Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Από τo κέρατo στo καράτι

Posted by sarant στο 25 Ιανουαρίου, 2017


Το σημερινό άρθρο είναι παρακλάδι του προχτεσινού. Προχτές μιλήσαμε για κέρατα, κυρίως με τη μεταφορική τους σημασία, σήμερα θα δούμε πώς από το κέρατο φτάσαμε στο καράτι, λεξιλογικά εννοώ. Οι λέξεις έχουν βέβαια ηχητική συγγένεια, αλλά οι σημασίες τους φαίνονται να απέχουν πολύ. Πώς μπορούμε να φτάσουμε από το κέρατο στο καράτι;

Θα πάμε μέσω Κερατέας, ή μάλλον μέσω κερατέας. Κερατέα είναι η χαρουπιά, το δέντρο που κάνει τα χαρούπια -κερατέα η έλλοβος το επιστημονικό της όνομα. Στην κλασική αρχαιότητα ονομαζόταν κερωνία, στα ελληνιστικά χρόνια την είπαν και κερατέα -και σήμερα τη λέμε ξυλοκερατιά και ξυλοκέρατα τα χαρούπια, που μοιάζουν πράγματι με κέρατα. Η λέξη χαρουπιά/χαρούπι είναι τουρκοαραβικής προέλευσης, και αντίστοιχες βρίσκουμε σε πολλές γλώσσες της Ευρώπης (π.χ. carob-tree στα αγγλικά). Στην Κύπρο τη λένε και τερατσιά, ενώ υπάρχουν και τα ονόματα κουντουρουδιά και κουτσουπιά. Είναι δέντρο αποκλειστικά μεσογειακό.

800px-garrovesΟ καρπός της χαρουπιάς ή ξυλοκερατιάς, τα χαρούπια ή ξυλοκέρατα, λέγονταν κεράτια στην αρχαιότητα -κερατάκια δηλαδή. Όπως και σήμερα, έτσι και στην αρχαιότητα, μια από τις βασικές χρήσεις αυτού του εξαιρετικά θρεπτικού καρπού ήταν να τον δίνουν ζωοτροφή στα γουρούνια. Οι άνθρωποι δεν τον καταδέχονταν, εκτός όταν έπεφτε πείνα. Στην παραβολή του Ασώτου, ο άσωτος υιός όταν δυστύχησε «επεθύμει γεμίσαι την κοιλίαν αυτού από των κερατίων ών ήσθιον οι χοίροι, και ουδείς εδίδου αυτώ»

Αν ανοίξετε έναν λοβό χαρουπιού, θα βρείτε μέσα τα σπόρια. Τα σπόρια αυτά ονομάστηκαν επίσης κεράτια στην αρχαιότητα.

Τα κεράτια έχουν βάρος γύρω στα 0,2 γραμμάρια. Είχαν το κατάλληλο μέγεθος για να χρησιμοποιηθούν για σταθμά στις ζυγαριές των αργυραμοιβών της ελληνιστικής εποχής, για να ζυγίζουν πολύτιμα μέταλλα. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, σε αυτό συντέλεσε επίσης το γεγονός ότι όλοι οι σπόροι χαρουπιού έχουν το ίδιο περίπου βάρος, χωρίς μεγάλες διακυμάνσεις.

Έτσι, άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα κουκούτσια (τα κεράτια) ως μέτρο βάρους και σύντομα επινοήθηκε μονάδα βάρους με το όνομα κεράτιον που αντιστοιχούσε στο 1/3 του οβολού. Αργότερα…

Αλλά αντιγράφω το σχόλιο που έκανε προχτές ένας φίλος στο Facebook, σχόλιο που με παρακίνησε να γράψω το σημερινό άρθρο:

Στη βυζαντινή νομισματοκοπία, το κεράτιον ήταν μονάδα βάρους ευγενών μετάλλων ισοδύναμη με το 1/1728 της ρωμαϊκής λίτρας, ήτοι 0,189 ή 0,186 του γραμμαρίου, και, πρακτικότερα ακόμα, ίση με το 1/24 του χρυσού βυζαντινού νομίσματος που λεγόταν aureum solidum, ή solidus. Ασφαλώς η περιεκτικότητα του solidus σε χρυσό διακυμάνθηκε πολλές φορές μέσα στους αιώνες, όμως ένας solidus του Μεγάλου Κωνσταντίνου είχε βάρος σε χρυσό ίσο με το 1/72 της ρωμαϊκής λίτρας, ήτοι 24 κεράτια χρυσού.

Ο solidus, συμπαγής κατά λέξη, αξίζει ξεχωριστό άρθρο, αν και έχουμε ήδη αναφέρει σε παλιότερα άρθρα ότι από αυτόν προέκυψαν λέξεις όπως τα σολδία ή τα sous, τα λεφτά στη γαλλική καθομιλουμένη (και τα σούεν της λουξεμβουργιανής). Ας μείνουμε στα κεράτια προς το παρόν.

Η βυζαντινή λέξη, το κεράτιον, περνάει στα αραβικά ως qirat, δηλώνοντας πάλι μονάδα βάρους ίση με το 1/24 του dinar, του δηναρίου -ίδιο ποσοστό σε άλλο χρυσό νόμισμα.

Το ταξίδι από τα ανατολικά συνεχίζεται στα δυτικά. Η αραβική λέξη περνάει στα μεσαιωνικά λατινικά, ως caratus, μεταξύ άλλων και σε συγγράμματα αλχημιστών, και από εκεί σε παλιά ιταλικά ως carato, με τη σημασία της μονάδας μέτρησης του τίτλου (της καθαρότητας) του χρυσού -απ’ όπου η λέξη γίνεται διεθνής και επιστρέφει ως αντιδάνειο και στα ελληνικά, ως καράτι (ίσως από τον πληθυντικό της ιταλικής λέξης, carati).

O 100% χρυσός έχει 24 καράτια, παραπάνω δεν πάει, αν και μια κομεντί που είχε παιχτεί στο θέατρο όταν ήμουν πιτσιρίκος λεγόταν Σαράντα καράτια, -υπαινιγμός στην ηλικία της γοητευτικής πρωταγωνίστριας.

Όταν λέμε ότι ένα κόσμημα είναι 18 καρατίων, αυτό σημαίνει ότι το κράμα έχει 18 μέρη χρυσού και 6 μέρη άλλου μετάλλου -άρα 75% περιεκτικότητα. Ο τύπος είναι Κ = MG/MT * 24, όπου MG η μάζα σε χρυσό και MT η συνολική μαζα.

Ωστόσο, να προσέξουμε ότι προκειμένου για τα διαμάντια υπάρχει άλλο καράτι, που είναι απλώς ίσο με 0,2 γραμμάρια (200 μιλιγκράμ). Εδώ προφανώς δεν έχουμε όριο, μπορεί κάλλιστα να υπάρχει διαμάντι 100 καρατίων. Στα αγγλικά, το καράτι του χρυσού (με μάξιμουμ το 24) γράφεται karat για να μην υπάρχει σύγχυση.

Κι έτσι φτάσαμε από τα χαρούπια στα καράτια.

Αν μας διαβάζουν από τα λεξικά Μπαμπινιώτη, ας διορθώσουν το λήμμα «καράτι» στο Ετυμολογικό τους λεξικό, διότι ενώ δίνουν την ετυμολογική αλυσίδα του αντιδανείου (κεράτιον -> qirat -> carato -> καράτι) παραλείπουν να σημειώσουν ότι κεράτιον ήταν το χαρούπι και ο σπόρος του χαρουπιού και μένουν στο ότι κεράτιον ήταν το υποκοριστικό της λ. κέρας.

Σύμφωνα με μια παράδοση, οι ακρίδες τις οποίες έτρωγε ο Αγ. Ιωάννης ο Πρόδρομος στην έρημο δεν ήταν έντομα αλλά χαρούπια. Εξαιτίας αυτής της παράδοσης, η χαρουπιά ονομάζεται σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες αρτοφόρο δέντρο του Αγίου Ιωάννη, π.χ. στα αγγλικά St-John’s bread(-tree). Σε καιρούς πείνας, όπως είπαμε, έθρεψε κόσμο, όπως έγινε στην Κατοχή, διότι έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε σάκχαρα.

Εξαιτίας αυτής της μεγάλης περιεκτικότητας, από τα χαρούπια βγαίνει ένα σιρόπι, το χαρουπόμελο, αλλά και οινοπνευματώδη ποτά και άλλα προϊόντα, όπως βλέπουμε εδώ σε κυπριακή ιστοσελίδα. Και στη Μάλτα που είχα πάει πριν από λίγους μήνες είδα να πουλάνε διάφορα προϊόντα από χαρούπια, αγόρασα μάλιστα ένα λικέρ (Harruba, αυτό εδώ ακριβώς) που όμως δεν λέει και πολλά.

Τελειώσαμε με τα χαρούπια, όχι όμως και με τα καράτια, τα οποία έδωσαν στην ελληνική και άλλη μια αντιδάνεια λέξη, ένα ρήμα -αν και ίσως να μην το χρησιμοποιείτε όλοι σας, δεν είναι πολύ κοινή λέξη.

Πρόκειται για το ρήμα «καρατάρω» που σημαίνει «υπολογίζω, λογαριάζω, σταθμίζω». Είναι δάνειο από το ιταλικό ρήμα caratare, που σήμαινε αρχικά «υπολογίζω με καράτια» και μετά «υπολογίζω, λογαριάζω». Ο παππούς μου το έλεγε, λεγόταν γενικά στα νησιά όπου η ιταλική λεξιλογική επιρροή υπήρξε μεγαλύτερη, λημματογραφείται στο ΛΚΝ και στον Μπαμπινιώτη στη Δ’ έκδοση αλλά όχι στο Χρηστικό. Αναρωτιέμαι αν λέγεται σήμερα η λέξη -θα μου πείτε στα σχόλια αν την ξέρετε κι αν τη χρησιμοποιείτε.

Διαφημιστικό:

Μεθαύριο Παρασκευή 27 Ιανουαρίου, ώρα (Ελλάδος) 16.00-17.00, είμαι καλεσμένος στη γλωσσολογική εκπομπή του Σπύρου Αρμοστή Usus norma loquendi, στον διαδικτυακό ραδιοφωνικό σταθμό MyCyRadio. Την εκπομπή μπορείτε να την ακούσετε ζωντανά σε αυτή τη διεύθυνση. Στη συνέχεια θα την αναρτήσω και εδώ.

 

 

 

 

 

Advertisements

183 Σχόλια to “Από τo κέρατo στo καράτι”

  1. spiral architect said

    Ισχύει αυτό που ακουγα στη Κρήτη, ότι δηλαδή, η συχνή κατανάλωση χαρουπιών προκαλεί τύφλωση, ή μπας και είναι μούφα, σαν κάτι άλλο;

  2. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Για καιρό νόμιζα πως η ταινία «The Tamarind Seed» αφορούσε το χαρούπι, αλλά φεύ, ψάχνοντας για αναφορά διαπίστωσα την πλάνη μου..
    Σχετικά με τα 24 καράτια καθαρότητας, διαφαίνεται στο άρθρο αλλά δε λέγεται ρητά: Αφού το βάρος του εκάστοτε νομίσματος είναι 24 καράτια, το ποσοστό του χρυσού σε αυτό προδιαγράφεται κάπου, άρα πχ 18 καράτια χρυσού σημαίνει πως το νόμισμα έχει τόσα από τα 24 που το αποτελούν σε χρυσό, και η αναλογία έμεινε στη χρυσοχοϊα. Υποθέτω σωστά;

  3. Τσούρης Βασίλειος said

    2. σωστά υποθέτεις. Υπάρχουν χρυσά 9 καρατίων 375/1000 ,14=585/1000 18= 750/1000 ακόμη και 22 καράτια.

    Καλημέρα και χρόνια πολλά στους Γρηγόρηδες (έχουμε) και τις Γρηγορίες( δεν ξέρω αν έχουμε) του ιστολογίου.

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ΄για τα πρώτα σχόλια και χρόνια πολλά στον Γρηγόρη!

    1: Ιδέα δεν έχω

    2: Έχεις δίκιο, έκανα μια προσθήκη στο άρθρο:
    Όταν λέμε ότι ένα κόσμημα είναι 18 καρατίων, αυτό σημαίνει ότι το κράμα έχει 18 μέρη χρυσού και 6 μέρη άλλου μετάλλου -άρα 75% περιεκτικότητα. Ο τύπος είναι Κ = MG/MT * 24, όπου MG η μάζα σε χρυσό και MT η συνολική μαζα.

    Ωστόσο, να προσέξουμε ότι προκειμένου για τα διαμάντια υπάρχει άλλο καράτι, που είναι απλώς ίσο με 0,2 γραμμάρια (200 μιλιγκράμ). Εδώ προφανώς δεν έχουμε όριο, μπορεί κάλλιστα να υπάρχει διαμάντι 100 καρατίων. Στα αγγλικά, το καράτι του χρυσού (με μάξιμουμ το 24) γράφεται karat για να μην υπάρχει σύγχυση.

  5. Τσούρης Βασίλειος said

    2
    Συγνώμη, το βάρος του κάθε νομίσματος ή κοσμήματος δεν είναι 24 καράτια.Ο αριθμός πχ 750/1000 αναφέρεται στην περιεκτικότητα 3/4 σε καθαρό χρυσό ανεξάρτητα από το βάρος του νομίσματος ή κοσμήματος.
    Στα διαμάντια όμως τα καράτια αναφέρονται αποκλειστικά σε βάρος.

  6. Πάνος με πεζά said

    Kαλημέρα !
    Πάντως τα μαύρα παξιμαδάκια χαρουπιού (τι χαρουπιού δηλαδή, 50% χαρουπάλευρο και 50 ‘πο τ’ άλλο), λένε πάρα πολύ… Κάποτε τα έβρισκες μόνο σε καταστήματα κρητικής διατροφής, τώρα έφτασαν μέχρι το σούπερ μάρκετ.

    Για καράτια και λοιπές λεπτομέρειες της λεγόμενης γεμολογίας, ένας είναι ο ειδικός…
    http://www.dimokratianews.gr/sites/default/files/styles/large/public/8721_1.jpg?itok=VC8nfONj

  7. Καλημέρα

    Να προλάβω τον Γς, τα καράτια είναι απεριόριστα και στις γυναίκες χωρίς να αντιπροσωπεύουν υποχρεωτικά την ηλικία της όπως το θεατρικόπου αναφέρθηκε

  8. ΓιώργοςΜ said

    5 Εννοούσα του εκάστοτε από τα αναφερθέντα στο κείμενο, τα οποία είχαν 24 καράτια βάρος, ευχαριστώ πάντως.

  9. Εχω την αίσθηση πως επελέγησαν για μέτρον βάρους γιατί είναι εξαιρετικά σκληρά, δεν είναι ;

  10. ΓιώργοςΜ said

    9 Επειδή το βάρος τους είναι σταθερό, με μικρές διακυμάνσεις. Το ότι είναι σκληρά πιθανότατα οφείλεται στη μικρή περιεκτικότητα σε νερό, άρα έχουν και διάρκεια στο χρόνο (αφού δε στεγνώνουν).
    Είναι δύσκολο να βρεθεί στη φύση ένα αντικείμενο με σταθερό βάρος για αναφορά για να χρησιμοποιηθεί ως πρότυπο.

  11. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ἡ ἑξήγηση τῆς ἐτυμολογίας τοῦ καρατίου ἀπὸ τὸ κέρατο εἶναι πολὺ πιὸ ἁπλή. Οἱ ἄνδρες ‘προσέλκυαν τὶς γυναῖκες ἀγοράζοντάς τους χρυσό, ἀλλὰ μετὰ ἔτρωγαν κέρατο. Ὅσο πιὸ ἄσχημος καὶ ἀποκρουστικὸς ἦταν ὁ ἄνδρας, τόσο περισσότερο χρυσὸ
    αγόραζε καὶ τόσο περισσότερο κέρατο ἔτρωγε. Ἔτσι τὸ κέρατο ἔγινε μονάδα μετρήσεως τοῦ χρυσοῦ 🙂

  12. Το καρατάρω εγώ το ξέρω καραΝτάρω, ίσως από υπερδιόρθωση;

    Τα χαρούπια στην Κύπρο ακόμα καλά κρατούν. Όταν είχα πάει πριν μερικά χρόνια, είχαμε βρει διάφορα προϊόντα με χαρουπόμελο και πολύ μας άρεσαν. Τόσο που ζητήσαμε απ’ το γιο πούταν φαντάρος εκεί νας φροντσει να φέρει όταν ερχόταν! Βέβαια, μετά την απόλυση τέτοιες απολαύσεις κομμένες 😦
    Στη Λεμεσό είδαμε και παλιό εργοστάσιο για χαρούπια.

  13. sarant said

    11 🙂

  14. Πάνος με πεζά said

    Στους τίτλους, και το «Λαγωνικό 24 καρατίων», με τον Πίτερ Σέλερς (1964). Πρωτότυπος αγγλικός τίτλος «A shot in the dark».

  15. Στην Κρήτη τα τελευταία χρόνια όχι μόνο χαρουποπαξιμάδια, και χαρουπάλευρο, και χαρουπόσκονη, και κάτι που λέγεται κακάο χαρουπιού βρίσκεις.
    Χαρουπόμυλος

  16. Ανδρέας Τ said

    Καλημέρα. Η κουτσουπιά είναι αυτό που λέμε δέντρο του Ιούδα και όχι η χαρουπιά.

  17. Corto said

    «Χαρούπογλου πες αλεύρι! Ο μπαρμπέρης σε γυρεύει!»

    (Θ.Β.)

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%88%CE%BD%CE%B1_%CE%B1%CF%83%CF%8D%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CF%80%CF%84%CE%BF_%CE%BA%CE%BF%CF%81%CF%8C%CE%B9%CE%B4%CE%BF

  18. Πέπε said

    Καλημέρα!

    > > Η λέξη χαρουπιά/χαρούπι είναι τουρκοαραβικής προέλευσης, και αντίστοιχες βρίσκουμε σε πολλές γλώσσες της Ευρώπης (π.χ. carob-tree στα αγγλικά)

    > > στη Μάλτα … ένα λικέρ (Harruba)

    Καρούμπι είναι στη Σάμο το κέρατο (του βοδιού π.χ.)

    > > καρατάρω: ναι, το ξέρω. Νομίζω -δεν παίρνω όργκο- όχι μόνο από τη λογοτεχνία. Και καραντάρω (#12) το έχω ακούσει αλλά με ξενίζει.

    @16:
    Εγώ κουτσουπιά ξέρω ένα δέντρο με ροζ-μωβ λουλούδια που πολλοί το μπερδεύουν με την πασχαλιά, ανθίζει τον ίδιο καιρό, και είναι πολύ πιο συνηθισμένο, τουλάχιστον στην Αθήνα. Νομίζω ότι δέντρο του Ιούδα είναι η ίδια η πασχαλιά.

  19. Πέπε said

    Νίκο, τον τίτλο!!!

  20. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    19 Ωχ, ευχαριστώ -αρχικά τον είχα τον τίτλο σε πληθυντικό βλέπεις, και ξέμεινε

    16-18 Στο σημείο αυτό αντέγραψα τον Γεννάδιο, ο οποίος γράφει για κουτσουμπιά. Μάλλον έχετε δίκιο εσείς.

  21. Ριβαλντίνιο said

    Κουτσουπιάς λεγόταν και ένας παλιός ποδοσφαιριστής.

  22. ΣΠ said

    …το γεγονός ότι όλοι οι σπόροι χαρουπιού έχουν το ίδιο περίπου βάρος, χωρίς μεγάλες διακυμάνσεις.

    Σύμφωνα με αυτή την εργασία αυτό είναι μύθος.

  23. Ανδρέας Τ said

    @16. Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
    Κουτσουπιά
    Cercis siliquastrum MHNT.jpg
    Συστηματική ταξινόμηση
    Σύστημα: κατά CRONQUIST, 1981
    Βασίλειο: Φυτά (Plantae)
    Συνομοταξία: Αγγειόσπερμα (Magnoliophyta)
    Ομοταξία: Δικοτυλήδονα (Magnoliopsida)
    Τάξη: Κυαμώδη (Fabales)
    Οικογένεια: Καισαλπινιοειδή (Caesalpiniaceae)
    Γένος: Κέρκις (Cercis)
    Είδος: C. siliquastrum
    Διώνυμο
    Κέρκις η κερατονιοειδής (Cercis siliquastrum)
    L.

    Η Κουτσουπιά, λατ. Cercis siliquastrum, (επιστ. Κέρκις η κερατονιοειδής) λέγεται και κότσικας[1]. Είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο δέντρο της Μεσογειακής και της ελληνικής υπαίθρου που ξεχωρίζει κάθε άνοιξη στους αγρούς με τα πυκνά μωβ άνθη της.

    Η κουτσουπιά είναι φυλλοβόλο δέντρο που φτάνει σε ύψος τα πέντε μέτρα. Έχει φύλλα καρδιοειδή και άνθη έντονα μωβ. Η περίοδος ανθοφορίας της είναι από τα τέλη Φεβρουαρίου μέχρι και τα τέλη Απριλίου. Αναπτύσσεται τόσο στην παραθαλάσια όσο και στην ορεινή ζώνη. Φυτεύεται συχνά σε πάρκα στις πόλεις ως καλλωπιστικό φυτό και πολλαπλασιάζεται με σπέρματα. Στα Αγγλικά αναφέρεται ως ‘Δέντρο του Ιούδα’ από παράφραση του arbre de Judée (δέντρο της Ιουδαίας).

    Η ΠΑΣΧΑΛΙΑ ΛΙΛΑ ΚΛΑΣΣΙΚΗ (Syringa chinensis) δεν είναι δέντρο και υπάρχει σε δύο κύριες ποικιλίες, μώβ και άσπρη.

    Υπάρχει και η Αγριοπασχαλιά (Melia Azedarach) που είναι δέντρο, το βρίσκουμε παντού στην Ελλάδα, που ανθίζει επίσης το Πάσχα και κάνει μικρά μώβ λουλουδάκια. Δεν ξέρω άν είναι αυτή η μελιά(φράξο) που έδινε και το ξύλο των δοράτων, όπως ειπώθηκε και στο άρθρο για τη κατσαριδοκτονία, πριν λίγες μέρες.

  24. Πάνος με πεζά said

    Κουτσουμπιά; Έκανες λυικοσυμμαχία με το Γεννάδιο;

  25. Μανιατολεσβιος said

    τσερασια τη λενε και στη Μανη. και τα τσερασια τα χαρουπια

  26. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καλημέρα μ’ ένα παραμυθάκι…
    http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSDIM-B106/672/4469,20102/

  27. sarant said

    22 Γι αυτό το λόγο στο άρθρο κρατάω μιαν επιφύλαξη και λέω «Σύμφωνα με ορισμένες πηγές…»

  28. Corto said

    «Σύμφωνα με μια παράδοση, οι ακρίδες τις οποίες έτρωγε ο Αγ. Ιωάννης ο Πρόδρομος στην έρημο δεν ήταν έντομα αλλά χαρούπια.»

    Προφανώς δεν ήταν έντομα, αλλά η συνήθης ερμηνεία είναι ότι πρόκειται για άκρες χόρτων (βλαστάρια) ή θάμνων. Τα χαρούπια πώς σχετίζονται; Εξάλλου στην έρημο φυτρώνουν χαρουπιές;

  29. Πάνος με πεζά said

    [ΜΝ mode on]

    Στην έρημο, που νήστευε σιμά στις χαρουπιές,
    ο πειρασμός τον ζύγωσε, μα είπε του Χάρου «πιές !»

    [MΝ mode off]

  30. ΚΑΒ said

    http://www.melissocosmos.com/2013/04/blog-post_4856.html

    Η σύγχυση της κουτσουπιάς με τη χαρουπιά ίσως οφείλεται στο επιστημονικό της όνομα Cercis siliquastrum (siliqua=χαρουπιά) Κέρκις η κερατονιοειδής.

  31. LandS said

    22 Σίγουρα επέλεγαν το μέγεθος των καρατιών πριν τα χρησιμοποιήσουν. Και επειδή το στοκ καρατιών που είχε ο κάθε αργυροχρυσοχόος είχε ξεκινήσει τουλάχιστον μια-δυο γενιές πριν με σπάνιες μικρές προσθήκες (αν έπεφτε κάποιος σπόρος στο ποτάμι και χανόταν) επέλεγαν τα συμπληρωματικά σπόρια να είναι στο ίδιο μέγεθος με αυτά που ήδη είχαν. Είμαστε σίγουροι για αυτό, γιατί είχαν κόσκινα.
    Με αυτά τα δεδομένα και σε συνδυασμό με το ό,τι αυτή η πρακτική ήταν ήδη πανάρχαια τα πανάρχαια, για μας, χρόνια και επιπλέον η απόκλιση είναι πάρα πολύ μικρή (μέσο βάρος 200.5±2.47 mg) τα πράγματα πρέπει να είχαν από μόνα τους στανταρνταριστεί πολύ γρήγορα.

    Η μελέτη προσπαθεί να απαντήσει στο ερώτημα are carob seeds unusually constant in weight παρατηρώντας ΜΟΝΟ χαρούπια. Είναι δυνατόν να απαντήσει στο ερώτημα; Ειδικά το unusually;
    Σα τον Βενιζέλο που για να δικαιολογήσει το PSI παίρνει τη παρούσα αξία μιας μόνο εφικτής σειράς χρηματικών ροών.

  32. Γς said

    >Κι έτσι φτάσαμε από τα χαρούπια στα καράτια.

    και μετά στά … μάικρον.

    «…σε κίτρινο χρυσό των 18 καρατίων στα 0,50 micron σε μια άψογη επιμετάλλωση με την αλόη …»

    [ Τα «18 καράτια στα 0,50 micron» σημαίνουν απλώς ότι το κόσμημα είναι επιχρυσωμένο, με τον 18 καρατίων χρυσό να έχει πάχος 0,5 micron (0,0005 χιλιοστά. Έτσι όπως το τονίζει, θα πίστευε κανείς ότι είναι ολόχρυσο 😉 ]

    όσο για την αλόη…

  33. κουτρούφι said

    Σιφνέικο παραδοσιακό

    Στ’ Αη Μαρκουριού τη μάντρα μες στη ξυλοκερατιά
    ήταν ο γαμπρός κρυμμένος και δεν τον εβρίσκαν πια

    Και τη νύφη τη ρωτούσαν. Ό,τι θέτε λέτε μου,
    άντρα θέλω εγώ το βράδυ κι όποιον θέτε φέρτε μου

    Στιχάκια που χρονολογούνται στις αρχές του 20ου αιώνα, εμπνευσμένα, λέει, από πραγματικό περιστατικό. Φορέθηκαν σε μάλλον ήδη υπάρχουσα μελωδία και τραγουδιούνται έκτοτε έτσι.

  34. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  35. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  36. Alexis said

    Ceratonia siliqua η χαρουπιά, Cercis siliquastrum η κουτσουπιά με τα ωραιότατα ροζ-μωβ άνθη.
    #28: Γιατί αποκλείεται οπωσδήποτε να έτρωγε ακρίδες;

  37. Corto said

    36 (Alexis):

    Κατά την γνώμη μου, κατά πάσα πιθανότητα αποκλείεται, επειδή οι Εβραίοι ήταν πολύ αυστηροί στις διατροφικές τους επιλογές. Απέφευγαν ό,τι θεωρούσαν ακάθαρτο.

    «καὶ θεωρεῖ τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγμένον καὶ καταβαῖνον ἐπ᾿ αὐτὸν σκεῦός τι ὡς ὀθόνην μεγάλην, τέσσαρσιν ἀρχαῖς δεδεμένον καὶ καθιέμενον ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν ᾧ ὑπῆρχε πάντα τὰ τετράποδα τῆς γῆς καὶ τὰ θηρία καὶ τὰ ἑρπετὰ καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ. καὶ ἐγένετο φωνὴ πρὸς αὐτόν· ἀναστάς, Πέτρε, θῦσον καὶ φάγε. ὁ δὲ Πέτρος εἶπε· μηδαμῶς, Κύριε· ὅτι οὐδέποτε ἔφαγον πᾶν κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον.»

    (Πράξεις Αποστόλων, κεφ.10 εδάφια 10 – 14)

  38. Γιάννης Ιατρού said

    Δεν είδα να ειπώθηκε στα π[ροηγούμενα ότι η χαρουπιά, πού ανθίζει το φθινόπωρο, θεωρείται ως ένα από τα καλύτερα μελισσοκομικά φυτά, ειδικά γιατί δεν δίνει μόνο γύρη αλλά και νέκταρ (γιατί η σάρκα που περιβάλλει τους σκληρούς καρπούς έχει περίπου 40-50% κβ. σταφυλοσάκχαρο κυρίως) με αποτέλεσμα να έχουν μεγάλη ανάπτυξη τα μελίσσια. Ίσως η Εφη να το γνωρίζει, μου είχε πει φίλος που ασχολείται, πως στην Κρήτη φτιάχνουν μια ζυμωτή τροφή, σαν πίτα, για τα μελίσσια, με το να βάζουν μέσα χαρουπάλευρο από ολόκληρα ξυλοκέρατα και λίγο άχνη ζάχαρι.

    Πάντως η ανθισμένη χαρουπιά έχει ένα πολύ βαρύ άρωμα…, που ίσως αρέσει στις μέλισσες, εγώ πάντως την αποφεύγω όταν είναι ανθισμένη (κατά το φθινόπωρο).

  39. Γιάννης Ιατρού said

    36: Alexis
    άλλο όμως χαρουπιά κι άλλο κουτσουπιά, Αλέξη!
    Κι η κουτσουπιά είναι όντως όμορφη με τα άνθη της και δεν μυρίζει άσχημα 🙂 (κι ας έχει αμαρτωλή προϊστορία, Judas tree τη λένε οι Άγγλοι, Judasbaum oi Γερμανοί, κι εννοούν το ίδιο…, παραπέμποντας στην παράδοση των ρωμαιοκαθολικών ότι το δέντρο από το οποίο κρεμάστηκε ο Ιούδας ήταν κουτσουπιά),

  40. Γιάννης Ιατρού said

    39 (συνέχεια): Και μιας η Αθήνα έχει πολλές κουτσουπιές, ας τους αφιερώσουμε κι ένα τραγουδάκι, αν τις παρομοιάσουμε με την Μαλάμω. την χωριάτα, ….που ‘χει τα κουμπούρια της γεμάτα…, όπως όταν ανθίζει η χωριατοπούλα, … η κουτσουπιά 🙂

  41. Κουτσουπίτσες στο χωργιό μ’! ❤

  42. Κουτσουπιά έγώ ξέρω το πανέμορφο κορμανθές φυτό (ίδε και σχόλιο 18), που το λένε και δένδρο του Ιούδα, με το επιστημονικό όνομα Cercis siliquastrum. (ίδε και σχόλια 16 και 23 και 36)
    Τους καρπούς της ξυλοκερατιάς, τα ξυλοκέρατα ή χαρουπιά, τα λέγαμε εν Σέρραις και κόλιντα. Μας τα δίνανε ως …αμοιβή όταν τραγουδούσαμε τα κάλαντα του δωδεκαημέρου, και τα τρώγαμε με βουλιμία μεγαλύτερη από αυτήν του υιού του ασώτου!

  43. spatholouro said

    ΚΑΡΑΤΑΡΩ
    sarant: «λημματογραφείται στο ΛΚΝ αλλά όχι στον Μπαμπινιώτη»

    Το ορθό είναι «ΚΑΙ στον Μπαμπινιώτη»: καρατάρω: θεωρώ, υπολογίζω κατ’ εκτίμηση (μεταφ. εκ του ιταλ. caratare «υπολογίζω τα καράτια»<ιταλ. carato
    (Δ΄έκδοση 2012)

    Όσο για το αν λέμε τη λέξη, στο περιβάλλον μου, οικογενειακό και πασαλιμανιώτικο, πάντα τη λέγαμε στους τύπους: σε έχω καρατάρει/τον καρατάρησε

  44. Avonidas said

    Στην παραβολή του Ασώτου, ο άσωτος υιός όταν δυστύχησε «επεθύμει γεμίσαι την κοιλίαν αυτού από των κερατίων ών ήσθιον οι χοίροι, και ουδείς εδίδου αυτώ»

    Απορία που την έχω χρόνια: αφού οι Εβραίοι δεν τρώνε χοιρινό, και θεωρούν το γουρούνι ακάθαρτο ζώο (με την τελετουργική έννοια), πού βρέθηκαν οι χοίροι κι οι χοιροβοσκοί στις παραβολές των Ευαγγελίων;

    Εξέθρεφαν γουρούνια οι Εβραίοι για άλλους λόγους, πέρα από το κρέας τους; Δεν νομίζω ότι έχουν και πολλές άλλες χρήσεις.

  45. Ριβαλντίνιο said

    @ 44 Avonidas

    Ο Χριστός ήθελε να δείξει ότι ήταν τόσο αμαρτωλοί και υποκριτές που δεν τηρούσαν ούτε τα της δικής τους θρησκείας. Βέβαια στην ελληνιστική Παλαιστίνη υπήρχαν πολλοί μη Ιουδαίοι και ελληνιστές/εξελληνισμένοι Ιουδαίοι.

  46. Μπας και οι χοιροβοσκοί ήταν από άλλες φυλές, πχ Φιλισταίοι;

  47. Avonidas said

    Ο solidus, συμπαγής κατά λέξη, αξίζει ξεχωριστό άρθρο, αν και έχουμε ήδη αναφέρει σε παλιότερα άρθρα ότι από αυτόν προέκυψαν λέξεις όπως τα σολδία ή τα sous, τα λεφτά στη γαλλική καθομιλουμένη (και τα σούεν της λουξεμβουργιανής).

    Και η κάθετος, ή slash (/). Αλλά θα κάνω υπομονή μέχρι το σχετικό άρθρο.

  48. Γιάννης Ιατρού said

    44: Avonidas
    Ἐξελθόντα δὲ τὰ δαιμόνια ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου εἰσῆλθον εἰς τοὺς χοίρους, καὶ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη κατὰ τοῦ κρημνοῦ εἰς τὴν λίμνην καὶ ἀπεπνίγη. (Λ. 8,33)

    Επομένως εκτρέφοντο, μάλλον για τους εθνικούς και τους άλλους στην περιοχή, που δεν ήσαν ιουδαίοι.

  49. Avonidas said

    #45, 46. Ο άσωτος της παραβολής έφυγε, βέβαια, μακριά από το σπίτι του, οπότε μπορεί να έγινε χοιροβοσκός σε κάποια ξένη χώρα (το πιο ταπεινωτικό επάγγελμα, για το κοινό του Ιησού). Αλλά υπάρχει κι η παραβολή με τα δαιμόνια που μπήκαν στους χοίρους, όπου δεν δουλεύει αυτή η εξήγηση.

  50. Ριβαλντίνιο said

    @ 46 Σκύλος

    Στα χρόνια του Χριστού δεν υπήρχαν Φιλισταίοι. Οι χοιροβοσκοί της παραβολής του Ασώτου ίσως ήταν αλλοεθνείς. Αλλά σε αυτούς που μπήκαν τα δαιμόνια μέσα μάλλον όχι.

  51. 50

    π.χ. έγραψα. προχοίρως!

  52. Avonidas said

    το κεράτιον ήταν μονάδα βάρους ευγενών μετάλλων ισοδύναμη με το 1/1728 της ρωμαϊκής λίτρας

    Εδώ θα ήταν χρήσιμο να παρατηρήσουμε ότι το 1728 είναι το 12 στον κύβο. Η ρωμαϊκή λίτρα, σαν μονάδα όγκου, σχετιζόταν λοιπόν με κάποιο μήκος, και η υποδιαίρεσή του στα 12, συνηθισμένη στην αρχαιότητα, έδινε και το κεράτιον σαν μονάδα όγκου.

    (Αυτό με εκπλήσσει κάπως, γιατί οι αρχαίοι δεν ήταν και τόσο συστηματικοί στη μετρολογία τους. Σπάνια συνδεόταν η μονάδα μήκους με εκείνη του εμβαδού, κι ακόμη λιγότερο του όγκου. Αυτή η συστηματοποίηση επικράτησε κυρίως από τη Γαλλική Επανάσταση και μετά)

  53. Ριβαλντίνιο said

    @ 51 Σκύλος

    Εγώ πάντως δεν το ήξερα και στο παρελθόν είχα αναγκαστεί να ψάξω πότε εξαφανίστηκαν οι Φιλισταίοι. 🙂

  54. Παναγιώτης Κ. said

    Όλη αυτή η ιστορία με τις διάφορες μονάδες μέτρησης είναι μια βαβέλ.
    Ενώ στο σχολείο μαθαίνουμε κατά φυσιολογικό τρόπο τις διάφορες μονάδες μέτρησης στον υπόλοιπο βίο υπάρχει μια μείξη. Αναρωτιέμαι, γιατί οι οργανωμένες κοινωνίες δεν θέλουν να συμμορφωθούν σε έναν ενιαίο τρόπο αντιμετώπισης κάποιων πραγμάτων; Μάλλον το παρελθόν μας είναι ισχυρός δυνάστης και οι άνθρωποι λόγω συνήθειας δεν θέλουν να …αποτινάξουν τα δεσμά !

  55. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    43 Δεν την έχω τη Δ’ έκδοση, έχω τις τρεις προηγούμενες, που δεν το έχουν. Νισάφι πια, είπα.

  56. ΓιώργοςΜ said

    52 …γιατί οι αρχαίοι δεν ήταν και τόσο συστηματικοί στη μετρολογία τους.
    Αν υπάρχει πρόχειρη λίγη εμβάθυνση στο θέμα και δεν είναι κόπος, θα ήμουν υπόχρεος, μ’ ενδιαφέρει…

    Από την άλλη, αφού χρησιμοποιούνται οι δωδεκάδες (για τους λόγους που έχουμε ξαναπεί) ευρύτατα, είναι πιο λογικό να έχουμε μονάδες σε δυνάμεις του 12 όταν αλλάζουμε τάξεις μεγέθους, όπως έχουμε γραμμάρια, κιλά και τόνους σήμερα (διαφορετικές ονομασίες των μονάδων ανά τρίτη δύναμη πολλαπλάσιου) για να ζυγίσουμε τον καφέ λχ που θ’ αγοράσουμε για το σπίτι, για το μπακάλικο και για την εισαγωγή χοντρικής αντίστοιχα

  57. Corto said

    52 (Avonidas):

    Στους Ελληνορωμαίους η λίτρα ήταν μονάδα βάρους, όχι όγκου:

    «the litron, whose name came from Greek — where it was a unit of weight, not volume»

    https://en.wikipedia.org/wiki/Litre

  58. Βασίλης Ορφανός said

    http://anea.gr/wordpress/product/charoubia/
    Χαρουμπία
    Φυσικό προϊόν Κρήτης από εκχύλισμα χαρουπιού

  59. Πέπε said

    @44:
    > > Εξέθρεφαν γουρούνια οι Εβραίοι για άλλους λόγους, πέρα από το κρέας τους; Δεν νομίζω ότι έχουν και πολλές άλλες χρήσεις.

    Σίγουρα έχει κι άλλες χρήσεις ο χοίρος, σφαγμένος όμως. Θεωρείται το κατεξοχήν ζώο που δεν πετάς τίποτα (δέρμα, τρίχες κλπ.). Βέβαια δεν είναι και σαν τα αγελαδοειδή, που και ζωντανά προσφέρουν υπηρεσίες (όργωμα, κάρο) και προϊόντα (ο χοίρος όσο ζει μόνο σαν σκουπιδοφάγος χρησιμεύει, και …για τις τρούφες), οπότε δεν ξέρω αν θα άξιζε τον κόπο να εκτρέφει χοίρους όποιος δεν τους τρώει. Από το σημείο αυτό, βλ. προηγούμενα σχόλια 🙂 !

  60. 55 Δεύτερη έκδοση 2002, σελ 839:

    [i]καρατάρω {καρατάρισα} θεωρώ, υπολογίζω κατ’ εκτίµηση: τον καρατάρισα ότι δεν ήταν διατεθειµένος να βοηθήσει και διέκοψα τη συζήτηση ΣΥΝ. ζυγι)ά)ζω, εκτιµώ.
    [ΕΤΥΜ Μεταφορά τού ιταλ. caratare «υπολογίζω τα καράτια» < ιταλ. carato (βλ. λ. καράτι)][/i]

    Επίσης

    [i]καράτι (το) {καρατ-ιού | -ιών κ. -ίων} 1. µονάδα µετρήσεως τής καθαρότητας των κραµάτων χρυσού µε δεδοµένο ότι τα 24 καράτια αντιστοιχούν στον απολύτως καθαρό χρυσό: χρυσός 241 181 14 καρατίων • 2. µονάδα βάρους για τους πολύτιµους λίθους, ίση προς το 1/5 τού γραµµαρίου.
    [ΕΤΥΜ Αντιδάν., < ιταλ. carato < µεσν. λατ. caratus < αραβ. qirât «µονάδα βάρους» < αρχ. κεράτιον (η σηµ. καράτι ήδη µτγν.), υποκ. τού κέρας (βλ.λ.)].[/i]

  61. Καλά, αντί για < έβαλα [ και δεν βγήκαν τα πλάγια αλλά κι έτσι βγαίνει

  62. sarant said

    58 Τι γεύση έχει;

    55-60: Εχετε και οι δύο δίκιο, αλλά έχω κι εγώ. Τώρα θυμήθηκα ότι δεν είχα κοιτάξει το γενικό λεξικό αλλά το ετυμολογικό. Και περιέργως το Ετυμολογικό, ακόμα και στην πιο καινούργια Β’ έκδοση, που την έχω, *δεν* έχει λήμμα «καρατάρω».

  63. Avonidas said

    #57. Στους Ελληνορωμαίους η λίτρα ήταν μονάδα βάρους, όχι όγκου

    Αν μετράει κανείς (βρώσιμα) υγρά (ή στερεά σε λεπτούς κόκκους, όπως το αλεύρι), η διάκριση δεν έχει μεγάλη σημασία: η πυκνότητά τους είναι πάνω-κάτω όση του νερού.

    #56. Αν υπάρχει πρόχειρη λίγη εμβάθυνση στο θέμα και δεν είναι κόπος, θα ήμουν υπόχρεος, μ’ ενδιαφέρει…

    Δεν μπορώ να πω ότι είμαι ειδικός. Ένα καλό βιβλίο σχετικά με το θέμα είναι Το Μέτρο του Κόσμου, του Ντενί Γκετζ, που πραγματεύεται τη δημιουργία του Μετρικού Συστήματος κατά τη Γαλλική Επανάσταση:

    http://www.protoporia.gr/to-metro-toy-kosmoy-p-135053.html

    Για τις μονάδες μέτρησης της αρχαιότητας, δύο κυρίως πράγματα μπορούμε να παρατηρήσουμε:

    1) ήταν λειτουργικά ορισμένες, με δυο λόγια περιέγραφαν ή όριζαν μια διαδικασία για τη μέτρηση του μεγέθους. Εδώ τα καράτια είναι ένα καλό παράδειγμα: η μέτρηση γινόταν με συγκεκριμένα, φυσικά αντικείμενα, κι όχι σε σχέση με ένα αφηρημένο πρότυπο. Αντίστοιχα, π.χ. το κρασί και το λάδι θα μετριόταν με συγκεκριμένα δοχεία, αμφορείς και βαρέλια, τα χωράφια με πρότυπες βέργες, αλυσίδες ή σκοινιά (ή ακόμα και με το βήμα), κλπ.

    2) Λόγω του (1), τα μέτρα για αντικείμενα πολύ διαφορετικού μεγέθους δεν σχετίζονταν απαραίτητα μεταξύ τους. Για να μετρήσεις ύφασμα, λ.χ., χρειάζεσαι μια μονάδα της τάξης μεγέθους της παλάμης, ενώ για να μετρήσεις τους δρόμους, το βήμα είναι μια πρακτικότερη μονάδα (1 μίλι = χίλια βήματα), και θα ορίσεις αυτές τις μονάδες ανεξάρτητα, μολονότι και στις 2 περιπτώσεις μετράς μήκος.

    Υπάρχουν ακόμα πιο περίεργες περιπτώσεις, όπως το εκτάριο (acre), με τον ορισμό του οποίου ταλαιπωρούσε τα παιδιά ο κομπλεξικός δάσκαλος στο The Wall των Pink Floyd. Το εκτάριο δεν ορίζει εμβαδόν τετραγώνου, αλλά ορθογωνίου. Το μήκος του είναι ένα furlong, δηλαδή το μήκος μιας τυπικής «αυλακιάς» του αρότρου, και το πλάτος του ένα chain, αλυσίδα, το 1/10 του furlong. Προφανώς, στον καθορισμό των αγροτεμαχίων, το μήκος μετριόνταν διαφορετικά από το πλάτος! (Το πλάτος μπορούσε να οριστεί με ένα σκοινί ή αλυσίδα, και μετά το μήκος στην πράξη, σαρώνοντας με το άροτρο).

  64. Corto said

    63:
    «Αν μετράει κανείς (βρώσιμα) υγρά … η διάκριση δεν έχει μεγάλη σημασία»

    Ναι αλλά χρησιμοποιείτο και για μέταλλα, π.χ διαβάζουμε τα εξής:

    «Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος Β’ αναγκάστηκε να υπογράψει ταπεινωτική συνθήκη με το να του παραχωρήσει μεγάλες περιοχές στα νότια του Δούναβη και εφάπαξ 6.000 λίτρες χρυσάφι και να του δίνει κάθε χρόνο 2.100 λίτρες χρυσάφι.»

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%84%CF%84%CE%AF%CE%BB%CE%B1%CF%82

    Δηλαδή λύτρα σε λίτρα!

  65. 63

    Θυμήθηκα την αμηχανία μου όταν στις αρχές της εφηβείας μου δίνανε να διαβάσω Ρώσους κλασικούς και σκόνταφτα σε κάτι φράσεις όπως «μεταφέραμε είκοσι πούτια στάρι για σαράντα βέρστια και τα άλογα ξεθεώθηκαν» κι εγώ αντιδρούσα κάπως έτσι…

  66. Ριβαλντίνιο said

    @ 64 Corto

    Μας είχε ξετινάξει ο Αττίλας. Ώσπου ήρθε ο Μαρκιανός και του είπε : γκόου του χέλ ρε βάρβαρε ! 🙂

  67. Avonidas said

    #65. Και καλά το βέρστι, σχεδόν ακριβώς ίσο με το χιλιόμετρο είναι. Το πούτι, όμως, είναι γύρω στα 16 κιλά!

    Από την άλλη, δεν πάει πολύς καιρός που είχαμε τις οκάδες, που είχαν 400 δράμια, που ο Καραμανλής τα έκανε 300 («Καραμανλής και η οκά 300», το θυμάται κανείς;)

  68. ΓιώργοςΜ said

    67
    «Εσύ που είσαι έξυπνος / κι ο νους σου κατεβάζει / δέκα καντάρια σίδερο / πόσες βελόνες βγάζει;»
    Ποιος θυμάται πόσο βάρος είναι ένα καντάρι; Αν το ξέρει κανείς σε οκάδες, τις κανονικές, με τα 400 🙂

  69. Alexis said

    #39: Αυτό είπα κι εγώ Γιάννη, διαφορετικά είδη, της ίδιας οικογένειας όμως.

    #68: Σαράντα οκάδες; (στην τύχη και χωρίς γκούγκλισμα 🙂 )

  70. Corto said

    66 (Ριβαλντίνιο):

    Λίτρες αναφέρονται και στο Ευαγγέλιο:

    «ἦλθε δὲ καὶ Νικόδημος ὁ ἐλθὼν πρὸς τὸν ᾿Ιησοῦν νυκτὸς τὸ πρῶτον, φέρων μῖγμα σμύρνης καὶ ἀλόης ὡς λίτρας ἑκατόν.»
    (Κατά Ιωάννη, κεφ.19, εδ.39)

  71. εἶχα νὰ φάω χρόνια ξυλοκέρατα, μέχρι ποὺ ξανάφαγα πρὶν κανὰ δεκαήμερο. προσοχὴ στοὺς σπόρους! μέχρι καὶ δόντια σπᾶνε!

  72. Alexis said

    #68: Και το άλλο το …κουφό που μας ρωτάγανε όταν ήμασταν πιτσιρίκια (για να μας μπερδέψουν και καλά): Τι είναι πιο βαρύ, ένα κιλό σίδερο ή ένα κιλό βαμβάκι;

  73. 63,1: «τα χωράφια με πρότυπες βέργες» ἐλάχιστα διαφέρει αὐτὸ ἀπὸ τὸ πρότυπο μέγεθος. ἡ μέτρησι εἶναι σύγκρισι τοῦ μετρουμένου μεγέθους μὲ ἕνα πρότυπο μέγεθος εἴτε αὐτὸ ὁρίζεται αὐθαίρετα εἴτε ὄχι. δὲν βλέπω κάποια οὐσιώδη διαφορά, μόνο ἐξέλιξι λόγῳ τῆς προϊούσης τεχνικῆς εὐκολίας. Πραγματικὴ διαφορὰ ὑπάρχει μόνο στὸ νόμισμα, ὅταν καθιερώνερται ἡ ὀνομαστική του ἀξία, ἄσχετη ἀπὸ τὴν ἀξία τοῦ ὑλικοῦ του.

  74. ΓιώργοςΜ said

    63 Ευχαριστώ.
    Έχω στο νου μου το μετρολογικό ανάγλυφο της Σαλαμίνας, ένα είδος ορισμού προτύπων μεγεθών, καθώς το πόδι, ο πήχης, το βήμα και η οργιά κλπ μπορεί να διαφέρουν. Αν υπήρχε στο μήκος τόση προτυποποίηση, λογικό είναι να υπάρχει κάτι αντίστοιχο και στο βάρος, και στον όγκο.
    Πρακτικά είναι αρκετά δύσκολο με τα τότε μέσα να χρησιμοποιήσει κανείς έναν κύβο πχ μιας παλάμης για να ορίσει τη μονάδα όγκου. Πιθανότερο να ήταν ένα δοχείο με ορισμένη διάμετρο και ύψος. Από αυτό ξεκινώντας τείνω πιο πολύ στην άποψη που πρότεινα στο 56.

  75. sarant said

    67 Πολύ με παραξενεύει αυτό που γράφεις, ιδίως αν σκεφτούμε ότι η οκά καταργήθηκε τον Δεκέμβριο του 1953, όταν ο Καραμανλής ήταν ένας απλός υπουργός Δημ. Έργων -κι αν ήταν.

  76. Το καντάρι νομίζω ήτανε 12 οκάδες

  77. Το furlong είναι αυτό που χρησιμοποιούν για τις αποστάσεις στις ιπποδρομίες τα εγγλεζάκια , δλδ καμιά 200 μέτρα ;

  78. https://twitter.com/hashtag/jesuis_pretenderis

  79. Βρε σεις, γιορτάζει ο Γρηγόρης (Κοτορτσινός) σήμερα!
    Κάνα φοντανάκι, τίποτις;

  80. spatholouro said

    Πέρα από μονάδα βάρους, το κεράτιον ήταν και νόμισμα;

  81. Avonidas said

    #75. Η Βικιπαίδεια γράφει ότι καταργήθηκε το 1959,
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CE%BA%CE%AC

  82. περίπου ἕνα χιλιόμετρο ἦταν ἡ ὁδὸς Σαββάτου (Πρξ 1,12), ἡ μέγιστη ὁδοιπορία ποὺ ἐπιτρεπόταν τὸ Σάββατο στοὺς Ἰουδαίους

  83. Πέπε said

    @68:
    Η ορθή απάντηση είναι ερώτηση

  84. Πέπε said

    @68:
    Η ορθή απάντηση είναι ερώτηση:

    Εσύ που ξέρεις τα πολλά κι ο νους σου κατεβάζει,
    χίλια καντάρια λάχανο πόσους ντολμάδες βγάζει;

    …και τα δύο από τον Καραγκιόζη.

  85. Avonidas said

    #75. Τη φράση πάντως την έχω ακούσει από μεγαλύτερους, και για να πω την αλήθεια δεν έψαξα ακριβώς να μάθω το νόημά της. Στην αρχή νόμιζα ότι ήταν κάποια μεταρρύθμιση που «νόθευε» την οκά (κάτι σαν υποτίμηση), αλλά τώρα που το σκέφτομαι νομίζω έχω μια πιο λογική εξήγηση.

    Λοιπόν, το 1953 ή το 1959 (δεν θα τα χαλάσουμε), περνάμε από την οκά στο κιλό. Αν κρίνω από την εμπειρία του 2002 με τη μετάβαση στο ευρώ, ο κόσμος στα μαγαζιά θα λειτουργούσε με βάση τον αυτοματισμό «ένα κιλό – μία οκά».

    Λοιπόν, η οκά ήταν ήταν 1,282 κιλά, είχε 400 δράμια, άρα το δράμι ήταν κάπου 3.2 γραμμάρια. 300 δράμια είναι 960 και κάτι γραμμάρια, πες ένα κιλό. Βρίσκω λοιπόν πολύ λογικό ο κόσμος να θεώρησε ότι λιγόστεψαν τα δράμια της οκάς, αφού η νέα οκά, το κιλό, ζύγιζε 300 δράμια.

    Ψάχνοντας, βρήκα και το παρακάτω απόσπασμα από τα πρακτικά της Βουλής, της 6ης Σεπτεμβρίου του 2000, που ενισχύει την υπόθεσή μου:

    ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΕΔΙΚΟΓΛΟΥ: […] Τώρα τι κίνδυνος υπάρχει με το ευρώ, κύριε Πρόεδρε και κύριε Υπουργέ; Κάποτε πριν από χρόνια δεν θυμάμαι ακριβώς πότε, το 1953, το 1954 , κάπου εκεί, είχαμε την οκά ως μέσον ζύγισης και έγινε το κιλό. Και βγήκε τότε το σλόγκαν «και η οκά τριακόσια» -το θυμάσθε νομίζω και εσείς-διότι δεν ελήφθησαν μέτρα.

  86. Avonidas said

    #85. Λοιπόν, η οκά ήταν ήταν 1,282 κιλά — γραμμάρια, προφανώς.

  87. Πέπε said

    86:
    Μα όχι, σωστό είναι. Ένα κιλό κόμμα 282.
    Αλλιώς, 1.282 γραμμάρια (χωρίς την υποδιαστολή).

  88. sarant said

    81-85 Πρέπει να έχεις δίκιο αν και σε πάρα πολλές πηγές αναφέρεται η 29.12.1953, π.χ.
    http://letter.gr/diafora/11991-%CF%83%CE%B1%CE%BD-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1-%CF%84%CE%BF-1953-%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%B9%CE%B5%CF%81%CF%8E%CE%B8%CE%B7%CE%BA%CE%B5-%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%B9%CE%BB%CF%8C-%CF%80%CF%8C%CF%83%CE%BF-%CE%B2%CE%AC%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%B5%CE%AF%CF%87%CE%B5-%CE%B7-%CE%BF%CE%BA%CE%AC-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B1-%CE%B6%CF%8D%CE%B3%CE%B9%CE%B6%CE%B1%CE%BD-%CE%AD%CF%89%CF%82-%CF%84%CF%8C%CF%84%CE%B5

    Δίκιο έχεις και για την παροιμία. Αξίζει ίσως αρθράκι.

  89. spatholouro said

    Εδώ κι ο «Τρακοσάρης» (τρακόσια η οκά, δηλαδή) του Νιρβάνα από το Εθνικόν Ημερολόγιον Σκόκου 1903:

    http://kosmopolis.lis.upatras.gr/index.php/hmerologio_skokou/article/view/72299/71175

  90. Avonidas said

    #88. Και η φράση «τα έχω τετρακόσια» από την οκά δεν βγαίνει;

    (Όντως, 400 δράμια είναι το τυπικό βάρος ενός εγκεφάλου)

  91. Avonidas said

    #88. αν και σε πάρα πολλές πηγές αναφέρεται η 29.12.1953

    Μήπως υπήρξε πρώτα μια «λογιστική υιοθέτηση» του κιλού, σαν αναγραφόμενο βάρος, και αργότερα μια πρακτική στα ζύγια; Κάτι παρόμοιο με το ευρώ δηλαδή, μιας και από το 2000 κάποια προϊόντα ανέγραφαν διπλή τιμή.

  92. ΚΑΒ said

    Το καντάρι ήταν 44 οκάδες.

    Πρώτη φορά το ακούω ότι η οκά έγινε κάποια στιγμή 300 δράμια.

    Η οκά καταργήθηκε το 1959, με 400 δράμια. Βέβαια οι τιμές δεν άλλαξαν με το κιλό,όπως έγινε σε πολλές περιπτώσεις και με το €.

  93. 91 Πιθανά πρώτα καθιερώθηκε νομικά αλλά όχι πρακτικά. Τη δεύτερη έγινε υποχρεωτικό το κιλό

  94. Avonidas said

    #92. Δεν έγινε. Δες το #85.

  95. 68 – 84
    Όσες ραφές και βελονιές έχει ένα φουστάνι
    χίλια καντάρια λάχανο τόσους ντολμάδες βγάζει

    (Αντίστοιχα και σίδερο – βελόνες)

  96. Ένα κιλό 312 δράμια

  97. Avonidas said

    #93. Λογικό. Οι μαγαζάτορες θα έπρεπε να προμηθευτούν νέες ζυγαριές (από αυτές που δουλεύουν με ελατήριο), ή έστω νέα ζύγια (για τις παραδοσιακές με τα δύο τάσια).

    Με την ευκαιρία, η ζυγαριά με τα τάσια είναι μια καταπληκτική συσκευή: όχι μόνο μπορείς, με λίγη επιδεξιότητα, να την προσαρμόσεις σε ένα σωρό σταθμά, αλλά γεννά και υπέροχους μαθηματικούς γρίφους (εσένα το λέω, Kid 😀 )

  98. Avonidas said

    #95. βγάνει

  99. Πάνος με πεζά said

    Aφού και στο σταυρόλεξο οι ορισμοί λέγανε «τα είχε 400».
    Και πού να πιάσουμε πήχεις τεκτονικούς και εμπορικούς, δηλαδή…
    (Από παλιότερο σχόλιο του «Αστερίξ στους Βρετανούς» :
    …Έχουμε κέρματα σιδερένια που ζυγίζουνε μισό κιλό και αντιστοιχούν σε τριάμισι σεστέρσια, συν τέσσερα κέρματα τσιγκινα που το καθένα τους αντιστοιχεί σ’ ενάμισι μπρούτζινο. Ένα σεστέρσιο αντιστοιχεί σε δώδεκα κέρματα μπρούτζινα και…

    Οπότε ο Οβελίξ πάει να αναφωνήσει «Είναι τρε…» κι ο Αστερίξ τον κόβει με την άλλη θεϊκή ατάκα: Πιες τη μπιρίτσα σου, θα κρυώσει!! )

  100. Γς said

    76:

    44 οκάδες!

  101. Αυτό που δεν ολοκληρώνει ο λίκνος είναι ότι η τυποποίηση στα μπουκάλια για ποτά στα 50 – 200 – 700 ml έγινε με υποχρεωτική οδηγία της ΕΕ (ΕΟΚ)

  102. Tόσο πολύ έχουν ξεχαστεί τα παλιά μέτρα και σταθμά;
    Το καντάρι (στατήρ στην καθαρεύουσα) είχε 44 οκάδες, η οκά 400 δράμια, το δράμι 3,2 γραμμάρια. Τα τρόφιμα πουλιούνταν σε οκάδες και δράμια και τα υφάσματα σε πήχες μέχρι το 1959, είμαι βέβαιος γι’ αυτό γιατί… θυμάμαι την αλλαγή. Στη Β’-Γ’ Δημοτικού άλλοι είχαμε βιβλία αριθμητικής με πήχες και οκάδες και άλλοι με μέτρα και κιλά, τα οποία έφεραν στο εξώφυλλο την επισήμανση «νέα μέτρα και σταθμά». — Από τον καιρό του Όθωνα προβλεπόταν η νόμιμη χρήση των γαλλικών μέτρων και σταθμών, για τα οποία είχαν μάλιστα οριστεί και ελληνικά ονόματα, ¨βασιλικός πήχυς» το μέτρο, «παλάμη», «δάκτυλος» και «γραμμή» το δέκατο, εκατοστό και χιλιοστό του μέτρου!), αλλά μόνο επί Καραμανλή, το 1959, επιβλήθηκε πραγματικά. Θυμάμαι μια γελοιογραφία της εποχής (του Χριστοδούλου;) που έδειχνε μπεκρήδες να κοιτάζουν θλιμμένοι έναν τάφο όπου έγραφε «Ενθάδε κείται κατοσταράκι». (Φυσικά, τα κατοσταράκια, δηλαδή τα κοκκινωπά μεταλλικά ποτήρια των 100 δραμιών όπου σερβιριζόταν το κρασί, ποτέ δεν έπαψαν να χρησιμοποιούνται. Και το γάλα πουλιόταν σε μπουκάλια των 640 γραμμαρίων ως τη δεκαετία του 1980.)
    Η ρωμαϊκή λίτρα (έτσι είναι η ελληνική της ονομασία, αλλά λατινικά λεγόταν libra, δηλ. ζυγαριά) ήταν σαφώς μονάδα βάρους, υποδιαρούμενη σε δώδεκα ουγκιές των οκτώ δραχμών. Από τη δραχμή βγήκε το δράμι, αλλά αυτό ας το αφήσουμε για επόμενο άρθρο του Νικοκύρη. Να μη συγχέεται με το λίτρο, μονάδα όγκου ή χωρητικότητας (το ίδιο είναι) που δημιούργησε η Γαλλική Επανάσταση.

  103. Μαρία said

    91
    1959
    Εδώ και το ΝΔ http://www.et.gr/index.php/2013-01-28-14-06-23/search-laws

  104. ΚΑΒ said

    Διαβάστε το πολύ ενδιαφέρον άρθρο της Αικατερίνης Πολυμέρου-Καμηλάκη: Μετρήσεις:συμβολισμοί και πραγματικότητα

    http://editions.academyofathens.gr/epetirides/xmlui/bitstream/handle/20.500.11855/209/ep_28-pages%205-28.pdf?sequence=1&isAllowed=y

  105. Για τις χαρουπιές μάθαμε σε σεμινάριο πυρασφάλειας πως είναι ο καλύτερος και ασφαλέστερος φυσικός φράκτης σε σπίτια κ.λ.π. Πιάνει δύσκολα φωτιά και αργεί πολύ να καεί. Βάλαν φίλοι μετά από αυτό και ελπίζω να μην το ζήσουμε για να σιγουρευτούμε για την επιτυχία του εγχειρήματος.

    …. Γιορτάζουν κι οι Μαργαρίτες σήμερα.

  106. Το 101 για το 88

    98 🙂

  107. Σαν να θυμάμαι από τον Παπαρρηγόπουλο (που δεν τον έχω πρόχειρο τώρα) ότι κάποιο χρυσό βυζαντινό νόμισμα (η φόλλις;) άξιζε 24 κεράτια, αλλά σε καιρούς δημοσιονομικής στενότητας τα βασιλικά νομισματοκοπεία άρχισαν να νοθεύουν το μέταλλό του, πράγμα που βέβαια έγινε γρήγορα αντιληπτό, κι έτσι έφτασε ν’αξίζει 22, 18 ή και λιγότερα κεράτια, ανάλογα με τον τίτλο του — κι έτσι έφτασε να μετριέται σε κεράτια ή καράτια ο τίτλος των πολύτιμων μετάλλων

  108. Μαρία said

    103
    http://www.eim.gr/%CE%BC%CE%B5%CF%84%CF%81%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1/%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CE%B9-%CE%BF%CE%B4%CE%B7%CE%B3%CE%AF%CE%B5%CF%82/

  109. 97 Λες να υπήρχαν ζυγαριές με ελατήριο τη δεκαετία του 50; Δεν είμαι σίγουρος.

  110. ΚΑΒ said

    Κάθε πήχης 0,648 μ. υποδιαιρούνταν σε 8 ρούπια.

    Άλλος ο πήχης για τη μέτρηση εκτάσεων.

  111. 109

    Από το 1770, παρακαλώ!

    https://en.wikipedia.org/wiki/Spring_scale

  112. Γς said

    102:

    >τα κατοσταράκια, δηλαδή τα κοκκινωπά μεταλλικά ποτήρια των 100 δραμιών όπου σερβιριζόταν το κρασί

    Το κατοσταράκι των 100 δραμιών [320 γραμμαρίων] και

    το κατρούτσο των 250 γραμμαρίων

    Και θυμήθηκα εκείνο το

    -Μάγκες μερακλώθηκα! Νάχαμε κι ένα κατρούτσο.

    http://caktos.blogspot.gr/2013/02/blog-post_4398.html

  113. Ριβαλντίνιο said

    @ 107 Αγγελος

    Εδώ μια εικόνα : https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CF%85%CE%B6%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BD%CF%8C_%CE%BD%CF%8C%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%B1#.CE.9D.CE.BF.CE.BC.CE.B9.CF.83.CE.BC.CE.B1.CF.84.CE.B9.CE.BA.CE.AD.CF.82_.CF.80.CE.BF.CE.BB.CE.B9.CF.84.CE.B9.CE.BA.CE.AD.CF.82_2

  114. nikiplos said

    Κάθε πήχης 0,648 μ. υποδιαιρούνταν σε 8 ρούπια.

    Από εκεί μάλλον θα βγήκε η έκφραση: Μην κουνήσεις ρούπι! Δηλαδή μην κουνηθείς ούτε ένα ρούπι, μείνε στη θέση σου…

  115. Γς said

    105:

    Μικρό κοριτσάκι την πλάκωσε το σπίτι στους σεισμούς της Σαντορίης.
    Την ξέθαψαν μετα κάτι μέρες.

    Αργότερα την βρήκε άλλο κακό. Γνώρισε τον Γς.

    Τώρα όμως είαι μια χαρά. Στη Νάξο

    Αχ, Μαργαρίτα …

  116. Ριβαλντίνιο said

    Κάποτε ένας Βυζαντινός πρεσβευτής και ένας Πέρσης πρεσβευτής κοντραρίστηκαν μπροστά στον βασιλιάς της Ταπροβάνης (Κεϋλάνης/Σρι Λάνκα) για το ποια αυτοκρατορία είναι ισχυρότερη. Ο Πέρσης κοκορευόταν ( : Ὁ ἡμέτερος βασιλεύς καὶ δυνατώτερος καὶ μειζότερος καὶ πλουσιώτερος καὶ βασιλεὺς βασιλέων ἐστί· 🙂 καὶ εἴ τι θέλει, δύναται.) Τότε ο Βυζαντινός είπε απλά στον βασιλιά να συγκρίνει το βυζαντινό και το περσικό νόμισμα για σχηματίσει γνώμη. Το περσικό ήταν ασημένιο, ενώ το βυζαντινό ολόχρυσο. Έτσι ο Κεϋλανέζος βασιλιάς παραδέχτηκε : . Ὄντως οἱ Ῥωμεῖς καὶ λαμπροὶ καὶ δυνατοὶ καὶ φρόνιμοι.

  117. sarant said

    108 Α μπράβο!

  118. nikiplos said

    @116, Υποψιάζομαι κάπως έτσι ήταν η διαπραγμάτευση των πρεσβευτών…

  119. 116

    καὶ μειζότερος
    Μουαχαχάααα… Πούσαι, Κούλη!
    Ή και Γιάννο, εν προκειμένω…

  120. spatholouro said

    τόσα κι άλλα τόσα/και η οκά τρακόσα
    Γ. Μητσάκης

  121. ΚΑΒ said

    114. Τα γράφει κι ο Νικοκύρης στο βιβλίο του :Τα λόγια του αέρα

  122. Ριβαλντίνιο said

    @ 119 Σκύλος

    😆 😆 😆

    (Άργησα λίγο να το πιάσω).

  123. 122 Ρίβα

  124. Ριβαλντίνιο said

    @ 123 Σκύλος

  125. Μαρία said

    102
    Έχω φυλάξει την αριθμητική του Τόγκα που διδαχτήκαμε βέβαια στην Α Γυμνασίου αλλά είναι έκδοση του 1959, πριν να εκπολιτιστούμε.
    Αντιγράφω:
    Μονάδες βάρους.
    α) Οι περισσότεροι πολιτισμένοι λαοί μεταχειρίζονται τας εξής μονάδας βάρους ….
    β) Ημείς μεταχειριζόμεθα ακόμη τας εξής μονάδας βάρους:
    1ον: Την οκάν …
    2ον: Τον στατήρα. Αυτός ισοδυναμεί με 44 οκάδας.
    …………………………………………………………………………
    γ) Εις την Πελοπόννησον διά το βάρος της σταφίδος μεταχειρίζονται το χιλιόλιτρον = 375 οκάδας.
    Εις την Επτάνησον μεταχειρίζονται και την Αγγλικήν λίτραν, η οποία έχει 453, 55 γραμμάρια.

    Στις μονάδες μήκους το μέτρο έχει και την ονομάσία βασιλικός πήχυς.

    Υπάρχουν και σχετικές ασκήσεις μετατροπής απ’ τη μια μονάδα στην άλλη.

  126. Του Τόοοογκα; Πωπωωω… κάπου σε κάποιο πατάρι πρέπει να βρίσκεται. Κάπως έτσι δεν είναι;

  127. Eli Ven said

    Τσερατσιά το δέντρο, και τσεράτσι ο καρπός λόγω τσιτακισμού στα Τσέρια της Μεσσηνιακής Μάνης.

  128. Γιάννης Ιατρού said

    127: το κόμμα μετά το δύο ψάψνω να βρώ …. κάπου θά ‘πεσε 🙂

    Κουνήθηκε κι η Κρήτη … ευτυχώς δεν υπήρξαν ιδιαίτερες ζημιές / θύματα κλπ.

  129. Πέπε said

    129:
    Α, δε μου φάνηκε.

  130. Νίκος Κ. said

    «μονάδα μέτρησης του τίτλου (της καθαρότητας) του χρυσού»

    Οι … κολλημένοι με τη χημεία, θα λέγαμε «μονάδα μέτρησης της συγκέντρωσης» (δηλαδή της περιεκτικότητας) σε χρυσό. Όμως αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει παρανοήσεις μια κι η λέξη «συγκέντρωση» χρησιμοποιείται συνήθως με άλλο νόημα.

  131. ...!? said

    @130
    Θα’σουνα στ’αυτοκίνητο. Που είναι η Έφη να μας πεί;

  132. (127) Το κόμμα μετά το 2 είναι απλώς σύμβολο των χιλιάδων. Η σελίδα είναι γραμμένη στα αγγλικά, και οι Αγγλοσάξωνες χρησιμοποιούν την τελεία και την υποδιαστολή στους αριθμούς αντίθετα από μας.

  133. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μαρμάγκα βγήκε παγανιά και με τσάκωσε. Έλεγα ότι οι δικοί μου ανατολικά δεν πήραν είδηση το σεισμό.

  134. Πάνος με πεζά said

    @ 105 : Ένα άλλο φυρό με πυράντοχα χαρακτηριστικά που ξέρω, είναι ο ελαίαγνος, θάμνος που φτάνει μέχρι τα 2 μέτρα ύψος. Μάλιστα λέει ότι τον φυτεύουν δίπλα σε διαδρόμους προσγείωσης. Έβαλα κι εγώ μια σειρά δίπλα στο φράχτη, μια που έχουμε δεινοπαθήσει κάμποσες φορές από τη φωτιά, και…ίδωμεν.

    Αν πάμε και στην Κρήτη ρώρα, θυμίζω τη…μεταβλητή μονάδα μέτρησης έκτασης χωραφιών, το «μουζούρι». Η έκταση ελαιοπερίβολου που δίνει ένα ντενεκέ λάδι (ή κάποια ποσότητα, τέλος πάντων). Αναλόγως της φύτευσης, πυκνής ή αραιής, δυο χωράφια με τα ίδια μουζόύρια, μπορούν να έχουν 9είχαν) διαφορετική έκταση. Κι αυτό φυσικά είναι κατάλοιπο της Τουρκοκρατίας και της φορολογίας της παραγωγής.

  135. Πάνος με πεζά said

    Αυτό το πληκτρολόγιο του σπιτιού, με τα «χωνευτά» πλήκτρα, ό,τι θέλει γράφει…

  136. 135 Όχι, το μουζούρι δίνει τη σπορά, όχι το προϊόν. Γιαυτό και στα οθωμανικά πωλητήρια της Κρήτης, του 17ου αιώνα, διαβάζουμε «χωράφι που χωρά ν μουζούρια σπόρο». Νομίζω ότι χρησιμοποιείται ήδη επί βενετοκρατίας: στα φορολογικά κατάστιχα του 1671 απογράφεται η έκταση των χωραφιών (σε τζερίπια, που ούτε πού θυμάμαι τώρα σε τι αναλογούν) και μετά με έναν πολλαπλασιαστή (ανάλογα με την παραγωγικότητα του εδάφους) βγαίνει η παραγωγή και ο φόρος. Την ίδια εποχή, όμως, στα ιεροδικαστικά έγγραφα τα χωράφια συνήθως μετριούνται σε (μεταβλητά) μουζούρια, και τα αμπέλια συνήθως σε εργατοημέρες (ırgadlık).

  137. Γιάννης Ιατρού said

    135: Πάνο,
    ….μεταβλητή μονάδα μέτρησης../i>
    κάτι σαν το «τέρμινο» 🙂

    134: ΕΦΗ
    5,4 R, μέχρι Τουρκία τον νιώσανε, κι ολούθε τίποτα ;; !!

    133: Αγγελε,
    και για τις χιλιάδες νάτανε, κόμμα δεν έχει 🙂 Εννοείς ότι το βάζουμε εμείς, ε; Πάντως και χωρίς, χιλιάδες είναι!

  138. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Και χαρουπέλα είδα μαζί με τη χαρουπολάτα. Πλάκα έχουν αυτά τα μετα-ονόματα,όπως κριθαρότο,τραχανότο κ.ο.κ

    Εκατόν πενήντα προϊόντα χαρουπιού λέει εδώ.
    http://www.rethymnoguide.gr/nea/kriti/12432-150-proionta-xaroypioy-apo-tin-kriti-se-olon-to-kosmo

    Γιάννη άμα μ΄ελευθερώσει το δόκανο,θα καταλάβεις γιατί δεν χαμπάριασαν.Ήταν σοβαρά απασχολημένοι.
    Δεν τηλεφώνησα και σ΄όλο το σόι! 🙂

  139. Γιάννης Ιατρού said

    139: Τέλος

  140. Νίκος Κ. said

    133: Όταν (και) οι Αγγλοσάξωνες κάνουν λάθος στη θέση τής υποδιαστολής:
    Δύο φοιτητές κινδύνεψαν να πεθάνουν στη διάρκεια πειράματος, επειδή πήραν 30 γραμμάρια καφεϊνης αντί για 0,3 g (η θανατηφόρος δόση είναι τα 18 g)
    https://www.rt.com/viral/375088-lethal-dose-caffeine-test/
    http://www.dailymail.co.uk/news/article-4156306/Northumbria-University-students-cosume-300-coffees.html

  141. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Το μουζούρι ακούγεται ακόμη κάτω. Εφτά μουζουριώ τόπος είναι η έκταση που χρειάζεται εφτά μουζούρια για να σπαρθεί.Το μουζούρι είναι ένα μεγάλο κάρτο (κανάτα ας πούμε).Μεταλλικό είχε ο παππούς μου,ακόμη κάπου θα σκουργιάζει. Περίπου 3-4 κιλά θα ήταν όπως το σκέφτομαι. Μουζουράκι,ένα μικρό κύπελο των 100 γραμ περίπου, που μετράς το λάδι στο μαγερειό.
    Στα κάλαντα ρωτούν τον Αί Βασίλη: κάτσε και πες μας Βασιλιό πόσα μουζούρια σπέρνεις; -σπέρνω σταράκι δώδεκα,κριθάρι δεκαπέντε, ταγή και ρόβι δεκοχτώ κι από νωρίς στο σταύλο.

  142. Γιάννης Ιατρού said

    141: Αν θεωρητικά είχε 30 g και στην πραγματικότητα κάτω από 18g (θανατηφόρα δόση…, αυτοί επέζησαν…), σκέψου τι νοθεία και νεροζούμι πέφτει εκεί …

  143. Γς said

    129 β:

    Και δεν ειναι ο κύριος σεισμός

    [να φάω τη γλώσσα μου]

  144. Γιάννης Ιατρού said

    μουζούρι κλπ.

    κι η μεζούρα, των ραφτάδων / μοδιστρών κλπ.

  145. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    145. Η κυρία είτανε

  146. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    ‘Εχετε προσέξει τις τεράστιες χαρουπιές στην κάτω μεριά της πλατείας Κλαθμώνος; Εκτός από τα ίδια τα όμορφα δέντρα, συγκεντρώνουν και λογής πουλιά. Δεν πίστευα στα μάτια μου την περασμένη εβδομάδα που αντάμωσα ένα ζευγάρι σουσουράδες και κάτι κοκκινολαίμηδες να πετοβολούν εκεί.

  147. Νίκος Κ. said

    143: Την καφεϊνη την πήραν κατευθείαν σαν ουσία (κι όχι πίνοντας καφέ). Άντεξαν λόγω καλής φυσικής κατάστασης και εντατικής νοσηλείας.

  148. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Την αγαπώ τη χαρουπιά και την έχω προτείνει πολλές φορές σε σχετικές κουβέντες για δέντρο κήπου και εξοχής. Γερό δέντρο, χρήσιμο,όμορφο, καλόβολο,δεν καίγεται εύκολα(όπως είπε και η Μαγδαληνή στο 105), άξιο να κρεμάσεις κούνια, παχύς και δροσερός ο ίσκιος της.Το ξύλο δε σαπίζει και κάνει ωραία νερά μέσα.Όλα του καλά. Χέδροπες λέει τα λουβιά των χαρουπιών ένα γειτονάκι γεωπόνος. Τα άνθη της τα λέμε βριγιό,μ΄ένα έντονο ελκυστικό άρωμα και είναι πολυαγαπημένα των κατσικών και των μελισσών,όντως Γιάννη. Για τη ζύμη που φτιάχνουν οι μελισσοκόμοι που λες,δεν έτυχε να τ΄ακούσω αυτό.
    Η γιαγιά μου έφτιαχνε υπέροχα τηγανητά κουλουράκια πλασμένα με χαρουπόζουμο. Κοπάναγε και μούλιαζε τροφαντά μελωμένα χαρούπια σε σκαφούλα αποβραδίς κι έπαιρνε το ζουμί και ζύμωνε.
    Ανατρέφω μία χαρουπίτσα κανένα μέτρο τώρα, σε γλάστρα από κουκούτσι.Πάει αμέσως στα βάθη η ρίζα γι΄αυτό θέλει προσοχή στο μεταφύτεμα αν μιλάμε για καλλωπιστικό.

    Τα προϊόντα του χαρουπιού είναι πάρα πολλά πια. Στα πάνω του το χαρούπι.Παξιμάδι, μπισκότα,αλεύρι,καφέ,σιρόπι,άλειμμα κλπ. Πετυχημένη (η ονομασία- δεν ξέρω το προϊόν) η χαρουμπία που είπε ο κύριος Ορφανός και η χαρουπολάτα .

    Η κορμανθής επίσης, κουτσουπιά δένει επίσης , λεπτά ,μη φαγώσιμα εννοείται, «χαρουπάκια».

    Νικοκύρη,το χαρουπόμελο που δοκίμασα κι εγώ από ντόπια οικοτεχνία δε λέει τόσο, όσο το σιρόπι (χαρουποσόροπο) που είναι πραγματικά εύγευστο.Πάνω σε παγωτό,φίνο!

    130/132 Οι δικοί μου έφτιαχναν χορτόπιτες, χαμπάρι δεν πήραν από το σεισμό 🙂

  149. sarant said

    149 Αυτό είναι το σχόλιο που είχε κρατήσει η μαρμάγξ

  150. Μαρία said

    149
    Προκομμένοι άνθρωποι στην Κρήτη.
    Εγώ ξέρω τρεις χρήσεις του ξυλοκέρατου. Οτι αυτό είναι το χαρούπι το έμαθα μεγάλη.
    α)τροφή για τα γουρούνια
    β)μας τα έδιναν στα σούρβα Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά και όσα δεν μασουλούσαμε
    γ)τα τυλίγαμε με χρυσόχαρτο και τα κρεμούσαμε στο δέντρο.
    Τα β και γ μέχρι το ’59, τότε που καταργήθηκε η οκά και που άλλαξα γειτονιά, όπου μας έδιναν στα κάλαντα πενταροδεκάρες 🙂

  151. Γς said

    Και πόσοι άραγε ξέρουν ότι η νοστιμιά του τυριού Φιλαδέλφεια έχει να κάνει και με το χαρούπι που περιέχει;

  152. …Στα αγγλικά, το καράτι του χρυσού (με μάξιμουμ το 24) γράφεται karat για να μην υπάρχει σύγχυση…

    Επειδή με τα διαμάντια η σύγχιση είναι δεδομένη,
    το C στο Carat είναι ένα από τα τέσσερα C
    που πρέπει να γνωρίζει ο ενήμερος αγοραστής:
    Cut, Color, Clarity, and Carat.

  153. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #3-4
    Σας ευχαριστώ!
    #79
    Πέρνα από το σπίτι για κέρασμα… 🙂

  154. … Η αραβική λέξη περνάει στα μεσαιωνικά λατινικά, ως caratus, μεταξύ άλλων και σε συγγράμματα αλχημιστών, και από εκεί σε παλιά ιταλικά ως carato, …

    Είναι οι γνωστοί caratteristi – καμμία σχέση με τους karateka, που γράφονται με k.

  155. 145,
    Μεζουράρεις;

  156. Γς said

    Και το ιερογλυφικό για το «γλυκός» των Αιγυπτίων:

    Είναι ένας όρθιος λοβός χαρουπιάς.

  157. Γς said

    Μεταξυ των Ε προσθέτων των τροφίμων είναι και το Ε410.

    Αντιγράφω:

    E410: Κόμμι χαρουπιών

    Προέλευση:
    Φυσικός πολυσακχαρίτης, παράγεται από χαρουπιές (Ceratonia siliqua ) συναντάται κυρίως σε Μεσογειακές περιοχές.

    Λειτουργίες & χαρακτηριστικά:
    Χρησιμοποιείται ως πηκτικός παράγοντας, σταθεροποιητής και γαλακτωματοποιητής.

    Προϊόντα:
    Χρησιμοποιείται ευρέως.

    Ανώτατο όριο καθημερινής λήψης:
    Δεν έχει καθοριστεί.

    Παρενέργειες:
    Δεν έχουν γίνει γνωστές στις συγκεντρώσεις που χρησιμοποιείται, όμως σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην χώνεψη λόγω της ζύμωσης από την χλωρίδα του εντέρου (όπως όλοι οι δύσπεπτοι πολυσακχαρίτες).
    Διατροφικοί περιορισμοί:

    Μπορεί να καταναλωθεί από όλες τις θρησκευτικές ομάδες[!], καθώς και από ακραίους και μη, χορτοφάγους.

  158. # 130, 149 τέλος

    Μπλακ χιούμορ μετά (παρα)μυθολογίας…
    Ηταν μια φορά ένας ταύρος που τον λέγανε Εγκέλαδο κι όπως έκοβε βόλτες κατα Κρήτη μεριά είδε ένα γκομενάκι-που το λέγανε Πασιφάη- και της λέει :
    – Είσαι παιδί μου πειρασμός, σεισμός !
    κι αυτή του λέει
    – Α για,για, για, γιάα…

  159. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα

    152, 157, 158 Γς
    γειά σου ρε Γς με τα αναλυτικά σου 🙂

    159: Ωραίος Γιώργο!

    149: ΕΦΗ
    ….Ανατρέφω μία χαρουπίτσα ………… σε γλάστρα από κουκούτσι….

    Μούλιασες το κουκούτσι καμιά βδομάδα στο νερό πρώτα και μετά το φύτεψες ή τό ‘βαλες έτσι όπως ήταν;
    Πάντως θα δυσκολευτείς με την ρίζα, αν δεν την μεταφυτέψεις σύντομα, πάει ίσα κάτω και βαθιά …

  160. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

  161. Αντώνης said

    #63 «πιο περίεργες περιπτώσεις, όπως το εκτάριο (acre)»
    Προσοχή, το acre (4047 τ.μ. – https://en.wikipedia.org/wiki/Acre) ΔΕΝ είναι εκτάριο (10.000 τ.μ. δηλ. 10 στρέμματα – https://en.wikipedia.org/wiki/Hectare)

  162. cronopiusa said

    Καλή σας μέρα

    Δοκιμάστε για πρωινό κρέμα από ταχίνι, χαρουπάλευρο, μέλι πάνω σε ψωμάκι…

  163. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    Ξυλοκέρατον στην ελληνική το χαρούπι ή τεράτσι, siliqua graeca λατινιστί, όθεν η κερατινη ή σιλικόνη που βάζουν ξέρετε πού, σε ποιές, οι πλαστικοί χειρουργοί. Ξερικό δένδρο, όπως η εληά, κυριαρχούσε στην κυπριακή χλωρίδα, μέχρις ότου τα αφανίσουν γιατι με το ξύλο της χαρουπιάς γίνεται το καλύτερο κάρβουνο για σούβλα. Προειδοποίηση από παθόντα: είναι πολύ υπακτικό, με ρέγουλο η κατανάλωση.

  164. Raptakis Dimitrios said

    Νίκο, στη Μάνη τη χαρουπιά τη λένε -ακόμη, ελπίζω- κερακιά. Στη, δε, Κρήτη το επίνειο της Βιάννου, ονομάζεται Κερατόκαμπος – πράγματι πριν φυτευτούν ελιές κατά σύστημα, ο τόπος ήταν γεμάτος χαρουπιές.

  165. Απόδημος Κύπριος said

    Είμαι Κύπριος φοιτητής και σπουδάζω Βυζαντινολογία στην Αγγλία (στο Birmingham). Θα ήθελα να σάς ρωτήσω τί εννοεί ο Τζέτζης όταν λέει πως η Κύπρος ονομαζόταν Κεραστία, επειδή την κατοικούσαν άνδρες με κέρατα.

    Αυτό το απόσπασμα του Τζέτζη μού έχει γίνει εφιάλτης εδώ στην Αγγλία, γιατί οι αλλοδαποί συμφοιτητές μου συμπεραίνουν πως εμείς οι Κύπριοι είμαστε κερατάδες (ότι δηλαδή μάς απατάνε οι γυναίκες μας και το ανεχόμαστε), γι’ αυτό και η Κύπρος ονομαζόταν Κεραστία. Παρακαλώ δώστε μου μία εξήγηση τί ακριβώς εννοεί ο Τζέτζης με τα κέρατα των Κυπρίων, για να τους απαντήσω κατάλληλα.

    Ευχαριστώ εκ των προτέρων
    Στελλάκης Βροντούς
    Birmingham

  166. sarant said

    166 Καταρχάς, δεν είναι βέβαιο ότι υπήρχε από τόσο παλιά η σύνδεση των κεράτων με τη συζυγική απιστία. Στην εποχή του Τζέτζη υπήρχε, αλλά δεν ξέρω για την εποχή των συγγραφέων τους οποίους παραθέτει. Κι έπειτα, ποιος ξέρει ποιοι ήταν οι πρώτοι κάτοικοι της Κύπρου και τι σχέση έχουν με τους σημερινούς. Αν βέβαια σας ενοχλούν τα πειράγματα των συμφοιτητών, πείτε τους ότι κέρας είναι επίσης το ανδρικό μόριο.

  167. Γιάννης Ιατρού said

    166: Απουσιάζει κι Βατάλ ρε γαμώτο, που είναι ειδικός επί τοιούτων …(θεμάτων) 🙂

  168. Θα πάρω μια άι-ιντούλα, μανούλα μου
    απ’ άλλη γειτονιάααα
    και σχόλια θα κάνω, μανούλα μου
    ωραία και πολλά

  169. 168, 169

  170. Τίτε Ε. Χ. (164), η κερατίνη προέρχεται βεβαίως από τα κέρατα, η σιλικόνη όμως δεν έχει καμία σχέση με τη siliqua = χαρουπιά· προέρχεται από το silicon ή silicium, το διεθνές όνομα του πυριτίου, και αυτό με τη σειρά του από το λατ. silex = πυρίτης λίθος, τσακμακόπετρα (που αποτελείται βασικά από διοξείδιο του πυριτίου).

  171. Γιάννης Ιατρού said

    τσακμάκι ο Άγγελος 🙂 🙂

    170: Εμμμ!

  172. sarant said

    168 Λες;

  173. Γιάννης Ιατρού said

  174. Πάντως, το Βίρβινχαμ (δεν πρόσεξα ποιό από τα πέντε πανεπιστήμιά του) έχει Βυζαντινές σπουδές. Μαζί με Οθωμανικές τοιαύτες.

  175. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μερικά χαρούπια, ξεδιαλεγμένα για να φαγωθούν, τα φουρνίζανε, μάλλον για να συντηρηθούν από σκουλήκια κλπ.Σαν φρυγανιές κριτσάνιζαν μετά.
    Πρόλαβα που παππούς μου συγκέντρωνε τα χαρούπια της περιοχής και τα έδινε στον έμπορα(ή στο συνεταιρισμό-δε θυμάμαι).Το Σεπτέμβρη υψωνόταν ένας μεγάλος σκούρος γυαλιστερός σωρός.Σκαρφαλώναμε όπως όπως στην κορφή τα παιδιά και κάναμε μετά τσουλήθρα προς τα κάτω.Τρελό κροτάλισμα στο πέρασμά μας.Τα ρούχα και τα μαλλιά μας ευωδιάζαν μια βαθιά μελοχαρουπίλα.Απάνω απ΄το σωρό βλέπαμε,μόνο τον καιρό των χαρουπιών, δυο νυχτερίδες να κρέμονται ανάποδα,σαν μικρά διαβολάκια, ψηλά στο τηλεγραφόξυλο που έστεκε εκεί.Θα μαζεύονταν ζωύφια της όρεξή τους φαίνεται.
    168.Ψαχτήρια καλά είχε και έβρισκε άλλοθι για να χώνει ανάμεσα στις πληροφορίες και βρωμιές. Άστον να κάνει τα μπάνια του 🙂 Να σου πω και την υποψία μου ότι υπάρχει με άλλη,φρόνιμη, περσόνα αναμεσός μας 🙂

  176. Λ said

    166. Πάντως τον κερασφόρο μας από την Έγκωμη που τον πούλησαν Τούρκοι αρχαιοκάπηλοι στο εξωτερικό το βρήκαμε και τον επαναπατρήσαμε.

  177. Λ said

    Ευχαριστούμε Νίκο κύρη για το άρθρο. Με το καλό να γράψετε και για την κονναρκά και τα κόνναρα.

    Τα τεράστια μου αρέσουν πολύ και η γεύση τους θυμίζει σοκολάτα. Αυτό που δεν μου αρέσει είναι ένα έδεσμα, τα τζιερτζιελλούδια που είναι σαν χυλοπίτες βρασμένες σε τερατσόμελο.

  178. sarant said

    Aμ δεν ξέρω τι είναι τα κόνναρα…Και δεν τα τρώγω!

  179. Γς said

    179:

    Κάνναρα της κονναρκάς ή παλλούρας.

    Εδώ ο θάμνος και οι καρποί του.

    Και το κυπραίικο «Μα νομίζεις τρώω κόνναρα»;

  180. Γς said

    >Κάνναρα

    Κόνναρα

  181. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Δοκιμαστικά-δεν ξέρω αν αντιγράφεται καλά το λινκ, η όμορφη ταινία «Δεσμοί αίματος» που έχει φάτσες από εξαιρετικά κερατάτα πλάσματα,κριάρια και πρόβατα. https://tainiomania.ucoz.com/load/top_250_movies/rams_2015/29-1-0-11505

  182. Ριβαλντίνιο said

    @ 48 Γιάννης Ιατρού

    Επομένως εκτρέφοντο, μάλλον για τους εθνικούς και τους άλλους στην περιοχή, που δεν ήσαν Ιουδαίοι.

    Βρήκα κι αυτό :

    Δευτερονόμιο ΙΔ, 21
    …τῷ παροίκῳ τῷ ἐν ταῖς πόλεσί σου δοθήσεται, καὶ φάγεται, ἢ ἀποδώσῃ τῷ ἀλλοτρίῳ· ὅτι λαὸς ἅγιος εἶ Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου. οὐχ ἑψήσεις ἄρνα ἐν γάλακτι μητρὸς αὐτοῦ. ( = ΄Οσα ο νόμος ορίζει δια σας ακάθαρτα μπορείτε να τα δίδετε στον ξένον, που φιλοξενείτε εις την πόλιν σας δια να φάγη από αυτά ή να τα πωλήσετε εις μη Ισραηλίτην. Σεις όμως δεν πρέπει να τρώγετε από τα ακάθαρτα, διότι είσθε λαός άγιος αφιερωμένος στον Κυριον. Δεν θα βράσης αρνί με το γάλα της μητρός του. )

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: