Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η πρέκνα και τα λεξικά μας

Posted by sarant στο 30 Μαΐου, 2017


Καθώς είμαι ακόμα σε ταξίδι, ανεβάζω σήμερα ένα παλιό άρθρο, ελπίζοντας πως οι περισσότεροι δεν θα το ξέρετε ή δεν θα το θυμάστε. Ελπίδα βάσιμη, διότι η πρώτη δημοσίευσή του  έγινε όταν το ιστολόγιο όχι απλώς δεν είχε σαραντίσει, αλλά μόλις έκλεινε 10 μέρες ζωής. Και για να μην παραπονιούντι οι παλιοί θαμώνες, σε τούτην την επανάληψη έχω προσθέσει μερικά πράγματα.

Για τα λεξικά μας, η λέξη πρέκνα δεν υπάρχει. Δεν θα τη βρείτε ούτε στον Μπαμπινιώτη, ούτε στου Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, ούτε στο Μέγα του Παπύρου, ούτε στον τρίτομο Σταματάκο, ούτε καν στον 15τομο Δημητράκο.  Αν είναι δικαιολογημένη αυτή η  παράλειψη ή όχι, θα το πούμε μετά.

Τι είναι όμως πρέκνα; Τη λέξη την ξαναβρήκα σε ένα διήγημα του Ιωάννου, Εν ταις ημέραις εκείναις, που ανέβασα τις προάλλες, που μιλάει για τον αφανισμό των Εβραίων:

Ένα κοκκινομάλλικο κορίτσι με πρέκνες στο πρόσωπο δεκατέσσερα με δεκαπέντε χρονώ,

Εδώ η οφθαλμοφανής σημασία είναι φακίδες, αλλά η λέξη περισσότερο χρησιμοποιείται για στίγματα, όπως αυτά της ηλικίας. Στη συζήτηση που έγινε στο φόρουμ Λεξιλογία, μια φίλη πρόσφερε το εξής άριστο παράδειγμα χρήσης, που το άκουσε από μια φίλη της Πολίτισσα:  «Άσε, μεγαλώνοντας γέμισα πρέκνες, εγώ που ποτέ δεν ήμουν πρεκνιάρα». Και συμπληρώνει, η φίλη, «Την πρώτη φορά που μας το είπε την κοιτάγαμε καλά-καλά, τώρα το λέμε κι εμείς».

Πρέκνες έχει και η ρόγα του σταφυλιού και μάλιστα υπάρχει και ποικιλία σταφυλιού, της περιοχής της Νάουσας, που λέγεται πρεκνάδι, ή πρικνάδι ή πρεκνιάρικο ή πρέκνα. Λέγεται έτσι επειδή έχει «ρώγες χρώματος κιτρινόξανθου με μικρά μαύρα στίγματα». Φίλος οινόφιλος λέει πως το συγκεκριμένο κρασί είναι από τις πιο εύγευστες ελληνικές ποικιλίες.

Στον ενικό, πρέκνα πρέπει να είναι επίσης η γάνα, η βρώμα. Αλλά αυτό δεν το ξέρω, το συνάγω από ευρήματα στο γκουγκλ. Το γκουγκλ δίνει κάμποσα ευρήματα για τη λέξη.

Από την έρευνα που έκανα η πρέκνα πρέπει να είναι βόρεια λέξη, αλλά όχι μόνο. Πιο σωστό είναι να πούμε πως πρόκειται για μια από τις πάμπολλες υπόγειες λέξεις, που υπάρχουν σε διάφορες διάλεκτες (σικ, έτσι) αλλά δεν έχουν μπει στο κυρίως σώμα της ελληνικής και στα λεξικά, και που όταν συνειδητοποιούμε ότι τη χρησιμοποιούν και σε άλλη διάλεκτο πέρα από τη δική μας εκπλησσόμαστε.

Η λέξη είναι ζωντανή στη Θεσσαλία, στη Δυτική Μακεδονία, στη Θεσσαλονίκη, στη Θράκη, πιθανόν και αλλού (Εύβοια; ). Σε ένα διήγημα του για τον αφανισμό των Εβραίων, ο Γιώργος Ιωάννου γράφει: «Ένα κοκκινομάλλικο κορίτσι με πρέκνες στο πρόσωπο δεκατέσσερα με δεκαπέντε χρονώ». Στα απομνημονεύματα της, η αγωνίστρια της εθνικής αντίστασης Μαρία Μπέικου θυμάται ως έφηβη στην Ιστιαία ότι ένιωθε μειονεκτικά για τις φακίδες της και οι άλλοι την έλεγαν «πρεκνιάρα», λέξη που χρησιμοποιείται και σήμερα.

Σε γλωσσάρι με τις τούρκικες και σλάβικες λέξεις της περιοχής του Σουφλιού βρίσκω την πρέκνα να συγκαταλέγεται στις λέξεις με «πιθανή σλάβικη» προέλευση: Πρέκνα = Πανάδα, εξάνθημα, προφανώς προέρχεται από το Βουλγαρικό Пръкна που σημαίνει κάτι που ξεφυτρώνει. Και πράγματι δίνει εντύπωση σλάβικη η λέξη, αλλά τα φαινόμενα απαρούν.

Διότι, βλέπετε, η πρέκνα δεν είναι δάνειο -έρχεται από τα αρχαία, από το περκνός, που είναι ο στικτός. Από εκεί είναι και η πέρκα, το ψάρι και κάμποσες άλλες λέξεις που δηλώνουν στίγματα (περκνόπτερος κτλ.) Ο Ησύχιος έχει ένα «πέρκωμα», ενώ υπάρχει και ρήμα «αποπερκούμαι». Το περκνός δίνει το «πέρκνα» το οποίο είναι σχεδόν απρόφερτο και εύλογα γίνεται πρέκνα. Υπάρχει επίσης η «περκνάδα», συνώνυμο θαρρώ.

Η περκνάδα και η  πέρκνα υπάρχουν στα περισσότερα λεξικά, δηλαδή στον Δημητράκο, τον Σταματάκο, τον Κριαρά (το επίτομο) και τον Μπαμπινιώτη (αλλά όχι στο λεξικό Τριανταφυλλίδη), μάλιστα χαρακτηρίζονται (από τα δυο πρώτα λεξικά) λέξεις της δημοτικής. Ομολογώ πως δεν τις ήξερα και πως σε κανένα κείμενο δεν τις έχω βρει, παρά μόνο σε υποσημείωση στα Λαογραφικά Σύμμεικτα του Πολίτη. Πάντως η σημασία τους φαίνεται να είναι αποκλειστικά οι φακίδες ή οι πιτσιλιές στο πρόσωπο από τον ήλιο, οι πανάδες.

Κάμποσα λοιπόν λεξικά έχουν τον σπανιότερο τύπο, που όμως διατηρεί διάφανη τη σχέση του με την αρχαία γλώσσα. Κανένα λεξικό δεν έχει τον κοινότερο τύπο, που χρησιμοποιείται και σήμερα, και που έχει απομακρυνθεί λίγο από τον αρχαίο τύπο (έχει παραφθαρεί, λένε κάποιοι). Κανένα;  Όχι ακριβώς. Υπάρχει ένα έργο αναφοράς, αν και δεν είναι συμβατικό λεξικό, που καταγράφει τον τύπο «πρέκνα», τα Συνώνυμα και Συγγενικά του Π. Βλαστού, ο οποίος μάλιστα δίνει και τον τύπο πρεκνιασμένος.

Υπάρχει και χειρότερο. Δυο λεξικά, του Δημητράκου και το Μέγα του Παπύρου, τα οποία θέλουν να είναι τρισχιλιετή, δηλαδή καταγράφουν υποτίθεται όλη την ελληνική, έχουν μεν τα άφθονα αρχαία από περκ-, αλλά στο πρεκ- δεν έχουν την πρέκνα, παρά μόνο ένα «πρεκνόν», γλώσσα του Ησυχίου, με την ερμηνεία «ποικιλόχρουν έλαφον». Δεν έχουν τη λέξη που χρησιμοποιείται και σήμερα, κι έχουν μια αμφίβολη άπαξ καταγραφόμενη λέξη, επειδή έτυχε να την καταγράψει ο Ησύχιος. Δεν είναι να γελάει και το ποικιλόχρουν ερίφιον;

Advertisements

134 Σχόλια to “Η πρέκνα και τα λεξικά μας”

  1. Νέο Kid Al Kuwaiti said

    Πρέκνα υπάρχει και στη Στερεά.

  2. Νέο Kid Al Kuwaiti said

    1. με την έννοια της λέρας,της γάνας ,λέγεται.

  3. Dimi said

    Καλημέρα! Γνωρίζω τη πρεκνα από μια συμμαθήτρια ποντιακής καταγωγής ,κορόιδευε μια άλλη ..πρεκνιαρα.Απο τότε δεν την έχω ξανακούσει.

  4. Γς said

    Καλημέρα

    Εδώ η οφθαλμοφανής σημασία είναι φακίδες, αλλά η λέξη περισσότερο χρησιμοποιείται για στίγματα, όπως αυτά της ηλικίας.

    … της ηλικίας

    Αχ, αυτά τα σπυράκια. Μέχρι την πλάτη μου είχαν φτάσει.
    Και μ έβαζαν κάτω οι γκόμενες και …
    μου τα σπάγανε με τα νύχια τους με τις ώρες. Για να απολαύσουν το σμήγμα που έβγαινε σαν την οδοντόκρεμα από το σωληνάριο. Με τις ώρες

    Τι λόξα κι αυτή;

  5. Νέο Kid Al Kuwaiti said

    Πωωω ρε πούστη μου αηδία… Αντε γειά!

  6. ΚΩΣΤΑΣ said

    Καλημέρα!

    Πρέκνες, στη Θεσσαλία, οι φακίδες, τα σπυράκια στους νέους τα λένε και «καυλοσπύρια». Αυτό υπάρχει στα λεξικά;
    Τα παραπάνω αποτελούν αναμνήσεις από τα παιδικά μου χρόνια, πιστεύω όμως ότι και σήμερα χρησιμοποιούνται αυτές οι λέξεις.

  7. spiral architect 🇰🇵 said

    Ούτε που τη έχω ακούσει. 🙄

  8. Καλημέρα Νίκο, όντως δεν υπάρχει στα λεξικά η πρέκνα, το βρήκα κι εγώ στον Πάπυρο όπως το γράφεις, αλλά δεν με παραξένεψε. Σκέφτηκα ότι στη δημοτική προέκυψε από μετάθεση του ρο μέσα στη λέξη, κάτι που γίνεται, όπως ας πούμε έχει γίνει με το πικρός. Θυμάμαι τον πατέρα μου και άλλους «παλιότερους» να λένε πρικός, πρικάδα,

  9. LandS said

    Καλημέρα
    Γιατί να είναι πιο εύκολο το πρέκνα από το πέρκνα; Το «ρ» είναι αρκετά φωναχτό για να μπορεί να μπει μπροστά από το «κν» και να μείνει εκεί. Και γιατί στη Β. Ελλάδα μόνο; Επίσης οι Βούλγαροι μας λένε Γκούρτσκι και όχι Γκρούτσκι όπως μας λένε οι άλλοι Σλάβοι. Γιατί εδώ το «ρ» έκανε αντίθετη διαδρομή;
    Έπειτα υπάρχει και το εγγλέζικο prick, με το συμπάθειο, που παλιά σήμαινε και το σημείο (spots λέγονται σήμερα τα σπυράκια της ακμής) και έχει παλαιογερμανική προέλευση.

  10. Μια συμπλήρωση για το πικρός/πρικός, ακούγεται στην Κρήτη, δεν ξέρω αν υπάρχει και σε άλλα μέρη αυτή η μετάθεση.

  11. LandS said

    5 Ναι, αηδιαστική συνήθεια, αλλά συνήθεια. Βοηθάει βέβαια ότι αγόρια-κορίτσια αυτής της ηλικίας πρώτα στον ίδιο τους τον εαυτό ξεκινούν το σπορ και έτσι ξεπερνιέται η σιχασιά.

  12. dryhammer said

    Στή Χίο οι φακίδες λέγονται και «τσεπράδες». Πιθανόν να είναι προσφυγικό. Δεν ξέρω άν έχει γλωσσική συγγένεια με τις πρέκνες.

  13. leonicos said

    Περιμένω ωωωωωω

    Ρε, άσ’ το καλό! Είσαστε κι όλας εδώ; Εγώ πού περίμενα; Στην άλλη γωνιά;

    Τώρα ακτάλαβα γιατι ο Τζι δεν βλέπει καλά τη γραμμή του οφσάιτ. Προφανώς την παθαίνει όπως εγώ. Κοιτάει αλλού και τα γκολ πέφτουν!

    Κακόμοιρε μπάογκ…. με αυτο’ύς τους οπαδούς τι τύχη περιμένεις να έχεις;

  14. ndmushroom said

    τα φαινόμενα απαρούν

    Τυπογραφικό ή τίζερ για την επόμενη μη λεξικογραφημένη λέξη που θα παρουσιάσει ο Νικοκύρης; 🙂

  15. Γς said

    Νικοκύρη

    Μην απελευθερώσεις σε παρακαλώ ενα σχόλιό μου που έχει πιάσει η μαρμάγκα.

    Το ξαναέστειλα. Εναι το Σχ. 5.

    Ευχαριστώ

  16. leonicos said

    Ω, το ένδοξον ποικιλόχρουν ερίφιον!

    Ρε, παιδιά, έχει γυναίκες με φακίδες που είναι γοητευτικές. Αμα η γυναίκα είναι πρώτης ποιότητας… γειά σου Γς που με καταλαβαίνεις (ο Τζι μόνο Μπάογκ) τι σου φτείνε οι πανάδες… Τις πανάδες θα κοιτάς; Δές την νύχτα… να την ακούς μόνο. Ε, Γς; Να την ακούς μ’όνο.

    Η λέξη πρέκνα δεν με ξάφνιασε. Με ξάφνιασε που δεν ήξερα τι σημαίνει σκριβώς, κάτι όχι πολύ θετικό βέβαια, και με ξάφνιασε ακόμα πιο πολύ όταν έμαθα τι ακριβώς συμβαίνει. Τω΄ρα, χάριν του ιστολογίου, οι νεότερες εκδόσεις των λεξικών μας θα την περιλάβουν, κι εμείς θα ξέρουμε πού οφείλεται αυτό. άσε που και με αυτή όλο και πλησιάζουμε τα 200.000.000 του στόχου

    Αλλά να είναι κι ελληνική! Αντάμ μπανταντάμ! Κάτι σαν τον Πάοκ δηλαδή! Η αντιμετάθεση περ – πρε είναι τόσο συχνή που μόνο έκπληξη και δυσκολία δεν προκαλεί. Επ’ αυτού αρμ’όδιος είναι άλλος, κι ελπίζω να ξεμυτίσει.

  17. leonicos said

    Και καυλόσπυρα

    Αλλά ο ορισμός είναι λαϊκός και λάθος ιατρικά

  18. Πάνος με πεζά said

    Πρώτη φορά την ξανακούω ! 🙂
    Ηχητικές συγγένειες, από το «αντίστροφο λεξικό» (που την έχει), κάκνα, φάκνα, τσίκνα, ίσκνα. πύκνα. (εξίσου άγνωστες οι πιο πολλές)

  19. leonicos said

    Τι λόξα κι αυτή;

    Άσ’ τα Γς! Σε καταλαβαίνω! Εσύ γιατί καθόσουν; Σε βάραινε το σμίγμα

  20. leonicos said

    Η μάνα μου έλεγε ‘γάνιασε η γλώσσα μου να σου λέω τα ίδια και τα ίδια’

    Και πάλι δεν την άκουγα! Ενώ ο γς… σούζα στη μαμά του

  21. «Φρέκνα» το έχω ακούσει στην Ήπειρο.
    Ο Σαντρέν αναφέρεται (πολύ σύντομα) στην παρουσία της λέξης στη ΝΕ: https://archive.org/stream/Dictionnaire-Etymologique-Grec/Chantraiine-DictionnaireEtymologiqueGrec#page/n903/mode/2up

  22. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πολὺ ὡραῖο ἄρθρο καὶ χαίρομαι ποὺ ἔμαθα τὴ λέξη «πρέκνα» ποὺ δὲ γνώριζα. Δὲν ἀντιλέγω ὅτι τὸ λεξικὸ τοῦ Δημητράκου ἔχει ἐλλείψεις, ἦταν ὅμως μιὰ πολὺ ἀξιόλογη προσπάθεια ποὺ ἔπρεπε νὰ συνεχιστῆ ἀλλὰ ὅπως πολλὰ ἄλλα πράγματα στὴ χώρα μας μένουν ἡμιτελή. Θεμιτὴ ἡ κριτική, ἀλλὰ ὄχι ἡ χλεύη

  23. ΚΩΣΤΑΣ said

    17
    Μάλλον έχεις δίκιο, καυλόσπυρα, καυλοσπύρια, δε θυμάμαι καλά. Ε! όποιος νέος είχε πολλά τέτοια στο πρόσωπο, λέγαν ότι τραβάει πολλή… λαλακία! Στέκει, δε στέκει ιατρικά, ο λαός ό,τι θέλει λέει.

  24. gpoint said

    # 13

    Λεώνικε η απάντηση δόθηκε στο άλλο νήμα…εκεί που περίμενες πριν μετακομίσεις !

  25. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    10 Το πρικός, πρίκα είναι χαρακτηριστικό της κρητικής διαλέκτου, από τον Ερωτόκριτο κιόλας.

    21 Α, μερσί για τον Σαντραιν ξαδερφε!

  26. gpoint said

    # 19

    Ο Γς μιλάει για σμήγμα άρα μάλλον σε «λιπάκια» αναφέρεται παρά σε σπυράκια…

    ακόμα περιμένω από τον Γς καμιά περιγραφή για το πως ξύριζε τα πόδια της (εκάστοτε) καλής του και πως την έβγαζε με τις (πιστές) καθολικές

  27. Γς said

    20:

    Αλλο με βάραινε Λεώ.

    Και μια φορά που δεν … και γύριζα στο σπίτι κατέβηκα απ το τρόλεϊ γιατί δεν άντεχα απ τους πόνους. Δεν είχε καλά αμορτισέρ το όχημα κι εγώ δεν είχα …

    Ε, πρησμένα! Πως να στο πώ;

  28. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ said

    Καλημέρα. Τι μου θυμήσατε! Η μητέρα μου γεννημένη και μεγαλωμένη στη Λαμία και αν και έζησε στην Αθήνα μετά το γάμο της χρησιμοποιούσε συχνά λέξεις ρουμελιώτικες. Μεταξύ των άλλων και τη λέξη πρέκνα -πρέκνες και πρεκνιάρα με τη σημασία των φακίδων και όχι της γάνας! «Ολούθε στο πρόσωπό της είχε πρέκνες» έλεγε!
    Μια άλλη λέξη που θυμάμαι να χρησιμοποιεί ήταν το «κλούφι» που ήταν η θήκη (του μαξιλαριού, του θερμόμετρου κ.α.) και το πρόφερε βέβαια με την ρουμελιώτικη προφορά «το κλούφ».

  29. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @22. Συμφωνῶ ἀπολύτως.

  30. Παναγιώτης Κ. said

    Μένω έκπληκτος για πολλά από αυτά που διάβασα στη σημερινή ανάρτηση. Δεν είχα φανταστεί ότι πρόκειται για σχεδόν άγνωστη λέξη. Δεν το φαντάστηκα διότι είναι πάρα πολύ γνωστή στην περιοχή της καταγωγής μου δηλαδή της Κόνιτσας.
    Ας πάρω όμως τα πράγματα από την αρχή.
    Φίλος μου που εδώ και πενήντα τόσα χρόνια ζει στη Νέα Υόρκη και τον βλέπω κάθε καλοκαίρι στην Ελλάδα, έφερε την προσωνυμία πρεκνιάρης λόγω των φακίδων (πρεκνών) που έφερε στο πρόσωπό του.
    Επειδή όμως η λέξη ήταν απαξιωτική για τον έχοντα…πρέκνες αποφεύγαμε τη χρήση της.
    Υπάρχουν πάντως κάμποσες σταρ του σινεμά ξένου και Ελληνικού που έχουν φακίδες και, τουλάχιστον στα δικά μου μάτια, είναι απολύτως γοητευτικές! 🙂

  31. Λαρισαίος said

    Την πρώτη και τελευταία φορά που άκουσα τη λέξη ήταν από τη μητέρα μου, κάπου στη δεκαετία του ’80. Βλέπαμε μια αμερικάνικη μινι σειρά με τη Stefanie Powers (οι παλιοί θα τη θυμούνται στο Χαρτ και Χαρτ) και σε μια ερωτική σκηνή είδαμε λίγο παραπάνω πλάτη από ότι θα ήθελε ίσως ο σκηνοθέτης. Εκεί αποκαλύφθηκε το γεγονός ότι η πρωταγωνίστρια μάλλον τα είχε τα χρονάκια της και η μάνα μου αναφώνησε «καλέ πως είναι αυτή, η πλάτη της είναι γεμάτη, πως τα λένε να δεις…» και μετά από συμβούλιο με τη γιαγιά μου που ήταν παρούσα, κατέληξαν ότι τα σημάδια αυτά τα λένε «πρέκνες».

  32. giorgos said

  33. Άγνωστη και παρ΄ημίν η λέξη «πρέκνα». Γνωστότατο το ρήμα γάνιασε (η γλώσσα μου), γάνιασα κλπ. Ένας Σερραίος συγγραφέας λεει ότι ο Ηρόδοτος αναφέρει την πέρκα στον αλιευτικό πλούτο της αρχαίας Κερκινίτιδας ή Πρασιάδας (την συσχετίζει με κάποια …προπολεμικά ψάρια που οι παραλίμνιοι τα έλεγαν πρικιά).

  34. Mπούφος said

    Άραγε η μυθική Πρόκνη

    http://mythiki-anazitisi.blogspot.gr/2017/01/blog-post_20.html

    μπορεί να έχει κάποια σχέση με τη λέξη, πρέκνα,
    Νικο-κύρη;

    Αντε…
    Και Θεός σχωρέσ’ το Μητσοτάκ! Θα μας λείψει!
    😉

  35. Πέπε said

    Νεόφρων ο περκνόπτερος (αν και τα φτερά του είναι ολόασπρα, χωρίς στίγματα ή …σπυράκια)
    _______________________

    Ένα βασικό σημείο του άρθρου (το παράθεμα από τον Ιωάννου) είναι γραμμένο δύο φορές, εμφανώς από αβλεψία στο έντιτινγκ.

    _______________________

    Έχω διάφορες σοβαρές ενστάσεις με τον τόνο ορισμένων σημείων του άρθρου, το οποίο -όλο μαζί- βρίσκω, ωστόσο, ιδιαίτερα ενδιαφέρον και διαφωτιστικό:

    Το «διάλεκτες» με «σικ» και από πάνω και με «έτσι» είναι κάπως ενοχλητικό. Να ήταν σκιας «διάλεχτες», θα είχε συνέπεια. Αλλά αυτή η διορθωτική επέμβαση σ’ ένα ζήτημα που δεν υπάρχει ούτε λάθος ούτε δυσκολία ούτε συζήτηση, και μάλιστα με τόση φωναχτή επιμονή, είναι περιττή. Η κλίση των (τέως δευτερόκλιτων) θηλυκών σε -ος, που μέσα στους αιώνες της εξέλιξης από τα αρχαία στα νεότερα ελληνικά χάθηκε, επανεισήχθη αργότερα ως λόγϊα και αφορά λόγιες λέξεις. Οι ροδομάγουλες βοσκοπούλες και ο υπόλοιπος «απλός λαός» (που σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν το μόνο μέτρο του ορθού στη γλώσσα) ποτέ δεν είχαν κάποιον άλλο τρόπο να πούνε «η διάλεκτος, η περίμετρος, η υδρόγειος, η διχοτόμος» – απλώς δεν τα έλεγαν. Αν τα πούμε, θα τα πούμε όπως τα λένε όσοι τα λένε.

    Στο ίδιο πνεύμα, με το οποίο διαφωνώ, είναι και άλλα σημεία του άρθρου:

    > > Το περκνός δίνει το «πέρκνα» το οποίο είναι σχεδόν απρόφερτο και εύλογα γίνεται πρέκνα.

    Το «ρκν» είναι εξίσου δυσπρόφερτο ή ευκολοπρόφερτο στο «πέρκνα» όσο και στο «περκνός», και εξίσου δυσπρόφερτο ή ευκολοπρόφερτο στ’ αρχαία όσο και σήμερα. Άλλωστε, άλλα παραδείγματα παρόμοιας αντιμετάθεσης, όπως το «πικρός – πρικός» που αναφέρθηκε (αλλά και περβάζι – πρεβάζι κ.ά.), είναι άσχετα με το ευκολοπρόφερτο ή μη των λέξεων. Η αλλαγή δεν έγινε επειδή, όπως μοιάζει να υπονοείται, οι ροδομάγουλες βοσκοπούλες με την αλάνθαστη κρίση της απλοϊκής τους σκέψης είδαν το λάθος που είχαν κάνει οι κρύοι, λευκοί μαρμάρινοι αρχαίοι. Απλώς έγινε.

    Παρομοίως, ο ελαφρά σχετλιαστικός τόνος στο σχόλιο «έχει παραφθαρεί, λένε κάποιοι» είναι εκτός χρόνου. Φυσικά και το να χαρακτηρίσεις αυτή την εξέλιξη ως παραφθορά είναι λάθος, προερχόμενο από τις αντιλήψεις περί ανωτερότητος της θείας αρχαίας έναντι της φτωχής νέας ελληνικής, όμως αυτές οι αντιλήψεις έχουν από γενεών ξεπεραστεί. Και σ’ αυτό συντέλεσε η γνώση, η επιστημονική μελέτη της γλώσσας, όχι το ότι κάποιοι αποφάσισαν αξιωματικά να πιστεύουν το αντίθετο και φώναζαν πιο δυνατά από τους αρχαιολάτρες.

    Τέλος, το ότι τα λεξικά δίνουν την αρχαία λέξη και όχι τη νέα δε χρειάζεται να στιγματίζεται σαν να είχε γίνει από δόλϊα κίνητρα. Μια οποιαδήποτε αρχαία λέξη, όσο σπάνια κι αν είναι, ακόμη και γλώσσα του Ησυχίου (ιδίως αυτές), εντοπίζεται εύκολα μέσα στο πεπερασμένο και χιλιομυριομελετημένο σώμα των αρχαίων κειμένων. Την «υπόγεια» (sic) νεοελληνική πρέκνα, πού να τη βρούνε;

    Γενικά, όταν ο εχθρός κείτεται αποκεφαλισμένος στο πεδίο της μάχης, δεν υπάρχει λόγος να του ξαναεπιτεθούμε κόβοντάς του χέρια και πόδια.

  36. Mπούφος said

    35 Πέπε
    😉
    πω ωωω!
    ας χαλαρώσουμε με λίγο Ζαμπέτα και Μητσοτάκη αυτή τη φορά!!

  37. Πάνος με πεζά said

    Φακίδες και πανάδες μάλλον πρέπει να είναι το ίδιο. Από κει και πέρα, υπάρχουν τα σπυριά, και τα «μαυράκια» (σαν μύτες από μηχανικό μολύβι, μέσα στο δέρμα).
    Τα δύο τελευταία μην τα ζουλάτε, πετάγονται στον καθρέφτη και…μπλιαχχχ !

  38. Πάνος με πεζά said

    Α όχι, οι πανάδες γίνονται, λέει, από τον ήλιο;
    Είναι αυτό, αλλά σε δέρμα ανθρώπου;

  39. Πάνος με πεζά said

    Αυτό;

  40. Mπούφος said

    37 Πάνος
    😉
    ξεκινήσαμε τα σιχασιάρικα με τον Γς και τραβάμε κορδέλα βλέπω…λυπηθείτε μας..θα σιχαθούμε την οδοντόπαστα (λόγω αρχικής περιγραφής του Γς..μέρσι, μέρσι…)

    Ξέρει καποιος άν υπάρχει σχέση της λέξης με την μυθολογική Πρόκνη;

  41. Λ said

    Ενδιαφέρον που δεν εμφανίστηκε ακόμα η λέξη ακμή ούτε το τσάι λυγαριάς που βοηθάει για να φύγει. Τα κορίτσια τουλάχιστον. Για τ’ αγόρια δεν ξέρω.

  42. sarant said

    35 Για μένα, το περκνός ειναι μεν δυσκολοπρόφερτο, αλλά οχι τόσο όσο το «πέρκνα».

  43. Λ said

    Υπάρχει και το όρος Πρέκας στην Ουκρανία στα σύνορά της με τη Σλοβακία.

  44. Λ said

    http://krokomir.com/places/peak/prekna-601

  45. Γς said

    40:

    Μπά!

    Τα σιχασι’αρικα του Γς, ε;

    Πιάσε λοιπόν κι ένα σπίλο! Να στανιάρης:

    http://caktos.blogspot.gr/2013/06/blog-post_7131.html

  46. Γς said

    43:

    Είναι κι ο Πέρκας, ουπς, ο Πρέκας

  47. Γς said

    43, 46:

    >Υπάρχει και το όρος Πρέκας στην Ουκρανία

    Πρέκνα είναι. Με παρέσυρες

  48. spatholouro said

    Στο «Λεξικόν διά τους μελετώντας τα των παλαιών Ελλήνων συγγράμματα» του Κούμα (1826), στο λήμμα «περκνός» αναφέρονται και οι «πρεκνάδες του προσώπου, αι μαυρογάλαζαι κηλίδες»

    Στο «Greeek-English Lexikon» (1846) των Liddell-Scott, το βασισμένο στη δουλειά του F. Passow, στο λήμμα «περκνός» αναφέρονται και οι λιγότερο συνήθεις τύποι «πέρκος», «πρεκνός», «πρακνός».

    Ο Κ. Ερμονιακός στην απόδοση της ραψωδίας ΚΔ της Ιλιάδας (εκδ. Legrand 1890):
    ο δε παις του Δημοκόου
    μεσοήλιξ γαρ υπήρχεν
    και μακρύρριν και λιγνός γαρ
    και πρεκνός εν τω προσώπω

  49. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    Θα τα πούμε το βραδάκι από το Λουξ.

  50. Παναγιώτης Κ. said

    Ξεχωρίζω εννοιολογικά την φακίδα από την πανάδα. Οι φακίδες είναι ανεξίτηλες ενώ οι πανάδες έρχονται και παρέρχονται. Μπορεί όμως να κάνω λάθος γιαυτό, ας γίνει διόρθωση από όποιον,-α είναι σίγουρος,-η.

  51. LandS said

    35 Τα περί ροδομάγουλης βοσκοπούλας δεν είναι εμπνευσμένα από την μέχρι προχτές Υπουργό Παιδείας της Γαλλίας κα Βαλό-Μπελκασέμ 🙂
    http://www.topontiki.gr/article/183230/i-ypoyrgos-paideias-tis-gallias-itan-mia-mikri-voskopoyla-apo-maroko

    Παρεμπ. Λένε ότι η καινούρια σκοπεύει να κάνει υποχρεωτική τη διδασκαλία των Αρχαίων και των Λατινικών. Αληθεύει ή ξεσηκώνονται πάλι κάποιοι εδώ και άρχισαν τις αναγνωριστικές βολές;

  52. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>αλλά τα φαινόμενα απαρούν.
    απατούν προφανώς (ή απορούν; 🙂 )

  53. Λ said

    43,46,47 Ώψεται η γκουγκλ!

  54. Λ said

    Πάντως σοβαρομιλώ (σοβαρολογώ;) για τα θαύματα που κάνει το τσάι με ανθούς λυγαριάς. Μόνο στις γυναίκες και τα κορίτσια όμως

  55. Στούμπος said

    Τελικά τι είναι η πρέκνα; Φακιδες έχουν οι ξανθοί ή οι ξανθές δικοί μας, όπως και οι βόρειοι λαοί, πανάδες είναι ορμονικές παροδικές επιδερμιδικές βλάβες στο πρόσωπο, φαγέσωρες είναι τα μαύρα στίγματα που πιτσιλούν τον καθρέφτη, σπυράκια είναι ορμονικές αλλά μολυσμένα, ο βλογιοκομμένος έχει παλιές ουλές από ευλογιά και πάει λέγοντας. Περί τίνος πρόκειται άραγε;

  56. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    55
    πρέκνα
    https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQfip37YwTG3XyCL9YY_DEyn1gcFbcyah27vAK2EjXwEuKQe9BX
    φακίδες

  57. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    28. «κλούφι» που ήταν η θήκη (του μαξιλαριού, του θερμόμετρου κ.α.)
    αλλού κιλύφι, από το κέλυφος φαντάζομαι.

  58. περιέργως, οι φακιδομουρίτσες δύσκολα γίνονται ηθοποιοί γιατί μπερδεύουν το φακό, λένε.

    Εξαίρεση, η Νατάλια Ρουντακόβα

    http://www.imdb.com/name/nm3130063/?ref_=fn_al_nm_1

  59. Παναγιώτης Κ. said

    @57. Κλούφι ή κλιούφι !
    Πάντως στον στρατό τις θήκες των μαξιλαριών τις ονομάζουν κελύφια.
    Είναι απορίας άξιο, τουλάχιστο σε μένα,το πως προέκυψαν όλα αυτά τα ονόματα στη στρατιωτική ορολογία. Δηλαδή ποιος νους φρόντισε να ψάξει την Αρχαία γλώσσα και να μεταφέρει προς χρήση όλους αυτές τις λέξεις.
    Είχα και άλλοτε πει ότι έχει γλωσσικό ενδιαφέρον η στρατιωτική ορολογία. Δεν μιλώ για εξειδικευμένα αντικείμενα αλλά για αντικείμενα κοινής χρήσης όπως π.χ ο μουσαμάς του φορτηγού, τα σχοινιά που δένουμε τον ιστό μιας κεραίας κ.ο.κ ( Πήγμα, πρότονος, μάκτρο…)

  60. 59 και το παρέκταμα και οι ποδείες και τόσα άλλα

  61. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «Το ξύλο της οξυάς είναι γεμάτο πρέκνες. Είναι οι καστανόχρωμες κατάπυκνες χρυσαλίδες του.»
    Από ιστότοπο του χωριού Γαρδίκι Φθιώτιδας:
    https://gardikiomilaion.wordpress.com/2009/09/08/%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CF%8D%CF%89-%CF%84%CE%B1-%CE%B4%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B1-%CE%BD%CE%B1-%CE%B2%CE%BF%CE%B3%CE%B3%CE%BF%CF%8D%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CE%BF%CE%BE%CF%85%CE%AD/

  62. Εκείνος ο οινόφιλος φίλος του Νικοκύρη, δεν θάπρεπε κανονικά να αποκαλείται σταφυλόφιλος;

    Καλά, το βουλώνω.

  63. Πέπε said

    @59:
    > > Είναι απορίας άξιο, τουλάχιστο σε μένα,το πως προέκυψαν όλα αυτά τα ονόματα στη στρατιωτική ορολογία. Δηλαδή ποιος νους φρόντισε να ψάξει την Αρχαία γλώσσα και να μεταφέρει προς χρήση όλους αυτές τις λέξεις.

    Συγκεκριμένοι άνθρωποι που ήταν επιφορτισμένοι με αυτό το καθήκον ή το ανέλαβαν μόνοι τους.

    Ένας παλιός λεξικογράφος που είχε κάνει τέτοια δουλειά λεγόταν, αν θυμάμαι καλά και δεν τον συγχέω με άλλον, Χαντζερής. Μέχρι το βράδυ θα ξέρουμε τα πάντα γι’ αυτόν. 🙂

  64. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    62…φυλοφιλος 🙂 . Έψαξα πάντως, ως …φιλοστάφυλος, φωτό σταφυλιού πρεκνάδι/πρικνάδι/πρεκνιάρικο και μόνο κρασά βγαίνουνε να ξες 🙂

  65. Έπιασε πρέκνα και το τουήτα

  66. Alexis said

    #9: Συμφωνώ. Δεν βρίσκω ότι η πέρκνα είναι πιο δυσκολοπρόφερτη από την πρέκνα

    #10: Λέγεται και αλλού. Στο Ξηρόμερο π.χ. το έχω ακούσει συχνά. («το λάδι φέτος βγήκε πρικό»)

  67. Πιθανόν η ΙΕ προέλευση της λέξης χάνεται στα βάθη. Το etymonline γράφει για το freckle:

    freckle (n.)
    late 14c.,
    also frecken,
    probably from Old Norse freknur (plural) «freckles»
    (source also of Icelandic frekna,
    Danish fregne,
    Swedish frägne «freckle»),
    from PIE *(s)preg– (2) «to jerk, scatter» (see sprout (v.)).
    Related: Freckles.

  68. 66β μήπως εκεί εννοούν το πικρό;

  69. 4, … τα σπυράκια. …
    Και μ έβαζαν κάτω οι γκόμενες και …
    μου τα σπάγανε … Για να απολαύσουν…

    Το περκνόν μετά του ωφελίμου…

  70. Alexis said

    #68: Μα γι αυτό μιλάμε, για την αντιμετάθεση του ρ στη λέξη πικρός.

  71. 70 α!
    Είχα ξεχάσει το 10.

  72. 69 Είναι τα λεγόμενα σεξ-σπυρ

  73. 72, 😀 😀

    (απ’ αυτό που μεταδίδεται και η σπυροχαίτη 🙂 )

  74. 73 Άσε μην έρθει ο Spyral Architect και μας κατακεραυνώσει με κάνα χιλιάρικο αμπέρ.

  75. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    68/70 Ναι πρίκα η πίκρα και πρικύς ο πικρός.
    Ερωτόκριτος «…και με,πρική αναστεναμό εβγήκεν η ψυχή ντου» γράφω απέξω.Κάτσε να βάλουμε τον Ψαρονίκο να στο τραγουδήξει
    στο 6:26

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    74. Άσε μην έρθει ο Spyral Architect και μας κατακεραυνώσει
    Ντουμ Σπύρο ασπαίρω 🙂

  77. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Συμπτωματικά από την επικαιρότητα, μια αντιμετάθεση :την αγριλίδα (αγριελιά) τη λέμε αργουλίδα εμείς στα ανατολικά και αργουλιδέ στα δυτικά, όπως η φερώνυμη τοποθεσία που θα κηδευτεί την Πέμπτη οριστικά ο Κ.Μ.: η Αργουλιδέ Χανίων.

  78. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    75.Πρικύς κατά το γλυκύς (έλξη/αναλογία το λέμε αυτό το φαινόμενο;-δε θυμούμαι-)

  79. BLOG_OTI_NANAI said

    Μερικά ακόμα:

    [Ο εν Κωνσταντινουπόλει] Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος 9 (1874-1875), σελ. 51

    Ανδρέας Στεφόπουλος, «Το γλωσσάρι της Χρυσής Καστοριάς», Μακεδονικά 18 (1978), σελ. 274

    Ευανθία Δούγα Παπαδοπούλου – Χρήστος Τζιτζιλής, «Το γλωσσικό ιδίωμα της Ορεινής Πιερίας», σελ. 488

    Λεξικογραφικοί Αρχαϊσμοί από τα γλωσσικά νεοελληνικά ιδιώματα της Μακεδονίας, ΠΑΑ 1992

    Δημ. Λουκόπουλου, Σύμμεικτα λαογραφικά εξ Αιτωλίας, Λαογραφία 12 (1940), σελ. 56

    Παπαδιαμάντης, «Στο Χριστό στο Κάστρο», Άπαντα 2,285

    Αγαπητού Γ. Τσοπανάκη, «Το Σιατιστινό ιδίωμα», Μακεδονικά 2 (1950), σελ. 296

  80. BLOG_OTI_NANAI said

    Κριαράς, «Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας», τ.16 (2008), σελ. 165

  81. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    79. Ωραία !!
    Μπας και η πέρκα κοντοσιμώνει; τις έχεις τις πρεκνάδες της

  82. 74, 76, 🙂
    Ας βάλουμε κάτι μήπως τον κατευνάσουμε πριν έρθει από την γύρα.

  83. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «ποικιλόχρουν έλαφον».

  84. Μαρία said

    79
    Ωραία αυτά τα σε άβους. Ήξερα μόνο ένα που χρησιμοποιούσαμε στην οικογένεια: μπούχαβους = νωθρός.

  85. 82 ❤

    83 Το λένε και Bambi. Κι όταν είναι νεαρό το λένε Bambi-νιότη. Επειδή εδώ λεξιλογούμε.

  86. 38, … Α όχι, οι πανάδες γίνονται, λέει, από τον ήλιο; …

    Η τελευταία λέξη που θα περίμενα να έχεις απορία είναι οι
    πανάδες, Πάνο!

    Επευκαιρία, εμπανάδας/εμπαναδίτας είναι μπουρέκια για ισπανόφωνους, πολύ εύγευστα – ξεκινάς και δεν λες να σταματήσεις.

  87. ΣΠ said

    85
    Μπάμπη, δηλαδή Χαράλαμπο.

  88. 87 Σωστά. Για αυτό ο Bambi έκλαιγε όταν έχασε τη μανούλα του. Του έλεγαν όλοι «Κλάφ’ τα, Χαράλαμπε!»

  89. gpoint said

    Επικυρώθηκε σήμερα η βαθμολογία των 5 πρώτων της βαθμολογίας … παραιτήθηκε ο Μπαξεβάνης που καθυστέρησε όσο μπορούσε την εκδίκαση της υπόθεσης με το ξύλο στους παίκτες του Πλατανιά…έκανε ό,τι μπορούσε κι ο ΠΑΟ κάνοντας διαρκώς προσφυγές επί ασχέτων θεμάτων για να καθυστερεί η απόφαση και να παρθεί με πίεση χρόνου για να προλάβουν να δηλώσουν τις ομάδες που θα παίξουν στην Ευρώπη- εντελώς τυχαία ό,τι εξυπηρετούσε τον ΟΣΦΠ – …κάτι μου λέει πως τώρα που δεν χάνεται ο τίτλος θα τιμωρηθεί ίσως και με -6 ο ΟΣΦΠ για το νέο πρωτάθλημα ! Ρόλο σ΄αυτό θα παίξει ποιός θα πάρει το άλλο εισιτήριο για το τσουλου. Αν το πάρει η ΑΕΚ π.χ. που έχει μηδενικές ελπίδες για πρόκριση-λόγω θέσης κατάταξης στην Ουέφα- τότε ίσως επενδύσει ο Βαγγέλας αφού μπορεί να πάρει όλο το ποσόν ( 20 + ) ενώ αν το πάρει ο ΠΑΟΚ ο φόβος πως αν προκριθεί θα πάρει μόνο τα μισά καθιστά την «επένδυση» ριψοκίνδυνη και μπορει να την ξαναβγάλει με φτηνή σκαρταδούρα από τα καλάθια οπως πέρισυ. Για τους μη γνωρίζοντες μια μεταγραφή 1 μύριου στοιχίζει στην ομάδα 2 λόγω εφορίας.

    Αν βρούνε και τίποτε αστεία επιχειρήματα να τιμωρήσουνε με αφαίρεση βαθμών ΠΑΟΚ και ίσως ΑΕΚ για τον τελικό-φιάσκο που διοργάνωσε η ΕΠΟ (!!!) -όπου ακόμα μέχρι τις εκλογές υπάρχουν τα «καλά» παιδιά του συστήματος για να φανεί πως » όλοι είναι ίσοι μπροστά στο νόμο», την κάνανε την δουλειά τους πάλι οι πρασινοκόκκινοι.

    Για όσους δεν ασχολούνται η δίωξη στον ΠΑΟΚ ασκείται για επεισόδια που έγιναν ώρα 18.00 όταν ο ΠΑΟΚ δεν είχε φτάσει στον Βόλο και από «λάθος» κάποιου το 18.00 έγινε … 8 το απόγευμα ώστε να μπορεί να ασκηθεί η δίωξη με την παρουσία της αποστολής στο στάδιο (!!!!). Βέβαια αυτό είναι μια λεπτομέρεια που «μπορεί να ξεχαστεί» κατά την εκδίκαση της υπόθεσης. Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για την ΑΕΚ
    Οψόμεθα

  90. Πέπε said

    @81:
    Πρέκνα είμαι, πιάνομαι
    χάνος είμαι, χάνομαι
    γύλος είμαι, σε γελώ
    και το δόλωμα χαλώ

  91. 90 Με πέρκα το είχα ακούσει

  92. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    84. >>τα σε ‘αβους
    Το διαλεκτικό παραγωγικό µόρφηµα -αβους ως παραγωγικός βαλκανισµός
    http://www.lit.auth.gr/amgl37/Poster/Papadamou.pdf

  93. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    Είχατε κέφι με τα λογοπαίγνια. Ωραίο και αυτό το -αβους.

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    91. πρόκαμες το γνωστό περκαδόρο 🙂 που όμως εδώ τελευταία όλο λέει για … μπαλάδες (μπελάδες-θα σε γελάσω…)

  95. 94

  96. BLOG_OTI_NANAI said

    Φαντάζομαι όταν λέμε κατάληξη -αβους εννοούμε το -αβος που ακούγεται -αβους;

    Σα να λέμε:
    «ποιος ήταν;»
    «να, αυτούς ου μπούχαβους»;

  97. Μαρία said

    92
    Μιλ μερσί. Εδώ ολόκληρο https://www.researchgate.net/publication/316667612_To_dialektiko_paragogiko_morphema-abous_os_paragogikos_balkanismos

    96
    Θεωρητικά ναι. Μόνο που άβος δεν υπάρχει.
    Αυτούς δεν λέμε, το ο το σώζει ου τόνους 🙂

  98. Μαρία said

    χουντρουπέτσκαβους Σιατισνό αριστούργημα!

  99. smerdaleos said

    @84,96

    Η βορειοελλαδίτικη κατάληξη -αβους ( zenelikav = «πρασινωπός», σλαβομακεδονικό crnikav = «μαυριδερός» κλπ

    OCS sěrŭ = «γκρι» > sěrikavŭ = «γκριζωπός» (γιακαβικό syarikavŭ) > σιάργκαβος > σιάργκαβους.

    https://smerdaleos.wordpress.com/2016/03/10/%cf%84%ce%b1-%cf%83%ce%b9%ce%ac%cf%81%ce%b3%ce%ba%ce%b1%ce%b2%ce%b1-%ce%bc%cf%80%ce%b3%ce%b9%ce%ac%ce%bb%ce%b9%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%bf%ce%b9-%ce%bd%ce%bf%cf%85%ce%b6%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b5/

    Για την πρέκνα ήδη έχει σχολιαστεί επαρκώς ότι έχει αρχαιοελληνική καταγωγή εκ του περκνός/πρακνός από την ΙΕ ρίζα *perk’- «πιτσιλωτός»:

    https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/per%E1%B8%B1-

  100. smerdaleos said

    Συμπλήρωμα:

    Όχι ρε γ… έχω καιρό να γράψω και χρησιμοποίησα τα σύμβολα «μικρό» και «μεγάλο» και μου έφαγαν μισό σχόλιο.

    Λοιπόν, το βορειοελλαδίτικο επίθημα -αβους (-αβος σε καλά ελληνικά) προέρχετια από το σλαβικό επίθημα -av(ŭ) που σχηματίζει επίθετα (ιδίως αυτά που σχετίζονται με χρώματα).

    Λ.χ. στη βουλγαρική και σλαβομακεδονική υπάρχουν επίθετα όπως zelenikav = «πρασινωπός» και crnikav = «μαυριδερός».

    Ανάλογη καταωγή έχει και το σιάργκαβος = «γκριζωπός» που εμφανίστηκε στο προηγούμενο σχόλιο.

    Το γκόλιαβος = ξεβράκωτος που αναφέρθηκε είναι εκ του σλαβικού επιθέτου *golŭ = «γυμνός» + -av(ŭ)

    https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Slavic/gol%D1%8A

  101. Το πήραμε πρέφα ότι τα Σαράντα του Μητσοτού θα τελεστούν στις 9 Ιουλίου; Ακριβώς 52 χρόνια μετά.

  102. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    πόταβους, καγκαπόταβους
    http://media.ems.gr/ekdoseis/makedonika/makedonika_29/ekd_pemk_29_Thavoris.pdf

  103. Στράτος Βασδέκης said

    Ο Δ. Λιθοξόου στο «Λέξεις της ρωμαίικης (δημοτικής) γλώσσας – που αρχίζουν από μπρ» καταγράφει τον τύπο «μπρέκνα» ‘πανάδα, πιτσιλάδα, πιτσούλα, πρέκνα, τσεπράδα, τσιάπρα’ (http://www.lithoksou.net/p/lekseis-tis-romaiikis-dimotikis-glossas-poy-arxizoyn-apo-mpr), τον οποίο εντόπισε σην εργασία του Ευαγγέλου Αθ. Μπόγκα, «Τα γλωσσικά ιδιώματα της Ηπείρου (Βορείου, Κεντρικής και Νοτίου), Α’ Γιαννιώτικο και άλλα λεξιλόγια», Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών, Ιωάννινα 1964.

  104. Μια και καταθέτουμε πηγές, στο Λέξεων Συναγωγή του Φώτιου υπάρχει το περκνός=μέλας, και στο Suda Online βρίσκω περκνός=μέλας, περκάζει=πεπαίνει, μελανίζει.

  105. nikiplos said

    Έχοντας δοκιμάσει το εν λόγω κρασί, το συνιστώ ανεπιφύλακτα… 🙂

  106. Gregoris K. said

    67 Δύσκολο να βρει κανείς από πού προέρχεται η πρέκνα και, by the way, η σουηδική λέξη είναι fräkne και fräknig ο πρεκνιάρης. Εν πάση περιπτώσει είμαι εξηντάρης και το θυμάμαι από μικρό παιδί να το λένε στο Αγρίνιο με την έννοια της φακίδας / φακιδιάρη. Το Λεξικό της Σουηδικής Ακαδημίας σηκώνει επίσης τα χέρια ψηλά γράφοντας ότι η προέλευση της λέξης είναι αβέβαιη.

  107. Γεροτάσος said

    Προς Έφη, Σκύλο, ΣΠ: με τα σχόλια 83, 85, 87 και 88 δώσατε εξαιρετικό παράδειγμα αγαστής συνεργασίας!
    Nikoplos θυμάσαι τον παραγωγό του κρασιού που δοκίμασες;

  108. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    100-101 Μερσί για την τεκμηρίωση!

  109. Μπούφος said

    45 Γς ασπιλε!
    😉

    Για την Πρόκνη μήπως σχολίασε κάποιος; Δεν το πρόσεξα..

  110. Ζώης said

    Ας το βάλω εδώ, δεν ήξερα και πού αλλού.
    Το «κασόμπρα» το θεωρώ σίγουρο ότι προέρχεται από τα αρχαιοελληνικά «κασαύρα», «κασαυρίς» κλπ.
    Δεν είναι ξενική λέξη, δεν γκουγκλάρεται σε ξένη γλώσσα.
    Απορώ που ακόμα υπάρχουν αμφιβολίες εδώ: http://www.rembetiko.gr/forums/showthread.php?t=16455&page=221&p=259774#post259774

  111. sarant said

    111 Καλά κάνεις και το βάζεις εδώ, αλλά να σου πω ότι δεν συμμερίζομαι τη σιγουριά σου. Προσωπικά, είμαι σίγουρος ότι ΔΕΝ προερχεται από τα αρχαιοελληνικά κασαύρα κτλ.

    Αφησα το εξής σχολιο στο ρεμπετοφόρουμ:
    Συγνώμη, αλλά το μόνο που λέει αυτό το εύρημα είναι ότι υπήρχε λέξη «κατσάμπα» στο ζακυνθινό ιδίωμα του 19ου αιώνα και σήμαινε την ιερόδουλο.

    Η προέλευση «εκ του ελληνικού κασάβρα», όπως ακριβέστερα λέει ο Λ. Ζώης, είναι δική του υπόθεση και με κανένα τροπο δεν τεκμηριώνει ότι «η λέξη δεν ξεχάστηκε, αλλά με παραφθορά επιβίωσε από τα αρχαία χρόνια».

    Δεν θεωρώ ισχυρή την ένδειξη, δηλαδή. Η λεξιπλασία είναι κατά τη γνώμη μου η πιθανότερη εκδοχή.

  112. Spiridione said

    Κασόμπρα είναι η θυλυκή καρδερίνα
    Υπάρχει και σε ένα βιβλίο του Ταγκόπουλου, » Η ζωή που πέρασε», που το έχει και ο Νίκος στο σάιτ του. Χρονολογία, αν δεν κάνω λάθος, 1928.
    «Στήσαμε τα δίχτυα στη Γαλοπούλα, ένα μέρος κοντά στην Καισαριανή, που είχε τρεχούμενο νερό και γύρω θυρόκαλλα, σκίνα και καλαμπούσια για να πέφτουνε τα που­λιά και να κρύβονται από κάτω στα κλωνιά τα κλουβιά με τους κραχτάδες, και καθώς μπιζάρανε τα φλώρια και το πλέκανε οι καρδερίνες, κατεβάσαμε ένα πλήθος περάσμα­τα που πέσανε ανίδεα μέσα στα δίχτυα. Πιάσαμε κάτι φλώρους ολόχρυσους, αρσενικούς, και κάτι καρδερίνες που είχανε το κόκκινο βελουδένιο στην κορφή, εξάρες πρώτης. Στις θηλυκές, τις κασόμπρες, βάλαμε νύχι, για μεζέ της παρέας».
    http://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/zwhperase/07.htm

    Πρέπει να είναι η θηλ. καρδερίνα που δεν κάνει για κλουβί, δεν είναι ήρεμη.
    Από ένα φόρουμ για καρδερίνες.
    κασομπρα.θυληκια δλδ.και οκτωβριατισα.αστη να φυγει…
    http://www.karderines.gr/community/printthread.php?tid=7945
    Πάντως, θα έλεγα ότι, βάσει του τρόπου που λειτουργεί η γλώσσα, πιο πιθανό είναι να προήλθε από το πουλί η μεταφορική σημασία για τις γυναίκες παρά το αντίθετο. Τώρα, για την ετυμολογία, είναι δύσκολο με τις διάφορες ονομασίες και παραλλαγές των ζώων, φυτών κλπ να βγάλεις άκρη.

    Το έχουμε συζητήσει εδώ
    https://sarantakos.wordpress.com/2016/05/19/papia/

  113. Ζώης said

    Νικοκύρη, δεν έχεις δίκιο εδώ.
    Η νεότερη λέξη «κασόμπρα» – αρκετά χρησιμοποιημένη στη σημερινή εποχή (όχι μόνο για καρδερίνες) διατηρεί την ίδια σημασία με τις αρχαιοελληνικές και μοιάζει και στο τυπικο μέρος.
    Αν δεν είναι, η νεότερη, παράφραση των αρχαιοελληνικών λέξεων, η άλλη εκδοχή είναι να ξαναήρθε ως αντιδάνειο στη γλώσσα μας. Πράγμα που δεν αποδεικνύεται.

  114. sarant said

    113-114 Δεν θυμομουν την καρδερίνα αλλά τότε είναι φως φανάρι και δεν θέλει φιλοσοφία. Η καρδερίνα ονομάστηκε κασόμπρα, μένει να βρεθεί πώς και γιατί.

    Από κει και πέρα, το να δοθεί σε μια γυναίκα ή σε μια κατηγορία γυναικών, το όνομα ενός πουλιού είναι κάτι πάρα πολύ συνηθισμένο: κότα, γαλιάντρα κτλ.
    Νομίζω το θεμα έχει κλείσει ως προς την προέλευση της κασόμπρας του τραγουδιού.

  115. Ζώης said

    Πώς έκλεισε, Νίκο?
    Κότα, γαλιάντρα τα γνωρίζουμε.
    «Κασόμπρα» πόθεν?
    Δια της επιφοιτήσεως?

  116. Ζώης said

    Α, και όχι μόνο η καρδερίνα που είναι …μουγκή.
    Και το ΙΧ που δεν τσουλάει, κασόμπρα λέγεται στην αργκό….

  117. sarant said

    Εννοώ ότι ειναι πολύ πιθανότερο (για μένα βέβαιο) η ονομασία στη γυναίκα να δόθηκε από την ονομασία του πουλιού, όπως έγινε και με την καρακάξα, την κότα, τη γαλιάντρα, την πέρδικα, τη σουσουράδα ή την κάργια παρά το αντίστροφο.

  118. Ζώης said

    Και το ΙΧ που, όταν δεν τσουλάει, αποκαλείται «κασόμπρα»?
    Και ο ποδοσφαιριστής που, όταν αποδεικνύεται μάπα, τον λένε «κασόμπρα», υποτιμητικά?

    Άστο, δεν πείθει.
    Με όλο το σεβασμό, έτσι?

  119. sarant said

    Δεν καταλαβαινόμαστε, προφανώς.

    Η αρχικη σημασία είναι κασόμπρα = η καρδερίνα που δεν κελαηδάει και έτσι είναι άχρηστη.

    Από εκεί, η λέξη πηγαίνει υποτιμητικά για τις γυναίκες, ή -σε άλλη εποχή και σε άλλο μέρος- για το σαράβαλο ή -σε άλλη εποχή και σε άλλο μέρος- για τον κακό ποδοσφαιριστή.

    Δεν είναι τόσο συχνή και πανελληνίως γνωστή λέξη ώστε η μία σημασία να αποκλείσει την επέκταση σε άλλους τομείς.

    Δεν τα γράφω αυτά για να σε πείσω, διαβάζουν κι άλλοι.

  120. Πέπε said

    Ανάμεσα στη γυναίκα, την καρδερίνα, τη σακαράκα και τον ποδοσφαιριστή, η καρδερίνα μού φαίνεται πιθανότερο να είχε την αρχική, κυριολεκτική έννοια, και από κι να πέρασε στα άλλα τρία. Το λέω γιατί «θηλυκή καρδερίνα» είναι μια αντικειμενική πληροφορία χωρίς θετικό ή αρνητικό πρόσημο, ενώ σ’ όλα τ’ άλλα υπάρχει μια μειωτική απόχρωση:

    Αυτοκίνητο άχρηστο σαν καρδερίνα που δεν κελαηδάει, ποδοσφαιριστής ομοίως. Για τη γυναίκα ίσως δε λειτουργεί η ίδια παρομοίωση, αλλά και πάλι κάποια παρομοίωση μοιάζει να υπονοείται (που γίνεται μήλο της έριδος όπως η κασόμπρα για τους καρδερίνους;;;)

  121. Ζώης said

    120. Η αρχικη σημασία είναι κασόμπρα = η καρδερίνα που δεν κελαηδάει και έτσι είναι άχρηστη.

    Αυτό δεν προκύπτει από πουθενά απολύτως, όμως…
    Είναι καθαρά υπόθεση.

  122. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Στα Γιάννενα η καρδερίνα λέγεται στραγ(κ)αλινός, ο.

  123. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    ο θηλυκός στραγαλινός είναι εκ φύσεως κασόμπρα, γιατί σπάνια κελαηδάει.

  124. sarant said

    122
    Η υπόθεση ότι η αρχική σημασία είναι της θηλυκής καρδερίνας και από εκεί επεκτάθηκε μεταφορικά στηρίζεται σε δύο πράγματα:
    α) στο ότι η παλαιότερη ανεύρεση φαίνεται να είναι με αυτή τη σημασία
    β) στο ότι είναι πολύ συνηθισμένο να χαρακτηρίζεται μια κατηγορία γυναικών από ένα πουλί
    (οι σημασίες «σαράβαλο»,, «άχρηστος ποδοσφαιριστής» ολοφάνερα είναι μεταγενέστερες)

  125. Πέπε said

    @121:
    Ναι, υπόθεση είναι. Αλλά έχει μια βάση. Κατ’ αρχήν, το «…και έτσι είναι άχρηστη» δεν περιλαμβάνεται στην έννοια, είναι ένα πρόσθετο σχόλιο. Οπότε, κασόμπρα σημαίνει «θηλυκή καρδερίνα», τελεία. Ξέρουμε δε ότι η θηλυκή καρδερίνα δεν κελαηδάει, και άρα είναι άχρηστη από μια ορισμένη άποψη.

    Έχουμε λοιπόν δύο υποθέσεις: η μία είναι ότι η κασόμπρα αρχικά εσήμαινε αυτό, και συνεκδοχικά έφτασε να σημαίνει και τα άλλα τρία (κακός ποδοσφαιριστής, σαράβαλο αυτοκίνητο, μειωτικός χαρακτηρισμός γυναίκας). Είναι πιθανό να ακολουθήθηκε αυτή η σειρά στην αλλαγή/εξέλιξη των σημασιών; Όπως εκτέθηκε στο #121, ναι, είναι πιθανό. Αν λοιπόν δεν υπάρχουν συγκεκριμένες ενστάσεις στο σκεπτικό του #121, δε μένει παρά να βρούμε την ετυμολογία της κασόμπρας-καρδερίνας, που κατά πάσα πιθανότητα δε θα είναι ελληνική.

    Το ότι δεν την έχουμε βρει ακόμη και δεν γκουγκλάρεται σε ξένες γλώσσες δεν είναι αποθαρρυντικό: δεν ξέρουμε από ποια γλώσσα μάς ήρθε, άρα ούτε ποια μορφή θα μπορούσε στο περίπου να έχει στην αρχική γλώσσα, ούτε την ορθογραφία του κάθε φθόγγου.

    Η άλλη υπόθεση λέει ότι η κασόμπρα προέρχεται από την αρχαία κασαύρα, επομένως η αρχική της σημασία είναι αυτή που αφορά τις γυναίκες. Εδώ έχουμε δύο προβλήματα. Το πρώτο είναι το μακραίωνο κενό στην τεκμηρίωση της λέξης. Μπορεί να είναι και συμπτωματικό (να λεγόταν αδιαλείπτως αλλά να μην έτυχε να καταγραφεί). Το άλλο είναι πώς από «πόρνη» ή «παλιογυναίκα» έφτασε να σημαίνει «σακαράκα», «κακός ποδοσφαιριστής» και «θηλυκή καρδερίνα». Εδώ πραγματικά δεν μπορώ να φανταστώ καμία εξήγηση, επομένως θεωρώ το πρόβλημα ανυπέρβλητο, οπότε και καταλήγω διά της εις άτοπον στην πρώτη υπόθεση.

    Αν κάποιο στοιχείο, που αυτή τη στιγμή αγνοούμε, στοιχειοθετήσει μια τρίτη και πειστικότερη υπόθεση, τότε το ξανασυζητάμε. Μέχρι τότε, περιμένουμε υπομονετικά ποιος θα τύχει να ξέρει ότι μια λέξη με παρεμφερές άκουσμα σημαίνει στα πορτογαλικά ή στα αραβικά ή στα τοχαρικά β’ κάποιο πουλί.

  126. Πέπε said

    Συγγνώμη, το προηγουμενο απαντούσε στο 122, όχι στο (δικό μου) 121.

  127. Spiridione said

    Από το φόρουμ που μας παραπέμψατε παραπάνω:

    «Επειδή στην αρχαιότητα υπάρχουν αρκετοί τύποι,
    [κάσσα, κασσαβάς, κασαύρα, κασαλβάς, κασωρίς κ.λπ.]
    με την ίδια ακριβώς σημασία (και ετυμολογία) και αναλόγως, σε κάθε περιοχή του ελληνισμού επικράτησε κάποια από αυτές
    Επί του προκειμένου, στα «Λαογραφικά Σύμμεικτα, τ. 2» του Ν. Πολίτη(*) διασώζεται ο τύπος:
    «κάσσα» [Λοιδορία γυναικών εν Λευκάδι, «μωρή κάσσα, μωρή γάνα»]»
    http://www.rembetiko.gr/forums/showthread.php?t=16455&page=222&p=259821&viewfull=1#post259821

    ————————————-
    Χρειάζεται λίγη προσοχή εδώ. Κάσα (ή κάσσα) δεν εννοείται η πόρνη στο λευκαδίτικο παράδειγμα, αλλά η βρόμα μεταφορικά και υβριστικά, όπως άλλωστε το ίδιο ακριβώς και η γάνα (σκουριά κυριολεκτικά).
    Κάσα και σήμερα στην Κρήτη σημαίνει τη βρομιά, την απλυσιά, σημασία πολύ παλιά, ήδη μεσαιωνική. Στο τετράγλωσσο Λεξικό Βλάχου (17ος αιων.) βλέπουμε «κάσα: ρυπαρία, λύμα, σπίλος, ρύπος».
    https://books.google.gr/books?id=I6kPAAAAQAAJ&pg=PA305&lpg=PA305&dq=%22%CE%BA%CE%AC%CF%83%CE%B1%22+%CF%81%CF%85%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%B1&source=bl&ots=whDCjI6iFR&sig=i8wMDdI4_dPIe2cyyCOOXkEEDkA&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwit1-K_yKXUAhUQaVAKHU14DAcQ6AEIJTAB#v=onepage&q=%22%CE%BA%CE%AC%CF%83%CE%B1%22%20%CF%81%CF%85%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%B1&f=false

  128. sarant said

    128 Έτσι ακριβώς.

  129. Ζώης said

    Μην παίζουμε με τις λέξεις………………………..
    Μεταφορικά και κατ΄επέκταση, η πόρνη εννοείται, όπως σε όλες τις περιπτώσεις.
    Π.χ., «παστρικές» λέγονταν οι Σμυρνιές, ε, όταν τις έλεγαν έτσι, την ηθική τους στηλίτευαν, δεκάρα δεν έδιναν αν ήταν καθαρές!

    Α, τώρα που το είδα, στο «Ἀρχαῖο ἐρωτικό καί συμποσιακό λεξιλόγιο», Ρ. Μανθούλη, βλέπω ότι συνδέει την κασόμπρα με τις αρχαιοελληνικές αντίστοιχες.

  130. Ζώης said

    Νά και εδώ η συσχέτιση κάσα = πόρνη

    https://books.google.gr/books?id=YVZGAQAAMAAJ&pg=PA458&dq=%22%CE%BA%CE%AC%CF%83%CE%B1%22+%CF%80%CF%8C%CF%81%CE%BD%CE%B7&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjQ5KXNtafUAhULKVAKHZ82DHMQ6AEITjAG#v=onepage&q=%22%CE%BA%CE%AC%CF%83%CE%B1%22%20%CF%80%CF%8C%CF%81%CE%BD%CE%B7&f=false

  131. Ζώης said

    ‘Αλλο ένα εδώ: https://books.google.gr/books?id=qGxiAAAAMAAJ&q=%22%CE%BA%CE%AC%CF%83%CE%B1%22+%CF%80%CF%8C%CF%81%CE%BD%CE%B7&dq=%22%CE%BA%CE%AC%CF%83%CE%B1%22+%CF%80%CF%8C%CF%81%CE%BD%CE%B7&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjdmsSgtqfUAhVFaVAKHbkyCXg4ChDoAQhMMAY

    έτσι για να σιγουρευόμαστε.

  132. Spiridione said

    130 Μάλλον δεν καταλαβαίνεις. Ο ισχυρισμός εν προκειμένω είναι ότι η λευκαδίτικη κάσα προέρχεται από την αρχαιοελληνική κάσσα = πόρνη, όχι μεταφορική σημασία.
    Και δεν σου κάνει εντύπωση ο συνδυασμός κάσας και γάνας στην ίδια φράση, που έχουν παραπλήσια κυριολεκτική σημασία; Και γιατί να μην είναι και η γάνα πόρνη; Η ανάγνωση διαφόρων γλωσσαριών θέλει λίγη προσοχή, αυτό λέω.

  133. Ζώης said

    133 Η λευκαδίτικη «κάσσα» υπαινίσσεται την πόρνη, όχι τη ρυπαρότητα του δέρματος, αυτό λέω που μάλλον εσύ δεν κατάλαβες.

    Κατά τον ίδιο τρόπο που το «παστρικιά» δεν υπονοούσε καθαρότητα…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: