Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα φρούτα, οι καρποί, τα πωρικά, τα γεμίσια ξανά

Posted by sarant στο 24 Ιουνίου, 2016


Το σημερινό άρθρο είναι επανάληψη ενός παλιότερου, φυσικά ξανακοιταγμένη και αισθητά επαυξημένη αλλά πάντως επανάληψη. Σας έχω προειδοποιήσει κιόλας ότι ολόκληρη τη θερινή περίοδο θα έχουμε αρκετές επαναλήψεις. Τουλάχιστον έρχεται σε ταιριαστή εποχή, μιας και ο Μαϊούνης που τελειώνει είναι η περίοδος της αποθέωσης των οπωρικών, ίσως περισσότερο και από το καθαυτό καλοκαίρι που αρχίζει.

Φυσικά, σήμερα οποιοδήποτε λεξιλογικό άρθρο φαντάζει ανεπίκαιρο αφού κυριαρχεί στην επικαιρότητα ο σεισμός του Μπρέξιτ, που ομολογώ πως δεν τον είχα προβλέψει. Έχουμε πάντως ειδικό άρθρο για να βάζετε εκεί τα σχόλιά σας.

Το ιστολόγιο έχει παρουσιάσει άρθρα αφιερωμένα σχεδόν σε όλα τα φρούτα, όμως σήμερα θα μιλήσουμε για τα φρούτα γενικώς και όχι ειδικά για κάποιο ή κάποια από αυτά.

Και λογικό είναι να ξεκινήσουμε την περιδιάβασή μας από την ίδια τη λέξη, φρούτο. Η λέξη βέβαια δεν είναι αναντάμ μπαμπαντάμ ελληνική, είναι δάνειο από τα ιταλικά, με την αρχή της στο λατινικό fructus, που σημαίνει τον καρπό αλλά και το όφελος, το έσοδο. Η λατινική λέξη πέρασε στις ρωμανικές και στις γερμανικές νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, ενώ από τα ιταλικά πέρασε και στα ελληνικά, αν και διατηρείται σε χρήση και η αυτόχθονη «οπώρα» που χρησιμοποιείται συνήθως σε λόγια σύνθετα, σαν το οπωροπωλείο ή τα οπωροκηπευτικά, αλλά έχει δώσει και τα δημοτικότερα οπωρικά ή και πωρικά.

Η οπώρα, πρέπει να πούμε, αρχικά σήμαινε στον Όμηρο την εποχή από τα τέλη Ιουλίου στα τέλη Σεπτεμβρίου (από εκεί και το φθινόπωρο που ακολουθεί), και στη συνέχεια τους καρπούς εκείνης της εποχής, παναπεί σύκα και σταφύλια κυρίως, και μετά όλους τους καρπούς. Πάντως, οι αρχαίοι για τους καρπούς όλων των δέντρων είχαν και τη λέξη ακρόδρυα, που όμως αργότερα έμεινε να εννοεί μόνο τους καρπούς που έχουν κέλυφος ξυλώδες, δηλαδή λίγο-πολύ τους ξηρούς καρπούς. Βέβαια, στον Πωρικολόγο, ένα βυζαντινό σύντομο λαϊκό σατιρικό έργο που προσωποποιεί όλα τα οπωρικά, βρίσκω να συμμετέχουν και οι ξηροί καρποί στο πανηγύρι, έστω και σαν ξεχωριστή ομάδα, όπως άλλωστε και τα ζαρζαβατικά. Να πω ότι ο Πωρικολόγος, γραμμένος τον 13ο ή τον 14ο αιώνα, δεν περιέχει τη λέξη «φρούτο» επειδή προφανώς δεν είχε ακόμα μπει στη γλώσσα μας.

Πότε όμως μπήκε στην ελληνική γλώσσα η λέξη «φρούτο»; Επειδή τα γλωσσικά ληξιαρχεία της ελληνικής δεν δουλεύουν καλά, θα δυσκολευτούμε να απαντήσουμε. Ο Μπαμπινιώτης δεν τη χρονολογεί στο λεξικό του· ως γνωστόν, χρονολογεί σχεδόν μόνο τις λέξεις που έχει συμπεριλάβει στη Συναγωγή του ο Κουμανούδης. Πάντως, τη λέξη φρούτα δεν τη βρίσκω στο TLG, ούτε και στον Δουκάγγιο (έκδοση 1678), αλλά τη βρίσκω στο Σομαβέρα (έκδοση 1709)· δεν θα τολμήσω βέβαια να συμπεράνω πως η λέξη μπήκε στη γλώσσα μας ανάμεσα στο 1678 και στο 1709 (που θα σήμαινε ότι την έφεραν στον Μοριά οι Βενετοί όταν τον κατέκτησαν το 1687)· εξίσου πιθανό είναι να υπήρχε και να μην την κατέγραψε ο Δουκάγγιος (ή να έψαξα απρόσεχτα εγώ).

Ο Σομαβέρας πάντως την περιλαμβάνει και στο ελληνοϊταλικό και στο ιταλοελληνικό τμήμα του λεξικού του, όπου την ιταλική λέξη la frutta την εξηγεί ως: τα φρούτα, οι καρποί, τα πωρικά, τα γεμίσια. Μ’ άρεσε και το έβαλα τίτλο της ενότητας. Για τους καρπούς και τα πωρικά είπαμε, τα γεμίσια είναι τούρκικο δάνειο (yemiș), το οποίο αν δεν κάνω λάθος  διατηρείται ακόμα στα ποντιακά. Υπάρχει μάλιστα και ο γεμιστσής (ο οπωροπώλης) που δεν πρέπει να τον μπερδεύουμε με τον πολύ πιο γνωστό και ευκολοπρόφερτο γεμιτζή, που είναι ο ναύτης.

Καθώς η λέξη φρούτο έμεινε στα οπωρικά, δεν εκτόπισε τη λέξη καρπός, ούτε από τα μη οπωροφόρα δέντρα, ούτε φυσικά από τις μεταφορικές έννοιές της –ενώ λογουχάρη, στα αγγλικά και στα γαλλικά το fruit χρησιμοποιείται για κάθε λογής καρπούς, και όχι μόνο για φρούτα, αλλά και μεταφορικά λ.χ. για τους καρπούς των προσπαθειών κάποιου. Εμείς δεν θα πούμε ποτέ ότι η προσπάθεια της κυβέρνησης  «απέδωσε φρούτα»!

Οι Γάλλοι μάλιστα τα θαλασσινά τα λένε κατά λέξη «καρπούς της θάλασσας» (fruits de mer), ενώ θυμάμαι πως την πρώτη φορά που είδα το ισπανικό frutos secos (ξηροί καρποί) είχα γελάσει πολύ καθώς θυμήθηκα το δικό μας «έπεσε σέκος» (ίδια ρίζα είναι). Παρεμπιπτόντως, και πριν φύγουμε από τους καρπούς: ο καρπός του χεριού μας είναι απλό ομόγραφο, ετυμολογικά δεν έχει καμιά σχέση με τον καρπό του δέντρου· πάντως και τα δυο είναι πανάρχαιες λέξεις.

Μεταφορικά, η λέξη φρούτο σημαίνει κάτι το καινούργιο που μας ξενίζει και μας προκαλεί δυσάρεστη έκπληξη, όπως π.χ. στη φράση «καινούργιο φρούτο αυτό!» Θα υπέθετε κανείς ότι η έκφραση είναι σχετικά νέα, ίσως σύγχρονη με τις εισαγωγές φρούτων από μακρινές χώρες, κι όμως τη βρίσκουμε στον Μακρυγιάννη, ο οποίος στα Απομνημονεύματά του λέει στον Μαυροκορδάτο: Εσύ, Εκλαμπρότατε, από τον καιρό οπού κόπιασες όλο νέα πράματα ήφερες εις την πατρίδα· διαίρεσιν αναμεταξύ μας δεν είχαμε, φατρίαν μας ήφερες, νέο φρούτο σ’ εμάς τους Έλληνες, παραλυσίαν κι αφανισμόν.

Μια άλλη φράση με το φρούτο, που χρησιμοποιείται συχνά στη δημοσιογραφική γλώσσα, είναι η «θα πέσει σαν ώριμο φρούτο», που λέγεται για μια κυβέρνηση, ένα καθεστώς, που καταρρέει όχι από τις έντονες και πιεστικές προσπάθειες των αντιπάλων του αλλά από τις ίδιες του τις αντιθέσεις και αδυναμίες, όπως πέφτει από το κλαδί του δέντρου το φρούτο όταν έρθει η ώρα του.. Εξού και η «θεωρία του ώριμου φρούτου», που παρακινεί την αντιπολίτευση να κρατήσει χαμηλούς τόνους και να περιμένει. Καμιά φορά η φράση εξειδικεύεται για συγκεκριμένον καρπό, π.χ. σύκο ή αχλάδι, συνήθως όμως λέγεται γενικά.

Όσο για τη λέξη «οπώρα» έχει κι αυτή φρασεολογική παρουσία στη γλώσσα μας, με την έκφραση «συνελήφθη κλέπτων οπώρας» που λέγεται για κάποιον που πιάνεται επ’ αυτοφώρω να κάνει παρανομίες, ιδίως για δημόσιο λειτουργό που παραβαίνει τα καθήκοντά του και γενικότερα για υψηλά ιστάμενο που υπέπεσε σε ανάρμοστο για τη θέση του ατόπημα.  Η φράση προέρχεται από το αστυνομικό δελτίο και η ειρωνεία επιτείνεται τόσο από την καθαρεύουσα γλώσσα όσο και από το ευτελές του αδικήματος. Για παράδειγμα, είχε γραφτεί:  Όταν ένας υπουργός συλλαμβάνεται κλέπτων οπώρας – και όχι μόνο- δεν φέρει καμιά ευθύνη ο πρωθυπουργός που τον διόρισε;

Εδώ να πούμε ότι ακόμα συνηθέστερη φράση όταν κάποιος πιάνεται την ώρα που κάνει τη ματσαράγκα είναι η φράση «πιάστηκε στα πράσα». Βέβαια τα πράσα δεν είναι φρούτο, είναι ζαρζαβατικό, αλλά μια και την αναφέραμε ας πούμε δυο λόγια. Γιατί στα πράσα; Μάλλον επειδή όταν πας να κλέψεις στο περβόλι δεν έχει μέρος να κρυφτείς, οπότε από τη στιγμή που θα σε δει ο μπαχτσεβάνης είναι σίγουρο πως θα σε τσακώσει. Εννοείται ότι η φράση δεν λέγεται μόνο για κλοπή, αλλά και για οτιδήποτε που είναι ή θεωρείται απαγορευμένο, συχνά και για ερωτοδουλειές. Αλλά στα πράσα έχουμε αφιερώσει ειδικό άρθρο.

Η γιαγιά μου (η μυτιληνιά, όχι η αιγινήτισσα), σαν ψώνιζε τα πρώτα κεράσια ή βερίκοκα ή ροδάκινα ή σταφύλια της χρονιάς, μας έλεγε: ελάτε, είναι πρωτοφανήσιμα. Τη λέξη «πρωτοφανήσιμος», λοιπόν, για τα πρώτα φρούτα της χρονιάς, την ξέρω από μωρό παιδί, και μου είναι ιδιαίτερα αγαπητή γιατί τα φρούτα μ’ άρεσαν -και σε ποιο παιδί δεν αρέσουν δηλαδή (ένας αδελφικός φίλος λέει πως η πρώτη του λέξη δεν ήταν «μαμά» ή «μπαμπά» αλλά «φούτα»).

Επειδή λοιπόν έχω γαλουχηθεί με τη λέξη «πρωτοφανήσιμα», πριν από μερικά χρόνια έπαθα ένα μικρό γλωσσοπολιτισμικό σοκ όταν διαπίστωσα πως ούτε τα λεξικά την έχουν, ούτε οι φίλοι μου την ήξεραν. Γκουγκλίζοντας, τότε, είχα βρει ελάχιστες ανευρέσεις, πολλές από αυτές στον Κοραή, και είχα γράψει χαριτολογώντας ότι «μόνο η γιαγιά μου και ο Κοραής» ξέρουν τη λέξη -που πράγματι είναι ιδιωματισμός της Μυτιλήνης και της Χίου, αν και παρόμοιοι τύποι (πρωτοφανούσιμα, πρωτοφανίστικα) υπάρχουν και σε άλλα νησιά του Αιγαίου, στην Κρήτη και στην Κύπρο.

Ποιήματα για επιμέρους φρούτα έχουμε πολλά, υπάρχουν όμως και κάποια ποιήματα που αναφέρονται σε περισσότερα από ένα φρούτα, όπως ένα ποίημα από το Τετράδιο γυμνασμάτων του Γ. Σεφέρη:

Χωρίς χρώμα, χωρίς σώμα
τούτη η αγάπη πού πηγαίνει
σκορπισμένη, μαζεμένη,
σκορπισμένη πάλι-πάλι,
κι όμως σφύζει κι όμως πάλλει
στη δαγκωματιά του μήλου
στη χαραματιά του σύκου
σ’ ένα βυσσινί κεράσι
σε μια ρώγα από ροδίτη
τόση ανάερη Αφροδίτη,
θα διψάσει θα κεράσει
ένα στόμα κι άλλο στόμα
χωρίς χρώμα, χωρίς σώμα.

Τέσσερις καρποί, αλλά ο Σωτήρης Σκίπης, σ’ αυτό το απόσπασμα από τον Απέθαντο, βάζει έξι:

Κι όλα τα φρούτα τα γευτήκαμε
από τα δέντρα τα ορτωμένα
τα βύσσινα και τα κορόμηλα
τα τραγανά και τα ουρμασμένα
Και μάς ξεδίψασαν τα μούσμουλα
σε μεσημέρια και σε βράδια
τα μούρα και τα πετροκέρασα
και τα ξανθά τ’ αχλάδια

Ουρμασμένα ή γουρμασμένα, από το ρήμα (γ)ουρμάζω που θα το αναγνωρίσετε ως μετεξέλιξη του ωριμάζω, είναι τα ώριμα φρούτα. Αν και έγινε ακαδημαϊκός, δεν ήταν ποιητής πρώτης γραμμής ο Σωτήρης Σκίπης, αλλά ταιριάζει να κλείσουμε το άρθρο μας με τους στίχους του.

Advertisements

94 Σχόλια to “Τα φρούτα, οι καρποί, τα πωρικά, τα γεμίσια ξανά”

  1. Stella said

    Τα φρούτα, οι καρποί, τα πωρικά…Ολοι μαζί. Ομπάμα, Συνηθεις οικονομολόγοι, Εργατικό κόμμα, Τσίπρας, Παραδοσιακές εφημερίδες, Βαρουφάκης, Τραπεζίτες, Γιουνγκέρ, Συνδικάτα, Τμήμα της βρετανικής αριστεράς…= Remain και οι πολίτες Brexit. Ελπιδοφόρα και Καλοξεκινημένη μέρα. Αντε και στο επόμενο exit

  2. Κουνελόγατος said

    Ωραία τα φρούτα.
    Είσαι μεγάλο φρούτο, λέγαμε μικροί, αλλά με αυτά που γίνονται σήμερα, δε βλέπω να υπάρχει όρεξη. Κρίμα.

  3. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Το περσινό εμφατικό αλλά ανούσιο όχι της ασήμαντης Ελλάδας και το χτεσινό των Βρεττανών πρέπει νομίζω να ιδωθούν κάτω από το ίδιο πρίσμα. Ο κόσμος δεν αντέχει άλλο αυτό το πράμα! Κρίμα που οι Ελλάδα δεν έχει τη δυνατότητα να τη σκαπουλάρει σαν τους Βρεττανούς…

  4. LandS said

    Μαϊούνης;
    Μαγιούνης.

  5. ΓιώργοςΜ said

    Εμείς δεν θα πούμε ποτέ ότι η προσπάθεια της κυβέρνησης «απέδωσε φρούτα»!

    Έχουν όμως κατά καιρούς οι κυβερνήσεις κάτι φρούτα… μα κάτι φρούτα!!! Και πολλά σαπάκια, τώρα που το σκέφτομαι.

    Καλημέρα!

  6. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Αφιερωμένο από τη Βρεττανία στην ΕΕ 😀

  7. cronopiusa said

    Καλή σας μέρα!

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστω πολύ για τα πρώτα σχόλια!

  9. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καλημέρα!
    Ωραίο και δροσιστικό το σημερινό θέμα και εξαίσια λέξη το «πρωτοφανήσιμα». Πολλές δημώδεις λέξεις, απ’ αυτές που αναζητούσε από τόπο σε τόπο ο Καζαντζάκης, είναι σκέτη ποίηση.
    Κι ένα χαριτωμένο παιδικό ποιηματάκι του Στέλιου Σπεράντσα για το αγαπημένο καρπούζι:
    «Τέτοια γλύκα δεν είν’ άλλη.
    Τι καρπούζι μια φορά!
    Κι είν’ η φέτα του μεγάλη,
    σα μια φέτα του ψαρά.

    Έγια μόλα κι έγια λέσα.
    Πάμε βάρκα στο νησί.
    Έχεις μαύρα ψάρια μέσα
    κι έχεις και γλυκό κρασί. «

  10. spatholouro said

    Να και η εκδοχή του Γ. Ασπρέα για το πιάσιμο στα πράσα:

    Κάποιος φύλαξ αγρού πράσσων, αντελήφθη ένα κλέπτην προσπαθούντα να ξερριζώση πράσσα, τα οποία σημειώσατε υψούνται εις εν μέτρον και τριάντα και σαράντα εκατοστά. Ο πρασσοφύλαξ ώρμησε να τον συλλάβη, ο πονηρός όμως Δαναός, αντί να ταραχθή ή να φύγη, προσεποιήθη ότι πιάνεται από τα πράσσα και ελάμβανε στάσεις ανθρώπου κινδυνεύοντος να πέση. Έπνεε δε δυνατός άνεμος και ο πρασσοκλέπτης προσεποιείτο ότι πιάνεται από τα πράσσα διά να μη…πέση!… Παρά τας δικαιολογίας του ο φύλαξ τον συνέλαβε και ηγέρθη μεγάλη δίκη, κατά την οποίαν ο φύλαξ διεμαρτύρετο και επέμενεν ότι τον έπιασεν εις τα πράσσα! Η ιστορία δεν αναφέρει τι απέγινεν ο πονηρός άρπαξ. Το βέβαιον όμως είνε ότι εις την περίεργον αυτήν και κωμικήν υπόθεσιν και δίκην, οφείλεται η γνωστή παροιμία.
    (Εμπρός 26/3/1907)

  11. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρες !

    Ο πατέρας μου έλεγε μια παροιμία, «Και το σάπιο φρούτο, έχει τον αγοραστή του». (Συνήθως, για να το πω περιφραστικά, για αταίριαστα ζευγάρια από πλευράς σύγκρισης της εξωτερικής εμφάνισης των συνιστώντων αυτά…) 🙂

  12. Το εν λόγω ποίημα του Γιώργου Σεφέρη, νομίζω διαβάζεται μέσα από μια αισθησιακή οπτική, γεύση και αφή του γυναικείου σώματος. Με τα συμβολικά και μεταφορικά τερτίπια του νομπελίστα. Το παραθέτω γιατί μου θυμίζει και παραπέμπει στα γεωπονικά μου χρόνια.. «Χωρίς χρώμα, χωρίς σώμα
    τούτη η αγάπη πού πηγαίνει
    σκορπισμένη, μαζεμένη,
    σκορπισμένη πάλι-πάλι,
    κι όμως σφύζει κι όμως πάλλει
    στη δαγκωματιά του μήλου
    στη χαραματιά του σύκου
    σ’ ένα βυσσινί κεράσι
    σε μια ρώγα από ροδίτη
    τόση ανάερη Αφροδίτη,
    θα διψάσει θα κεράσει
    ένα στόμα κι άλλο στόμα
    χωρίς χρώμα, χωρίς σώμα.»

  13. Πάνος με πεζά said

    Και φυσικά, υπάρχουν πάντα και τα «φρουτάκια», όρος που πέρασε ευρέως στην καθομιλουμένη, αντικαθιστώντας εν μέρει τους «κουλοχέρηδες»…

  14. sarant said

    13 Μπράβο, και φρουτάκιας ο τότε υπουργος (ή βουλευτής) του ΠΑΣΟΚ που πιάστηκε από τον Ζούγκλα να παίζει -και μετά πήγε στο ΛΑΟΣ

    12 Πολύ σωστα!

    10 Δεν ήξερα τη δημοσίευση, μερσί!

  15. spatholouro said

    14/10
    Περικαλώ, ήταν μια χρήσιμη μεν πλην τζάμπα μαγκιά, αφού προέκυψε εντός διλέπτου μέσω της ψηφιακής βιβλιοθήκης της ΕΒΕ…

  16. sarant said

    Θυμήθηκες όμως να βάλεις τα δύο σίγμα

  17. spatholouro said

    Σαράντα χρόνια φούρναρης…έχω κάψει…

  18. ΣΠ said

    Ένα παλιό ρεμπέτικο.

    Ο μανάβης (1927)
    http://www.stixoi.info/stixoi.php?info=Lyrics&act=details&song_id=46386

  19. Γιάννης Κουβάτσος said

    9. Διόρθωση:
    Κι είν’ η φέτα του μεγάλη
    σα μια ΒΆΡΚΑ του ψαρά.

  20. Alekos81 said

    Χαφινγκτον:
    «Τα πέντε κεφάλαια του εκλογικού νόμου αναζητούν 200 βουλευτές»

    Εσείς τι καταλάβατε; Εγώ καταλαβαίνω ότι 200 νοματαιοι ξεχύθηκαν σε βουνά νομικών βιβλιων και τα ξεσκονίζουν για να βρουν αυτά τα 5 κεφάλαια!

  21. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα. Πολὺ νόστιμο τὸ σημερινὸ θέμα. Τὰ πρωτοφανούσιμα τὰ λέγανε καὶ στὰ Θερμιὰ. Ὑπάρχει μάλιστα μιὰ περιοχὴ, τὰ Φλαμπούρια, ποὺ, λόγῳ προσανατολισμοῦ καὶ γεωμορφολογίας, βγάζει τὰ πιὸ πρώιμα καλοκαιρινὰ φροῦτα.

    Ὁ κόσμος εἶν’ ἕνα δεντρὶ κι ἐμεῖς τὸ πωρικό του

    κι ὁ χάρος εἶν’ ὁ τρυγητὴς ποὺ παίρνει τὸν καρπό του

  22. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>οπώρα
    Το πέρασμά σου/Κ. Βάρναλης/Χειμερινοί Κολυμβητές
    …ήρθες εσύ μιαν άγιαν ώρα,
    όραμα θείο και ξαφνικό,
    και γέμισε ήλιο,ανθόν,οπώρα,
    κελαηδισμόν παθητικό
    όλη η καρδιά μας, όλη η χώρα.

  23. spatholouro said

    21
    Δημήτρη help! Μόνο εκεί βρήκα φέτος…είναι καλή η παραλία;

  24. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @18. Σταῦρο νὰ καὶ κάποα στιχάκια ἀπὸ ἕνα μεταγενέστερο:

    Ἡ μπαλάτζα τοῦ μανάβη

    Εἶμαι μαναβάκι φίνο
    τὸ μαυράκι μου τὸ πίνω
    μέσ’ τὶς γειτονιὲς γυρίζω
    μὲ τὸ γάιδαρο τὸ γκρίζο
    καὶ πουλάω τὶς πατάτες,
    τὰ ἀγγούρια, τὶς ντομάτες
    λάχανα καὶ κουνουπίδια
    μπάμιες μπρόκολα κι ἀντίδια

    Οἱ κυράδες σὰν μὲ δοῦνε
    στέκουνται καὶ μοῦ μιλοῦνε
    Ἔλα ‘δῶ καλὲ μανάβη
    ἡ μπαλάτζα σου μ’ ἀνάβει
    σὰ ζυγίζεις καὶ ἡ βέργ’ ἀνασηκώνεται
    ἄλλα μὲ τὸ νοῦ μου βάζω
    τὸ γλυκὸ πού ‘ναι στὸ βάζο
    καὶ μουσκεύει τὸ κορμί μου καὶ ἀναστατώνεται

  25. Γιάννης Κουβάτσος said

    20. Εγώ , απ’ αυτή τη διατύπωση, καταλαβαίνω ότι τα πέντε κεφάλαια του εκλογικού νόμου έχουν βγει στη γύρα και ψάχνουν να βρουν 200 βουλευτές. 😊

  26. Πάνος με πεζά said

    Αλήθεια, Νοικοκύρη, το επίθετο «φρουτώδης» μου φαίνεται σχετικά νεοπαγές, και αποδίδεται σχεδόν αποκλειστικά στη γεύση ενός κρασιού. Ξέρουμε κάτι περισσότερο;

  27. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    21.Όμορφο/χαρμολυπητερό

    Ερωτόκριτος /για το πωρικό του έρωτα
    Α167
    ο ανθός του είν’ θανατερός,
    το πωρικό του βλάφτει,
    αντίς αέρος και δροσάς,
    σαν το καμίνι ανάφτει.
    Α1261
    Φίλος για φίλον είδαμε
    να πέσει ν’ αποθάνει,
    κ’ ετούτα’ναι τα πωρικά,
    οπού η Aγάπη κάνει.
    Ε 715
    (Tούτά’ν’ τσ’ Aγάπης πωρικά,
    τούτά’ν’ του Πόθου οδύνη,
    έτοιας λογής, μ’ έτοιους καημούς
    τσ’ αγαπημένους κρίνει.)

  28. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    23. Ἔχει δυὸ ἀμμουδιὲς ποὺ χωρίζονται ἀπὸ ἕνα μικρὸ κάβο. Πάνω του εἶναι χτισμένη μιὰ ὄμορφη ἐκκλησιὰ, ἡ Παναγιὰ ἡ Φλαμπουριανὴ ποὺ γιορτάζει στὶς 23 Αὐγούστου. Ἔχει ἀρκετὰ ἀρμυρίκια γιὰ σκιὰ, ἀμμώδη βυθὸ, ἐκτὸς ἀπὸ τὰ σημεῖα ποὺ ἐκβάλλουν οὶ ρεματιὲς, καὶ εὐωδιαστὰ κρινάκια τῆς ἄμμου, ὅπου δὲν τὰ τσαλαπατοῦν οἱ κάφροι μὲ τ’ αὐτοκίνητα.
    Πότε θὰ κατέβεις στὸ νησὶ; .

  29. (α) Sarant said: σαν ψώνιζε τα πρώτα κεράσια ή βερίκοκα ή ροδάκινα ή σταφύλια της χρονιάς, μας έλεγε: ελάτε, είναι πρωτοφανήσιμα.

    Και τα τουρφαντά που λέμε εμείς, από πού προκύπτουν; Από το τώρα και το φαίνομαι;

    (β) 11 Πάνος με πεζά said: «Και το σάπιο φρούτο, έχει τον αγοραστή του». (Συνήθως, για να το πω περιφραστικά, για αταίριαστα ζευγάρια από πλευράς σύγκρισης της εξωτερικής εμφάνισης των συνιστώντων αυτά…)

    Μια παραλλαγή που λέγονταν στα Σέρρας ήταν: Βρώμ’κα ψάρια, Καλά παζάρια!

  30. spatholouro said

    28
    Πολύ σε ευχαριστώ!
    (1-20 Αυγούστου)
    Αν γνωρίζεις τον Παναγιώτη τον Βιτάλη (μού γινε και αξιωματούχος ο φίλτατος!), δώσε πολλούς χαιρετισμούς: ήμασταν στο ίδιο θρανίο στο γυμνάσιο στον Πειραιά

  31. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    23, 28. Ἕχει καὶ ταβέρνα. Γιαννοὺλα κι ἐκεῖ ἡ ταβερνιάρισσα.

  32. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    26.>>το επίθετο «φρουτώδης»
    Ναι κυρίως κρασιά αλλά και αρώματα/γαλακτώματα κλπ φρουτώδη,όπως και (τώρα είδα)φρουτώδη λαχανικά:ντομάτα αγγούρι πιπεριά,κολοκύθα,μελιτζάνα https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%81%CE%BF%CF%8D%CF%84%CE%B1

  33. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πρωτοφανίστικο σεβντά εδά ΄χω καμωμένο
    μα δεν κατέχει ν΄αγαπά και μ΄εχει τρεζαμένο

  34. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    30.Τὸν γνωρίζω ἀπὸ μικρὸ παιδὶ καὶ πιθανῶς θὰ τὸν ξαναδῶ πάλι αὐτὲς τὶς μέρες. Στὸ διάστημα 1-20 Αὐγούστου θὰ βρεθῶ πάλι στὸ νησὶ γιὰ καναδυὸ βδομάδες και θὰ χαρῶ πολὺ νὰ συναντηθοῦμε. Ἄν θέλεις νὰ ἐπικοινωνήσουμε ἀπ’ εὐθείας ζήτησε τὸ ἠλεταχυδρομεῖο μου ἀπὸ τὸ Νικοκύρη.

  35. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η Μηλιά
    του Εμμανουήλ Ροΐδη
    ……………………………………………………………………………..
    — Χορέψατε τώρα, πουλιά μου, επρόσταξεν η Μηλιά.
    Είκοσι ζευγάρια καναρίνια άρχισαν τότε να χορεύουν ένα έχτακτο και πρωτοφανίστικο βαλς.
    http://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/roidis_mhlia.html

  36. ΣΠ said

    24
    Καλό, Δημήτρη. 🙂 Δεν το ήξερα.

  37. spatholouro said

    26
    Θαρρώ πως πρόκειται για οργανοληπτικό χαρακτηριστικό, κυρίως σε ό,τι αφορά ελαιόλαδο και κρασί (fruity=φρουτώδες)

    Φρουτώδες :Σύνολο οσφραντικών αισθήσεων χαρακτηριστικών των ελαιολάδων, το οποίο εξαρτάται από την ποικιλία της ελιάς και προέρχεται από υγιείς και φρέσκες ελιές, όπου δεν κυριαρχεί ούτε το άγουρο ούτε το ώριμο φρουτώδες. Γίνεται αντιληπτό απευθείας με την όσφρηση και/ή από την οπισθορινική οδό.

    Άγουρο φρουτώδες: Σύνολο οσφραντικών αισθήσεων χαρακτηριστικών των ελαιολάδων, το οποίο θυμίζει άγουρο φρούτο, εξαρτάται από την ποικιλία της ελιάς και προέρχεται από πράσινες, υγιείς και φρέσκες ελιές. Γίνεται αντιληπτό απευθείας με την όσφρηση και/ή από την οπισθορινική οδό.

    Ώριμο φρουτώδες : Σύνολο οσφραντικών αισθήσεων χαρακτηριστικών των ελαιολάδων, το οποίο θυμίζει ώριμο φρούτο, εξαρτάται από την ποικιλία της ελιάς και προέρχεται από υγιείς και φρέσκες ελιές. Γίνεται αντιληπτό απευθείας με την όσφρηση και/ή από την οπισθορινική οδό.

    (Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2015/1833 της Επιτροπής, της 12ης Οκτωβρίου 2015, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2568/91 σχετικά με τον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών των ελαιολάδων και των πυρηνελαίων καθώς και με τις μεθόδους προσδιορισμού)

  38. ΣΠ said

    Είναι ενδιαφέρον ότι ο καρπός του δέντρου και ο καρπός του χεριού δεν έχουν ετυμολογική σχέση. Πάντα πίστευα ότι η μία λέξη (συγκεκριμένα ο καρπός του χεριού) προήλθε με κάποια διαδικασία από την άλλη.

  39. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    36. Δέν ὑπάρχει στὸ γιουτοῦμπι. Νὰ καὶ τὸ ὑπόλοιπο:

    Ὅλες τὶς ξεπερετάω
    καὶ ποτὲς δὲ σταματάω
    ἴσαμε νὰ ξεπουλὴσω τὴν πραμάτεια μου
    καὶ στὸ σπίτι σὰ γυρνάω
    με τὸ ζόρι περπατάω
    κι ἀπ’ τὴν κούραση σφαλίζουνε τὰ μάτια μου.
    Μὰ σάν πέσω στὸ κρεβάτι
    μόλις πάω νὰ κλείσω μάτι
    ἡ κυρά μου μὲ σκουντάει
    καὶ γλυκὰ μοῦ μουρμουράει.
    Ἔλα πιὸ κοντὰ μανάβη
    ἡ μπαλάτζα σου μ’ ἀνάβει
    σὰ ζυγίζεις καὶ ἡ βέργ’ ἀνασηκώνεται
    κρέμεται καὶ τὸ βαρίδι
    νά ‘μπει ὁ κολιός στὸ ξύδι
    καὶ μουσκεύει τὸ κορμί μου καὶ ἀναστατώνεται.

  40. ΣΠ said

    Υποθέτω ότι τα «καρπώνομαι» και «επικαρπία» προέρχονται από το «καρπός» με την έννοια του κέρδους.

  41. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    35. Κατὰ τὴ γνώμη μου ὁ στόχος τῆς φαρμακερῆς πένας τοῦ Ροΐδη, στὸ διήγημα αὐτὸ, πρέπει νὰ ἧταν κάποιος «ἀγράμματος» ὑπουργὸς παιδείας τῆς ἐποχῆς του, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὴν τελευταία παράγραφο:

    «Ο βασιλιάς, για να τους έχει κοντά της η αγαπημένη του γυναίκα, εζήτησε να τους εύρει καμμιά δημόσια θέσι εις την πρωτεύουσά του. Βλέποντας πόσον ήτο η γριά φρόνιμη, οικονόμα, νοικοκυρά, λιγόφαγη και εις όλα τακτική την έκανεν υπουργίναν επί των οικονομικών. Ο γέρος όμως ήταν πλέον δυσκολοβόλευτος. Δεν ήξευρεν ο άνθρωπος ούτε να γράφει ούτε να διαβάζει. Ο βασιλιάς επονοκεφαλούσε να εύρη πώς ήτο δυνατόν να τον οικονομήσει, όταν έτυχε ν΄ αποθάνει ο επί της δημοσίας εκπαιδεύσεως υπουργός. Μη έχοντας πρόχειρον καμμίαν άλλην, έδωκεν εις τον γέρον την θέσιν του μακαρίτη, και από τότες εγεννήθη και σώζεται ακόμη εις πολλά μέρη η συνήθεια να δίδεται εις τον πλέον αγράμματον το υπουργείον της παιδείας.-»

    Τὸ ὑπόλοιπο τὸ ἔκανε ὡς ἄσκηση ὕφους στὴ δημοτικὴ. Νομίζω πὼς ἀξίζει τὸν κόπο νὰ τὸ ψάξει ὁ Νικοκύρης.

  42. gpoint said

    Τεράστια πλάκα η παρωδία συνέλευσης της ΕΠΟ του Γκιρτζίμη όπου στην έγκριση οικονομικού πολογισμού το όχι απαγορεύεται αν δεν είνι επαρκώς δικιολογημένο με κωδικούς κ.λ.π. υποχρεώνοντας τους αρνητές να πούνε παρών για διαδιδικαστικούς λόγους. Από τις ΠΑΕ ψήφισαν ναι ο ΟΣΦΠ και τα γνωστ΄τσιράκι του Ατρόμητος, Καλλονή, Λεβαδειακός. Κάθε ΠΑΕ μια ψήφος κι η ένωση Φωκίδος π.χ. που εκπροσωπεί τον Φωκικό και τον Αστέρα Ιτέας τρεις, Η αστυνομία περιμένει την λήξη της συνέλευσης για να συλλάβει τον Γκιρτζίκη λόγω μήνυσης. Τελικά μετά από πιέσεις ο Γκιρτζίκης επέτρεψε (!) την παρουσία δημοιογράφων !!

  43. Γιάννης Ιατρού said

    34: Δημήτρη, γίνεσαι ο συνδετικός κρίκος πολλών από ‘δω μέσα με παλιούς τους γνώριμους!
    Ρε, όλοι σας τους θερμιώτες που γνωρίζετε έχετε χάσει; Κι έλεγα ότι είμαι ο μόνος! 🙂 🙂

  44. Γιάννης Κουβάτσος said

    Να θυμηθούμε και τα δύο μεγαλύτερα φρούτα που πέρασαν από τον ελλαδικό αθλητικό χώρο τον τελευταίο χρόνο: τον Στραματσιόνι και τον Σάσα Τζόρτζεβιτς, ο οποίος είχε σε αχρηστία τον Παπαγιάννη, προκειμένου να παίζει ο …παικταράς συμπατριώτης του Κούζμιτς. Κι ο Παπαγιάννης έριξε δυο φάσκελα στο Ελλαδιστάν και πάει να βρει την υγειά του στις ΗΠΑ. Νο 13 στο ντραφτ το λεβεντόπαιδο.

  45. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    26 Παράλειψη του άρθρου που δεν αναφέρει τον φρουτώδη -που είναι αποδοση του γαλλ. fruiteux ή του αγγλ fruity

    29 Κι αλλη παράλειψη του άρθρου. Εσείς κρατάτε το τουρκικό, που έχει γίνει στην υπόλοιπη Ελλάδα τροφαντός κι έχει πάρει και τη σημασία καλοθρεμμένος κτλ.

    41 Να το κοιτάξω.

  46. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Οπωροφόρες λέξεις

  47. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    26/37/45. Α ωραία.Κοίτα να δεις ο φρουτώδης που είχε …ψαχνό.Ευχαριστώ προσωπικά 🙂
    Αντιγράφω από μια διαφήμιση που σου τρέχουν τα σάλια ενώ είναι μόνο να το…λουστείς 🙂
    «…το άρωμα του είναι χτισμένο γύρω από γευστικότατες φρουτώδεις νότες βατόμουρου, φραγκοστάφυλου και φράουλας, σε συνδυασμό με τριαντάφυλλο και αμύγδαλο»

  48. Πάνος με πεζά said

    Φυσικά, στα σχετικά λήμματα μπαίνει και η «Φρουτοπία», του Ευγένιου Τριβιζά και του Νίκου Μαρουλάκη.

  49. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τα φρούτα τα λέγαμε δροσερικά.
    Τα πολύ άγουρα τζάνερα,κορόμηλα κλπ τα λέγαμε ρίγους.»Δεν τρώγεται είναι ρίγος ακόμη». Θα μας έπιανε ρίγος(πυρετός) καταλαβαίναμε ως παιδιά αν τα τρώγαμε πράσινα.

    Παράδεισοι φρούτων:
    Μανάβικο,οπωροπωλείο,φρουτοπωλείο,φρουταγορά, φρουτάδικο, φρουταρία,φρουτότοπος,φρουτογωνιά,μπουτίκ φρούτων βρήκα κι ένα φρουτοπάζαρο. Λαϊκή 🙂
    text hereφρουτερί http://www.slang.gr/lemma/18507-frouteriείναι μάλλον άλλο…φρούτο

    Φρουτοζεύγαρα:Πεπόνια-κάρπουζια,μήλα-αχλάδια, σύκα-σταφύλια, πορτοκάλια-μαντάρινα, βερίκοκα-ροδάκινα

    Τα οπωροφόρα της Αθήνας/βιβλίο του Σωτήρη Δημητρίου και ταινία του πρόσφατα αναληφθέντα Νίκου Παναγιωτόπουλου

  50. Corto said

    Ενδιαφέρουσα η λέξη «κάρπιμος», που βρίσκεται στην Παλαιά Διαθήκη:

    «καὶ εἶπεν ὁ Θεός· βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ᾿ ὁμοιότητα, καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπόν » (Γεν.1,11)

    Παροιμιώδης έκφραση ο απαγορευμένος καρπός, αν και στην Παλαιά Διαθήκη δεν χαρακτηρίζεται ακριβώς έτσι (και βέβαια ούτε ως μήλο αναφέρεται):

    «ἀπὸ καρποῦ τοῦ ξύλου τοῦ παραδείσου φαγούμεθα, 3 ἀπὸ δὲ τοῦ καρποῦ τοῦ ξύλου, ὅ ἐστιν ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου, εἶπεν ὁ Θεός, οὐ φάγεσθε ἀπ᾿ αὐτοῦ, οὐ δὲ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἀποθάνητε» (Γεν.3, 2)

    Αλλά και στην Καινή Διαθήκη η λέξη καρπός είναι σημαντική:

    «Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή, καὶ ὁ πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστι.
    πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αἴρει αὐτό, καὶ πᾶν τὸ καρπὸν φέρον, καθαίρει αὐτό, ἵνα πλείονα καρπὸν φέρῃ.» (Ιωαν. 15, 1-2)

  51. Γς said

    9:

    >
    «Τι καρπούζι μια φορά!
    Κι είν’ η φέτα του μεγάλη,
    σα μια φέτα του ψαρά.»

    Και ήταν Αύγουστος του 1949 [65 χρόνια πίσω!] στην κατασκήνωση του Δήμου Βύρωνα στην Πεντέλη.

  52. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @24, 39. Πολύ πολύ καλό, Δημήτρη! Δεν είμαι σίγουρος αν κατάλαβα καλά: Είναι στίχοι τραγουδιού; Ποιός το έγραψε; Ποιός το τραγουδάει;

  53. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Πέρα από τα φυτολογικά «συνελήφθη κλέπτων οπώρας» και «πιάστηκε στα πράσα», ενίοτε χρησιμοποιείται Νίκο για την επ’ αυτοφόρω σύλληψη -ιδίως του καταχραστή- και το «πιάστηκε με την γίδα στους ώμους».

  54. Γς said

    51, 19:

    >9. Διόρθωση:
    Κι είν’ η φέτα του μεγάλη
    σα μια ΒΆΡΚΑ του ψαρά.

  55. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @53.. επ’ αυτοφώρω, βεβαίως..

  56. Κ. Καραποτόσογλου said

    ουζουφρουττο

    Στη μεσαιωνική ελληνική απαντούν οι λέξεις:«(1) ουζουφρούττο το, Βαρούχ… Το ιταλ usufrutto. Πβ. λ. ουσούσφρουκτος (Lampe, Lex.) και ουσούφρουκτος (Sophocl.) τον 6. αι., καθως και ουζουφρουττουαρία σε έγγρ. του 17. αι…Επικαρπία», «(2) ουζουφρουττουάριος ο· Το ιταλ. usufruttuario. Η λ. στους τύπους και ουσουφρουκτάριος και ουσουφρουκτουάριος τον 6 αι. Επικαρπωτής», «(3) ουζουφρουττουάρω Διαθ. 17. αι. Το ιταλ. usufruttuare… Έχω το δικαίωμα της επικαρπιας» Κριαρά, ΛΜΕΔΓ 14.132.
    Η ιταλική λ. frutto χρονολογείται από το 13ο αιώνα. Battisti-Alessio, DEI.1727.

  57. Τα σέβη μου στην ιντερνετοπαρέα.

    Να θυμηθούμε το εξαίρετο ντοκιμαντέρ του Κουτσιαμπασάκου «Ο Μανάβης» για τον πλανόδιο που τροφοδοτεί με λαχανικά/φρούτα τα χωριά του Αχελώου.

    Και μια άσχετη παρατήρηση: «μανάβη» αποκαλούν οι μικροψαράδες των Κυκλάδων τον μεσάζοντα που αγοράζει τα ψάρια τους για να τα πάει στην ψαραγορά.

  58. Κι αυτό για όσους αναρωτιούνται γιατί ο Τζιπόιντ είναι Μπάογκ. ❤

  59. Γς said

    Tutti Frutti

  60. Γς said

    57:

    >Να θυμηθούμε το εξαίρετο ντοκιμαντέρ του Κουτσιαμπασάκου «Ο Μανάβης»

    Α, και τον δικό μου μανάβη

    [μιας κι έχουμε επαναλήψεις]

  61. Γς said

    59:

    Ετσι. Χωρίς ιδιαίτερο λογο …

  62. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεοτερα!

    56 Απαραίτητη η μνεία, ευχαριστώ πολύ!

    57 Αυτό με τον μανάβη ψαρά δεν το ήξερα. Ούτε το ντοκιμαντέρ. Νάσαι καλά!

  63. nikiplos said

    Ποιός μπορεί να ξεχάσει την τελευταία σκηνή της ταινίας αυτής?

    Αν υπάρχει η 7η τέχνη, αυτή είναι η χαρακτηριστική ταινία της… λίγο πριν τη σκηνή αυτή, υπάρχει και ο ήχος της παραλίας του κοσμου στην ταινία που πεθαίνοντας ο Ντερκ Μπόγκαρτ, βαδίζοντας ταχύτατα στη φθορά ακούγεται η χαρακτηριστική φωνή του πωλητή:
    fragole!
    fragole fresche!

    μαζί με τη μουσική της ταινίας, ήταν χαρακτηριστική η φωνή του μανάβη και τη ταχεία πλέον φθορά του πρωταγωνιστή πριν προετοιμαστεί για την οριστική κάθοδο.

  64. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  65. ΓιώργοςΜ said

    57/62 Νόμιζα πως ήταν τετριμμένο, όταν είναι να ξεχωρίσουμε τον ψαρά που ψαρεύει από τον ψαρά που πουλάει, λέμε «ψαρομανάβη» τον δεύτερο.

  66. 63 Ναι. «Φράουλαι φρέσκαι» άκουγα στα δεκάξι μου, κι αναρωτιόμουν πού βρέθηκε στη Βενετία ο Έλλην μανάβης.

  67. …κι η μουσική της σκηνής, το αντατζιέτο της 5ης του Μάλερ… τι κομμάτι.

  68. BLOG_OTI_NANAI said

    – Μια ασκησούλα για φρούτα και καρπούς από «Τετράδιον Γραμματικής Β΄ Δημοτικού» 1964-65: http://tinyurl.com/zsmgkkn

    – Μια «διασκευή» (όπως λέει το βιβλίο στη σελίδα 261) της Μηλιάς του Ροΐδη υπάρχει στο Αναγνωστικό Ε΄ Δημοτικού του 1929: http://tinyurl.com/hwuwu24

    – Για το αν υπονοεί κάτι η Μηλιά, βρήκα μια αναφορά στη Νέα Εστία, αλλά χωρίς συγκεκριμένο συμπέρασμα: ΕΔΩ. Ίσως αν ερευνηθούν οι υπουργοί στο κοντινό χρονικό διάστημα να βρεθεί κάτι.

  69. Γς said

    67:
    Λέγεται ότι έχει να κάνει με την αγάπη του Μάλερ στην Αλμα

    «Wie ich dich liebe, Du meine Sonne,
    ich kann mit Worten Dir’s nicht sagen.
    Nur meine Sehnsucht kann ich Dir klagen und meine Liebe.»

  70. gpoint said

    Οι ψαράδες παλιά δεν πουλούσαν οι ίδιοι τα ψάρια στις βάρκες τους αλλά έδιναν λίγα σε κάποιουςδικούς τους στάνταρ πελάτες -που ήταν ΤΠΟΧΡΕΩΜΕΝΟΙ να τα πάρουν χωρίς αντιρήσεις και τα υπόλοιπα τα πήγαιναν στο μανάβη κι ο ίδιος σενιάριζε τα εργαλεία του για το επόμενο ψάρεμα Μανάβη λέγανε τόν τσαχπίνη που πούλαγε τα φρέσκα προϊόντα πριν χαλάσουνε σε αντίθεση με τον μπακάλη που δεν ανησυχούσε αν θα του μείνει απούλητα τα φασόλια ή τα σαπούνια. Ετσι τα θυμάμαι από την δεκαετία του 50 στο Γαλαξίδι, δεν λέγανε μανάβη μόνο στις Κυκλάδες αυτόν που πούλαγε τα ψάρια αλλά παντού

  71. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η παροιμία της ημέρας: «βουβάθηκε σαν τ΄Αγιαννιού τον κούκο», τώρα μου το είπε μια φίλη γιαννιώτισσα.

  72. gpoint said

    Και μια ιστορία με αλάτι για τους ξενλυχτηδες

  73. Corto said

    Ο στόλος της United Fruit Company έρχεται. Come, Mister Tally Man, tally me banana

  74. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    72.Με αλάτι,γι΄αυτό ήταν νόστιμη 🙂 .
    Τζη, λέτε στην ορολογία της θάλασσας κάποιους καλούς ψαρότοπους, ψαρομπαξέδες ή λάθος κάνω.

  75. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Παρόλο που έχεις δίκιο, Νίκο, για την διαφορετική ετυμολογική προέλευση του καρπού του χεριού από τον καρπό του δέντρου (ο Πάπυρος έχει μιά πειστικότατη ετυμολογική ανάλυση των δύο λέξεων), σε κάποια όμως φάση φαίνεται πως υπήρξε ένας προβληματισμός για το ενδεχόμενο εννοιολογικής τομής αυτών των λέξεων. Και επειδή ο εν λόγω προβληματισμός ξεκινούσε από μιά σύνθετη λέξη που μου άρεσε ιδιαίτερα απ’ όταν την πρωτοδιάβασα στα νιάτα μου, μεταφέρω τα σχετικά. Το «αγλαόκαρπος» -όπου αναφέρεται σε αρχαία κείμενα- έχει να κάνει φυσικά με τον καρπό τον δέντρων, Σε μιά περίπτωση, όμως, στον 3ο Νεμεονίκη του Πίνδαρου (που γράφηκε για έναν συμπατριώτη σου, τον Αριστοκλείδη τον Αιγινήτη) παραδίδεται ο χαρακτηρισμός «αγλαόκαρπος» για την Θέτιδα, που αποδόθηκε αρχικά ως «αυτή με τους ωραίους καρπούς», πράγμα που έθετε σε αμφισβήτηση την διαφορετικότητα των δύο «καρπών». Αυτή, όμως, η απόδοση φαίνεται πως εξαρχής δεν ικανοποιούσε τους φιλολόγους, κι αυτό απεικονίζεται στο σχετικό ερμήνευμα του Δημητράκου [..αλλά δεν έχομεν όμοιον παράδειγμα συνθέτου εν ώ το καρπός να δηλοί τον καρπόν της χειρός]. Τελικά, διορθώθηκε και υιοθετήθηκε σε κατοπινές εκδόσεις το «αγλαόκολπος», που το μεταφράζει όμορφα ο Λεκατσάς ως «λαμπρόστηθη», και δεν αφήνει καμιά αμφιβολία για την μονοσήμαντη ερμηνεία του «καρπού» στα αρχαιοελληνικά κείμενα…

  76. Λ said

    Δεν πρόλαβα να διαβάσω τα σχόλια. Ήθελα να ρωτήσω αν και εσείς λέτε ότι κάνετε καλό χρόνο όταν ένα φρούτο είναι πρωτοφανούσιμο και το δοκιμάζετε πρώτη φορά σε μια δεδομένη σεζόν

  77. Θύμμαχος Θήτης said

    Και κάποιες εκφράσεις μαναβικής με διάφορα λαχανικά: http://www.slang.gr/lemma/16444-ekfraseis-manabikis

  78. Γς said

    Μανάβης.

    Μιλάμε για τον μανάβη με τη σούστα που έσερνε το άλογο.
    Με τα φρούτα του και τα λαχανικά του.
    Καθημερινή ειρηνική ιππική ή γαϊδουρινή επέλαση στις γειτονιές

    -Ντομάτες, μπάμιες, μελιτζάνες…

    Κι έπαιρνε απ τον μανάβη τις αγκινάρες και τον άνηθο από κάποιο μποστάνι της Αττικής η μαμά και άρχισε να ετοιμάζει το φαγητό της ημέρας.

    Και δάγκωνε τα ξεφλουδισμένα φύλλα της αγκινάρας ο μικρός Γς κι έτρωγε την τρυφερή σάρκα στη βάση τους και μαύριζαν τα δόντια και τα χείλια του.

    Κι άντε να βρεις σήμερα αυτές τις γεύσεις και τα αρώματα.

    Και διαβάζω στην κατεψυγμένη συσκευασία του LIDL:

    GR/CY:
    Αρακάς με αγκινάρες βαθειάς κατάψυξης.
    Αρακάς: Ελλάδα.
    Αγκινάρες: Αίγυπτος.
    Καρότα: Πολωνία.
    Κρεμμύδι: Τουρκία.
    Ανηθος: Βέλγιο.

  79. Alexis said

    Δύο από τους μεγαλύτερους εμπόρους οπωροκηπευτικών είναι ο Χατζησαλάτας και ο Πρωτοφανούσης. 🙂

  80. gpoint said

    # 74

    Δεν το έχω ακούσει.

    τόπο, ξέρα ή πλάκα, έχω ακούσει γιατι συνήθως είναι βραχώδης περιοχή στην άμμο, πάντως ταιριάζει νοηματικά σαν περιβόλι στην έρημο

  81. gpoint said

    # 78

    πιστεύω πως στην Νέα Μάκρη θα βρεις ντόπια ζαρζαβατικά

  82. Γς said

    81:

    Οντως έχει μια καταπληκτική Λαϊκή.

    Αλλά σπάνια πηγαίνω.

    Αλλωστε μόνο δύο άτομα είμαστε. Μια μονογονεϊκή οικογένεια.

    Η μαμά [η κυρά μου] και τ αγοράκι της [η αφεντιά μου]

  83. Πάνος με πεζά said

    @ 78 : Tον πρόλαββα το μανάβη με το κάρο, ακόμα και στην αστική Νέα Σμύρνη, γύρω στο 1976-77…

    Όσο για μας εδώ, μετά τη νέα Μάκρη προς Μαραθώνα, από τον εσωτερικό δρόμο, περνάς από πάμπολλα μποστάνια όπου εκτίθενται οπωροκηπευτικά «της ώρας»… Αλλά και επάνω, στη Λεωφόρο.

    Άλλα χαρακτηριστικά υπαίθρια «πόστα» πώλησης οπωροκηπευτικών είναι η διασταύρωση για Σχινιά, αλλά και εκτός Αθηνών, το κομμάτι έξω από την Τεγέα προς Μανθυρέα, στον επαρχιακό Τρίπολης-Σπάρτης. Και φαντάζομαι, πάμπολλα άλλα μέρη.

  84. sarant said

    77 Ομολογώ πως το 10 δεν το ήξερα (με τον αρακά)

  85. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    76.Καλώς τη. Εμείς αντίστοιχα λέμε τρώγοντας,σα να βλογάμε τον πρώτο καρπό, «λίγωση και γέμωση κι ο κόσμος να γεμίσει». Πήγα να το πω το Πάσχα, με τις φράουλες και χαχάνισαν τα νεαρούδια «από πέρισυ έχεις να φας;»
    77.Κοτζάμ σλαγκ, ξέχασε την (τον) μπάμια. Ο αρακάς υπονοεί και τα μικρά …μπαλάκια.
    -Πατάτα επίσης λέμε την όχι σβέλτη γυναίκα και την κοντοχοντρούλα. –«Μου πάει ζουμί-ντομάτα»,φοβάμαι πολύ (και @έζομαι απ΄την τρομάρα.)
    -Βαρύ πεπόνι ο … κολοκύθας, ο ψευτοσοβαρός.
    -Αγγούρω και ξυλαγγούρω ,μονόχνωτη γυναίκα και ολίγον δύστροπη.(Βλ΄Μακριδάκης Γ. «Αντί Στεφάνου» )

    ψαρομπαξές Τζη, με την έννοια ότι βρίσκεις άφθονο πράμα και ψαρεύεις εύκολα σα να κάνεις συγκομιδή απ΄το περιβόλι,όχι ο βολικός σαν μορφολογία.

  86. Βαγγέλης από τη Χίο said

    Καλημέρα

    Στη Χίο τουλάχιστον στα Καμπόχωρα λέγονται προφαντά και όχι πρωτοφανήσιμα

    Υπάρχουν χιώτικα επώνυμα που συνδέονται με φρούτα και λαχανικά (Από μνήμης)
    Αρακάς, Κουκής, Ρεβύνθης, Ρεβύθης, Κολοκυθιάς, Ντομάτας, Μελιτζάνης
    Σύκος, Καρπουζλής, Ποπονιάς
    από δημητριακά
    Σιταράς
    Ξηροί καρποί
    Αμύγδαλος, Κάστανος,

  87. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    86.>> προφαντά(και για ζαρζαβατικά-τα πρώιμα)
    ΚΩΣΤΗΣ ΜΠΑΣΤΙΑΣ
    Η ΣΥΡΑ
    …Στα ξερά μέρη φύτεψαν συκιές που έχουν γεμίσει όλο το νησί πολλών λογιών σύκα: Τα γλυκομάρωνα, που ξηραίνονται στον ήλιο και ψήνουνται στους φούρνους, τα ξυνομάρωνα, πούναι γλυκά σαν το καθάριο μέλι, οι αμπουρκούνες, σύκα προφαντά και θρεμμένα, τα λουμπάρδικα, μαύρα απόξω και κόκκινα σαν αιμοστάτες από μέσα και στο στόμα ζάχαρη. Και τα άσπρα και τα μαύρα σύκα είναι γλυκά και θρεφτικά. Και οι ελιές δεν απολείπουν από το νησί.
    … Τα προφαντά ζαρζαβατικά της Σύρας γεμίζουν τις ελληνικές αγορές.

  88. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    87.Ξέχασα το λίνκ
    ΚΩΣΤΗΣ ΜΠΑΣΤΙΑΣ
    Η ΣΥΡΑ
    http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/education/urban/item.html?iid=610

  89. Γιάννης Ιατρού said

    Μια κι η συζήτηση συμπεριλαμβάνει μαναβικά …

  90. spatholouro said

    Για βάλε και τον «Μανάβη της γειτονιάς» στο τζου μπόξι…

  91. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα μαναβικά!

  92. Θύμμαχος Θήτης said

    84 Ούτε εγώ το έχω ακούσει με τον αρακά. Και η εξήγηση απ’ τον κατεψυγμένο; ίσως είναι μοντέρνος νατσουλισμός.
    85
    έγινες σοβαρό παιδί μ’ αφεντικού μουσούδα
    βαρύ πεπόνι δηλαδή και με χοντρή τη φλούδα

  93. Λ said

    Λίγωση και γέμωση… Πολύ ωραία φράση. Την ακούω για πρώτη φορά. Αλλά και στα δύο νησιά μας είναι σημαντική η πρώτη φορά που γευόμαστε τα πρωτοφανούσιμα φρούτα και λαχανικά. Χρειάζεται η ιεροτελεστεία

  94. spatholouro said

    Και έκφραση θαρρώ ανάλογη με τα πράσα (προγενέστερη ίσως;):
    «τον έπιασαν στα σύκα» (ΒΟΜΒΑ, 3/7/1849)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: