθυντικό εδώ μέσα, νιώθω να με κρατάνε σε απόσταση. (Όπως νιώθεις καλύτερα βέβαια)

  51. leonicos said

    Ξέχασα να βάλω την καινούργια υπογραφήμου

    τ.τ.σ.

  52. Γς said

    Χανώι και Hanoi.

    Σίγουρα καμιά σχέση με την πρωτεύουσα του Βιετναμ;

  53. Γιάννης Ιατρού said

    48: Τελευτάι ευκαιρία να σοβαρευτούμε Σκύλε!

  54. el sint said

    52

    Πιτσιρικάς όντως είχα μια θολούρα όταν έβλεπα να γράφει Ανόι σε υπότιτλους στην τηλεόραση 🙂

  55. 53

    Μετανοείτε!

  56. Tsakalos said

    Ερίτιμε Βάταλε,
    Έγραψες γαρ την απάντησίν σου ουχί με πολυτονικόν σύστημαν αλλά με μονοτονικόν.

    Ο Ελύτης εδιατηρουσεν σαπωνοποιον εν τη Μυτιλήνη; Εγω γιγνωσκω γαρ μοναχά του Παπουτσάνη εν τη νησω παλαιά. Περαινων γαρ, ποιον εστί το όνομα του σαπωνοποιειου και πού εν τη νήσω;
    Πουθενά δεν ευρίσκεται τέτοια πληροφορία περί Ελύτη σαπωνοποιού!
    Ητον αρχιτσάτσος όπως ελεξατε και πώς επολέμησεν εις τον Αλβανικον μέτωπον; Εξ αποστάσεως;
    Όλοι αρχιτσάτοι δεν ήτον τέκνον μου!
    Ο Ελύτης ην γενναίος πολεμιστής εν τω Μέτωπω όπως και άλλοι.

    Ου βγάζετε τον Ελύτη αρχιτσάτσο, δεν γίνεται τούτο να λεχθεί περί του Ελύτη.

  57. sarant said

    49 Το 1947 δεν είχε ΕΑΜίτες αλλά αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού.
    Το ποίημα πάντως γράφτηκε το 1945

  58. spyridon said

    56.
    Οχι βέβαια, το σαπωνοποιείο ανήκε στον πατέρα του και ήταν στο Ηράκλειο.

    18.
    Δεν χρειάζεται να την κοπανήσει κάποιος για να αισθάνεται άσχημα.
    Τον παππού μου ξέρω ότι τον εδιωξαν από το στρατολογικό γραφείο
    όταν πήγε να καταταγεί. Μόλις είδαν ότι είχε 5 παιδιά.
    Από 4 και πάνω γινόταν ο λογαριασμός πολύ ακριβός σε περίπτωση θανάτου.
    Δεν κατάφερε να το ξεπεράσει ώσπου πέθανε.

  59. Ο Οδυσσέας Ελύτης γεννήθηκε στις 2 Νοεμβρίου του 1911 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Ήταν το τελευταίο από τα έξι παιδιά του Παναγιώτη Αλεπουδέλλη και της Μαρίας Βρανά. Ο πατέρας του καταγόταν από τον συνοικισμό Καλαμιάρης της Παναγιούδας Λέσβου και είχε εγκατασταθεί στην πόλη του Ηρακλείου από το 1895, όταν σε συνεργασία με τον αδελφό του ίδρυσε ένα εργοστάσιο σαπωνοποιίας και πυρηνελαιουργίας. Το παλαιότερο όνομα της οικογένειας Αλεπουδέλλη ήταν Λεμονός, και αργότερα μετασχηματίστηκε σε Αλεπός. Η μητέρα του καταγόταν από τον Παπάδο της Λέσβου[1].

    Το 1914 ο πατέρας του μετέφερε τα εργοστάσιά του στον Πειραιά και η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.»

    πηγη : βικιπαιδεια

    ΥΓ Το εργοστασιο αγορασε ο διευθυντης του και η Αλεπουδέλης Ε.Π.Ε. συνεχιζει να λειτουργει και μετα τον θανατο του (διευθυντη)
    Εδρα δραστηριότητας : Βασιλικών 51 περιοχή Καμίνια , Πειραιάς

  60. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    59.>>η Αλεπουδέλης Ε.Π.Ε. συνεχιζει να λειτουργει
    Ανανέωση Περιβαλλοντικών Όρων για το υφιστάμενο εργοστάσιο Σαπωνοποιϊας /20-4-2011
    file:///C:/Users/User/Downloads/4%CE%91%CE%9337%CE%9B7-%CE%A7.pdf

  61. el sint said

    57

    Σωστά, και ευχαριστώ.

  62. Γιάννης Ιατρού said

    60: ΕΦΗ, όχι αυτό που έχεις στο δίσκο σου, αλλά αυτό https://diavgeia.gov.gr/doc/4%CE%91%CE%9337%CE%9B7-%CE%A7

  63. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    62.Ακριβώς.Ευχαριστώ!Η Σαπωνοποιία Αλεπουδέλη υπάρχει και σήμερα με έδρα τον Πειραιά.Μιλάμε, βέβαια, για μια πολύ πιο έντιμη εποχή όπου τα μεγάλα ονόματα του κλάδου δεν είχαν υποκύψει στα τοξικά πρόσθετα για χάρη του όγκου, της οσμής, της εμφάνισης.

  64. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    22α. Αντιγράφω λοιπόν ως ένσταση στην προπετή άσεβη μικροψυχιά, από το εν νήματι βιβλίο που το κρατώ με συγκίνηση φρέσκο φρέσκο «Ποίηση και πολεμική: μια βιογραφία του Γιώργου Κοτζιούλα» σελ.144-145 : Σε αντίθεση με τους περισσότερους λογοτέχνες της ηλικίας του Κοτζιούλα, όπως ο Ελύτης. ο Βρεττάκος ή ο Εγγονόπουλος, οι οποίοι στρατεύτηκαν στη διάρκεια του πολέμου στην Αλβανία, ο ίδιος δεν κλήθηκε ούτε για βοηθητικός, καθώς «τα πλεμόνια του ήταν σε κακά χάλια και ήταν και κουφός», όπως παρατηρεί η Νάκου. («Οι παραγνωρισμένοι» σελ27 )

  65. sarant said

    Α γεια σου!

  66. Γιάννης Ιατρού said

    64: Τελείως; Στον ΕΛΑΣ πως τα κατάφερε;

  67. sarant said

    66 Βαρήκοος ήταν. Η Νάκου υπερβάλλει. Αλλά στον ΕΛΑΣ δεν πήρε μέρος σε μάχες. Ήταν αποθηκάριος/επιμελητής υλικού ένα φεγγάρι, μετά είχε το θέατρο.

  68. Γιάννης Ιατρού said

    67: αποθηκάριος, ε; Για το τσάι… το καλύτερο είναι του βουνού 🙂

  69. Alexis said

    #4: Α μπράβο, να μαθουμε και τι είναι το έθιμο. Δεν απέχει πάρα πολύ το Ριζοβούνι από την Πλατανούσα.
    Απέχει αρκετά. Καμιά ώρα με αυτοκίνητο. Το Ριζοβούνι είναι πεδινό χωριό της Πρέβεζας στη λεγόμενη Λάκκα Σουλίου. Κοντά στο Θεσπρωτικό. Δεν έχει σχέση με τα χωριά του Ξηροβουνίου και των Τζουμέρκων.
    Τα «λαζαρούδια» πάντως είναι κοινό έθιμο σε μεγάλο τμήμα της Ηπείρου και στην Αιτωλοακαρνανία (τουλάχιστον).

  70. Alexis said

    Το Ανώι (Ανώγειο επίσημα) είναι ορεινό κτηνοτροφικό χωριό του Ν. Πρεβέζης, στα σύνορα με το Ν. Άρτας, χτισμένο σε υψόμετρο 1100 μ. (το ορεινότερο του Νομού).
    Ήταν ξακουστό παλιότερα για τους σκληροτράχηλους κατοίκους του και ορμητήριο ληστών και ζωοκλεφτών. Οι Ανωγιάτες ήταν φόβος και τρόμος για τους νομάδες κτηνοτρόφους (Σαρακατσαναίους και Βλάχους) που μετακινούνταν δύο φορές το χρόνο με τα κοπάδια τους από τα Τζουμέρκα προς τα πεδινά των Νομών Πρέβεζας και Άρτας.

  71. Γιάννης Ιατρού said

    Είτε στη Πρεβεζα είτε στο Ρέθυμνο/Μυλοπόταμο, είτε στα 800μ. είτε στα 1100μ., τ’ όνομα αυτό τό ‘χει …. ΕΦΗΗΗΗ 🙂

  72. Νίκος Κ. said

    Στη Λέσβο είχε Ελαιοτριβείο ο παππούς του Ελύτη από την πλευρά της μητέρας του
    http://vranasmuseum.gr/i-lesvos-tou-eliti/

  73. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    70. Φίλτατοι, Νικοκύρη και συσχολιαστές, συμβαίνουνε καμιά φορά κάτι πράματα-μικρά θάματα. Είχα διακόψει και το βιβλίο και την παρακολούθηση του ιστολογίου και μιλούσα με μια καλή μου φίλη Ηπειρώτισσα που πασίχαρη μου τηλεφώνησε πως της έφεραν,από την περιοχή των Αγνάντων, κουμαρόμελο και έχω λαμβάνειν.Συνεχίσαμε για τις κουμαριές ,της λέω το στίχο του Κοτζιούλα για τα κούμαρα,κι ύστερα μου συγκρίνει τις βλαστερές κουμαριές του χωριού της γιαγιάς της στη Λάκκα Σούλι με εκείνες τις πολύ δενδροειδείς στα ορεινά των Χανίων που πήγε προ καιρού. Ε ο στίχος λέει για κανελή κορμό με φλούδες, άρα στην Πλατανούσα και στην Κρήτη είναι πιο παλιές και μεγάλες οι κουμαριές,γελάμε. Είχε και στην Πεντέλη,αλλά αφανίστηκαν με τη φωτιά, αναστενάξαμε . «Βγάζουν κι ωραίο κουμαροτσίπουρο αλλά πρέπει να πάμε κει πάνω» μου προσθέτει.Το ξέρω κι αυτό από τον Κοτζιούλα, το πίνανε για γιατρικό τότε,ξαναλέω γω.
    Αφού έκλεισα με τη φίλη, επανέρχομαι στο βιβλίο, που ας το πω με τον πιο απλό τρόπο, αλλά είν αλήθεια,είναι πολύ πολύ ωραία δουλειά. Διαβαστερότατο δε. Συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές.
    Στο σημείο της θανής του ποιητή,που έφυγε,πέταξε,πάνω στο φτερό της πέννας του κυριολεκτικά, αφού έγραφε ως τις τελευταίες του μέρες, διαβάζω πως τον αποχαιρετούν οι σύντροφοι της γραφής,του αγώνα,φίλοι,συντοπίτες με το στίχο :
    …Από τα Τζουμέρκα ροβολήσαμε,
    με ρακί από κούμαρο, με μέλι
    και μ΄αγάπης δάκρυα και ραντίσαμε
    το φτωχό σου τάφο στην Πεντέλη.

    71. Ναι, αλλά Ξυλούρηδες δεν έχει αλλού 🙂

  74. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    71. για τ΄ Ανώγεια του Μυλοποτάμου:

    ήρθαν τς Αιγύπτου τα πουλιά για να παραθερίσουν
    στ΄Ανώγεια δεν εβρήκανε τοίχους φωλιές να χτίσουν

  75. Γιάννης Ιατρού said

    74: Με πρόλαβες 🙂 (για τον Luis)

  76. Γιάννης Ιατρού said

    75: LOUIS VUITTON ο Λουδοβίκος βουϊτός 🙂

  77. Γιάννης Ιατρού said

    Ανώγεια από την Μαρίνα Δακανάλη
    Λουλούδια μην ανθίσετε πουλιά μην κελαιδίτε

    Τα Ανώγεια μας εκάψανε και να τα λυπηθείτε…

    Μια Κυριακή ένα πρωί ώρα που λειτουργούσαν,

    ήρθαν στα Ανώγεια Γερμανοί κι αντάρτες εζητούσαν…

    Πρώτα ελεηλάτησαν και αρπάξανε το βιός μας ,

    κι ύστερα βάλαν την φωτιά και κάψαν το χωριό μας..

    Ήρθαν τσι Αιγύπτου τα πουλιά για να παραθερίσουν.

    στ’ Ανώγεια δεν εβρήκανε τοίχους,φωλιές να χτίσουν…

    Ω! Παναγιά μου Ανωγειανή που ‘σουν αυτή την ώρα,

    όταν εβάναν την φωθιά στα ξακουσμένα Ανώγεια…

  78. Γιάννης Ιατρού said

    Ξέχσα τον λίκνο

  79. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    76. Λουδοβίκος, ο γιος της Λουλουδιάς (αλήθεια).
    Έστειλα τους λίκνους σου (σχ.21) για τους Ανωγιάτες που δεν είχα ιδέα για κείνα τα συμβάντα, σε Πρεβεζάνο εκ πατρός, ανηψιό μου, φρέσκο χαζομπαμπά αγοριού, με τη σημείωση «για να διαβάζεις στο παιδί τα σωστά παραμύθια» 🙂

  80. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    78. Στην κατά Λουδοβήκο εκδοχή,(με τη Λιζέτα Καλημέρη-2003) λέει το μοιρολόι:
    Μα το νερό της λησμονιάς θα πιούμε με το γάλα
    να τα ξελησμονήσομε* τα πάθη τα μεγάλα.
    Κι ύστερα ήρθαν τα Ρίχτερ…

    *σ.σ όπου ξελησμονώ,είναι απολησμονώ. Προ μερικών νημάτων συζητούσαμε για λέξεις ,με ενάντιο του φαινομενικού,νοήματος. (Ξελύνω κλπ)

  81. Γς said

    53::
    Στα γόνατα ή στα 4 κι εδώ;

  82. Γς said

    62, 60:
    Λίγο ακόμα και θα μας βγάλει στα φόρα και τα ευαίσυητα προσωπικά της δεδομένα, από το δίσκο της η ΕΦΗ-ΕΦΗ

  83. Γς said

    66:
    Η ηρωική του ψυχή το ξέρει

  84. Γς said

    68:

    Και το τσάι. Για μπούγιο στο πόστιν κι αυτό, Γιαννάκη

  85. Γς said

    71:
    Κατά μήκος, κατά πλάτος και υψομετρικώς …

  86. Γς said

    74, 75: Τον πρόλαβες [;]

  87. Γς said

    76:
    Όταν οι τσάντες [Louis Vuitton] έμπλεξαν με τον Λουδοβίκο των Ανωγείων και τα ηρωικά Ανώγεια [ως μη ώφειλε: = για μπούγιο]

  88. Γς said

    77: Ωραίο!

  89. Γς said

    78: Ξεχασιάρη…

  90. Κι εδώ μερικά για Ρεντζαίους, από πρεβεζανικη σκοπιά.

  91. Γς said

    90:

    Κι εμένα στον αγαπητό φίλο από το ΦΒ [σχολιάζει λι εδώ νομίζω] και αρχικά υποψήφιος δήμαρχος Πρεβέζης και στον Δημόσιο Χώρο του πήγε το μυαλό μου

  92. Earion said

    43: Γιαννουλάτος (Αναστάσιος, αρχιεπίσκοπος Τιράνων και πάσης Αλβανίας).

  93. # 91. 🙂 για το Γς.

  94. Γς said

    92:
    Ναι, έτσι είναι. Μπερδεύτηκα

  95. Γς said

    92:

    Και τον απολαύσαμε εκείνο το βράδυ:

    http://caktos.blogspot.gr/2013/05/blog-post_22.html

  96. Alexis said

    #90: Καλημέρα Γιάννη.
    Πολύ και ωραίο υλικό έχεις ανεβάσει στην ιστοσελίδα σου, είχα καιρό να μπω…

    (Ο Ιωάννης Μ. Ρέντζος ήταν παππούς σου; )

  97. sarant said

    Kαλημέρα από εδώ!

  98. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Η λέξη λαζαρούδια έχει επίσης την έννοια του νέου κι άπειρου, αλλά χρησιμοποιείται μόνο υποτιμητικά από μεγαλύτερους σε ηλικία. Δηλαδή, συχνά θα ακούσεις «βγήκαν τώρα και τα λαζαρούδια να μας πουν τι θα κάνουμε» (πιθανώς επειδή τα λαζαρούδια λένε τα κάλαντα, λέω εγώ) αλλά ποτέ δεν έχει ακουστεί *«δεν έχουμε γνώμη επ’αυτού του ζητήματος, είμαστε λαζαρούδια άλλωστε»… 🙂

  99. Γς said

    96, 91:

    >σχολιάζει κι εδώ νομίζω

    😉

  100. #96. Α… βέβαια Αλέξη. Ευχαριστώ. Κι εσύ στο ιστολόγιό σας έχεις πάντα ενδιαφέροντα.

    #99. Ναι φίλε Γς, μου αρέσει ο Νίκος, και παλιότερα σχολίαζα κάθε μέρα αλλά δέχτηκα επανειλημμένο υβρεολόγιο από τον Kid και αποσύρθηκα.

  101. Ευτυχία said

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: