Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Με το νι και με το σίγμα (Παντελής Μπουκάλας)

Posted by sarant στο 12 Ιανουαρίου, 2017


Στις καθημερινές μας εφημερίδες δεν γράφονται πολύ συχνά επιφυλλίδες για γλωσσικά θέματα οπότε αξίζει να αναδημοσιεύονται οι εξαιρέσεις. Σήμερα θα αναδημοσιεύσω τη χτεσινή επιφυλλίδα του φίλου Παντελή Μπουκάλα στην Καθημερινή, που θίγει δυο-τρία θέματα σχετικά με τη γλώσσα και με τα ενδιαφέροντα του ιστολογίου. Για να μη μου πείτε όμως ότι τεμπελιάζω, προσθέτω κι εγώ κάμποσα δικά μου, προλογικά και επιλογικά, σχετικά και άσχετα με το άρθρο του Παντελή.

Το άρθρο του Μπουκάλα έχει τίτλο «Με το νι και με το σίγμα», επειδή ανάμεσα στα άλλα θέματά του θίγει το πώς γράφτηκε το όνομα της Αλοννήσου στα δελτία ειδήσεων τις περασμένες μέρες, που το νησί των Σποράδων βρέθηκε στην επικαιρότητα εξαιτίας του χιονιά. Με ένα ή δύο νι; Με ένα ή δύο σίγμα;

Ωστόσο, ο Παντελής εδώ κάνει και λογοπαίγνιο, αφού «κλείνει το μάτι» στη γνωστή έκφραση «με το νι και με το σίγμα». Όταν λέμε κάτι «με το νι και με το σίγμα», το λέμε με όλες τις λεπτομέρειες, χωρίς να παραλείψουμε τίποτα. Για παράδειγμα, στη Βέρα του Κεχαΐδη ένας ήρωας λέει: «Θα πάω και θα τα πω στον άντρα της! Όλα! Όλα! Με το νι και με το σίγμα!»

Όπως έχουμε γράψει κι άλλη φορά, η έκφραση πρέπει να γεννήθηκε από τη διαπίστωση της απόστασης ανάμεσα στους τύπους της καθαρεύουσας που διδάσκονταν στα σχολεία, όπως πόλις, πίστις, σχολείον, παιδίον, και στους δημοτικούς τύπους που χρησιμοποιούνταν στον προφορικό λόγο: πόλη, πίστη, σχολείο/σκολειό, παιδί. Οι καθαρεύοντες τύποι θεωρήθηκαν πληρέστεροι αφού είχαν τα τελικά νι και σίγμα που είχαν εκπέσει στους τύπους της καθομιλουμένης (χώρια που το τελικό σίγμα παραλείπεται πριν από τις αντωνυμίες σε κάποιες διαλέκτους, π.χ. ο Νίκο μας, ο πατέρα μου κτλ.) Ταυτόχρονα βέβαια, η παροιμία δείχνει ότι τα τελικά ν και ς θεωρούνταν επίσης λεπτομέρειες, που δεν χάθηκε κι ο κόσμος αν παραλειφθούν και μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις προστίθενται.

Η Αλόννησος γράφεται αρκετές φορές και με ένα νι ενώ επίσης τη βλέπουμε κάποτε και με δύο σίγμα (*Αλόνησσος) κάτι που πρέπει να είναι επίδραση από τη γραφή Alonissos στο λατινικό αλφάβητο (όπου βέβαια το διπλό s χρειάζεται για να μην προφερθεί ζ). Ωστόσο, το ενδιαφέρον είναι ότι η ονομασία Αλόννησος δόθηκε στο νησί το 1838 και ότι κατά πάσα πιθανότητα το νησί δεν ταυτίζεται με την αρχαία Αλόννησο. Πριν από το 1838 το νησί ονομαζόταν Λιαδρόμια ή Λιοδρόμια ή Χιλιοδρόμια. Η Αλόννησος των αρχαίων μπορεί να είναι το (σχεδόν ακατοίκητο) νησί Κυρά Παναγιά που βρίσκεται βορειότερα απ’ τη σημερινήν Αλόννησο, η οποία στην αρχαιότητα λεγόταν Ίκος. Αν ξέρετε κάτι παραπάνω για το θέμα, το βάζετε στα σχόλια -εγώ δίνω τη σκυτάλη στον Παντελή Μπουκάλα.

Με το νι και με το σίγμα

Πώς γράφεται άραγε η Αλόννησος; Ετσι, με δύο νι, όπως διαβάζω ότι έγραφε τη λέξη ο Δημοσθένης, ή Αλόνησος, με ένα νι, όπως την προτιμούσε ο Στράβωνας; Πάντως όχι «Αλλόνησος», με δύο λάμδα, σαν να μετέχει στον σχηματισμό της κάποιος άλλος και όχι το «αλς – αλός», ούτε «Αλόνησσος», με δύο ουρανοκατέβατα σίγμα. Κι όμως. Στη μικρή οθόνη, το νησί των Σποράδων, που ταλανίζεται από τον παγετό, εμφανίστηκε και με τις τέσσερις γραφές, μισές σωστές, μισές λαθεμένες. Τα κανάλια, κρατικά και ιδιωτικά, αυτοσχεδίασαν όσο περισσότερο μπορούσαν. Παραδόξως, στο ωμέγα δεν πόνταρε κανένα.

Δεν χάθηκε ο κόσμος βέβαια. Ούτε η Αλόννησος, όπως ορθογραφείται σήμερα, λ.χ. στις επίσημες ιστοσελίδες της. Απλώς, όπως κάθε φορά που διεκδικεί μερίδιο στην τηλεοπτική επικαιρότητα και η εκτός Αττικής Ελλάδα, συνειδητοποιήσαμε εκ νέου πόσο μεγάλη είναι τελικά η πατρίδα μας. Τόσο που όσοι κρατούν ένα μικρόφωνο στο χέρι ή ένα μολύβι, ή όσοι πατούν πλήκτρα, να μην ξέρουν το γένος, τον τονισμό ή την ορθογραφία όχι λησμονημένων χωριών αλλά πόλεων και κωμοπόλεων, ποταμών, νησιών και βουνών. Να ’ναι καλά η εποχή μας, δηλαδή εμείς όλοι που τη φτιάξαμε, έχει να μας προσφέρει ένα σωρό βοηθήματα, χάρτινα και ηλεκτρονικά. Μόνο την όρεξη να τα αναζητήσουμε δεν μπορεί να μας προσφέρει.

Τα λάθη στα τηλεοπτικά τιτλάκια και στις λεζάντες επί μεταφρασμένων σίριαλ ή ταινιών είναι όλο και πιο πολλά, και όλο και πιο κραυγαλέα, αν είναι ανεκτός εδώ ο υπερθετικός. Αλλοτε τα παίρνουν έγκαιρα είδηση και τα διορθώνουν αμέσως, άλλοτε όχι. Δεν πρόκειται, πάντως, για αναμφισβήτητη απόδειξη γενικευόμενης απαιδευσίας. Απλώς είναι ένας επιπλέον λόγος για να συμπεράνουμε ότι εξαιτίας της μείωσης προσωπικού, που μπορεί να οφείλεται σε γνήσια οικονομικά προβλήματα ή να γίνεται με προσχηματική επίκληση της κρίσης, διορθωτές και επιμελητές, που κάποτε, όχι πολύ παλιά, θεωρούνταν άκρως απαραίτητοι, συναριθμούνται πια στα επαγγέλματα που χάνονται, ή τέλος πάντων περιττεύουν.

Με αφορμή τον χιονιά, μάθαμε επίσης ότι η πρόθεση «υπό» συντάσσεται αποκλειστικά μετά γενικής. Εξ ου και το «υπό του μηδενός», που το ακούσαμε ήδη πολλές φορές. Είναι βέβαιο πως όσοι το λένε θα ’χουν διαβάσει και θα ’χουν ακούσει κατ’ επανάληψη το «υπό όρους», το «υπό περιορισμό» και το «Είκοσι χιλιάδες λεύγες υπό την θάλασσα». Και θα ξέρουν, επίσης, ότι το «υπό τον πρωθυπουργό» έχει άλλη σημασία από το «υπό του πρωθυπουργού». Φαίνεται ωστόσο πως είναι μικρές οι αντιστάσεις τους στη γοητεία της γενικής, που φαντάζει πιο καθωσπρέπει, πιο αρχαιοπρεπής. Γι’ αυτό και πλέον εκφέρονται μετά γενικής –και με το στανιό– ρήματα που συντάσσονται ανέκαθεν με αιτιατική, όπως το «μετέρχομαι», το «αποποιούμαι», το «επιδέχομαι». Πρωτίστως δε το καημένο το «απολαμβάνω» που, λόγω συγχύσεως με το «απολαύω», το σερβίρουμε με γενική. Μόνο «απολαμβάνω της μακαρονάδας μου» δεν έχουμε ακούσει ακόμα.

Και ξαναπαίρνω τη σκυτάλη.

Καταρχάς, να κρατήσουμε αυτό που λέει ο Παντελής, ότι για τα κραυγαλέα λάθη στις εφημερίδες και στους ιστοτόπους φταίει ανάμεσα στα άλλα, αλλά κατά κύριο λόγο, η απουσία επιμελητών και διορθωτών. Αν σκεφτούμε ότι παλιότερα όλες οι εφημερίδες είχαν κέρβερους διορθωτές ενώ σήμερα οι περισσότερες δεν έχουν, πέρα από τον κ. Σπελ Τσέκερ, καταλαβαίνουμε ότι πολλά από τα λάθη που μας κάνουν σήμερα να αγανακτούμε παλιότερα δεν τα βλέπαμε απλώς επειδή τα προλάβαινε ο διορθωτής.

Αντιστάθηκα στον πειρασμό να προσθέσω ένα «Ειρωνικά το λέει ο άνθρωπος» εκεί που ο Παντελής λέει «μάθαμε επίσης ότι η πρόθεση «υπό» συντάσσεται αποκλειστικά μετά γενικής«, ελπίζοντας ότι είναι φανερό. Πράγματι, τώρα με τον χιονιά ακούστηκε πολύ, όχι από τους μετεωρολόγους αλλα από τους δημοσιογράφους που περιστασιακά αναφέρθηκαν στις καιρικές συνθήκες και τις θερμοκρασίες, το «υπό του μηδενός» αντί για το σωστό «υπό το μηδέν», πράγμα που δείχνει, θαρρώ, πόσο ξένη προς το γλωσσικό μας αισθητήριο είναι η καθαρεύουσα. Αφού δεν χρησιμοποιούμε πια το «υπό» ως ποιητικό αίτιο, δεν μας χτυπάει κανένα καμπανάκι η φράση «πέντε υπό του μηδενός». Κάτι παρόμοιο αλλά όχι εντελώς ίδιο συμβαίνει και με τη στερεότυπη φράση «υπέρ το δέον», που πολλοί τη μεταπλάθουν σε «υπέρ του δέοντος», ίσως κατ’ επίδραση της «πέραν του δέοντος» ή ίσως επειδή έχουν συνδέσει τη γενική με τις λόγιες εκφράσεις.

Όσο για τη γενικομανή σύνταξη ρημάτων όπως το επιδέχομαι (που τη συνηθίζει και ο άριστος Κούλης) ή το μετέρχομαι, τα έχουμε πει χίλιες φορές στα σαββατιάτικα μεζεδάκια και θα συνεχίσουμε να τα λέμε…

 

Advertisements

116 Σχόλια to “Με το νι και με το σίγμα (Παντελής Μπουκάλας)”

  1. Την Κνωσ(σ)ό, που είναι και υπερτρισχιλετής, με πόσα σίγμα θα τη γράφουμε τελικά; Και τη Θέρισ(σ)ο;

  2. Θέμης said

    Ξέρει κανείς κάποια άλλη περίπτωση, εκτός από την Πελοπόννησο και την Αλόννησο, όπου το «σ» μετατρέπεται σε «ν» κατά τη σύνθεση;

  3. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1. Με δύο και με ένα, όχι;

    2: Γεια σου Θέμη.. Προκόννησος;

  4. Θέμης said

    Χαίρε, πολυπράγμονα Νικοκύρη.
    Άραγε μόνο το νησί σέρνει το σίγμα;

  5. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    2,3 Με ένα πρόχειρο ψάξιμο στο ΛΚΝ, το «-σν-» απαντά μόνο στο «δυσνόητος» και «προσνήωση» (και σε κάποιες λέξεις ξένης προέλευσης). Αλήθεια, σε τι άλλο μετατρέπεται συνήθως;

  6. Cyrus Monk said

    Καλημέρα κι ἀπὸ δῶ μεριά.
    Ὁ πιὸ ἀσφαλὴς τρόπος, τουλάχιστον στὴν ἐποχὴ τῶν πληκτρολογίων καὶ τῶν ὑπολογιστῶν, νὰ ρίξεις τὸ σφάλμα γραφῆς στὸν δαίμονα τοῦ πληκτρολογίου («ξερωγώ, κόλλησε τὸ ἄτιμο τὸ πλῆκτρο καὶ ἐνεργοποιήθηκε ἡ αὐτόματη ἐπανάληψη!») εἶναι νὰ γράφεις τριπλὸ τὸ σύμφωνο ποὺ δὲν θυμᾶσαι ἂν διπλασιάζεται ἢ ὄχι. Γιὰ παράδειγμα, Ἁλόνννησος. 🙂

  7. Γς said

    Μισσισσιππής.

    Με τα πι και τα σίγμα

  8. Alexis said

    #1: Νομίζω ότι το χωριό των Χανίων είναι το Θέρισο, αλλά δεν παίρνω και όρκο, ας πουν και οι Κρητικοί.

  9. Alexis said

    Καλημέρα δεν είπα…
    Ωραίο το αρθράκι του Μπουκάλα!

  10. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    @ 2 : Με πρόλαβε στην Προκόννησο ο Νοικοκύρης, αλλά είναι και τα Πριγκηπόννησα.

  11. Πάνος με πεζά said

    Ναι, κι εγώ έχω ακούσει για «το κίνημα στο Θέρισο».
    Σχετικά δύσκολη είναι και η κεφαλονίτικη Άσος, θηλυκό και με ένα σίγμα. Και a propos, Κεφαλληνία με δύο λάμδα, Κεφαλονιά με ένα. Αλλά ο Κεφαλονίτης; Τα δύο που έχω γράψει εδώ (κεφαλονίτικη, κεφαλονίτης) ο διορθωτής τα κοκκινίζει, αλλά μου φαίνονται σωστά με το ένα λάμδα…

  12. Πάνος με πεζά said

    Εστίασα αλλού, κι έκανα το λάθος : η Άσσος είναι θηλυκό και γράφεται με δύο σίγμα, κατά τον παλιότερο αρσενικό άσσο, που τώρα γράφεται με ένα.

  13. sarant said

    10 Νομίζω πως τα Πριγκιπόνησα γράφονται με ένα νι. Τα βρίσκω και με δύο βέβαια. Να τα προσαρτήσουμε για να στανταριστεί η ορθογραφία τους. 🙂

  14. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    @8: Tο λέμε πια το Θέρισο, αλλά παλιότερα λεγόταν η Θέρισσος.
    (η επανάσταση της Θερίσσου κλπ …)

  15. spatholouro said

    «Αν σκεφτούμε ότι παλιότερα όλες οι εφημερίδες είχαν κέρβερους διορθωτές ενώ σήμερα οι περισσότερες δεν έχουν»

    Αφού πρώτα ρωτήσω, Νίκο, τι από τα δύο εάν εννοείς (εάν δεν έχουν σήμερα κέρβερους διορθωτές ή εάν απουσιάζουν παντελώς οι διορθωτές), θα έλεγα, μετά λόγου γνώσεως, ότι μου φαίνεται απίθανο να υπάρχει έστω και μία εφημερίδα χωρίς διορθωτή: δεν θα διαβάζαμε καν αυτά για τα οποία διαμαρτυρόμαστε, διότι δεν θα διαβαζόταν η εφημερίδα μπίτι για μπίτι, λόγω της επελάσεως του γνωστού Ισπανού Βριθιλαθόν!

  16. LandS said

    Μια ντουζίνα σχόλια για διπλά σύμφωνα και τον Βαρουφάκη δεν τον θυμήθηκε κανείς.

    Τα γλωσσικά εργαλεία στα αγγλικά έχουν σπελ τσεκ και γκράμαρ τσεκ. Έχει γίνει σε μας καμιά προσπάθεια εκτός από ορθογραφικό έλεγχο να αποκτήσουμε και συντακτικό;

  17. Alexis said

    #12: Υπάρχει και στην Πρέβεζα χωριό Άσσος αλλά είναι αρσενικό, ο Άσσος και γράφεται με δύο σ, νομίζω…
    Οι ντόπιοι το λένε Νάσαρη (θηλυκό: είμαι από τη Νάσαρη), μάλλον αρβανίτικο αυτό, καθότι αρβανιτοχώρι…

  18. LandS said

    15 «παλιότερα όλες οι εφημερίδες είχαν κέρβερους διορθωτές ενώ σήμερα οι περισσότερες δεν έχουν, πέρα από τον κ. Σπελ Τσέκερ»

    Εκτός και αν αναρωτιέσαι αν ο κ. Σπελ Τσέκερ είναι κέρβερος.

  19. LandS said

    Έγραψα μια πρόταση με δυόμιση αν. Χρειάζομαι βοήθεια αυτόματου συντακτικού ελέγχου.

  20. sarant said

    15 Για να το λες μετά λόγου γνώσεως, πάω πάσο. Πάντως στις διαδικτυακές εκδόσεις, τα άρθρα που ανεβαίνουν κατευθείαν στον Ιστό (και δεν πάνε στο έντυπο) δεν φαίνεται να περνάνε από διορθωτή.

  21. spatholouro said

    13/10
    Εφόσον Πέλοπος +νήσος=Πελοπόννησος
    έτσι και Πρίγκηπος+νήσος=Πριγκηπόννησος
    (ίσως όμως ο σχετικός μηχανισμός να περιορίζεται στην αρχαιότητα και να μην καταλαμβάνει το Βυζάντιο…)

  22. Παναγιώτης Κ. said

    Η επανάληψη είναι μητέρα της μαθήσεως.
    Αν διορθώνουμε συχνά αυτά τα λάθη δεν μπορεί παρά στο τέλος να χρησιμοποιούμε το σωστό. Συμφωνώ λοιπόν με το #9.

  23. spatholouro said

    18
    Ότι ο σπελτσεκέρος είναι κέρβερος εις το να αφήνει λάθη δεν αναρωτιέμαι καθόλου, για αυτό τον έχω από χρόνια χαρακτηρίσει «ολιγογράμματο»…

  24. LandS said

    22 Μη το λες, είναι αυτός ο άτιμος ο Μέρφι (ή Μέφρι). Καλύτερα να αγνοείς το λάθος γιατί έχει, το άτιμο, μια έλξη τρομερή.

  25. Παναγιώτης Κ. said

    @15. «Η επέλασις του γνωστού Ισπανού Βριθιλαθόν». Τέλειο; 🙂

  26. ΓιώργοςΜ said

    21 Είναι όμως η Πρίγκηπος/της Πριγκήπου, οπότε ένα ν, σωστά;

  27. Γς said

    13:

    Ωραία ιδέα.

    Μια οριογραμμή που θα μπαίνει από το Αιγαίο στα Δαρδανέλια [θα στενεύει στο Τσανάκκαλε] κι από κει στο Βόσπορο.
    Και πάντα κάτω απ τον εθνικό εναέριο χώρο [FIR Αθηνών]

    https://www.google.gr/maps/@40.369079,27.3023684,9z

  28. Παναγιώτης Κ. said

    @24. Η γοητεία της καθαρεύουσας με…τρομάζει η οποία καθαρεύουσα, παίρνει τη μορφή λόγιας γλώσσας από κάποιους χρήστες.
    Αυτό πάντως το ιστολόγιο και ειδικά ο διαχειριστής του, είναι ένα καλό φροντιστήριο για να σε κάνει προσεκτικό.

  29. spatholouro said

    26
    Όχι. Είναι ο Πρίγκηψ, του Πρίγκηπος

  30. Τηλυκράτης Λεξίμαχος said

    Τα λάθη στα τηλεοπτικά τιτλάκια και στις λεζάντες επί μεταφρασμένων σίριαλ ή ταινιών είναι όλο και πιο πολλά, και όλο και πιο κραυγαλέα, αν είναι ανεκτός εδώ ο υπερθετικός.

    Σίγουρα εδώ είναι υπερθετικός;

  31. ΓιώργοςΜ said

    29 Κι όμως, το κυρίως νησί ονομάζεται Πρίγκηπος: https://www.google.gr/maps/@40.8568121,29.1034152,14z
    Άρα πρόκειται για τα νησιά της Πριγκήπου και όχι για τα νησιά του Πρίγκηπος.

  32. Φωτοτυπάκιας said

    Η Ελαφόνησος (Λακωνίας και Κρήτης) γράφεται επίσημα με ένα νι.

  33. spatholouro said

    Στα μέσα του 6ου αιώνα το νησί υπήρξε ιδιοκτησία του αυτοκράτορα Ιουστίνου Β΄ Κουροπαλάτη, ο οποίος το 569 έκτισε ανάκτορο και μονή κοντά στο λιμάνι, σύμφωνα με τους βυζαντινούς ιστορικούς Γ. Κεδρηνό, Λέων Γραμματικό και Θεοφάνη. Το παλάτι αυτό του Ιουστίνου υπήρξε η αιτία να αποκληθεί το νησί: «Νήσος του Πρίγκηπος»,
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%81%CE%AF%CE%B3%CE%BA%CE%B7%CF%80%CE%BF%CF%82

  34. Γς said

    27:

    >κι από κει στο Βόσπορο

    πήρα φόρα

    στην Προποντίδα, τη θάλασσα του Μαρμαρά

  35. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    25 Ναι, ο Βριθιλαθόν είναι φοβερό εύρημα

    30 Εννοεί ο συγκριτικός, μάλλον. Υπάρχει «πιο κραυγαλέος»; Νομίζω πως μπορούμε να το πούμε.

  36. Σε ποιες διαλέκτους παραλείπεται το τελικό σίγμα πριν από τις αντωνυμίες;

  37. ΚΑΒ said

    Ο Μακριδάκης στο «Αντί σεφάνου» σ. 110-111 γράφει: το αντιμετώπισε η Ερμιόνη, παραδόξως, υπέρ του δέοντος σοβαρά

    αλλά και σε προηγούμενο μυθιστόρημά του, νομίζω, στο «του θεού το μάτι» έχει το ίδιο λάθος. Δεν το σημείωσα, κακώς βέβαια.

  38. http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?12370-%CE%B7-%CE%A0%CE%B5%CE%BB%CE%BF%CF%80%CF%8C%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%BF%CF%82
    http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?4281-%CE%A0%CF%81%CE%AF%CE%B3%CE%BA%CE%B7%CF%80%CE%BF%CF%82

  39. Τσούρης Βασίλειος said

    Ηλίας Λυμπερόπουλος-
    Κώστας Χατζής:

    Με τη σιωπή στην άκρη των ματιών,
    με πήρες και σε πήρα στο ταξίδι,
    στο δρόμο της Αλόννησος, δυο βότσαλα, δυο κύματα,
    δυο κύματα, που σμίξανε στου πέλαγου τα βήματα,
    με τη σιωπή στην άκρη των ματιών.

    Με την καρδιά στην άκρη των χειλιών,
    γνωρίσαμε το δρόμο της ελπίδας,
    στο δρόμο της Αλόννησος, μ’ αγκάλιασες, σ’ αγκάλιασα,
    δυο βότσαλα, δυο κύματα, μια αγάπη ουρανού θάλασσα,
    με την ντροπή στην άκρη των χεριών.

  40. sarant said

    36 «Σε ποιες διαλέκτους παραλείπεται το τελικό σίγμα πριν από τις αντωνυμίες;»

    Ωραίο θέμα για να σχολιάσουν κι άλλοι. Εγώ το έχω ακούσει από κρητικούς -της Δυτικής Κρήτης. Ο Νίκο μας κτλ.

    Το γράφει όμως και ο Κάσσης για τη μανιάτικη διάλεκτο (ο πατέρα μου)

  41. Πάνος με πεζά said

    Δεν είναι από τον (πρώτο) δίσκο «Αναγέννησις-Αλόννησος» αυτό το πανέμορφο ορχηστρικό του Κ.Χατζή, ωστόσο η ωραία του μουσική, με αυτές τις εναλλαγές, ταιριάζει πολύ με τον καιρό αυτής της εβδομάδας (χιόνι-βροχή-σημερινή λιακαδάρα…) Λέγεται «Στις γειτονιές του κόσμου», από τον ομώνυμο δεύτερο προσωπικό του δίσκο, Η πρωτότυπη αυτή έκφραση πρέπει μάλλον ν’ ανήκει στο Γιάννη Ρίτσο.

  42. Πάνος με πεζά said

    Σπάνια και μαγικά τα 5/8…

  43. Τηλυκράτης Λεξίμαχος said

    35
    Πιο πολύ το «όλο και» δίνει την αίσθηση του υπερθετικού (συσσωρευτικά)
    αλλά νομίζω ότι τυπικα, γραμματικά η έκφραση «όλο και πιο πολλά, και όλο και πιο κραυγαλέα» είναι συγκριτικός.

    «Τα λάθη … είναι όλο και πιο πολλά, και όλο και πιο κραυγαλέα, [σε σύγκριση με το παρελθόν, με ο,τι συνέβαινε μέχρι σήμερα].

  44. Απορία: αν η Πρίγκηπος είχε παλάτι του αυτοκράτορα Ιουστίνου Β´, γιατί ονομάστηκε Πρίγκηπος και όχι π.χ. Βασιλικά ή Αυγουσταία;
    Σοβαρότερα τώρα: προφέρονταν άραγε ακόμα διπλά τα νν την εποχή εκείνη, ώστε να έχει νόημα να μιλούμε για αφομοίωση σν>νν; Μήπως έχουμε κανονική σύνθεση, του πρίγκηπα τα νησιά > πριγκηπονήσια, όπως Βατραχονήσι ή πριγκιπόπουλο;
    Νομίζω όμως πως η όλη κουβέντα δείχνει πόσο ανόητη είναι η ιστορική ορθογραφία, όταν γίνεται φετίχ. Μήπως θα έπρεπε να γράφουμε ο πρίγκΗψ / του πρίγκΙπος, κατά την ετυμολογία; Και είναι απλούστευση ή περιπλοκή το να γράφουμε την Κεφαλονιά με ένα λ και την Κεφαλληνία με δύο;

  45. Cyrus Monk said

    Παράλειψη τοῦ τελικοῦ σίγμα ἔχουμε καὶ στὰ διηγήματα τοῦ Γκιὰκ τοῦ Δημοσθένη Παπαμάρκου (ὁ πατέρα μ´ κ.λπ.), ἄρα τὸ φαινόμενο παρατηρεῖται καὶ στὰ ἀρβανιτοχώρια τῆς περιοχῆς.

    Τὰ 5/8 σὰν μέτρο δὲν εἶναι καὶ τόσο σπάνια, τουλάχιστον στὸ ἑλληνικὸ ἔντεχνο. Μαγικὰ ὅμως εἶναι.

  46. Πάνος με πεζά said

    Επίσης αξιοπρόσεκτο το γιατί, όταν μεταφράσαμε τα ιταλικά Appennini ως Απέννινα Όρη, αποφασίσαμε να κόψουμε το ένα πι, αλλά να κρατήσουμε τα δύο ν.
    Ίσως γιατί «κόλλαγαν» με τα δικά μας Ιωάννινα…

  47. Πάνος με πεζά said

    Τα οποία, στην απλοποίηση «Γιάννενα, Γιάννινα» εξακολουθούν να κρατούν τα δύο ν, σε αντίθεση με την Κεφαλονιά…

  48. ΓιώργοςΜ said

    33 Δεν ήξερα την ιστορία στις λεπτομέρειες, ήταν όμως προφανές πως προκύπτει από κάποιον πρίγκηπα. Έχω την εντύπωση όμως πως απαντά «Πρίγκηπος» σε κείμενα, κλινόμενη. Συνεπώς αν η σειρά είναι Πρίγκηπος νήσος>Πριγκηπόννησος, θα πρέπει να γραφτεί με -νν-, ενώ αν είναι Η Νήσος του Πρίγκηπος>Η Νήσος Πρίγκηπος>Πριγκηπόνησος, έχουμε -ν-.
    Δεν μπορώ να αποφανθώ για το σωστό, δεν έχω ούτε τις περγαμηνές ούτε τη γνώση για κάτι τέτοιο, απλώς μου φαίνεται πιο πιθανή η δεύτερη εκδοχή.

  49. sarant said

    45α Σωστά

  50. Πάνος με πεζά said

    Συνεχίζοντας τα μπερδέματα, η χερσόνησος φυσικά γράφεται χωρίς διπλά, αλλά η Χερρόνησος της Σίφνου, λέξη που φαίνεται να προέρχεται από την παράφραση της χερσονήσου, γράφεται όπως βλέπεται, με δύο ρο !

  51. Πάνος με πεζά said

    Όπως βλέπεται, έκανα ένα ορθογραφικό.

  52. Γς said

    40:

    >Το γράφει όμως και ο Κάσσης για τη μανιάτικη διάλεκτο (ο πατέρα μου)

    Ο Γιάννης Μποσταντζόγλου μανιάτης είναι;

    http://www.youweekly.gr/news/sygklonizei-pasignwstos-agapimenos-ellinas-ithpoios/

    Ο Γιάννης Γκιωνάκης;

    http://nekgreekcinema.blogspot.gr/2009/05/blog-post_30.html

    Ο Ανδρέας Γεωργίου;

    http://www.ourlife.gr/permalink/216269.html

    κ.α.

  53. Πάνος με πεζά said

    @ 45 : Αν κάτσω ν’ αραδιάσω 5/8, σίγουρα δε θα πιάσω τα δέκα τραγούδια : Τζαμάικα, Βράδι-πρωί (Μπιθικώτσης με Βουγιουκλάκη), Το φεγγάρι είναι κόκκινο, Ο Παναγιώτης απ’ τη Μάνη, Περιμπανού, Πέτρα-πέτρα χτίσαμε, Πετραδάκι-Πετραδάκι (το έχει το υλικό, φαίνεται…), … ;;;

  54. marulaki said

    @1 Κνωσός με ένα ν. Γράφεται με δύο στις αγγλόφωνες (Knossos), ίδιο πρόβλημα με τον Ανισαρά στη Χερσόνησο (Anissaras), αλλά και με την ίδια τη Χερσόνησο (Hersonissos). Τουλάχιστον έτσι την έγραφε ο Αλεξίου. (καρδούλα)

  55. marulaki said

    χαχα! Μέφρι! με ένα -σ- φυσικα, φαντάζεστε; 🙂

  56. marulaki said

    @8 Τρου, Αλέξις, αλλά έχουμε και οδό Θερίσ(σ)ου στο Ηράκλειο, και η περιοχή λέγεται η Θέρισ(σ)ος.

  57. Πάνος με πεζά said

    @ 53 : Και μια που κλέβω με το Πετραδάκι-Πετραδάκι (5/8 είναι, αλλά ανάποδο από τα υπόλοιπα, έχει στην αρχή τα δύο και μετά τα τρία), ας το αλλάξω με το Ζαβαρακατρανέμια. Που βεβαίως, εκεί στο «ίλεος» στο ρυθμό γίνεται του ίλεου (έχει κάτι μικρές σφήνες από 6/8)…

  58. sarant said

    52 Εγώ έγραψα δυο διαλέκτους που παραλείπουν το τελικό ς. Δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και άλλες

  59. Γς said

    57:

    Να τον ακούτε τον Πάνο, που παίζει και πιάνο, σε πιάνο μπαρ

  60. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μετρ της γραφής ο Παντελής και άξιος ποιητής, συν τοις άλλοις.
    Κέρβερο διορθωτή θυμάμαι τον Μανιάτη καθηγητή Ανδρακάκο, ο οποίος χτένιζε τα χειρόγραφα της Ελένης Βλάχου και διόρθωνε τα πολλά ορθογραφικά της λάθη. Εδώ μπορούμε να μιλάμε για την παλιά καλή εποχή. 😊

  61. Πάνος με πεζά said

    Τώρα όλο και λιγότερο πιάνω, συνήθως παίζω… 🙂

  62. spatholouro said

    Από τα ωραιότερα 5/8 είναι για μένα το σόλο του Τσιτσάνη (μετά το πρώτο λεπτό για όσους βαριούνται τα ταξίμια):

  63. Γς said

    58:

    Κατανοητό.

    Αστειευόμουν.
    Προφανώς lapsi στα λίκνα, η έλλειψη του τελικού σίγμα

    Πάντως πρώτη φορά ακούω το «Ο πατέρα μου»

  64. Πάνος με πεζά said

    Έτσι ματζόρε είναι και το «Η βάρκα μας η Μαριορή» με το Μπιθικώτση, και φυσικά το πιο γνωστό «Δυο παλικάρια απ’ τ’ Αϊβαλί, του Καλδάρα. Άντε, κοντεύουμε στα δέκα…

  65. Γς said

    59, 61:

    >Τώρα όλο και λιγότερο πιάνω, συνήθως παίζω…

    Στο Μπάρι:

    Χάζευε η δικιά μου έναν μακρόστενο, αγγουροειδή κάκτο.
    Και περνάει ένας Ιταλός και της λέει:

    -Πιάνο, πιάνο!

    Κι ήρθε και με ρώτησε.

    -Τι πιάνο, πιάνο μου είπε αυτός; Τι σχέση έχει ο κάκτος με το πιάνο;
    -Σιγά σιγά, σου είπε.
    -Γιατί σιγά σιγά;
    -Γιατί έχει αγκάθια!

    Πότε πήγατε, τελευταία φορά σε πιάνο μπαρ;

  66. spatholouro said

    Sarant: «πόσο ξένη προς το γλωσσικό μας αισθητήριο είναι η καθαρεύουσα»

    Εγώ θα διακινδύνευα τη σκέψη ότι το γλωσσικό μας αισθητήριο (επιχειρούν να) το φορμάρουν σε κάθε εποχή οι επίσημες και άτυπες «κοπτοραπτούδες» αναλόγως με τα εκάστοτε σκοπούμενα… Στον καθένα χρήστη της γλώσσας είναι που εντέλει εναπόκειται να επιλέξει εάν θα φορέσει γλωσσικό κουστουμάκι ετοιματζίδικο ή από τα ίδια τα χεράκια του φκιασμένο –με καιρό και με κόπο.

    Για να θυμηθώ και κάποιες αποστροφές μου πριν από 15 χρόνια σε ένα ρεμπετοφόρουμ:

    Για μένα η γλώσσα, όπως και η ζωή, είναι ποικιλία. Η σύγχρονη νεοελληνική, η κοινή, η πόρνη, δηλαδή, που έχει συνευρεθεί με πολύ κόσμο, για αυτό και πλούτισε, είναι πλούσια, πολύμορφη, ευρύχωρη, και, όταν συμβαίνει να εκφράζομαι γραπτά, αντλώ, κατά δύναμιν, από όλο το κοίτασμα της ελληνικής, η οποία αποτελείται από όλες της τις συνιστώσες, δημώδη και λόγια, και δεν συρρικνώνεται σε μονοκόμματη, «ανόθευτη» και αμιγή δημοτική, απορφανισμένη και ανάπηρη. Έχω επιλέξει να εκφράζομαι με το «σίχαμα» της μικτής παραπλέοντας τα εργαστηριακά μορφώματα καθαρευουσιανισμού και δημοτικισμού, πασχίζοντας για μορφική ποικιλία, ηχορυθμικές και σημασιολογικές αποχρώσεις, ένα κάποιο ύφος εντέλει. Διότι, είτε το θέλουμε είτε όχι, η γλώσσα μας είναι ανεπίστρεπτα και αμετανόητα μικτή (πλήθος τα παραδείγματα). Ο δαίμων των μανιχαϊστικών σχηματοποιήσεων, που μαστίζει πολλούς, θα ήθελε βέβαια τη γλώσσα δίχως αποχρώσεις, χωρίς άντληση από τα κοιτάσματα της διαχρονίας της, χωρίς τις λόγιες καταβολές της που ζουν όμως ακόμα και στο στόμα του λαού, αλλά τι να κάνουμε; Η ζωή, όπως και η γλώσσα, ενέχει ποικιλία, πολυφωνία και ετερότητα, και δεν έρχεται εύκολα να κάτσει σε νάρθηκες μονολιθικών σχημάτων.

  67. gpoint said

    # 11

    Πάνε με πεζά ο κεφαλλλλλονίτης γράφεται με τόσα λάμδα όσα και η τρέλλλλλα του !!!!

  68. gpoint said

    Αλλόνησσος…

    διότι είαι προφανές πως πήρε το όνομά της από έτερον πάπιον !!

  69. gpoint said

    Για τον Γιάννη Ιατρού… να κι ένα που δεν πέθανε όρθιο…

    http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1500124486

  70. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ἐγὼ πάντως δὲ λέω ποτὲ ὑπὸ τὸ μηδέν. Λέω μείον καὶ τὸν ἀριθμό. Ὑπὸ τὸ μηδὲν τὸ θυμᾶμαι ἀμυδρὰ ὅταν πήγαινα δημοτικό…

  71. sarant said

    66 Η αποστροφή αυτή πάντως είναι γραμμένη σε δημοτική.

  72. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    66. Ἀκριβῶς ἔτσι

  73. Γιάννης Ιατρού said

    69: Gpoint
    Α, καλό Γιώργο. Θα γίνει ειδική μνεία στην (προς δημοσίευση) έρευνα περί της εκτιμώμενης ηλικίας των δένδρων, βάσει της εξέλιξης της διαμέτρου του κορμού της Cupressus sempervirens … 🙂 🙂

  74. Cyrus Monk said

    53, 57: Σχετικὰ μὲ τὰ 5/8: Τὸ νέο κῦμα τὸν χρησιμοποίησε σὲ μεγάλο βαθμό (κατὰ μίμηση τοῦ Χατζιδάκι, ποὺ «ἔγραψε» μὲ τὴ Ρυθμολογία του, ὑπόδειγμα γιὰ ὅλα τὰ μέτρα μὲ περιττὸ ἀριθμό). Νὰ θυμηθοῦμε, μεταξὺ ἄλλων, τὸ Χριστινάκι τοῦ Σπανοῦ, τὸ Πές του τὸν καρτερῶ μὲ τὴ Χωματᾶ ἢ τὸ Ἥλιε, ἥλιε ἀρχηγὲ τοῦ Σαββόπουλου.

  75. Η Ρυθμολογία ηχογραφήθηκε το ’71, λίγο αργά για να επηρεάσει το Νέο Κύμα.
    http://www.hadjidakis.gr/diskography/album_details.asp?AlbumID=46

  76. Cyrus Monk said

    75: Ὁ Χατζιδάκις ἐπηρέασε τὸ Ν.Κ., πολὺ σωστά, ὄχι ἡ Ρυθμολογία. Τὸ συγκεκριμένο ἔργο (τὸ ὁποῖο, παρεμπιπτόντως, ἠχογραφήθηκε τότε, ἀλλὰ ἔχει πολὺ περισσότερη ζωή, ὅπως καὶ ὁ Κύκλος τοῦ C.N.S.) τὸ ἀνέφερα ἁπλῶς γιὰ νὰ ὑπογραμμίσω τὴν ἀγάπη τόσο τοῦ Μ.Χ. ὅσο καὶ ὅλου τοῦ Νέου Κὐματος στὰ περιττά μέτρα, ποὺ χρησιμοποιοῦνται καὶ στὸ δημοτικὸ καὶ τὸ λαϊκὸ – ἀπὸ τὰ 7/8 καὶ τὰ 9/8, μέχρι καὶ θρακιώτικους σκοποὺς σὲ 13/8.

  77. Θρασύμαχος said

  78. Γιάννης Κουβάτσος said

    Σωστά όσα γράφει το Σπαθόλουρο για τη γλώσσα, αρκεί να μην ξεπέφτουμε σε ζουραρισμούς και σε φιγουρατζίδικη χρήση ξεχασμένων λέξεων, ολισθήματα που οδηγούν σε κωμικές ακυρολεξίες και δυσχέρεια στη συνεννόηση. Μου αρέσει πολύ ο στίχος του Καβάφη «όθεν φρονώ πως είμαι στα γεμάτα ενδεδειγμένος…» από το «Ας φρόντιζαν», επειδή κατορθώνει και συνταιριάζει αρμονικά λέξεις αρχαϊζουσες, καθαρευουσιάνικες και λαϊκές. Θέλει μαστοριά αυτό το πάντρεμα.

  79. κουτρούφι said

    #50.
    Το «Χερρόνησος» (με δυο «ρ») ήταν τοπωνύμιο στην Αρχαία Θράκη (Υπάρχει και λόγος του Δημοσθένη «Περί των εν Χερρονήσω») .
    Αλλά και τη γνωστή Χερσόνησο της Κρήτης, πρέπει να τη λέγανε στα αρχαία χρόνια Χερρόνησο (πάλι με δυο «ρ»). Η σχετική με την περιοχή Μητρόπολη (της Αρχιεπισκοπής Κρητης) λέγεται, σήμερα, «Πέτρας και Χερρονήσου».

  80. Να και κάτι όμορφο που έφερε η κακοκαιρία!

    Οι νεροποντές στην Κρήτη έφεραν στην επιφάνεια αρχαιολογικό θησαυρό

    http://http://news.in.gr/culture/article/?aid=1500124694

  81. 44, …Απορία: αν η
    Πρίγκηπος
    είχε παλάτι του αυτοκράτορα Ιουστίνου Β´, γιατί
    ονομάστηκε Πρίγκηπος
    και όχι π.χ. Βασιλικά ή Αυγουσταία;…

    Διότι το νησί ήταν (δημόσιος) κήπος πριν
    τον σφετεριστεί ο
    Ιουστίνος
    (Βρε τον…)

    [Τρέχω πριν τις αρπάξω]

  82. 13, …10 … Πριγκιπόνησα … Να τα προσαρτήσουμε για να στανταριστεί η ορθογραφία τους. 🙂 …

    Υπάρχει ήδη και ο θούριος:

    Πρίγκι Πρίγκι Πρίίίίίίγκι
    Πρίγκι Πρίγκι πόνεσα*
    Πρίγκι Πρίγκι Πρίίίίίίγκι
    Πρίίίίί…

    (τετράκις)
    ____________
    * Το γράφω με -ε- προς αποφυγήν
    ηττοπάθειας

  83. …Ωστόσο, το ενδιαφέρον είναι ότι η ονομασία Αλόννησος δόθηκε στο νησί το 1838 και ότι κατά πάσα πιθανότητα το νησί δεν ταυτίζεται με την αρχαία Αλόννησο….

    Ε, τότε δικαιωματικά
    Αλλόνησος!
    🙂

    (Αυτό είναι στο μοτίβο

    The Plays of Shakespeare Were Not Written by
    Shakespeare but by
    Another Man of the Same Name

    Αν και o παραλληλισμός ανάμεσα σε
    Σέξπηρ και Αλόννησο (αποφεύγω εντέχνως την γενική)
    σκοντάφτει στο ρητό

    No man is an island)

  84. και το σχετικόν άζμα https://www.youtube.com/watch?v=sBOyrmdCU3U

    http://www.stixoi.info/stixoi.php?info=Lyrics&act=details&song_id=34754

  85. sarant said

    82 Kέφια έχουμε!

    83 Εντυπωσιάστηκα από την τεκμηρίωση για το σεξπιρικό.

  86. Περαστικος said

    Τελικά το νι και το σίγμα δεν δημιουργούν συνάψεις στον εγκέφαλο; :Ρ

  87. Πέπε said

    @40:
    Α! Κι έλεγα ότι ξαναδιάβαζες τον Παπαμάρκο (Γκιακ), Νίκο. Ο οποίος μάλλον κάτι ηπειρώτικο ιδίωμα χρησιμοποιεί (αν και πρωτίστως οι ήρωές του είναι αρβανιτόφωνοι, αλλά βέβαια τα γράφει …μεθερμηνευμένα στην Ελληνική).

    Από Κρήτη, το ‘χω ακούσει από Ρεθεμνιώτες, αλλά δεν έχω καταλάβει αν ισχύει για κάθε τελικό -ς ή παίζει ρόλο και τι γραμματικό τύπο έχεις. Λένε «τσι δικέ μας μπάντες» (=τα δικά μας μέρη), αλλά δεν έχω ακούσει «ο δικό μου» – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν το λένε. Πιο δυτικά, Χανιά, υπάρχει άλλος ιδιωματισμός, ότι το σίγμα ανάμεσα σε φωνήεν και μ γίνεται ι: ο δικόι μας, ο κόιμοϊ μας! Τώρα, αν επιπλέον κόβουν και το τελικό -ς (=[i]) σε κάποια περιβάλλοντα, δεν το ξέρω.

    Αλλά όλο αυτό είναι τελείως ανεξάρτητο από τους σχηματισμούς τύπου Πελοπόννησος. Στην Πελοπόννησο υποτίθεται ότι, αντί για γνήσια σύνθεση, δηλαδή θέμα πρώτης λέξης (πελοπ-) + συνδετικό φωνήεν (-ο-) + δεύτερη λέξη, έχουμε καταχρηστική σύνθεση, δηλαδή ολόκληρη την πρώτη λέξη στην πτώση που θα απαιτούσε μια περιφραστική διατύπωση (Πέλοπος) + δεύτερη λέξη, Πέλοπος νήσος > *Πελοπόσνησος > με αφομοίωση Πελοπόννησος. (Το ίδιο όπως στο Κωνσταντίνου πόλις > Κωνσταντινούπολις αντί Κωνσταντιν-ό-πολις). Αυτό συμβαίνει σε πολύ συγκεκριμένες, μεμονωμένες και άνευ κανόνος περιπτώσεις, π.χ. δεν υπάρχει καμία ΧΧΧούχωρα ή ΧΧΧόσχωρα.

    Προσωπική μου υπόθεση είναι ότι τα δύο ν σε όλες τις άλλες -ννήσους είναι ορθογραφημένα έτσι εκ των υστέρων, κατ’ αναλογίαν προς την Πελοπόννησο. Αν αυτοί οι σχηματισμοί ήταν γνήσιοι, θα είχαμε και Ελαφούνησος, Βατραχουνήσι, Λαγουνήσι κλπ..

  88. Στην απογραφή που αναφέρονται οι οικισμοί με το επίσημο (καθαρευουσιάνικο ακόμα) όνομά τους βρίσκω «Θέρισον, το».

  89. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Χερρονήσι παραλία και λιμνοθάλασσα στην Κυνουρία
    http://www.discoverkynouria.gr/sites/default/files/styles/blog-preview/public/xeronnisi.jpg?itok=0BjBsdC2

  90. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Στα Χανιά Ο Θέρι(σ)σος

    Στο Ηράκλειο Η Θέρισ(σ)ος, όπως είπε και το Μαρουλάκι.http://iraklioblog.blogspot.gr/2016/01/blog-post_16.html

  91. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Αλόννησος

  92. Καππαδοκης said

    Στην Κρήτη λέγεται επίσης του Νίκο μας είναι το σπίτι Δηλαδή δεν κλίνονται πάντα τα μικρά ονόματα

  93. Λ said

    Τη φράση τη ξέρω με το νι και με το σι.

    Υπάρχει και η Γερόνησος, το ιερό νησι της Αφροδήτης στην Πάφο. Είναι αξιοπερίεργο που ενώ παντού προσθέτουμε σύμφωνα, εδώ πρωτοτυπούμε και πάλι.

    https://www.google.com.cy/webhp?sourceid=chrome-instant&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=%CE%B3%CE%B5%CF%81%CF%8C%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%BF%CF%82%20%CF%80%CE%AC%CF%86%CE%BF%CF%82

    Εμείς έχουμε τον τόπακα άγιο Θέρισσο και ψάχνοντας τώρα είδα ότι το πραγματικό του όνομα ήταν Θύρσος και το λαϊκό του Θέρισσος. Ισως πρέπει να το ψάξω λίγο περισσότερο (παραπάνω, όπως λέμε). το λόκνο αξίζει, δείτε το γιατί περιλαμβάνει και τους αγίους που γιορτάζουν σήμερα μεταξύ των οποίων είναι η Τατιανή, ο Μέρτιος και η Ευθασία.

    http://www.saint.gr/2045/saint.aspx

    Δεν το ήξερα, τώρα το ‘μαθα αλλά υπάρχει και η Ιερισσός με δύο σίγμα στηΧαλκιδική. Σίγουρα θα την ξέρουν οι τυχεράκες που έχουν πρόσβαση στον Άθω.

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%83%CF%8C%CF%82

    Ο Βάσος γίνεται επίσης Vassos στα αγγλικά για να μην καταλήξει Βάζο(ς).

    https://www.google.com.cy/webhp?sourceid=chrome-instant&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%BF%CF%82+%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CF%89%CF%81%CE%B3%CE%B7%CF%82

  94. Λ said

    93. Την αναλογία Θύρσος-Θέρισσος τη βρίσκουμε και στο χέρσο – σιέρισσο στην κυπριακή διάλεκτο.

  95. ΚΩΣΤΑΣ said

    66 @ Spatholouro
    ταυτίζομαι απόλυτα μαζί σου!

    Να προσθέσω και κάτι δικό μου. Απεχθάνομαι την επιτηδευμένη δημοτική από χρήστες που μοναδικόν εις την ζωήν τους σκοπόν έχουν, να δηλώσουν την ιδεολογική και κομματική τους ταυτότητα δια της γλώσσης τους.

  96. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «…
    Γιατί γίναμε διώκτες του «Ν» και του τελικού Σίγμα; Γιατί θέλουμε να φτωχύνουμε τον εγκέφαλο των επόμενων γενεών στη χώρα μας;
    …Γιατί όπως είπε και ο Ελύτης «Κανένας Ηρώδης δεν θα τολμούσε να διατάξει τέτοια γενοκτονία όπως αυτή του τελικού Ν, εκτός κι αν του έλειπε η οπτική του ήχου», …»by anagnostis July 11, 2014 Δεβαζωλίνκ

  97. Λ said

    Υπάρχει και το Πελαγονήσι που δεν είναι άλλο από την Κυρά Παναγιά
    http://alonnisos.net/alonnisos/article/kira_panagia

    …αλλά και το σκέτο Νήσσι (με το νι και με σσι που λέμε), που είναι μια από τις γνωστότερες παραλίες μας
    https://www.google.com.cy/webhp?sourceid=chrome-instant&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=nissi+beach+%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%B1

    Και για καληνύχτα…

  98. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    96 Καλακάνειςκαιδεβάζεις

  99. 96,
    Νιπενθεί;

  100. Νεσταναιος. said

    2. ΘΕΜΙΣ.
    Κανένα «ς» δεν μετατρέπεται σε «ν» κατά την σύνθεση. Η Πελοπόννησος δεν είναι η νήσος του Πέλοπος αλλά είναι η νήσος των Πελόπων
    και η «ων» γίνεται εκ της «ονς» αποβληθέντος του «ς» εκτείνεται το «ο» σε «ω». (το «ς» αποβάλλεται κατά την σύνθεση και το συναντάμε
    ξανά στο τέλος της λέξεος.

  101. Νεσταναιος. said

    Η ευτμολογία έχει πάντοτε τις λύσεις.
    Δεν είναι μόνον η Αλόνησος που γράφεται και με ένα «ν» και με δύο «νν».
    Και οι δύο περιπτώσεις είναι σωστές αλλά κάθε μία έχει την δική της έννοια.

    Έχουμε επίσης την λέξη «θεολογία» με ένα «λ» και την λέξη «Θεολλογία» με δύο «λλ».
    Και εδώ έχουμε δύο περιπτώσεις σωστές και ας μην υπάρχουν στα λεξικά και «ετυμολογικά».
    Μη ξεχνάμε ότι εδώ μιλάμε ελληνικά.

    Η ευτμολογία διαιρεί την λέξη. Αλο – νησος. (μη μου πείτε ότι τώρα δεν καταλαβαίνετε).
    Η ευτμολογία διαιρεί την λέξη Αλον – νησος. (εδώ ίσως να μη καταλαβαίνετε).
    Η ευτμολογία διαιρεί την λέξη θεο – λογία. (εδώ σίγουρα καταλαβαίνεται).
    Η ευτμολογία διαιρεί την λέξη θεον –λογία (θεολλογία). Το «ν» προ του «λ» τρέπεται σε «λ» και εγώ το θεωρώ πολύ κακό για την γλώσσα. (εδώ νομίζετε ότι καταλαβαίνετε).

    Στην πρώτη περίπτωση έχουμε (η νήσος της αλος). (το ληκτικό «σ» αποβάλλεται).
    Στην δεύτερη περίπτωση έχουμε (η νήσος των αλονς). Γενική πληθυντικού. Αποβάλλεται το «σ» και εκτείνεται το «ο» σε «ω» για να έχουμε «αλών».

    Κατά των ίδιο τρόπο έχουμε και την περίπτωση της θεολογίας.
    Ο λόγος περί ενός θεού «θεολογία» και ο λόγος περί πολλών θεών «θεολλογία» εκ του «θεονς».
    Αποβάλλεται το «σ» και εκτείνεται το «ο» σε ω για να έχουμε «θεων».

    Μη ξεχνάτε «εδώ μιλάμε ελληνικά».

  102. Πέπε said

    @93:
    > > Υπάρχει και η Γερόνησος, το ιερό νησι της Αφροδήτης στην Πάφο. Είναι αξιοπερίεργο που ενώ παντού προσθέτουμε σύμφωνα, εδώ πρωτοτυπούμε και πάλι.

    Αλήθεια, Λ, εσείς δε λέτε νησσί; Στα 12νησα (τουλάχιστον σε μερικά) το λένε έτσι, με δύο σίγμα, είτε σκέτο είτε σε σύνθετα (π.χ. η Παλιόνησσος, οικισμός της Καλύμνου).

    Δεν έχω παρατηρήσει αν το κάνουν και με τα τοπωνύμια που δεν είναι δικά τους – φαντάζομαι ναι. Πάντως δε θα με εξέπληττε να προφέρουν, κόντρα στην ορθογραφία, «Αλόνησσος» και «Πελοπόνησσος»: μονό το νι γιατί δεν είναι λέξη της δικής τους προφορικής κληρονομιάς, οπότε τα δύο νι έχουν καθαρά ορθογραφικό χαρακτήρα, και διπλό το σίγμα λόγω της τοπικής προφοράς του νησιού. (Είχα προσέξει κάποτε ότι πρόφεραν το όνομα του παλιότερου πολιτικού «Πολλύδωρας», επειδή προφέρουν το «πολλύς» πάντα με δύο λάμδα, τον δε Οδυσσέα «Οδυσέα» επειδή είναι όνομα από τα βιβλία και από την κοινή, όχι τοπική, γλώσσα. Άρα τα διπλά σύμφωνα δεν εξαρτώνται από την ορθογραφία αλλά από την προφορική κληρονομιά.)

  103. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Βρίσκω και τη Μεγαλόνησο στραβογραμμένη.
    Λ., Κυρίως τη δική σου Μεγαλόνησο 🙂 .
    Μεγανήσι,μικρονήσι,κανένα θέμα 🙂

  104. Πέπε said

    Μερικά ακόμη σχόλια για τα κομμένα τελικά -ς:

    α) Όταν έγραφα το #87 (για τον Παπαμάρκο) δεν είχα διαβάσει το #45.

    β) Στον Παπαμάρκο είδα αρκετά παραδείγματα τύπου «ο πατέρα μου», δε νομίζω όμως να είδα πουθενά «ο πατέρα του». Ίσως λοιπόν το εν λόγω ιδίωμα να κόβει το τελικό -ς μόνο όταν ακολουθεί εγκλιτικό από μ-. Λέω ίσως, και όχι σίγουρα, γιατί φυσικά δε γράφει σε ακραιφνή διάλεκτο, γράφει κατά βάση σε κοινά ελληνικά διανθισμένα επιλεκτικά με ιδιωματισμούς. Και δεν τσέκαρα καθόλου αν υπάρχει και κάποια κανονικότητα σε σχέση με το φωνήεν πριν το -ς (αν γίνεται με ορισμένα φωνήεντα ή με όλα).

    γ) Την ίδια επιφύλαξη κρατάω και για τα ρεθεμνιώτικα (#87).

    δ) Το επίσης κρητικό «του Νίκο» (#92) είναι άλλη περίπτωση: είναι ανεξάρτητο από το τι ακολουθεί (μπορεί να μην ακολουθεί και τίποτε, τέλος πρότασης), σχετικό αντιθέτως με το ότι ο Νίκος είναι κύριο όνομα όπως ορθά παρατηρεί ο Καππαδόκης, αλλά δε σημαίνει ότι είναι άκλιτο. Κλίνεται, αλλά με ιδιωματική κλίση, ο Νίκος / του Νίκο / τον Νίκο / Νίκο. Δηλαδή, αντί να ακολουθεί τα κοινά (μη κύρια) ουσιαστικά σε -ος, ακολουθεί τα εις -ας, -ης κλπ., όπου η κλίση συνίσταται στο να χάνεται το -ς στις άλλες πτώσεις πλην ονομαστικής. Το έχω ακούσει με πολλά ονόματα, δεν είναι κάτι ιδιαίτερο μόνο για τον Νίκο, αλλά και πάλι δεν έχω παρατηρήσει αν επηρεάζει ο τονισμός: κλίνεται όμοια και ο Απόστολος / Αλέξαντρος, και ο Μαθιός, ή μόνο τα παροξύτονα;

    Πάντως να θυμηθούμε ότι και στην κοινή πανελλήνια ελληνική, τα παροξύτονα αρσενικά κύρια ονόματα σε -ος κλίνονται διαφορετικά από όλα τα υπόλοιπα αρσενικά σε -ος (κύρια μη παροξύτονα, μη κύρια, επίθετα, μετοχές κλπ.): κλητική Νίκο, Γιώργο, Μάνο, Θάνο, ακόμη και τα σπάνια όπως Ερρίκο (και το επεκτείνουμε και σε όρους συγγένειας όταν τους χρησιμοποιούμε δίκην ονόματος: θείο, κουμπάρο), αλλά Αλέξανδρε, όπως φίλε, κύριε, μικρέ.

  105. Πέπε said

    @104:
    > > …ακόμη και τα σπάνια όπως Ερρίκο

    Σε στενοσόκακα στη Σαντορίνη άκουσα μια φορά να φωνάζουν: Γουλιέλμο, έλα να φας! (είναι τοπικό όνομα)

  106. sarant said

    104 Ενώ τα παροξύτονα επώνυμα άλλοτε έχουν κλητική σε -ο και άλλοτε σε -ε.

  107. Πέπε said

    @Χερρόνησος:

    Η εναλλαγή ρσ – ρρ είναι κλασική στ’ αρχαία. Άρρην – αρσενικό. Από το θάρσος (θαρσείν χρη), ή μάλλον από έναν αμάρτυρο τύπο που μόνο ο Σμερδαλέος ξέρει να πληκτρολογήσει, βγαίνουν αφενός το θάρρος και αφετέρου το θράσος.

    Αυτή τη στιγμή δε μου ‘ρχεται άλλο παράδειγμα, αλλά υπάρχουν πολλά και γνωστά.

  108. Γιάννης Ιατρού said

    107: Πέπε
    …μόνο ο Σμερδαλέος… 🙂
    …10) Οι Αιολικές διάλεκτοι (Θεσσαλική, Βοιωτική και Λεσβιακή) είναι η άλλη μεγάλη πηγή όρων με «ανώμαλο» /ο/. …………….. Τέλος, τα αιολικά ανθρωπωνύμια Θόρσυς, Θορύσταρτος και Θροσιούστορτος (< *dhr.su-str.tos > Θρασύστρατος) δείχνουν το αναμενόμενο αιολικό επίθετο *dhr.sus > θορσύς/θροσύς/θορρύς (~ θρασύς/θαρσύς και θέρσος > θράσος/θάρσος/θάρρος).

  109. smerdaleos said

    @107,108: Πέπε, Γιάννη

    Χαιρετώ όλη την σαραντάκειο παρέα στην οποία εύχομαι λίγο καθυστερημένα Καλή Χρονιά με Υγεία και ό,τι ποθεί ο καθένας.

    Απ΄ότι κατάλαβα συζητάτε την εξέλιξη των συμπλεγμάτων rs/sr, ns/sn, ms/sm στην Ελληνική.

    Τα πρωτογενή συμπλέγματα, δηλαδή αυτά που κληρονομήθηκαν από την ΠΙΕ, απλοποιήθηκαν κατά την Πρώτη Αναπληρωματική Έκταση της Ελληνικής (ΑΕ1).

    Το δευτερογενές σύμπλεγμα /ns/ που προέκυψε ύστερα από συριστικοποίηση του /t/ πριν από /i,y/ υπέστη την Δεύτερη Αναπληρωματική Έκταση.

    λ.χ. pant-ih2 > pantya > pantsa > πάνσα (διατηρήθηκε σε Θεσσαλία, Κρήτη και στην Αρκαδο-Αργολιδική παραμεθόριο), αλλά αττιοϊωνικό και δωρικό πᾶσα.

    Όσα τέτοια συμπλέγματα για διάφορους λόγους δεν συμμετείχαν στις αναπληρωματικές εκτάσεις, δείχνουν απλά την αφομοίωση Rs>RR.

    Παραδείγματα:

    *dhers-os > θέρσος > μηδενόβαθμο *dhr.s-os (από την έλξη του μηδενόβαθμου υ-ληκτου επιθέτου *dhr.s-us > θρασύς) > θράσος ~ θάρρος.

    *r.s-en- > ἄρρην/ἄρρενες, αλλά αρσενικός

    Πέλοπος νήσος > Πελοπόσνησος > Πελοπόννησος

    IE *sneygwh- = «χιόνι» (λ.χ. σνιφάς > νιφάς, αγγλικό snow, σλαβικό sneg κλπ), αλλά ο Όλυμπος είναι ἀγάννιφος στα ομηρικά έπη:

    *m.g’h2-snigwh-os > ἀγάσνιφος > ἀγάννιφος

    IE *smey(H)- = «χαμογελώ» (λ.χ. αγγλικό smile, σερβοκροατικό και πρότυπο σλαβομακεδονικό smeh = βουλγ. smyah = χαμόγελο) > ελληνικό *σμειδιάω > μειδιάω, αλλά η Αφροδίτη είναι *φιλο-σμειδής > φιλομμειδής στα έπη (σμ > μμ).

    https://smerdaleos.wordpress.com/2013/11/11/%CE%BF%CE%B9-3-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%80%CE%BB%CE%B7%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7/https://smerdaleos.wordpress.com/2013/11/11/%CE%BF%CE%B9-3-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%80%CE%BB%CE%B7%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7-2/

  110. smerdaleos said

    Συμπλήρωμα:

    Πρώτη Αναπληρωματική Έκταση:

    https://smerdaleos.wordpress.com/2013/11/11/%CE%BF%CE%B9-3-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%80%CE%BB%CE%B7%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7/

  111. Λ said

    Ψέματα, αλήθεια, αν προσθέσουμε τα Κουφονήσια, τη Μακρόνησο, το Ποντικονήσι και κάμποσα γαϊδουρονήσια είμαστε κομπλέ γιατί Φιλλανδία το καταντήσαμε, που όλα τα τοπωνύμια καταλήγουν σε saari και järvi (και η δικιά μας Μακρόνησος που δεν ήταν ούτε είναι νησί αλλά μια από τις ωραιότερες παραλίες του κόσμου, ειδικά χωρίς κρεβατάκια).

    103 Μόνο που η μεγαλόνησος συφραστικά-υφολογικά με σκοτώνει ενώ το Μεγανήσι, που πήγα πέρσι και τα άλλα μικρονήσια που επισκέφθηκα παλλιότερα όπως το Τρίκερι, η Περιστέρα, η Κυρά Παναγια, η Ελαφόνησος τση Πελλοπονήσου, το Δεσποτικό, ίσως κι άλλα, όπως η Ρήνια και η Δήλος, μόνο χάρα μου εδώκαν (και στη Χερρόνησο με τη Δύσκολη αξιώθηκα).

    106 και πιο πάνω, Να προσθέσουμε και το Γουίδο στα παροξύτονα ονόματα, μια και τον είχαμε πρώτο φραγκοβασιλιά στο νησί μου.

    102. Όχι, κανονικά νησί λέμε. Το Νήσσι προέκυψε από όνομα ξενοδοχείου.

  112. Λ said

    Να προσθέσω το Αγαθονήσι, το Εγγλεζονήσι (Τουρκία) και φυσικά τα Δωδεκάνησα και τα Εφτάνησα που παραδόξως δεν αναφέρθηκαν ακόμα))

  113. Λ said

    Για παράδειγμα, στη Βέρα του Κεχαΐδη ένας ήρωας λέει: «Θα πάω και θα τα πω στον άντρα της! Όλα! Όλα! Με το νι και με το σίγμα!»

    Αν ο ήρωας στη Βέρα του Κεχαΐδη ήταν Κύπριος θα έλεγε «Θα πάω και θα τα πω στον άντρα της! Όλα! Όλα! Κουκιά καθαρισμένα!»

    Κάτι ανάλογο υπάρχει εδώ
    https://books.google.com.cy/books?id=joRCAAAAYAAJ&q=%CE%BA%CE%BF%CF%85%CE%BA%CE%B9%CE%AC+%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B1&dq=%CE%BA%CE%BF%CF%85%CE%BA%CE%B9%CE%AC+%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B1&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwistLib0r_RAhUEGZoKHRIuDFcQ6AEIFzAA

    ή εδώ επί το κυπριακότερον
    https://books.google.com.cy/books?id=18IMAQAAMAAJ&q=%CE%BA%CE%BF%CF%85%CF%84%CF%83%CE%B9%CE%AC+%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B1&dq=%CE%BA%CE%BF%CF%85%CF%84%CF%83%CE%B9%CE%AC+%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B1&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjw1J6X1b_RAhUOb5oKHQ6JCVcQ6AEIJTAA

    (πάλι θα μου την πείτε για τα πολλά λινκ)

  114. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    99.>>νιπενθεί;
    νιστεύουμε και σιγούμε αφού 🙂

  115. Λ said

    109-110 Ευχαριστούμε, ούτε που είχα φανταστεί ότι το μειδιώ συγγενεύει με το ρωσικό смеяться.

  116. […] Ημερ. Δημοσίευσης:12 January 2017 | 7:46 am Πηγή Συγγραφέας:sarant […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: