Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Στην Αλκυονίδα για τον Βάρναλη και την ΕΣΣΔ

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2017


Την Πέμπτη που μας πέρασε, 15 του μηνός, μίλησα στην Αλκυονίδα, στην παρουσίαση του βιβλίου «Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ», που κυκλοφόρησε το 2014 σε δική μου επιμέλεια από τις εκδόσεις Αρχείο και περιέχει τις εντυπώσεις του Κώστα Βάρναλη από το ταξίδι του στην ΕΣΣΔ το 1934, όταν είχε προσκληθεί να παρακολουθήσει το 1ο Συνέδριο της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων.

Όπως είπα και στην ομιλία μου, ήταν για μένα πολύ συγκινητικό να ξαναβρεθώ σε έναν από τους χώρους που είχα πολύ αγαπήσει στα νιάτα μου, στα φοιτητικά μου χρόνια. Η Αλκυονίς, εμβληματικός κινηματογράφος του καλού μη εμπορικού κινηματογράφου στη δεκαετία του 1970-80, είχε πάψει να λειτουργεί. Πρόσφατα εμφανίστηκε και πάλι ανακαινισμένη και ξανάρχισε τις προβολές, ταυτόχρονα με εκδηλώσεις σαν την παρουσίαση του βιβλίου του Βάρναλη, που ήταν ενταγμένη σε σειρά εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια της Οχτωβριανής επανάστασης. Να αναφέρω ότι το επόμενο Σάββατο θα παρουσιαστεί στην Αλκυονίδα το βιβλίο με τις εντυπώσεις του Δημήτρη Γληνού από την ΕΣΣΔ.

Θέλω εδώ να ευχαριστήσω τον Βελισσάριο Κοσυβάκη της New Star, της εταιρείας που διευθύνει την Αλκυονίδα (αλλά και το Στούντιο, επίσης εμβληματικό κινηματογράφο της εποχής εκείνης), για την τέλεια οργάνωση της εκδήλωσης, που περιλάμβανε και δύο μουσικές εκπλήξεις, δύο τραγούδια πάνω σε ποιήματα του Βάρναλη. Μάλιστα ένα από αυτά, ο Οχτώβρης, παίχτηκε για πρώτη φορά. Έπαιξαν ο Βαγγέλης Προδρόμου και ο Δημήτρης Σίντας και χόρεψε η Άννα Λιανοπούλου. Αποσπάσματα από το έργο του Βάρναλη διάβασε ο ηθοποιός Γιώργος Ζιώγαλας.

Θα παραθέσω πιο κάτω το γραπτό κείμενο της ομιλίας μου, αν όμως είστε οπτικοακουστικοί τύποι υπάρχει και το βίντεο της εκδήλωσης χάρη στον ιστότοπο ibdb.gr, που ειδικεύεται σε βιντεοσκοπήσεις βιβλιοπαρουσιάσεων.

Η σελίδα του βίντεο εδώ.

Η ομιλία μου:

Καλησπέρα. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τη New Star και τον Βελισσάριο Κοσσυβάκη για την πρόσκληση που μου έκαναν, αλλά και εσάς που αψηφήσατε τη ζέστη και ήρθατε εδώ να με ακούσετε.

Πριν μπω στο θέμα μου, θέλω να πω ότι για τους ανθρώπους της γενιάς μου, που ήμασταν νέοι στις δεκαετίες του 1970 και του 1980, η Αλκυονίδα είναι συνδεδεμένη με πολύ αγαπημένες αναμνήσεις. Θα έλεγα ότι στάθηκε για μας, μαζί με το Στούντιο και με μερικούς ακόμα χώρους, σχολείο· εγώ φοιτούσα στο Πολυτεχνείο, λίγα τετράγωνα πιο πέρα, αλλά το πανεπιστήμιό μου μπορώ να πω πως ήταν εδώ, σε αυτή την αίθουσα. Εύλογα λοιπόν αισθάνομαι μεγάλη συγκίνηση για τη σημερινήν εκδήλωση.

Θα μιλήσουμε σήμερα για το βιβλίο του Κώστα Βάρναλη «Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ», που περιλαμβάνει τις εντυπώσεις του μεγάλου Έλληνα ποιητή από τη Σοβιετική Ένωση, την οποία επισκέφθηκε το 1934, καλεσμένος μαζί με τον Δημήτρη Γληνό στο 1ο Συνέδριο των Σοβιετικών συγγραφέων, εντυπώσεις που δημοσιεύτηκαν λίγες μέρες μετά την επιστροφή του Βάρναλη στην αθηναϊκή εφημερίδα Ελεύθερος Άνθρωπος.

Το 1ο Συνέδριο των Σοβιετικών Συγγραφέων διοργανώθηκε στη Μόσχα τον Αύγουστο του 1934. Θέλοντας να επιδείξει τα επιτεύγματα από το πρώτο πεντάχρονο πλάνο, και με σκοπό την οικοδόμηση ενός μετώπου μπροστά στην ανερχόμενη ναζιστική απειλή, η σοβιετική κυβέρνηση προσκάλεσε στο συνέδριο αυτό πολλούς συγγραφείς από το εξωτερικό, όχι μόνο κομμουνιστές αλλά και αριστερούς, σοσιαλιστές, αντιφασίστες. Φυσικά, οι σοβιετικοί παρουσίασαν στους ξένους συνέδρους ό,τι πιο εκλεκτό είχε να επιδείξει η πνευματική και υλική παραγωγή του σοσιαλιστικού κράτους, θέλοντας να εντυπωσιάσουν τους επισκέπτες από τον καπιταλιστικό κόσμο. Φτιάχτηκαν φιλίες και σχέσεις που θα φαίνονταν χρήσιμες στους αντιφασιστικούς αγώνες που επρόκειτο να έρθουν. Το Συνέδριο στάθηκε σημαντικό και από θεωρητική άποψη, αφού εκεί διατυπώθηκε πρώτη φορά συγκροτημένα η έννοια του «σοσιαλιστικού ρεαλισμού».

Από την Ελλάδα πήραν μέρος ο Κώστας Βάρναλης και ο Δημήτρης Γληνός. Με την επιστροφή τους στην Ελλάδα, άρχισαν και οι δυο να δημοσιεύουν τις εντυπώσεις τους σε συνέχειες, ο μεν Βάρναλης στην εφημερίδα Ελεύθερος Άνθρωπος, ο δε Γληνός στον Νέο Κόσμο. Στο βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα περιέχει τα άρθρα του Βάρναλη, ενώ με πολλή χαρά μαθαίνω πως το βιβλίο με τα άρθρα του Γληνού όχι μόνο εκδόθηκε επίσης παρά και πρόκειται να παρουσιαστεί εδώ στην Αλκυονίδα το ερχόμενο Σάββατο.

Σε πρώτο επίπεδο, τα άρθρα του Βάρναλη έχουν χαρακτήρα ταξιδιωτικό. Από την αυγή της ιστορίας ο άνθρωπος ταξιδεύει για να γνωρίσει καινούργια μέρη και άλλους ανθρώπους. Θυμίζω πως στον τρίτο στίχο της Οδύσσειας το εγκώμιο προς τον Οδυσσέα είναι ότι «πολλών δ’ ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον έγνω», δηλαδή γνώρισε πολλές πολιτείες και τις γνώμες πολλών ανθρώπων. Αλλά και του Ηρόδοτου η ιστορία είναι, σε μεγάλο βαθμό, έκθεση των ταξιδιών που πραγματοποίησε σε μεγάλο τμήμα του τότε γνωστού κόσμου.

Μέσα στους αιώνες λοιπόν, οι περιηγητές και οι άλλοι ταξιδευτές, ανώνυμοι και επώνυμοι, μας έχουν αφήσει γραφτά με τις περιπέτειες και τις εντυπώσεις από τα ταξίδια τους. Αυτό συνεχίστηκε και στα νεότερα χρόνια διότι, παρά τη συνεχή πρόοδο στα συγκοινωνιακά μέσα, τα ταξίδια, μέχρι και τα μέσα του εικοστού αιώνα, παρέμεναν προνόμιο λίγων εύπορων Ευρωπαίων και Βορειοαμερικανών.

Πριν από εκατό χρόνια, οι παππούδες και οι προπαππούδες μας ζούσαν σε έναν κόσμο όπου δεν υπήρχε η άμεση επαφή με άλλες χώρες και πολιτισμούς, μιαν επαφή που σήμερα την εξασφαλίζουν, μέχρι κορεσμού θα έλεγε κανείς, η τηλεόραση, το Διαδίκτυο και τα ντοκιμαντέρ. Τότε λοιπόν άνθιζε η ταξιδιωτική λογοτεχνία που πρόσφερε τέτοιες εικόνες στο διψασμένο αναγνωστικό κοινό.

Εικόνες από μακρινούς τόπους, αλλά και από διαφορετικές κοινωνίες. Και μετά την Οχτωβριανή επανάσταση, που φέτος τιμάμε τα εκατόχρονά της, ένας ιδιαίτερος τομέας της ταξιδιωτικής λογοτεχνίας και δημοσιογραφίας ήταν οι επισκέψεις στην ΕΣΣΔ, από δημοσιογράφους, λογοτέχνες ή επιστήμονες που επισκέπτονταν τη χώρα για να περιγράψουν το πρωτόγνωρο πείραμα που πραγματοποιόταν εκεί και που το δυτικοευρωπαϊκό κοινό δεχόταν, ανάλογα, άλλοι με ελπίδα και άλλοι με φόβο αλλά πάντως με έντονο ενδιαφέρον. Η Μόσχα και η Σοβιετική Ένωση δεν απείχαν πάρα πολύ από την υπόλοιπη Ευρώπη ως προς τη γεωγραφική θέση αλλά βρέθηκαν να απέχουν έτη φωτός ως προς την κοινωνική εξέλιξη.

Και στις ελληνικές εφημερίδες άρχισαν να δημοσιεύονται ταχτικά ταξιδιωτικές ανταποκρίσεις από την ΕΣΣΔ,μεταφρασμένες από εφημερίδες του εξωτερικού. Στις περισσότερες περιπτώσεις ήταν εχθρικές προς την επανάσταση, πολλές δε περιείχαν εξωφρενικές διηγήσεις για τα εγκλήματα των μπολσεβίκων, την πείνα του ρωσικού λαού, την αθεΐα του νέου καθεστώτος και τον διωγμό της εκκλησίας, όπως και ευσεβείς πόθοι για λαϊκές εξεγέρσεις στο ένα ή το άλλο σημείο του κράτους, δίνοντας τη γενική εντύπωση ότι το νέο καθεστώς όπου να ’ναι θα καταρρεύσει.

Χωρίς να παραλληλίζω καταστάσεις και καθεστώτα, ο εξωφρενισμός των «ανταποκρίσεων» για τη Σοβιετική Ένωση κατά τη δεκαετία του του 1920 μπορεί να συγκριθεί με όσα διαβάζουμε σήμερα για τη Βόρεια Κορέα, όπου ο ηγέτης της χώρας βάζει άγρια σκυλιά να κατασπαράξουν τον θείο του, που τον βλέπουμε λίγους μήνες αργότερα να παρακολουθεί την παρέλαση. (Στη χώρα των Κιμ). Να προσθέσω ότι στην ειδησεογραφική (διάβαζε: προπαγανδιστική) κάλυψη της νεαρής ΕΣΣΔ ένα ιδιαίτερο στοιχείο ήταν οι γαργαλιστικές αναφορές στην υποτιθέμενη κοινοκτημοσύνη των γυναικών που είχε επιβληθεί με το νέο καθεστώς, με σκανδαλοθηρικούς τίτλους όπως «Ο ελεύθερος έρως εις την Σοβιετικήν Ένωσιν (εντυπώσεις ξένου συγγραφέως)».

Από ελληνικής πλευράς, ο πρώτος επώνυμος που έγραψε εντυπώσεις από τη Σοβιετική Ένωση πρέπει να ήταν ο δικηγόρος Ιωάννης Σοφιανόπουλος, μετέπειτα αρχηγός του Αγροτικού Κόμματος, ο οποίος επισκέφτηκε την ΕΣΣΔ το 1924 και δημοσίευσε τις εντυπώσεις του στο Ελεύθερο Βήμα, προκαλώντας και τις πρώτες αντιδράσεις των εθνικοφρόνων. [Ο Σεραφείμ Μάξιμος είχε επισκεφτεί την ΕΣΣΔ νωρίτερα, αλλά τις εντυπώσεις του τις κατέγραψε πολύ αργότερα]
Ακολούθησε ο Νίκος Καζαντζάκης με δύο επισκέψεις, το 1925 και 1927, οι εντυπώσεις από τις οποίες δημοσιεύτηκαν, αντίστοιχα, στις εφημερίδες Ελεύθερος Λόγος και Πρωία και αργότερα σε βιβλίο με τίτλο (Τι είδα στη Ρουσία).

Τον Νοέμβριο του 1927, με την ευκαιρία των δεκάχρονων της επανάστασης, επισκέφτηκε την ΕΣΣΔ αντιπροσωπεία εργατών και αγροτών μελών του ΚΚΕ. Αρκετοί από αυτούς δημοσίευσαν στη συνέχεια τις εντυπώσεις τους στον Ριζοσπάστη όπως π.χ. ο εργάτης Άγγελος Αργυρόπουλος (τέλη Ιανουαρίου – αρχές Φεβρουαρίου 1928).

Το 1930 επισκέφτηκε την ΕΣΣΔ ο γιατρός Γιάννης Αντωνιάδης θέλοντας να μελετήσει το σύστημα υγείας της χώρας. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο γιατρός Αντωνιάδης για να διευκολυνθεί στο ταξίδι του ήρθε σε συνεννόηση με την εφημερίδα Ακρόπολις και ταξίδεψε ως απεσταλμένος της με την υπόσχεση να δημοσιεύσει τις εντυπώσεις του στην εφημερίδα. Όταν όμως επέστρεψε στην Αθήνα, διαπίστωσε με οδυνηρή έκπληξη ότι ο Βουτσινάς, ο διευθυντής της Ακρόπολης, ήθελε να του υπαγορεύσει τι να γράψει. Έτσι, έβγαλε τις εντυπώσεις του σε βιβλίο «Η ζωή όπως την είδα στις σοβιετικές χώρες».

Αυτό το τελευταίο περιστατικό μας δείχνει ότι οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις από η Σοβιετική Ένωση δεν ήταν, και δεν θα μπορούσαν να είναι, ξεκομμένες από την ιδεολογική πάλη.

Σε αυτό λοιπόν το κλίμα έρχονται να προστεθούν, το 1934, οι εντυπώσεις του Βάρναλη από τη Μόσχα και από το συνέδριο των σοβιετικών συγγραφέων, με τον τίτλο, που έγινε και τίτλος του βιβλίου, Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ.

 

Θα προσέξατε πόσο συχνά επαναλαμβάνεται το ρήμα «είδα» στα διάφορα βιβλία –τονίζεται λοιπόν το στοιχείο της μαρτυρίας, ιδίως σε μια εποχή που, το ξαναθυμίζω, δεν υπάρχει τηλεόραση, ο κινηματογράφος βρίσκεται στα σπάργανα, κι έτσι ο αναγνώστης έβλεπε πώς ζούσαν οι άνθρωποι μέσα από τα μάτια του ταξιδιωτικού συγγραφέα.

Ας ακούσουμε λοιπόν μερικά από τις πρώτες εντυπώσεις του Βάρναλη, από όσα είδε ο Κώστας Βάρναλης στη χώρα των Σοβιέτ. Θα παρακαλέσω τον Γιώργο Ζιώγαλα να μας διαβάσει ένα απόσπασμα.

 

ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΗ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ

Η τάξη και η πειθαρχία που επικρατούνε παντού στη Ρωσία, δεν είναι αποτέλεσμα βίας ή φόβου. Δεν επιβάλλεται με τον «μιλιτσιονέρο» (=πολισμάνο). Ο καθένας είναι μαθημένος να σέβεται, όπως είπα και χτες, τους άλλους. Στις στάσεις των τραμ, στις εισόδους των καταστημάτων και των θεάτρων, μπροστά στα κιόσκια των εφημερίδων, ο κόσμος κάνει ουρά. Αυτή η τάξη φτάνει πολλές φορές μέχρι σχολαστικισμού. Περασμένα μεσάνυχτα, μέσα στην έρημη σχεδόν πλατεία Σβερντλόφ, είδα τρεις ανθρώπους να περιμένουν το τραμ, αραδιασμένοι ο ένας πίσω από τον άλλο, ακίνητοι κι αμίλητοι. Όπως τους εφώτιζε το ηλεκτρικό φως κι ο ίσκιος τους ακινητούσε κι αυτός απάνω στη γυαλιστερή άσφαλτο, με κάμανε, δεν ξέρω γιατί, να μελαγχολήσω.

Αυτή την αγάπη της τάξης δεν θα την αποδώσουμε φυσικά στο φυλετικό χαραχτήρα των Ρώσων. Δεν ξέρω αν είναι προεπαναστατική ή μετεπαναστατική αρετή τους. Πάντως η νέα σοσιαλιστική αγωγή εσκότωσε μέσα στη ψυχή τους την ιδιότητα της ΚΑΠΑΤΣΟΣΥΝΗΣ, αυτήν την τόσο τιμημένη σε μας «ατομική ελευθερία» του ν’ απατά και ν’ αδικεί και να στραπατσάρει ο ένας τον άλλον χάριν της… προόδου και «της ευγενούς αμίλλης» της… ζούγκλας.

 

Ο ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Ένα από τα πιο χαραχτηριστικά σημεία του Σπαρτιατισμού της νέας Κοινωνίας, είναι η απουσία ταβερνών και καφενείων. Στα ρεστοράν φυσικά μπορεί κανείς να πιει και καφέ και μπίρα και βότκα (τα κρασιά είναι πολύ ακριβά, ώστε δεν τ’ αναφέρω καθόλου). Όμως καφενεία του δικού μας τύπου, όπου να κάθεται κανείς ξαπλωμένος ατελείωτες ώρες να λιάζεται, να καπνίζει ή να φωνασκεί και να παίζει χαρτιά και τάβλι, καθώς και ταβέρνες του δικού μας τύπου, όπου ο μερακλής πελάτης γίνεται στουπί, τραγουδάει και δημιουργεί «παρεξήγηση», δεν υπάρχουν καθόλου. Όταν όμως γίνεται κανένα «επίσημο» γλέντι, τότε μονάχα θα καταλάβεις, ότι το θρυλικό «Ρούσικο μεθύσι» δεν έχει, όπως άλλοτες, την έννοια της αποχτήνωσης, αλλά της πιο ενθουσιασμένης εγκαρδιότητας. Το πιοτό, είναι κι εδώ το μαγικό ραβδί της Κίρκης, μα δεν μεταμορφώνει τους ανθρώπους σε χοίρους, αλλά σε χαρούμενα παιδιά. Το θέαμα των Ρώσων, που γλεντάνε, με συγκίνησε πάντα πολύ βαθιά. Αλλά θα γράψω ξεχωριστά γι’ αυτό το θέμα.

Προσέξατε ότι ο Βάρναλης συγκρίνει τα όσα είδε στην ΕΣΣΔ με την κατάσταση στην Ελλάδα. Αυτό το κάνει συνεχώς στο βιβλίο, ενώ αλλού οι συγκρίσεις γίνονται με την αναπτυγμένη Δυτική Ευρώπη, που ο Βάρναλης είχε το προνόμιο να τη γνωρίζει έχοντας ζήσει στο Παρίσι, ή με τη φασιστική Γερμανία –θυμίζουμε πως ο Χίτλερ είχε μόλις πάρει την εξουσία. Οι συγκρίσεις φτάνουν μέχρι και τη μυρωδιά. Ο Βάρναλης αποφαίνεται ότι «η μυρωδιά της Μόσχας είναι η λαχανίλα». Παρεμπιπτόντως, όταν πρόσφατα εξέδωσα τα «Αττικά», τα χρονογραφήματα του Βάρναλη για την Αθήνα και την Αττική, συνειδητοποίησα πόσο οξεία πρέπει να είχε την όσφρηση ο Βάρναλης, αφού πολύ συχνά αναφέρεται σε μυρωδιές, ευχάριστες και δυσάρεστες.

Αυτό που εντυπωσίασε τον Βάρναλη ήταν η αξιοπρεπής λιτότητα, ο σπαρτιατισμός όπως το λέει, της νέας κοινωνίας. Να διαβάσω κι εγώ ένα άλλο απόσπασμα, με εικόνες από την καθημερινή ζωή των κατοίκων της Μόσχας.

Δρόμος.

Ανάμεσα στο σπίτι, στο εργοστάσιο, στο κατάστημα, στο γραφείο και στο δρόμο δεν υπάρχει και μεγάλη διαφορά ως προς την εξωτερική εμφάνιση των ανθρώπων. Ο δρόμος είναι σαν συνέχεια του σπιτιού, του εργοστασίου κ.τ.λ. Γιατί δεν υπάρχει λούσο. Όλοι ντυμένοι πολύ απλά, οικονομικά, σχεδόν ομοιόμορφα. Ένα λινό πουκάμισο, κεντημένο ή όχι, μια ζώνη κι ένα πανταλόνι ή λινό ή μάλλινο κι ο άντρας είναι ντυμένος τώρα το καλοκαίρι. Οι γυναίκες ξεκάλτσωτες ή με κοντά καλτσάκια λίγο πιο απάνω από τα σφυρά, με φτηνό φουστάνι, με άσπρα πάνινα παπούτσια και χωρίς καπέλο· ωστόσο βάφουνε τα χείλη τους. Αλλ’ αν πολύ δύσκολα θα ιδείς άντρα με κολάρο και ρεμπούμπλικα (ποτές μπαστούνι!) ή γυναίκα με ψηλά τακούνια και μεταξωτό φόρεμα, όμως δε θα δεις και κουρελήδες ή βρόμικους.

Όλοι οι δρόμοι είναι γεμάτοι κόσμο όλες τις ώρες της ημέρας.(…)

Κάπου κάπου καμιά συντρόφισσα με κόκκινη γραβάτα ή κόκκινο μαντήλι στο κεφάλι περνάει αυστηρή από το δρόμο. Είναι κομσομόλα (ανήκει στην κομμουνιστική νεολαία) ή ουντάρνικα (εργάτισσα… εφόδου, ήτοι από τις καλύτερες). Ε, τότε θα ’χει και… παράσημο. Παράσημο έχουν και όσοι πετυχαίνουν ένα ορισμένο ρεκόρ σε διάφορα αθλητικά αγωνίσματα. Άμα όμως ιδείς γυναίκα με παράσημο, απελπίσου. Είναι θηρίο αρετής.

Προσέξτε εδώ ότι ο Βάρναλης δίνει εξηγήσεις προς τον αναγνώστη. Η κομσομόλα, λέει, είναι μέλος της κομμουνιστικής νεολαίας. Αν ο Βάρναλης έγραφε στον Ριζοσπάστη, μια τέτοια επεξήγηση θα ήταν περιττή. Όμως οι εντυπώσεις του Βάρναλη δεν δημοσιεύονται στον Ριζοσπάστη αλλά σε μια άλλη εφημερίδα, τον Ελεύθερο Άνθρωπο –σε μια «αστική» εφημερίδα, θα λέγαμε. Αξίζει κάποιον σχολιασμό αυτό.

Η εφημερίδα Ελεύθερος Άνθρωπος, πρωινή πανελλήνιος εφημερίς κοινωνικής και πολιτικής πρωτοπορίας όπως αυτοχαρακτηριζόταν, εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 1930  από τον Κώστα Αθάνατο, με διευθυντή συντάξεως και αργότερα αρχισυντάκτη τον Δημήτριο Πουρνάρα, έως τον Οκτώβριο του 1933 που ο Πουρνάρας αποχώρησε για να ιδρύσει τον Ανεξάρτητο.

Η εφημερίδα από το πρώτο κιόλας φύλλο της ήρθε σε σύγκρουση με τον πρωθυπουργό Ελ. Βενιζέλο, χωρίς όμως να προσχωρήσει στο δεξιό αντιβενιζελικό στρατόπεδο· συχνά η κριτική της προς τον Βενιζέλο γινόταν από τα αριστερά, ωστόσο είχε σαφή αντίθεση και με τους κομμουνιστές. Κατά καιρούς η εφημερίδα υποστήριζε το Αγροτικό Κόμμα, ενώ αρκετές φορές αντιμετώπιζε με συμπάθεια την ΕΣΣΔ.

Ο Ελεύθερος Άνθρωπος ήταν εφημερίδα «εμπορική», με κραυγαλέους τίτλους στα άρθρα και πομπώδες ύφος. Είχε υψηλή κυκλοφορία, την οποία δεν έπαυε να προβάλλει, και την οποία τόνωνε προσφέροντας δώρα στους αναγνώστες της, ιδίως βιβλία (που ήταν δική της έκδοση, πολλά αξιόλογα και προοδευτικού περιεχομένου, όπως μεταφράσεις αρχαίων ή σοβιετική λογοτεχνία),  αλλά ακόμα και οικόπεδα στη Γλυφάδα –δεν ήταν άλλωστε η μόνη, μαινόταν τότε (και τότε, θα έλεγε κανείς) ο ανταγωνισμός μεταξύ των εφημερίδων σε προσφορές, με αποτέλεσμα τελικά να απαγορευτεί, το 1932, η προσφορά δώρων, ακόμη και βιβλίων.

Οι εντυπώσεις από την ΕΣΣΔ ήταν η πρώτη και μοναδική συνεργασία του Βάρναλη με τον Ελεύθερο Άνθρωπο, αν και η εφημερίδα, ιδίως όσο ήταν αρχισυντάκτης ο Δημ. Πουρνάρας, είχε αρκετές αναφορές στον ποιητή, και είχε αναδημοσιεύσει το 1932 μια παρωδία του Βάρναλη στην οποία σατίριζε τον Ζαχαρία Παπαντωνίου.

Τα πρώτα χρόνια, το ΚΚΕ κρατούσε έντονα αρνητική στάση απέναντι στον Ελεύθερο Άνθρωπο, ακριβώς επειδή, εξαιτίας της υψηλής κυκλοφορίας του και της αριστερίζουσας γραμμής του, επηρέαζε πολλούς εργάτες φίλους του ΚΚΕ («αστική εφημερίδα απ’ τις πιο επικίνδυνες μάλιστα για το επαναστατικό κίνημα»). Βέβαια, και απέναντι στον υπόλοιπο «αστικό» τύπο το ΚΚΕ ήταν, έως και το 1935, έντονα αρνητικό, ακολουθώντας την παλιά γραμμή της άρνησης των συμμαχιών και της ισοπέδωσης των διαφορών, την οποία σταδιακά αναθεώρησε, πιο αποφασιστικά μετά το 6ο Συνέδριό του τον Δεκέμβριο του 1935.

Επομένως, όταν το φθινόπωρο του 1934, σε μια περίοδο μεταβατική, καθώς είχε δρομολογηθεί η στροφή του ΚΚΕ και της Κομμουνιστικής Διεθνούς στα θέματα των συνεργασιών, o Βάρναλης δημοσιεύει στον Ελεύθερο Άνθρωπο τις εντυπώσεις του από την επίσκεψη στην ΕΣΣΔ, είναι σχεδόν βέβαιο ότι η συνεργασία αυτή είχε την έγκριση του κόμματος, το ίδιο όπως και η αντίστοιχη δημοσίευση των άρθρων του Δ. Γληνού στον Νέο Κόσμο.

Το 1934 ο Βάρναλης μόλις είχε ολοκληρώσει τη «δημιουργική δεκαετία» του, όπως την αποκαλεί ο Γιάννης Δάλλας, κατά την οποία έδωσε τα πιο σημαντικά έργα του. Είχε καταξιωθεί στην πνευματική ζωή της χώρας ως ένας από τους κορυφαίους λογοτέχνες και συμμετείχε στους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες στο πλευρό του ΚΚΕ, αν και δεν ήταν μέλος του κόμματος (και δεν έχει επιβεβαιωθεί αν έγινε ποτέ μέλος του). Οι εντυπώσεις από τη Μόσχα δεν είναι βεβαίως λογοτεχνία· είναι δημοσιογραφία, ωστόσο δεν παύουν να είναι γραμμένες από την πένα του Βάρναλη.

Να κάνουμε εδώ μια παρένθεση: ο Βάρναλης με τις ανταποκρίσεις του αυτές κάνει, ουσιαστικά, τα πρώτα του βήματα στη δημοσιογραφία ή έστω τα δεύτερα, αν υπολογίσουμε και τη συνεργασία του, το 1926, με τη βραχύβια εφημερίδα Πρόοδος, που ως απεσταλμένος της ταξίδεψε στο Παρίσι και στη Γαλλία το 1926 και δημοσίευσε εκεί ανταποκρίσεις τις οποίες συμπεριέλαβα στο βιβλίο Γράμματα από το Παρίσι, που έχει εκδοθεί σε δική μου επιμέλεια επίσης από τις εκδόσεις Αρχείο.

Θυμίζω ότι ο Βάρναλης εργαζόταν πολλά χρόνια στη Μέση Εκπαίδευση, αλλά είχε απολυθεί ύστερα από το «σκάνδαλο των Μαρασλειακών», όταν πρώτος μπήκε στο στόχαστρο της αντιδραστικής αντεπίθεσης που ήθελε (και κατάφερε) να εξαρθρώσει τη γλωσσοεκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Γληνού και του Δελμούζου. Μετά τη σύντομη συνεργασία με την Πρόοδο, για μερικά χρόνια εργάστηκε ως συντάκτης σε λεξικά και εγκυκλοπαίδειες, μια δουλειά που, όπως ο ίδιος έλεγε, τον εξαντλούσε. Με τη συνεργασία του αυτή με τον Ελεύθερο Άνθρωπο εγκαινιάζει τη μονιμότερη προσέγγισή του προς τη δημοσιογραφία –θα ακολουθήσει συνεργασία με τον Ανεξάρτητο, με τον Ριζοσπάστη και, μετά τη δικτατορία του Μεταξά με την Πρωία, μεταπολεμικά πάλι με τον Ριζοσπάστη όσο ήταν νόμιμος, ύστερα με κεντροαριστερές εφημερίδες, και τελικά ο λογοτέχνης και απολυμένος εκπαιδευτικός Βάρναλης θα συνταξιοδοτηθεί ως δημοσιογράφος το 1958 από την Αυγή.

Ας γυρίσουμε όμως στη συγκεκριμένη δημοσιογραφική του δουλειά. Ασφαλώς, ο πεπεισμένος κομμουνιστής Βάρναλης δεν γράφει απλώς τις εντυπώσεις του από τη Μόσχα. Γράφει επίσης για να πείσει τους αναγνώστες του για την υπεροχή του σοβιετικού συστήματος και για την ανάγκη εγκαθίδρυσης ανάλογου καθεστώτος και στην Ελλάδα. Θέλοντας λοιπόν να φτάσει σε όσο το δυνατόν πλατύτερο κοινό, διάλεξε όχι το κομματικό όργανο, τον Ριζοσπάστη, αλλά μια «αστική», έστω και αριστερίζουσα, εφημερίδα με πολύ μεγαλύτερη κυκλοφορία. Απευθυνόμενος σε αυτό το πλατύτερο κοινό, ο Βάρναλης είναι πιο συγκρατημένος στη φρασεολογία του, αποφεύγει κάποιες «χαρακτηρισμένες» λέξεις της κομμουνιστικής ιδιολέκτου, αλλά δεν κρύβει την τοποθέτησή του. Για τον ίδιο λόγο, επειδή απευθύνεται σε ευρύ κοινό, δίνει εξηγήσεις π.χ. για τη λέξη «κομσομόλος».

Να κάνουμε μιαν ακόμα ανάπαυλα και να ακούσουμε ένα ακόμα απόσπασμα από το βιβλίο, που περιγράφει την επίσκεψη του Βάρναλη σε έναν βρεφονηπιακό σταθμό. Να επισημάνω ότι το 1934 που γράφεται το κείμενο, τέτοιοι σταθμοί δεν υπήρχαν στην Ελλάδα. Πρέπει επίσης να αναφέρω πως ο Βάρναλης, ως παιδαγωγός, πουθενά αλλού δεν συγκινείται τόσο όσο όταν βλέπει τη φροντίδα για το παιδί και για το σχολείο, που βέβαια τα αντιδιαστέλλει με την κατάσταση στην Ελλάδα. Σε κάποιο σημείο μάλιστα των εντυπώσεών του γράφει: Γι’ αυτό το παιδί δουλεύει και θυσιάζεται όλη η σημερινή γενεά, γι’ αυτό το παιδί το Σοβιετικό καθεστώς είναι αληθινός… «Παράδεισος».

Ακούμε λοιπόν τις εντυπώσεις από τον βρεφονηπιακό σταθμό.

Ένα τέτοιο σταθμό επισκεφθήκαμε στο Μπογκορόσκοε (όλοι οι σταθμοί της περιοχής είναι δέκα). Από τη σκάλα μας υποδεχτήκανε… τα μιαουρίσματα μερικών μπέμπηδων. Ώστε κλαίνε οι… άγγελοι του μπολσεβικικού παραδείσου; Μήπως είναι από την πείνα;  Απ’ εδώ λοιπόν αρχίζει η… τραγωδία του Ρωσικού Λαού;  Ή απλώς οι μικροί αυτοί μπολσεβίκοι του… αβγού μαθαίνουν από τώρα να… χαλάνε τον κόσμο;

Όταν μπήκαμε στο χολ μας υποδέχθηκε μια σεβαστών διαστάσεων διευθύντρια. Πέρα στο διάδρομο παρουσιαστήκανε δυο μωρά που σερνόντανε με τα χέρια τοίχο-τοίχο και με τα βρακάκια τους βρεμένα. Γενική τρεχάλα των παραμανών να τα περιμαζέψουνε και να τους αλλάξουνε… «τας αναξυρίδας».

Μέσα στο χολ ήτανε οι ντουλάπες με τα ξεχωριστά για κάθε παιδί ερμάρια, όπου φυλάγονται τα ρουχαλάκια τους, αυτά δηλ. που φορούνε όταν τα φέρνουν οι μάνες τους το πρωί. Γιατί εδώ, όπως είπα στην αρχή, τα ντύνουνε με ποδίτσα καθαρή και απολυμασμένη του βρεφοκομείου. «Επειδή», μας είπε η διευθύντρια, «παρουσιαστήκανε τελευταία μερικά κρούσματα σκαρλατίνας στην περιοχή, μας φορέσανε από μια ρόμπα νοσοκομειακή και δεν μας αφήσανε να ζυγώσουμε τα μωρά και τους κοιτώνες τους».

Είδαμε πρώτα-πρώτα πώς ένα αδιάθετο μωρό το θερμομετρούσε η νοσοκόμα. Είδαμε ύστερα -αχ! βοηθήστε, Μούσες του Ελικώνα, να περιγράψω αυτό που είδαμε. Σ’ ένα δωμάτιο καμιά δεκαριά πιτσιρίκοι κάθονται γύρω-γύρω στα γιογιό τους και είναι αφοσιωμένα στην υψηλή λειτουργία της ομαδικής… εντεροκατανύξεως. Μια παραμανίτσα τα επιτηρεί. Το καθένα τους έχει μπροστά τους τα παιχνιδάκια του και παίζει. «Το τερπνόν μετά του… τερπνού» και… κολεχτιβισμός κι αυτού!

Γενικά τα παιδάκια που είδαμε είναι ροδοκόκκινα και χαριτωμένα. Γιατί εξόν από την καλή τροφή τον κανονικό ύπνο, την καθαριότητα κ.λπ., μένουνε κυρίως στο ύπαιθρο. Ηλιόλουτρα και αερόλουτρα και τσιτσιδαριό είναι σε καθημερινή εφαρμογή. Το χειμώνα τα χώνουν μέσα σε κάτι μάλλινα σακιά, τα μαζουλώνουνε καλά και τ’ αραδιάζουν στα κρεβατάκια τους στο ύπαιθρο να πάρουν το μεσημεριανό τους ύπνο.

Στο ισόγειο της Αστυκλινικής του Μπογκορόσκοε υπάρχουν τέλειες εγκαταστάσεις για την αποστείρωση και το μποτιλιάρισμα του γάλακτος. 4000 μποτιλάκια της μισής λίτρας μοιράζονται κάθε πρωί στις μητέρες εργάτισσες.

Αυτό είναι ένα άλλο μέτρο προστασίας του παιδιού. Η τιμή είναι ελάχιστα καπίκια.

Όμως, ο Βάρναλης δεν είχε πάει στην ΕΣΣΔ για τουρισμό, ούτε μόνο για να γνωρίσει τη χώρα. Ήταν προσκεκλημένος στο Συνέδριο των Σοβιετικών Συγγραφέων, και αφιέρωσε πολλά άρθρα του στο γεγονός αυτό, κάτι που δεν συνηθίζεται ασφαλώς στις μέρες μας.

Σήμερα τα πάμπολλα συνέδρια συγγραφέων που διεξάγονται κάθε χρόνο στη μια ή στην άλλη μεγαλούπολη δεν αξιώνονται παρά ένα μονοστηλάκι στις πολιτιστικές σελίδες των εφημερίδων. Ωστόσο, το πρώτο συνέδριο των σοβιετικών συγγραφέων του 1934 είχε πρωτοφανή προβολή, τόσο από τον σοβιετικό τύπο, όσο και από τα έντυπα των άλλων χωρών, είτε τα φιλικά προς τον κομμουνισμό είτε τα εχθρικά ή ουδέτερα (σε αντίθεση, θα λέγαμε, με τα επόμενα επτά συνέδρια της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων που διεξήχθησαν μεταπολεμικά, από το 1954 έως το 1986 και γνώρισαν πολύ μικρότερη δημοσιότητα).

Ο λόγος για τη δημοσιότητα αυτή ήταν το έντονο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στη Σοβιετική Ένωση, ενδιαφέρον που ανέκαθεν υπήρχε αλλά εντάθηκε ακόμα περισσότερο μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία στη Γερμανία, καθώς και το γεγονός ότι πολλοί επιφανείς δυτικοί διανοούμενοι, όπως ο Αντρέ Ζιντ ή ο Ρομέν Ρολάν είχαν εκφράσει τη συμπάθειά τους για το σοβιετικό πείραμα, οι δε κομμουνιστές διανοούμενοι των καπιταλιστικών χωρών είχαν σταματήσει να αντιμετωπίζουν τους σοσιαλδημοκράτες ως εχθρούς (και «σοσιαλφασίστες») προαναγγέλλοντας την τακτική των λαϊκών μετώπων.

Έτσι, αμέσως μόλις οριστικοποιήθηκε η συμμετοχή των Βάρναλη-Γληνού στο Συνέδριο, ο Ελεύθερος Άνθρωπος, μια εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας όπως είπαμε, έσπευσε να χρίσει απεσταλμένους του τους δυο διανοούμενους και να τους εφοδιάσει με δημοσιογραφικές του ταυτότητες, προαναγγέλλοντας (πρώτη φορά στις 5.8.1934) ότι μετά την επίσκεψή του ο Βάρναλης θα αφηγηθεί από τις στήλες του «χωρίς καμίαν προκατάληψιν» τις εντυπώσεις του, ενώ ο Γληνός θα ασχοληθεί ειδικότερα με τη μελέτη του σοβιετικού εκπαιδευτικού συστήματος. (Τελικά οι εντυπώσεις του Γληνού δημοσιεύτηκαν σε άλλη εφημερίδα).

Ο Βάρναλης περιγράφει το συνέδριο των συγγραφέων, παραθέτει εκτενή αποσπάσματα από τις τοποθετήσεις, αλλά για να κάνει πιο ζωηρή την αφήγησή του περιγράφει επίσης τα χαρακτηριστικά του προσώπου και τον τρόπο ομιλίας των συγγραφέων και των πολιτικών που παίρνουν τον λόγο, με ιδιαίτερη έμφαση στη μορφή του Γκόρκι. Προφανώς το αναγνωστικό κοινό, ή τουλάχιστον ικανή μερίδα του, ήταν εξοικειωμένο όχι μόνο με τον Γκόρκι αλλά και με άλλους Ρώσους / Σοβιετικούς συγγραφείς —-κι αν δεν είχε διαβάσει έργα τους, τα ονόματά τους θα του ήταν οικεία. Να θυμίσουμε ότι την εποχή εκείνη πέρα από τα βιβλία, οι εφημερίδες δημοσίευαν όλες λογοτεχνική ύλη, διηγήματα αυτοτελή ή μυθιστορήματα σε συνέχειες, οπότε η λογοτεχνία είχε αρκετό κοινό.

Να ακούσουμε ένα σχόλιο του Βάρναλη που έχει ενδιαφέρον και που διατηρεί την αξία του, διότι ο Βάρναλης δεν ξεχνάει ότι απευθύνεται σε αναγνώστες που ζουν σε κεφαλαιοκρατικό καθεστώς, οπότε, ανάμεσα στις άλλες παραμέτρους που συγκρίνει (διότι όπως είπαμε σε όλα του τα άρθρα διαρκώς συγκρίνει τον καπιταλισμό με τον νεαρό σοσιαλισμό) είναι και ο ρόλος των λογοτεχνών.

 

Το «πνεύμα» λοιπόν με τις διάφορες εκδηλώσεις του (επιστήμη, λογοτεχνία, κ.λπ.) στα σημερινά αστικά Κράτη, είναι κατά το μεγαλύτερο μέρος στο «ύψος» του γενικού ξεπεσμού αυτών των Κρατών. Έτσι το περισσότερο και το… χειρότερο μέρος είναι «συντεταγμένο» με την κυρίαρχη τάξη, με την κεφαλαιοκρατία, με την αντίδραση. Και φυσικά, αφού δεν έχει μέσα του πίστη, ιδανικό, αυτοθυσία και ορμή, δεν έχουν ούτε τα δημιουργήματά του. Γι’ αυτό σ’ όλον τον Κόσμο σήμερα μονάχα οι επαναστατικοί συγγραφείς δίνουν έργα ζωντανά, που αγγίζουνε βαθιά στην ψυχή των μαζών. Οι άλλοι, οι καθεστωτικοί, οι «φρόνιμοι», οι «ακαδημαϊκοί» κ.λπ., μ’ ένα λόγο οι «κλητήρες του πνεύματος» μπορούνε να είναι από υλική άποψη ευτυχέστεροι, μα από πνευματική και ηθική είναι πεντάφτωχοι.

Αυτοί γυρίζουνε τη ράχη προς το μέλλον, κοιτάνε με νοσταλγία προς τα περασμένα, γίνονται ρομαντικοί, συμβολιστές, εξπρεσιονιστές, συρεαλίστες κ.τ.λ. Έχουνε για κέντρο του Κόσμου και για πηγή έμπνευσης τις ατομικές τους μιζέριες -τείνουνε δηλ. στη φυγή από τον Κόσμο, στην απόσπασή τους από την άμεση πραγματικότητα, βρίσκουν άσυλο στο όνειρο κι έτσι «λυτρώνουν το εγώ» τους απ’ όλα τα δεσμά.

Κι αυτή η «λύτρωση του εγώ» έχει ανακηρυχθεί από τους αντιδραστικούς και καθυστερημένους «δημόσιους ενθουσιαστές» (καθηγητές Πανεπιστημίων, κριτικούς κ.τ.λ) ως ο έσχατος σκοπός της Ποίησης, ως η υψηλότερη δικαίωσις των αγώνων του πνεύματος ενάντια… στην ύλη! Έχει χαραχτηρισθεί για «Ιδανικό»!

Κι αυτό το «ιδανικό» άμα το αναλύσεις, θα ιδείς πως δεν είναι τίποτες άλλο από δουλεία του πνεύματος, από φόβο των ευθυνών και των κινδύνων, από προτίμηση του ίσου δρόμου όπου υπάρχει η μικρότερη αντίσταση, από λατρεία των υλικών αγαθών της ζωής, ένας ραφιναρισμένος υλοζωισμός.

Και φυσικά αυτός ο ραφιναρισμένος υλοζωισμός θεωρείται ως αληθινό τέρμα του πνεύματος, γιατί είναι και ο μόνος σκοπός της αστικής Κοινωνίας, που έχει αποθεώσει τον εγωισμό, την αναισθησία, τη σκληρότητα, την επικράτηση του ατόμου με κάθε μέσο εις βάρος της ολότητας, το μίσος ανάμεσα στους Λαούς κ.τ.λ. Κι όλα αυτά οι θεωρητικοί εξηγητές της ατομικοκρατίας τα ονομάσανε «ελευθερία του πνεύματος».

Σε μια τέτοια Κοινωνία, που ο άκρος ατομικισμός είναι και δικαίωμα και χρέος, οι εργάτες του πνεύματος τα βρίσκουνε λιγάκι σκούρα στη δουλειά τους.

Πρώτα-πρώτα, γιατί το καθεστώς τούς αφήνει «λεύτερους» να αναδειχτούνε. Τους αφήνει «λεύτερους» να διαλέξουνε το δρόμο τους. Τους αφήνει λεύτερους  να κερδίσουν όπως μπορούνε το ψωμί τους. Μ’ άλλα λόγια δημιουργεί συναγωνισμό στην πνευματική παραγωγή. Δηλ. μεταβάλλει τους «ιεροφάντες» του πνεύματος σε εμπόρους του πνεύματος.

Και να το σύντομο σχεδιάγραμμα με το οποίο διεξάγεται αυτό το εμπόριο.

α) Ο λογοτέχνης θα κοιτάξει να ικανοποιήσει τα γούστα και την ιδεολογία της άρχουσας τάξης, αυτηνής που μπορεί να πληρώνει και ν’ αμείβει. Δηλ. ο λογοτέχνης θα πουλήσει την ψυχή του στο διάβολο. Θα γίνει «ορθώς σκεπτόμενος». Θα γίνει στρατιώτης του απόλυτου ιδανικού. Αν έξαφνα γίνει πόλεμος, θα υμνήσει τον πόλεμο. Αν επικρατήσει ο φασισμός, θα υμνήσει το φασισμό. Αν είναι εχθροί μας οι Τούρκοι, θα τους βρίσει, αν είναι φίλοι μας θα τους παινέσει κ.τ.λ. Αυτό είναι το… απόλυτο!

β) Θα κοιτάξει να βιομηχανοποιήσει την «παραγωγή του» σύμφωνα με το δόγμα: «πολύ πράμα φτηνή τιμή». Θα γράφει λοιπόν «λαϊκά» ή «σκανταλιστικά» μυθιστορήματα ή «επιφυλλίδες». Θα εκδίδει λαϊκά περιοδικά με όλων των ειδών τα φιλολογικά σκουπίδια για πνευματική τροφή της μισοαγράμματης πελατείας. Και σε μας, στην Ελλάδα, θα γράφει αράδα διδαχτικά βιβλία, που αφήνουνε πραγματικά σπουδαίο και εύκολο κέρδος στους συγγραφείς τους.

γ) Αλλά σε μας στην Ελλάδα υπάρχει και μία ειδική δυσκολία στη βιομηχανοποίηση της πνευματικής παραγωγής: ο μικρός πληθυσμός και το μεγάλο ποσοστό των αναλφαβήτων. 45%, λέγουν οι στατιστικές μας, από όλους τους Έλληνες δεν ξέρουν ανάγνωση και γραφή. Τα άλλα, τα 55% του πληθυσμού, που ξέρουνε γράμματα, δεν έχουνε… γλώσσα! Είμαστε ο μοναδικός άγλωσσος Λαός στην Ευρώπη.

Οι Τούρκοι με τον Κεμάλ κατωρθώσανε να νομιμοποιήσουνε τη γλώσσα τους και ν’ απλοποιήσουνε την ορθογραφία τους με το Λατινικό αλφάβητο. Εμείς παλεύουμε ανάμεσα στη δημοτική και στην καθαρεύουσα. Διάσπαση γλωσσική στη ζωή του πνεύματος, κομματισμός γλωσσικός κάθε τόσο στα προγράμματα του υπουργείου της Παιδείας –κι αυτός ο… γυναικοκαβγάς των δασκάλων καταντάει στο τέλος «καβγάς για το πάπλωμα». Ποιός δηλ. θα πάρει τις σημαίνουσες θέσεις του υπουργείου ή έδρα πανεπιστημιακή, ανάλογα με το Κόμμα που είναι στα πράγματα. Κι όπως η δουλεία της ποίησης στην άρχουσα τάξη λέγεται «ποιητικό ιδανικό», όμοια και το «πάπλωμα» τούτο λέγεται γλωσσικό «ιδανικό».

Το μεγαλύτερο μέρος του ποσοστού των γραμματισμένων είναι  καθαρευουσιάνοι. Αυτοί δεν αποτελούν μονάχα τη γλωσσική αντίδραση, μα είναι και οι εχθροί της δημιουργικής λογοτεχνίας, που όλη γράφεται σήμερα στη δημοτική. Οι δημοτικιστές είναι τόσο λίγοι που δε μπορούνε μοναχοί τους αυτοί να «συντηρήσουνε» την πνευματική αγορά, που προσφέρει όπως είπα έργα γραμμένα αποκλειστικά στη δημοτική.

Γι’ αυτό το κακό έχει εφευρεθεί ένα ειδικό φάρμακο: ο διορισμός των λογοτεχνών σε διάφορες δημόσιες θέσεις. Μονάχα έτσι σώζουν οι περισσότεροι απ’ αυτούς την αξιοπρέπεια της Τέχνης. Αφού δηλ. λύσουνε μια για πάντα το οικονομικό τους πρόβλημα, μπορούνε να αφιερωθούνε στην τελετουργία του Ωραίου. Και φυσικά δεν μπορούνε να βγούνε από τα ανθοστολισμένα συρματοπλέγματα του «στρατοπέδου συγκεντρώσεως» που είναι η δημόσια θέση. Εκεί θα δουλέψουν όπως θέλουν οι αφέντες. Τουλάχιστο δε θα στρέψουνε τη Μούσα τους ενάντια στους «ευεργέτες».

Το πολύ-πολύ θα κάνουνε «τέχνη για την τέχνη».

Κι αυτή «η τέχνη για την τέχνη» είναι μια κρυμμένη αντίδραση που με το πρόσχημα πως είναι υπεράνω των κοινωνικών αντιθέσεων δέχεται ως κάτι έξω από τα υψηλά ενδιαφέροντα του πνεύματος την άρση αυτών των αντιθέσεων· μ’ άλλα λόγια συντάσσεται με τους εκμεταλλευτές του Λαού «με το γάντι» κι ενάντια στο Λαό. Είναι η πιο επικίνδυνη μορφή της Αντίδρασης, γιατί ’ναι ύπουλη. Στον παραμικρότερο κίνδυνο της τάξης των εκμεταλλευτών ρίχνουνε αμέσως τη μάσκα της πνευματικής ουδετερότητας και παρατάσσονται μπροστά της πάνοπλοι σαν αστακοί.

Η Κοινή Γνώμη, που δεν πιστεύει εκείνους που φωνάζουνε πολύ και χειρονομούνε θεατρικά στην αγορά υπέρ ιερών και οσίων, γελιέται πιο εύκολα απ’ αυτές τις «όσιες Μαρίες» του πνεύματος.

Λοιπόν, τον Σεπτέμβριο του 1934 στον ελληνικό τύπο παρουσιάστηκε μια πρωτόγνωρη κατάσταση: παράλληλα με τις εντυπώσεις του Βάρναλη στον Ελεύθερο Άνθρωπο δημοσιεύονταν τα άρθρα του Γληνού στον Νέο Κόσμο ενώ, για να μην υστερήσει, ο Ανεξάρτητος, άλλη εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας, δημοσίευσε σε πολλές συνέχειες εκτενή συνέντευξη του Ηλία Έρενμπουργκ για τη ζωή στην ΕΣΣΔ. Αυτή η ομοβροντία φιλοσοβιετικών άρθρων προκάλεσε φυσικά την αντίδραση του εθνικόφρονος τύπου και η Εστία έγραψε για τον Βάρναλη και τον Γληνό ότι πρόκειται για «τέως εκπαιδευτικούς … τους οποίους βιαίως απεμάκρυνεν το Κράτος από την εκπαίδευσιν, την οποίαν εδηλητηρίαζαν, και οι οποίοι επί έτη ολόκληρα διεξάγουν συστηματικήν προσπάθειαν διά να μεταβάλουν την Ελλάδα εις ‘Κράτος Μουνούχων’ πρόθυμον να δέχεται τας εκ Μόσχας διαταγάς», υπαινιγμός για τον Λαό των μουνούχων, τη νουβέλα που είχε εκδώσει το 1923 ο Βάρναλης.

Κλείνοντας να πω δυο λόγια για το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας. Τα 34 άρθρα του Βάρναλη αναδημοσιεύονται με τη σειρά που δημοσιεύτηκαν στον Ελεύθερο Άνθρωπο. Δεν είναι ακριβώς η χρονολογική σειρά των γεγονότων, αφού ο Βάρναλης επέλεξε να προτάξει όλα τα άρθρα με ταξιδιωτικές εντυπώσεις και να κλείσει με την περιγραφή του συνεδρίου των συγγραφέων.

 Έχω επεξηγήσει με υποσημειώσεις όσα σημεία έκρινα ότι χρειάζονται εξήγηση για τον σημερινό αναγνώστη. Τα περισσότερα άρθρα συνοδεύονταν από φωτογραφίες, που παρατίθενται όλες, μαζί με κάποιες φωτογραφίες από άλλες πηγές, κυρίως από το αρχείο Βάρναλη που φυλάσσεται στη Γεννάδειο βιβλιοθήκη.

Τα κείμενα έχουν μετατραπεί σε μονοτονικό και στη σημερινή ορθογραφία, δεδομένου μάλιστα ότι δεν διέσωζαν την ιδιαίτερη ορθογραφία του Βάρναλη (π.χ. μάβρος, λέφτερος) αλλά απλώς τις ορθογραφικές συμβάσεις της εφημερίδας. Στον τίτλο του βιβλίου («Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ») διατηρούμε κατ’ εξαίρεση την παλαιά ορθογραφία, για το άρωμα της εποχής –σημειώνω πάντως ότι ο ίδιος ο Βάρναλης έγραφε «Ρωσία», το διπλό σ ήταν της εφημερίδας.

Τα σημειωματάρια του Βάρναλη από την παραμονή του στη Ρωσία και την παρακολούθηση του Συνεδρίου των Συγγραφέων, τρία τον αριθμό, βρίσκονται στο αρχείο Βάρναλη στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη. Τα μελέτησα και παραθέτω σε υποσημειώσεις ορισμένα σχόλια, ενώ στο επίμετρο έχω σταχυολογήσει και κάποιες σκόρπιες σημειώσεις που δεν συμπεριλήφθηκαν σε άρθρα.

Επίσης στο Επίμετρο έχω παραθέσει μια συνέντευξη που έδωσε ο Βάρναλης στον Ριζοσπάστη μετά την επιστροφή του, καθώς και ένα κεφάλαιο από τα απομνημονεύματα του Ηλία Έρενμπουργκ Άνθρωποι, χρόνια, ζωή [ένα έξοχο βιβλίο που σας συνιστώ να διαβάσετε αν το βρείτε σε παλαιοπωλείο, είναι 6 τόμοι βέβαια] στο οποίο ο Έρενμπουργκ περιγράφει το Συνέδριο των Συγγραφέων, αλλά και τη γνωριμία του με τον Βάρναλη, με τον οποίο γνωρίστηκαν καλύτερα επειδή πήραν μαζί το πλοίο της επιστροφής από την Οδησσό στον Πειραιά, ο δε Έρενμπουργκ συνέχισε για Μασσαλία και Παρίσι. Ό Έρενμπουργκ γράφει:

Πιάσαμε φιλίες. Ο Βάρναλης ήταν ένα χαρμάνι μαχητικής παραφοράς, πραότητας και στοχαστικότητας. Στη Θεσσαλονίκη, η ελληνική χωροφυλακή δεν επέτρεψε στον Γληνό και στον Βάρναλη να κατέβουν στη στεριά –έπρεπε, λέει, να τους κάνουν έρευνα στον Πειραιά. Στην Ελλάδα, όλος ο κόσμος μίλαγε συνεχώς για τον επερχόμενο φασισμό. Παντού μπορούσες να δεις γερμανούς που συμπεριφέρονταν σαν ινστρούχτορες. «Θέλουν να μας φάνε», έλεγε ο Βάρναλης. Ένα χρόνο αργότερα τον συλλάβανε.

Εννοεί τη σύλληψη του Βάρναλη και του Γληνού μετά το κίνημα του Κονδύλη και την εξορία τους στον Άη Στράτη.

Το βιβλίο κλείνει με χρονολόγιο του Βάρναλη, στο οποίο υπάρχουν και κάποια στοιχεία από προσωπική έρευνα, που δεν βρίσκονται αλλού.

Σήμερα, εκατό χρόνια μετά την Οχτωβριανή επανάσταση και 43 μετά τον θάνατο του Κώστα Βάρναλη, η Σοβιετική Ένωση δεν υπάρχει πια. Η κοινωνία που τα πρώτα της βήματα τα περιέγραψε με τόσο λαμπρά χρώματα ο Βάρναλης εδραιώθηκε μέσα σε αντιφάσεις και περιπέτειες, νίκησε τον φασισμό, αλλά στη συνέχεια κατέρρευσε, ενώ και το αντίπαλον δέος της δοκιμάζεται στις μέρες μας από βαθιά κρίση. Ωστόσο, οι εντυπώσεις ενός μεγάλου ποιητή από το πρώτο πείραμα συγκρότησης μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας δεν παύουν να έχουν το δικό τους ενδιαφέρον. Στο βιβλίο αυτό λοιπόν μπορείτε να διαβάσετε όσα είδε πριν από 83 χρόνια ο Κώστας Βάρναλης «εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ».

Advertisements

162 Σχόλια to “Στην Αλκυονίδα για τον Βάρναλη και την ΕΣΣΔ”

  1. dryhammer said

    > …εδραιώθηκε μέσα σε αντιφάσεις και περιπέτειες, νίκησε τον φασισμό, αλλά στη συνέχεια κατέρρευσε…

    Τα αίτια που την δημιούργησαν ζουν και βασιλεύουν.

    Καλημέρα

  2. atheofobos said

    είδα τρεις ανθρώπους να περιμένουν το τραμ, αραδιασμένοι ο ένας πίσω από τον άλλο, ακίνητοι κι αμίλητοι.

    Είναι μια από τις πιο σουρεαλιστικές εικόνες που είδα στην Μόσχα μέσα στο πολυκατάστημα Γκουμ όταν βρέθηκα εκεί επί Μπρέζνιεφ.
    Στην μέση του πουθενά σταματάει ένας Ρώσος. Σε λίγο ένας δεύτερος στέκεται πίσω του αμίλητος και ακίνητος, όπως το περιγράφει ο Βάρναλης και σε ελάχιστο χρόνο γίνονται καμιά 10ρια σε μία βουβή και ακίνητη ουρά στο πουθενά!
    Η εξήγηση ήταν ότι όλοι αυτοί ήξεραν πως σε λίγο θα ερχόταν εκεί μια γιαγιά που σε ένα κουτί που στηριζόταν σε ένα ξύλο είχε παγωτό ενώ η εξωτερική θερμοκρασία ήταν -20 βαθμοί!
    Όπως καταλαβαίνατε ο 11ος ήμουνα εγώ και το παγωτό ήταν από τα καλύτερα που έχω φάει στην ζωή μου.
    Σαν άλλος δε Βάρναλης δεν θα μπορούσα να μην περιγράψω αυτό το ταξίδι.
    ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΜΟΣΧΑ ΕΠΙ ΥΠΑΡΚΤΟΥ
    http://atheofobos2.blogspot.gr/2013/08/blog-post_29.html

  3. Ωραίος πάντα ο Βάρναλης. Όσο για την Αλκυονίδα, την πρόλαβα κι εγώ (νομίζω τρεις ταινίες, και οι τρεις σοβιετικές βέβαια).
    Το ρήμα «μαζουλώνω» το ξέρουμε; Πρώτη φορά το βλέπω.

    Α, και κάτι τεχνικό: στο κυρίως κείμενο (όχι στα παραθέματα) υπάρχει μια ανεξήγητη εναλλαγή ορθών/πλαγίων. Είναι λάθος ή μόνο εγώ δεν το πιάνω;

  4. alexisphoto said

    καλημέρα,
    μετά από ένα δημιουργικό-φωτογραφικό ξενύχτι,
    ο πρωινός καφές με την ακουστική συνοδεία της ομιλίας ήρθε σαν δώρο.
    Ευχαριστούμε,

  5. giorgos said

    » Ἀπὸ τὴ λογική τοῦ ἁπλοῦ ἀνθρώπου, τὴν τετράγωνη δηλαδή, δὲν παραμερίζονται εὔκολα τὰ ἁπλὰ ἐρωτήματα. Ὁ σοσιαλισμὸς τὸ ΄17 δὲν ἔπεσε, παρὰ τὶς «ἐκστρατεῖες» τῆς Δύσεως. Μὲ τὴν παγκόσμια κρίση τοῦ 29 δὲν ἐπηρεάσθηκε καθόλου.

    Σὲ διάστημα ἐλαχίστων ἐτῶν ἀντιμετώπισε (καὶ κέρδισε) ἕναν ἐναντίον του παγκόσμιο πόλεμο. Ὁποιαδήποτε δηλαδὴ πολιτικὴ τῆς Δύσεως σὲ διάστημα ἑβδομήντα σχεδὸν χρόνων στάθηκε ἀπέναντί του πλήρως ἀναποτελεσματική. Καὶ παρὰ τὴν πολιτικὴ αὐτή, ὁ σοσιαλισμὸς ὡς σύστημα κατάφερε νὰ ἀναπτύξη μίαν ἀχανῆ ἔκταση ὅπως αὐτὴ τῆς Ρωσίας, νὰ ἐπιδείξη τεράστια ἐπιστημονικὴ πρόοδο καὶ νὰ ἐγγίση ὕπατες τεχνολογικὲς κατακτήσεις.

    Ἔπεσε ὅμως τὸ ΄90. Τὸν ἔριξε ἡ ἀμερικανικὴ πολιτικὴ ἢ -ὑπῆρξαν λόγοι καταρρεύσεως τοῦ συστήματος ἐκ τῶν ἔσω; Καὶ ποιοὶ ἦσαν αὐτοί;»

  6. georgeilio said

    Συγχαρητήρια. Πολλά έχει να μάθει κανείς για το σήμερα.

  7. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    και κάτι τις για τον όμορφο χώρο 🙂

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    5 Σε αυτό προσπαθεί να απαντήσει ο καθένας. Πάντως οι πληγές του πολέμου ίσως είχαν και πιο μακροπρόθεσμες συνέπειες.

    3 Νομίζω πως διόρθωσα τώρα τα πλάγια.

  9. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Την ίδια εποχή με τον Βάρναλη, είχε πάει στην ΕΣΣΔ κι ο Βίλχελμ Ράϊχ κι ερμήνευσε τελείως διαφορετικά τα πράγματα, εκ του αποτελέσματος αποδείχθηκε πως είχε δίκιο ο Ράϊχ.

  10. giorgos said

    5. Τήν άπάντηση τήν δίνουν μάλλον οί κινέζοι . Δουλεύουν λένε γιά σοσιαλιστικό καπιταλισμό .

  11. Γιάννης Ιατρού said

    Σήμερα είναι και Παγκόσμια Ημέρα του Πατέρα. Κι ο γούγλης τι νομίζετε πως έβαλε για doodle/εικονίτσα;
    Ένα Κάκτο! Α ρε ΓουΣου, παντού άφησες τα ίχνη σου!

  12. nikiplos said

    Καλημέρα σε όλους! Κρίμα που λείπω από την Αθήνα και δεν ήρθα… και για το μετά… 🙂

  13. giorgos said

    10.Ο όρισμός τού μέλλοντος θά είναι : «σοσιαλισμός ίσον ή κοινωνική τελειοποίηση τού καπιταλισμού».
    Στό σημείο αύτό ή σύγκλιση τών «συστημάτων» θά ύπάρξη άναγκαστική . Δέν είναι οί δίκην σιδηρού κανόνος «κρίσεις» τής καπιταλιστικής παραγωγής πού ώδήγησαν σέ πολλά άδιέξοδα στό παρελθόν ,είναι ή έπαρχιακή νοοτροπία πού δέν μπόρεσε νά διακρίνη ότι ό τεχνολογικός τρόπος παραγωγής είναι στήν σημασία του πανανθρώπινος και όχι ίδιον ώρισμένων μόνον κοινωνιών . Καί γι’ αύτό οί «άληθινοί στοχαστές» τής σήμερον είναι μιά σπουδαίας σημασίας ίστορική κατάσταση :διότι δείχνουν ότι οί έποχές τής κλειστής κοινωνικής όπτικής , όπου ό κάθε διανοούμενος εσκέπτετο μόνο μέ τά δεδομένα τής κοινωνίας του έπειδή κατ’ ούσίαν άγνοούσε όλες τίς άλλες , έχουν περάσει άνεπιστρεπτί. Η άνάπτυξη τών άνεπτυγμένων έχει έγγίσει πρό πολλού τά όριά της (βλ.π.χ. D.Meadows κ.ά. ((Die Grenzen des Wachstums)) , Hamburg 1973) ,ή δέ έννοια ((άνάπτυξη)) στό μέλλον θά περιλαμβάνη άναγκαστικά καί όσους μέχρι τώρα άπέκλειε ……….

    …Η έργασία τήν έποχή αύτή έχει μεταποιηθή σάν νόημα όριστικά στήν έννοια τού «προιόντος»(Produkt) μέ κοινόν φορέα άνταλλαγής κατά Μάρξ τόν χρόνο έργασίας . Η μεταβολή όμως αύτού τού παράγοντος είναι πού θά άλλοιώση ίστορικά καί τό κοινωνικό νόημα τού θεωρητικού μαρξισμού .
    Διότι τό «Produkt» δέν είναι άκριβώς τό προιόν πού παράγει ό άνθρωπος σάν «έργατική δύναμη» , σάν «έργάτης» άλλά τό προιόν πού μέσω τής τεχνολογίας παράγει τό πνεύμα τού άνθρώπου σάν άπρόσωπη δύναμη . Καί αύτό τό πράγμα τό βλέπομε μόνο στίς μέρες μας . Τί είδους «ίδιοκτησία» νά κατηγορήση κανείς σέ ένα τέτοιο προιόν? Ποιός είναι τελικώς ό «ίδιοκτήτης» ένός «προιόντος » ώς πνευματικής ένεργείας ? Τί άποκτά ή «έργατική τάξη» διά τών «μέσων παραγωγής» , όταν μιά έφεύρεση αύριο τό πρωί μπορεί νά τά άχρηστεύση ή νά τούς μεταβάλη ριζικώς τήν σημασία ?
    Τό «Ρόλ» καί τό «Κλίν» σήμερα δέν είναι «προιόντα έργασίας» κατά τήν κλασσική έννοια τού όρου («έργατικής δύναμης») , άλλά άπλά καί μόνο προιόντα χημικών τύπων . Πιστεύομε ότι στό σημείο αύτό βρίσκεται τό άσθενέστερο σημείο τού μαρξισμού σάν κοινωνικής θεωρίας . Ενώ δηλαδή τό κοινωνικό περιεχόμενο τού μαρξισμού δουλεύει άκόμα φιλοσοφικά μέ έννοιες τής κλασσικής έποχής («ίδιοκτησία» , «έργατική παραγωγή» κ.λ.π.) , τό ίδιο τό «προιόν» έχει μπή στίς κοινωνικές διαδικασίες μιάς μουσικής συμφωνίας . Αλλά μιά μουσική συμφωνία ή ένα ποίημα δέν μπορεί νά είναι έκ φύσεως κανενός συγκεκριμένη καί ((άτομική)) ίδιοκτησία . Καί άν ύποθέσωμε ότι κατάσχει κανένας τά βιολιά μιάς όρχήστρας , καθόλου δέν σημαίνει ότι τοιουτοτρόπως άποκτά ((ίδιοκτησία)) έπί τής συμφωνίας .Τά βιολιά είναι τά ((μέσα παραγωγής τού προιόντος)) . Πιστεύομε ότι τήν μικρή αύτή λεπτομέρεια προσπαθεί νά διορθώση σήμερα ό Μαρξισμός . Η άνάπτυξη τής τεχνολογίας δέν ήταν τήν έποχή τού Μάρξ (καί άκόμη ώς τόν δεύτερον παγκόσμιο πόλεμο ) τόσο άνεπτυγμένη , ώστε νά ύπαχθούν νοητικά τά ((μέσα παραγωγής)) , δηλ. οί μηχανές πού ήταν ίδιοκτησία τών καπιταλιστών , στήν ίδια τάξη μέ τό ((προιόν)) πού αύτές παρήγαν καί πού έθεωρείτο ((άποτέλεσμα)) — τουλάχιστον στήν φιλοσοφική του σημασία– τής ((έργατικής δύναμης)) .
    Σήμερα γνωρίζομε ότι αύτά τά πράγματα δέν ίσχύουν . Τά ((μέσα παραγωγής)) καί τό ((προιόν)) είναι τής ίδιας τάξεως πνευματικά άντικείμενα ………»
    Από τό βιβλίο «Η Ελλάς ώς Κράτος Δικαίου»

  14. «Πριν από εκατό χρόνια, οι παππούδες και οι προπαππούδες μας ζούσαν σε έναν κόσμο όπου δεν υπήρχε η άμεση επαφή με άλλες χώρες και πολιτισμούς, μιαν επαφή που σήμερα την εξασφαλίζουν, μέχρι κορεσμού θα έλεγε κανείς, η τηλεόραση, το Διαδίκτυο και τα ντοκιμαντέρ. Τότε λοιπόν άνθιζε η ταξιδιωτική λογοτεχνία που πρόσφερε τέτοιες εικόνες στο διψασμένο αναγνωστικό κοινό.»

    Κι εγώ όταν βρέθηκα στη Γερμανία ξεκίνησα ένα μπλογκ) με εντυπώσεις από κει (αλλά κι από άλλα μέρη που επισκέφτηκα από κει) που όταν γύρισα δεν είχε νόημα πια και σταμάτησα να δημοσιεύω εκεί (άρχισα άλλο). Έχουν περάσει πάνω από 4 χρόνια από τότε που σταμάτησα αλλά ακόμα έχει καμιά 30αριά επισκέπτες κάθε μέρα. Απίστευτο μου φαίνεται, αλλά μάλλον ακόμα υπάρχει κοινό διψασμένο για ταξιδιωτική λογοτεχνία (και σιγά μην είναι λογοτεχνία τα δικά μου κείμενα).

  15. Παναγιώτης Κ. said

    Νικοκύρη, εξόχως ζουμερή η επιλογή, από τα κείμενα του Βάρναλη!

    Γιατί ο Καζαντζάκης την γράφει Ρουσία όταν όλοι οι άλλοι την λένε-λέμε Ρωσία;
    Ανήκει και αυτό στις διάφορες γλωσσικές…πόζες του;

  16. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.
    Νικοκύρη, πολὺ καλὰ ἔκανες καὶ δημοσίευσες τὴν ὁμιλία σου τῆς 15ης Ἰουνίου στὴν Ἀλκυονίδα. Ἔτσι μπορέσαμε νὰ τὴν διαβάσουμε/ἀκούσουμε καὶ ὅσοι, λόγῳ ἀποστάσεως ἤ ἀνωτέρας (στὴν περίπτωσή μου κατωτέρας) 🙂 βίας δὲν μπορέσαμε νὰ παρευρεθοῦμε.

  17. gpoint said

    # 5

    Είχα την ευκαιρία να ακούσω δυο-τρία χρόνια πριν από την κατάρρευση της Σ.Εν. το προγνωστικό πως θα την διαλύσει ο συναγωνισμός στους εξοπλισμούς με τον πόλεμο των άστρων. Μάλιστα το ίδιο άτομο (Τεξανός) θεωρούσε τον Ρέγκαν τον καλύτερο έβερ πρόεδρο και πως από τότε ο κυρίως αντίπαλος των ΗΠΑ ήταν η Κίνα, κάτι που φαίνεται καθαρά πια στις μέρες μας αλλά τότε έλεγα από μέσα μου «θεέ μου τι μαλακίες ακούω»

  18. gpoint said

    # 11

    Τότε ενα τραγούδι που θα μπορούσε να είναι η αφήγηση της (ερωτικής) ζωής του !

  19. gpoint said

    # 14

    Γιάννη και εγώ απορούσα για το ίδιο πράγμα μέχρι που κατάλαβα πως οι ταξιδιωτικές εμπειρίες διαβάζονται σαν εκλεπτυσμένο κουτσομπολιό

  20. gpoint said

    # 16

    Συμφωνώ και επαυξάνω Ο ασθενής και ο οδοιπόρος (έστω … οδηγώντας!) αμαρτίαν ουκ έχουσιν…

  21. ΚΩΣΤΑΣ said

    …»Η κοινωνία που τα πρώτα της βήματα τα περιέγραψε με τόσο λαμπρά χρώματα ο Βάρναλης εδραιώθηκε μέσα σε αντιφάσεις και περιπέτειες, νίκησε τον φασισμό, αλλά στη συνέχεια κατέρρευσε,»…
    «Ωστόσο, οι εντυπώσεις ενός μεγάλου ποιητή από το πρώτο πείραμα συγκρότησης μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας δεν παύουν να έχουν το δικό τους ενδιαφέρον. Στο βιβλίο αυτό λοιπόν μπορείτε να διαβάσετε όσα είδε πριν από 83 χρόνια ο Κώστας Βάρναλης «εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ».

    Πολύ ευφυώς, φρόντισες να μας εξουδετερώσεις, Νικοκύρη μας, εμάς τους αντιφρονούντας περί τα Σοβιέτ. Και ήθελα να φανταστώ τον Βάρναλη, που τόσο τον αγαπώ, να ανασταίνεται και να πραγματοποιεί σήμερα το δεύτερον της ζωής του ταξίδιον εις την Ρωσίαν του Πούτιν.

    Βρίσκω εξαιρετική την όλη παρουσίαση, θα το μελετήσω καλά όλο το κείμενο και τυχόν κρίσεις και παρατηρήσεις, αργότερα, προς το βραδάκι.

  22. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γράφει ὁ Βάρναλης:
    » Άμα όμως ιδείς γυναίκα με παράσημο, απελπίσου. Είναι θηρίο αρετής.»

    Εἶναι γνωστὴ ἡ ἀδυναμία του στὸ ὡραῖο φύλο.
    Καὶ δὲν τὴν κρύβει. 🙂

    Γράφει ὁ Νικοκύρης:
    «Επομένως, όταν το φθινόπωρο του 1934, σε μια περίοδο μεταβατική, καθώς είχε δρομολογηθεί η στροφή του ΚΚΕ και της Κομμουνιστικής Διεθνούς στα θέματα των συνεργασιών»

    Προφανῶς προηγήθηκε ἡ στροφὴ τῆς Κομμουνιστικῆς Διεθνοῦς. 🙂

    Σκαρλατίνα εἶναι ἡ Ὀστρακιά. (Δὲν τὸ ξερα τό᾿ ψαξα στὸ γκουγκλ: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%B9%CE%AC)

    Γράφει ὁ Βάρναλης:
    » Γι’ αυτό σ’ όλον τον Κόσμο σήμερα μονάχα οι επαναστατικοί συγγραφείς δίνουν έργα ζωντανά, που αγγίζουνε βαθιά στην ψυχή των μαζών. Οι άλλοι, οι καθεστωτικοί, οι «φρόνιμοι», οι «ακαδημαϊκοί» κ.λπ., μ’ ένα λόγο οι «κλητήρες του πνεύματος» μπορούνε να είναι από υλική άποψη ευτυχέστεροι, μα από πνευματική και ηθική είναι πεντάφτωχοι.

    Αυτοί γυρίζουνε τη ράχη προς το μέλλον, κοιτάνε με νοσταλγία προς τα περασμένα, γίνονται ρομαντικοί, συμβολιστές, εξπρεσιονιστές, συρεαλίστες κ.τ.λ. Έχουνε για κέντρο του Κόσμου και για πηγή έμπνευσης τις ατομικές τους μιζέριες -τείνουνε δηλ. στη φυγή από τον Κόσμο, στην απόσπασή τους από την άμεση πραγματικότητα, βρίσκουν άσυλο στο όνειρο κι έτσι «λυτρώνουν το εγώ» τους απ’ όλα τα δεσμά. »

    Ἐδῶ νομίζω πὼς ἐδῶ ὁ Βάρναλης γίνεται ἰσοπεδωτικὸς γιὰ τοὺς μὴ «στρατευμένους» συγγραφεῖς. Βέβαια βλέπει τὰ πράγματα ἀπὸ τὴ δικὴ του, τὴν καθαρὰ ἰδεολογικὴ σκοπιὰ, ἐνῶ παράλληλα προσπαθεῖ νὰ πείσει τοὺς ἀναγνῶστες γιὰ τὴν ὑπεροχὴ τοῦ «σοσιαλιστικοῦ μοντέλου». Φυσικὰ εἶδε ὅσα τὸ σταλινικὸ καθεστὼς ἤθελε νὰ δείξει. Ἂς μὴν ξεχνᾶμε πὼς αὐτὴ εἶναι μιὰ περίοδος ποὺ ὁ Στάλιν, ἔχοντας διώξει ἤ ἐκκαθαρίσει τοὺς ἐσωκομματικοὺς του ἀντιπάλους, ἔχει παγιώσει τὴν ἀπόλυτη ἐξουσία του στὸ κόμμα καὶ στὸ κράτος. Τὸ ἴδιο θὰ συμβεῖ σὲ ἀρκετὰ «ἀδελφὰ κόμματα», ὅπως στὸ ΚΚΕ, μὲ τὸν ἔξωθεν διορισμὸ τοῦ Ζαχαριάδη στὴν ἡγεσία του.

  23. (α) «πολλών δ’ ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον έγνω» δηλαδή γνώρισε πολλές πολιτείες και τις γνώμες πολλών ανθρώπων.

    – «Πολλά δ’εν πόντω πάθεν άλγεα και νόστον έγνω», το θυμάμαι εγώ. Δηλαδή, «πολλές ταλαιπωρίες τράβηξε στη θάλασσα αλλά καταξιώθηκε να επιστρέψει στο σπίτι του».

    (β) «στις ελληνικές εφημερίδες άρχισαν να δημοσιεύονται ταχτικά ταξιδιωτικές ανταποκρίσεις από την ΕΣΣΔ… Στις περισσότερες περιπτώσεις ήταν εχθρικές προς την επανάσταση, πολλές δε περιείχαν εξωφρενικές διηγήσεις για τα εγκλήματα των μπολσεβίκων»

    – Πάμπολλα τέτοια εγκλήματα, της εποχής αυτής (και όχι μόνο) δημοσιεύτηκαν στα πρακτικά του 20ου συνεδρίου του ΚΚσε. Άραγε ο Βάρναλής, ο Γληνός, ο Καζαντζάκης, «είδαν» κανένα από αυτά τα εγκλήματα;

    (γ) «επίσκεψη του Βάρναλη σε έναν βρεφονηπιακό σταθμό….Τ ο 1934 … τέτοιοι σταθμοί δεν υπήρχαν στην Ελλάδα…. Εντυπώσεις από … βρεφονηπιακό σταθμό…. Από τη σκάλα μας υποδεχτήκανε… τα μιαουρίσματα μερικών μπέμπηδων. Ώστε κλαίνε οι… άγγελοι του μπολσεβικικού παραδείσου»;
    – Άραγε, έψαξε ποτέ κάποιος Βάρναλης να βρει και τυχόν ΑΛΛΕΣ ΑΙΤΙΕΣ «μιαουρισμάτων» των μωρών; Η Καίτη Ζεύγου, που επισκέφθηκε με τον σύζυγό της την ΕΣΣΔ, την ίδια περίπου εποχή, στο βιβλίο της («Με τον Γιάννη Ζεύγο…») είναι αρκετά σαφής: Πήραν το μωρό της (θήλυ νομίζω) σε έναν μακρινό βρεφονηπιακό σταθμό για να τους έχουν (καλού κακού) στο χέρι. Αν θυμάμαι καλά έκανε πολλά χρόνια για να δει το παιδί της! Ποιος ξέρει πόσο άραγε θα έκλαιγε μέχρι να …ξεχάσει τους γονείς του!

  24. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @22. «Ἐδῶ νομίζω πὼς ἐδῶ»=> Ἐδῶ νομίζω πὼς ἐδῶ

  25. raf said

    Καλησπέρα. Ειδικά το σημείο με τον άνθρωπο του πνεύματος μέσα στον καπιταλισμό με έκανε να σκεφτώ.

    @ΛΑΜΠΡΟΣ Πώς ερμήνευσε ο Ράιχ αυτά που είδε;

  26. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @23α. Σωστὸ εἶναι τὸ: «πολλῶν δ’ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω»

    Δὲν εἶναι σωστὸ αὐτὸ ποὺ γράφετε. Τὸ σωστὸ εἶναι:
    «πολλὰ δ᾽ ὅ γ᾽ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν, ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων»

  27. Γιάννης Ιατρού said

    25β Raf
    Πάρε και κανένα σύγγραμμα να εμβαθύνεις, όλα ο Λάμπρος; 🙂

  28. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @26 (Συνέχεια). Ἡ μετάφραση τοῦ Ζήσιμου Σίδερη (ὄπως τὴ θυμᾶμαι ἀπὸ τὸ Γυμνάσιο):

    «κι ἔπαθε πλῆθος συμφορὲς στὰ πέλαγα ζητώντας
    πῶς στὴν πατρίδα του ἄβλαβος θὰ πάει μὲ τοὺς συντρόφους»

  29. Γιάννης Ιατρού said

    26: Σωστό είναι Δημήτρη, είναι ο στίχος Οδ. Α 4, το δικό σου είναι οι επόμενοι δύο στίχοι Α 5-6

  30. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @26. Νὰ καὶ ἡ μετάφραση τοῦ ἴδιου γιὰ τὸ:
    «πολλῶν δ’ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω»

    «κι ἀνθρώπων γνώρισε πολλῶν τοὺς τόπους καὶ τὴ γνώμη»

  31. voulagx said

    #29: Για του λογου το αληθες:

    ἄνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ
    πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν·
    πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω,
    πολλὰ δ᾽ ὅ γ᾽ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν,
    ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.
    ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὣς ἑτάρους ἐρρύσατο, ἱέμενός περ·
    αὐτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ἀτασθαλίῃσιν ὄλοντο,
    νήπιοι, οἳ κατὰ βοῦς Ὑπερίονος Ἠελίοιο
    ἤσθιον· αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ.

  32. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα. Με τους στίχους της Οδύσσειας το ξεδιαλύναμε.

    22β Με τη διαφορά πως μιλάμε για διαφορετικές περιόδους. Τα εγκλήματα των εφημερίδων άρχισαν από το 1918. Ο Βαρναλης άλλωστε επισκέπτεται τη Μόσχα το καλοκαίρι του 1934, πριν δηλ. τη δολοφονία του Κίροφ, που στάθηκε το σημείο καμπής για να ακολουθήσουν οι δίκες της Μόσχας και όλα όσα καταγγέλθηκαν στο 20ό συνέδριο.

    14 Όμως περιγράφεις την καθημερινη ζωή, που δεν την γνωρίζει κανείς εύκολα αν δεν επισκεφτεί τη χώρα.

  33. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    23. «Άραγε ο Βάρναλής, ο Γληνός, ο Καζαντζάκης, «είδαν» κανένα από αυτά τα εγκλήματα;»

    Ακομη συνεχιζουν ν απροπαγανδιζουν υπερ της ΕΣΣΔ υπερβαλλοντας τα καλα μετρα και αποκρυβοντας τα κακα…

    «Οι Ρομά στην ΕΣΣΔ

    «Ο αναλφάβητος άνθρωπος, είναι τυφλός άνθρωπος» (αφίσα του 1920). Το σοβιετικό κράτος από την πρώτη στιγμή, πήρε μέτρα για την ένταξη των Τσιγγάνων στην σοβιετική κοινωνία. Εκτός από την μόνιμη εγκατάσταση, βασικός άξονας ήταν η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού. Το 1927 εκδόθηκε το πρώτο περιοδικό των Τσιγγάνων «Роμανί Ζόρια». «Ο αναλφάβητος άνθρωπος, είναι τυφλός άνθρωπος» (αφίσα του 1920). Το σοβιετικό κράτος από την πρώτη στιγμή, πήρε μέτρα για την ένταξη των Τσιγγάνων στην σοβιετική κοινωνία. Εκτός από την μόνιμη εγκατάσταση, βασικός άξονας ήταν η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού. Το 1927 εκδόθηκε το πρώτο περιοδικό των Τσιγγάνων «Роμανί Ζόρια».

    Του Αλέκου Χατζηκώστα*

    […]
    http://www.902.gr/eidisi/apopseis-sholia/30038/oi-roma-stin-essd

    ΥΓ Προπαγανδιστικος υμνος υπερ της ΕΣΣΔ το πρωτο τεταρτο του 21ου αιωνα.

  34. Γιάννης Ιατρού said

    Άσχετο, αλλά τους σκέφτομαι τους άμοιρους. Εδώ βροχές και καταιγίδες και στην Πορτογαλία 57 οι νεκροί από την πυρκαγιά (στα δάση), με τον καύσωνα που είχαν!

  35. ΣΠ said

    Στο κείμενο «Οχτωβριανή» στο βίντεο «Οκτωβριανή». Συνήθως συμβαίνει το αντίστροφο: βλέπουμε γραμμένο «Οκτωβριανή» και προφέρουμε «Οχτωβριανή».

  36. Avonidas said

    Καλησπέρα.

    Θα επανέλθω για σχόλια αργότερα, αφού διαβάσω προσεκτικά το κείμενο.

    Οι εντυπώσεις μου από μια πρώτη διαγώνια ανάγνωση, πάντως, είναι ότι ο Βάρναλης δεν μας τα λέει καθόλου καλά· κι αυτό δεν θα ήταν τόσο μεγάλο πρόβλημα, αν τέτοιες ανέμελες «ανταποκρίσεις» δεν διαμόρφωναν ιδεολογία και στάση στο αναγνωστικό του κοινό στη Δύση, που είχε μακαρία άγνοια της πραγματικής κατάστασης στη Σ. Ένωση.

    Καθώς τον διάβαζα, λοιπόν, έλεγα από μέσα μου ρε τον θεομπαίχτη, και τι καλά που θα ‘τανε εκεί που τριγύριζε στη Μόσχα να ‘πεφτε πάνω στον Κοροβιέφ, να του άλλαζε τον αδόξαστο όπως μόνον εκείνος ξέρει και μπορεί, και να τον έστελνε να ανταλλάξει εντυπώσεις με τον άλλο μεγάλο ποιητή της εργατιάς, τον Ιβάν Μπεζντόμνι, για να μας συμπληρώσει, ο μέγας περιηγητής, και τι είδε εις τα τρελλάδικα των Σοβιέτ 😛

  37. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @32=>22β. Σωστά, οἱ μεγάλες ἐκκαθαρίσεις ἄρχισαν μὲ τὶς δίκες τῆς Μόσχας τὸ ᾿36. Μέχρι τότε ὅμως ὁ Στάλιν εἶχε ἑδραιωθεῖ στὴν ἐξουσία, ἐκδιώκοντας ἀπὸ τὴν ἡγεσία τοῦ κόμματος αὐτοὺς ποὺ θεωροῦσε ἀντιπάλους τῆς ἀπόλυτης κυριαρχίας του (Τρότσκι, Κάμενεφ, Ζηνόβιεφ, Μπουχάριν κλπ). Κατόπιν προχώρησε στὴν ἐκκαθάριση σὲ βάθος ὅλων τῶν δομῶν ἐξουσίας(κόμμα, στρατός, κράτος). Ἀρκετοὶ μάλιστα ἐκκαθαρίστηκαν προληπτικά.
    Αὐτὸ εἶχε περάσει καὶ σὰν ἰδεολογία καὶ στὰ «ἀδελφὰ» κόμματα. Εἶχα ἀκούσει ἀπὸ τὸν πατέρα φίλου μου, παλιὸ κομμουνιστὴ μὲ ἐξορίες καὶ διώξεις, πὼς «καλὰ ἔκανε ὁ Στάλιν. Πιὸ καλὰ νὰ σκοτώσεις ἑκατὸ ἀθώους, παρὰ νὰ ξεφύγει ἕνας προδότης».
    Δὲν νομίζω πὼς ἦταν ὁ μόνος ποὺ τὸ πίστευε. Χαρακτηριστικὸ εἶναι τὸ παράδειγμα τοῦ Πλουμπίδη ποὺ προσφέρθηκε νὰ θυσιάσει τὴ ζωή του γιὰ νὰ μὴν ἐκτελεστεῖ ὁ Μπελογιάννης καὶ τελικὰ ἔφτασε στὸ ἐκτελεστικὸ ἀπόσπασμα μὲ τὴ ρετσινιὰ τοῦ προδότη, ἀπὸ τὴν κομματικὴ ἡγεσία ποὺ εἶχε «τὸ ἀλάθητο».

  38. 36 Νταξ, εν Μπουλγκάκοφ αδελφέ, αλλά μακάρι να ήταν όλα τα τρελλάδικα τότε (ή και τώρα) όπως εκείνο που κλείστηκε ο Μπεζντόμνι.

    Με αφορμή το 32β, για τα «εγκλήματα των εφημερίδων», υπάρχουν μερικές ωραίες σάτιρες από τον Χάσεκ του στρατιώτη Σβάικ («Τα μυστικά της παραμονής μου στη Ρωσία»).

  39. Avonidas said

    #37. Εἶχα ἀκούσει ἀπὸ τὸν πατέρα φίλου μου, παλιὸ κομμουνιστὴ μὲ ἐξορίες καὶ διώξεις, πὼς «καλὰ ἔκανε ὁ Στάλιν. Πιὸ καλὰ νὰ σκοτώσεις ἑκατὸ ἀθώους, παρὰ νὰ ξεφύγει ἕνας προδότης».

    Πόσο θλιβερό. Ο Steven Weinberg είχε πει ότι οι θρησκείες ωθούν τους καλούς ανθρώπους σε κακές πράξεις. Τελικά, δεν είναι μόνο οι θρησκείες…

    #38. μακάρι να ήταν όλα τα τρελλάδικα τότε (ή και τώρα) όπως εκείνο που κλείστηκε ο Μπεζντόμνι

    Έχω την εντύπωση ότι ο Μπουλγκάκοφ, με το να μας παρουσιάζει μια υποδειγματική ψυχιατρική κλινική και εντελώς καλοπροαίρετους ψυχιάτρους, απλώς εστιάζει στη ρίζα του προβλήματος: τον ιδεολογικό στραγγαλισμό της ελευθερίας της άποψης, την αυτολογοκρισία, την πλήρη ευθυγράμμιση με τη γραμμή του καθεστώτος και τους γιατρούς σε ρόλο ρυθμιστή εγκεφάλων. Ο γιατρός που κουράρει τον Ιβάν δεν χρειάζεται ούτε για μια στιγμή να καταφύγει στη βία και την καταστολή: τον καθοδηγεί αριστοτεχνικά πίσω στην «πραγματικότητα» — της οποίας ο ίδιος (ο γιατρός) έχει μακαρία άγνοια…

  40. Ριβαλντίνιο said

    Η ιδέα για το χορευτικό ποιανού ήταν ; Του οργανωτή ;

    ==============================================
    Κουιζάκι τρελό μιας και λέμε για Σοβιετικούς. Ποιοι είναι οι δύο στα κυκλάκια πίσω από τον Κεμάλ στην φωτογραφία ;

    =============================================
    Άρχισε χτές το Κονφεντερέισον Κάπ και δεν είπα τις επιθυμίες μου.
    Ρωσία – Νέα Ζηλανδία 2-0.
    Ήμουν με τους Ρώσους, των οποίων ο ύμνος έχει υπέροχη μελωδία και οι οποίοι αποδεικνύουν ότι μια αυτοκρατορία μπορεί να είναι εθνικό κράτος και όχι πολυεθνική. Η Νέα Ζηλανδία δεν είχε τίποτα θετικό για να την υποστηρίξω, εκτός από τον υπερπαικταρά ομογενή Μπαρμπαρούση που πέρασε απ’την Πανάθα ( την αγνή και την ατρόμητη ) και τα υπέροχα πράσινα τοπία στα οποία έχουν γυριστεί πολλές ταινίες. Αλλιώς τι να υποστηρίξει κανείς ; Τους αγγλόφωνους Ευρωπαίους λαθρομετανάστες που κατέστησαν τους κανίβαλους Πολυνήσιους μεινότητα στην χώρα τους ; Και έχουν και το θράσος να χορεύουν τον πολεμικό χορό τους οι θεομπίχτες.

    Για σήμερα
    Πορτογαλία – Μεξικό
    Παρόλο που η Πορτογαλία είναι έθνος κράτος , θα στηρίξω το τεχνητό κράτος του Μεξικού. Η Πορτογαλία έχει βγάλει το πράσινο από την εμφάνισή της, ενώ το Μεξικό όχι.

    Καμερούν – Χιλή
    Δύο τεχνητά πολυεθνικά κράτη, αποτέλεσμα της αποικιοκρατίας. Στηρίζουμε τα Λιοντάρια του Καμερούν που έχουν πράσινο χρώμα

  41. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @Ριβα (40).
    Ἔ, καλά! Καὶ ποιός δὲν γνωρίζει τὸν Μιχαὴλ Φροῦντζε καὶ τὸν Κλημέντιο Βοροσίλωφ.

  42. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Με το Μεξικό που έχει πράσινο χρώμα, με το Καμερούν που έχει κι αυτό πράσινο χρώμα, ΠΑΣΟΚ είσαι ρε Ρίβα; και δεν σου τόχα.😂

  43. Ριβαλντίνιο said

    @ 41 Δημήτρης Μαρτῖνος

    Ώχ την πάτησα ! Έβαλα για κουίζ κοινή γνώση ; ! 😳 😳 😳

    ( Εγώ δεν το ήξερα και μου είχε κάνει εντύπωση ).
    ( Καλή επιτυχία στην επέμβασή σου. Μετά από αυτή να είσαι γερός σαν δρομέας ).

  44. sarant said

    40α Ναι, δική του.

  45. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @40,41. Βέβαια ἔκλεψα λιγάκι, διαβάζοντας τὸ συνοδευτικὸ κείμενο τῆς φωτογραφίας. Πάντως τὰ χοντρὰ (δηλ. τὴν βοήθεια τοῦ Λένιν στὸν Κεμὰλ) τὰ ἤξερα.

  46. Ριβαλντίνιο said

    @ 42 ΛΑΜΠΡΟΣ

    Το μόνο θετικό της ΠΑΣΟΚάρας ήταν το πράσινο χρώμα της. 🙂 :mrgreen:

  47. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @43. Γράφαμε (43,45) ταυτόχρονα. Δὲν ἀποκάλυψα τὴν ἀπάτη μου ἀμέσως.Ἔτσι, γιὰ τὸ σασπένς. 🙂
    Εὐχαριστῶ πολὺ γιὰ τὶς εὐχές σου.

  48. ranele said

    [15. Γιατί ο Καζαντζάκης την γράφει Ρουσία όταν όλοι οι άλλοι την λένε-λέμε Ρωσία;
    Ανήκει και αυτό στις διάφορες γλωσσικές…πόζες του;]

    Στα Ρωσικά χρησιμοποιείται αυτός ο τύπος ιδίως στην ποίηση:
    Πρβ. Р-о-ссия (Ρ-ω-σία) και Р-у-сь (Ρ-ου-σία του Καζαντζάκη)

    Гой ты, Русь, моя родная,
    Хаты – в ризах образа…
    Не видать конца и края –
    Только синь сосет глаза.
    Σεργκέι Γιεσένιν

    Όμως και για τους Έλληνες επίσης δεν είναι ανοίκεια η εναλλαγή του «ω» με το «ου», π.χ. κώδων (καθαρεύουσα) / κουδούνι (δημοτική) κ.ά.
    Ίσως ο Καζαντζάκης επηρεασμένος αφενός από την ποιητική χρήση της λέξης στα Ρωσικά και αφετέρου από την πόλωση καθαρεύουσας-δημοτικής που διαφαίνεται ακόμα και στην εναλλαγή ω/ ου ήθελε να προβάλλει με έναν ποιητικό τρόπο το κυρίαρχο λαϊκό στοιχείο αυτής της χώρας καταλήγοντας στην επιλογή «Ρουσία». Ποιος ξέρει; Ανεξιχνίαστοι αι βουλαι των δημιουργων.

  49. sarant said

    15-48 Δεν είναι μόνο ο Καζαντζάκης που χρησιμοποιεί τον τύπο «Ρουσία». Παλιότερα (εννοώ τον 19ο αιώνα) ήταν πολύ συνηθισμένος. .Ο Μακρυγιάννης, π.χ., Ρουσία τη λέει. Το ίδιο και στα ποντιακά.. Αλλά και σε παλιότερα κείμενα της καθαρεύουσας υπάρχει ο τύπος Ρουσ(σ)ία.

    Πολύ συχνότερος είναι δε ο τύπος «ρούσικα» για τη γλώσσα. Πρέπει να ακούγεται και σήμερα.

  50. Γιάννης Ιατρού said

    48: καλά πού ΄χουμε και τη ranele και μας τα κάνει λιανά τα ρώσικα 🙂

  51. Spiridione said

    Νίκο, μια διευκρίνιση για την απαγόρευση προσφορών/δώρων από τις εφημερίδες.
    Το 1931 (όχι 1932) απαγορεύτηκαν με τον. ν. 5060/1931 περί τύπου του Βενιζέλου, όχι γενικά οι προσφορές, αλλά: «πάσα υπό εφημερίδος δημοσίευσις περί ενεργείας υπ’ αυτής οιουδήποτε λαχείου ή παροχής δώρων δια κληρώσεως τιμωρείται με φυλάκισιν μέχρι δύο μηνών και χρηματική ποινή ….» (άρθρο 35).
    Άλλωστε βλέπω ότι και το 1932 μοίραζαν βιβλία και άλλα δώρα. Ας πούμε εδώ, διαφημιστική καταχώρηση της Εσπερινής (Φεβρ. 1932) «Χωρίς κληρώσεις, χωρίς να αντιτιθέμεθα εις τους νόμους θα ικανοποιούμεν όλους ανεξαιρέτως τους αναγνώστας μας διότι πάντες θα λάβουν από έν δώρον της απολύτου εκλογής των».
    (σελ. 76)
    http://srv-web1.parliament.gr/display_doc.asp?item=44455&seg=
    Και άλλωστε οι μεγάλες προσφορές οικοπέδων, από την Εσπερινή στην Πετρούπολη και από τον Ελεύθερο Άνθρωπο στην Τερψιθέα έγιναν από το 1933 και μετά.

    Το 1938, με τον ΑΝ 1092/1938 του Μεταξά (άρθρο 17) «απαγορεύεται η υπό των ημερησίων των κατά περιόδους εκδιδομένων εφημερίδων ως και των περιοδικών πάσα χαριστική επίδοσις, ήτοι η χορήγησις δώρων μετά ή άνευ λαχνού, χρηματικών βραβείων, βιβλίων και πάσης άνευ ισαξίου ανταλλάγματος παροχής».
    Αυτοί οι δύο νόμοι καταργήθηκαν με τον ν. περί τύπου του Ευαγγ. Βενιζέλου το 1994, οπότε και εμφανίστηκαν πάλι τότε τα κουπόνια
    https://www.e-nomothesia.gr/enemerose-tupos-radiophono-teleorase/n-2243-1994.html

  52. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ωραία περάσατε, μπράβο! Ήμουν καλεσμένη σε παστάδα κι επιστρατευμένη να δέσω μια παρτίδα μπουμπουνιέρες 🙂 και το έχασα. Το βιβλίο το πήρα κοντά όταν βγήκε και το έχω καταχαρεί για όλα του. Ένας κόσμος όπως θα ήθελα να είναι, αφηγημένος με τη βαρναλική πένα και τις όμορφες φωτό συνοδεία.Την ίδια εποχή εδώ η γυναίκα μπορεί κι ως το χωράφι να γεννούσε,να έκοβε με πέτρα σ΄άλλη πέτρα το λώρο κι ύστερα,το βράδυ να γύρναγε με το μωρό τυλιμένο στην ποδιά της ,μπορεί κι ένα δεμάτι ξύλα ακόμη παραμάσχαλα. Εκεί η εργάτισσα κάθε τρεις ώρες είχε μισή ώρα διακοπή να θηλάσει.Υπήρχαν και φορητοί βρεφικοί σταθμοί σε βαγόνια για τις εργαζόμενες στα χωράφια.
    Μαζί με τον Έρεμπουργκ ο Βάρναλης αναφέρει (σελ.112 του βιβλίου) τη συνάντησή (και φιλική παραστασούλα στην παρέα) και με τον Σέργιο Ομπράτσοφ(1901-1992) έναν κορυφαίο καλλιτέχνη, δημιουργό του περίφημου,ομώνυμου κουκλοθέατρου,παγκόσμιας φήμης στη συνέχεια.Δείτε στο γιουτούμπ έργα του.Έχει έλθει και στην Ελλάδα.

  53. Γιάννης Ιατρού said

    Σχετικά με τη λέξη «ρούσικο»: Χρήση κι αλλού, π.χ.
    ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ
    Από τη συλλογή των Π. ΦΩΤΙΟΥ, Ν.ΛΥΤΗ
    «ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΗΠΕΙΡΟΥ» (εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ)

    Κοιμάται τ’ αγοράκι μου
    κι εγώ το νανουρίζω
    και την κουνίτσα του κουνώ
    και το καλοκοιμίζω.
    Κοιμάται που να το χαρώ
    και να το ιδώ μεγάλο
    και να το ιδώ της παντρειάς
    και να τ’ αρραβωνιάσω.

    Το ρούσικο μου το παιδί
    ταρνανά ταρνίστε του
    όλοι πείτε του να ζει
    και φλωριά να καζαντεί.
    Το παιδί μου το μικρό
    έξω δεν το μολογώ
    το μαθαίνει ο γιος του μπέη
    κι έρχεται και μου το παίρνει.

    Έλα ύπνε και πάρε το
    και καλ’ αποκοίμησέ το
    Έλα ύπνε και πάρε το
    σύρ’ το απάνω στους μπαξέδες
    να κοιτάξει να γελάσει
    να χορέψει και να μάσει
    λουλούδια με κοτσιέδες
    λουλούδια με τα χέρια του
    να γεμίσει την ποδιά του.
    Έλα ύπνε ‘γάλι γάλι
    στου παιδιού μου το κεφάλι.

    Επίσης έχουμε και την έκφραση: «το παιδί το ρούσικο το ξανθομαλούσικο»

  54. gpoint said

    # 40

    πες μου που στηρίζεσαι ρε Ριβαλντίνιο και κοντράρεις την ομάδα του τιτανοτεράστιου Κριστιάνο Ρονάλντο ; Ρούφα το αβγό σου πό την καλύτερη ασίστ όλων των εποχών

  55. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «Δώδεκα Ρούσικα λαϊκά τραγούδι» μετέφρασε ο Ρίτσος και τραγούδησε η Μαργαρίτα Ζορμπαλά https://www.youtube.com/watch?v=RFRjIimIGEs

  56. gpoint said

    # 54

    Ασε που φόργε πράσινες κάλτσες ω θλιβερέ !

  57. gpoint said

    # 53

    εδώ το ρούσικο σημαίνει κοκκινομάλικο, για το χρώμα λέγεται όχι όμως για την χώρα

  58. Γιάννης Ιατρού said

    57: Ε, ναι. Αυτό λέω, έχει πάρει αυτή τη σημασία. Μήπως επειδή υπήρξε κάποια σχετική εντύπωση για το «ξανθό κοκκινομάλικο γένος»;

  59. Γιάννης Ιατρού said

    58: ¨αντε ρε Γιώργο. Δεν απαντάς.
    Λοιπόν, μπα, ε; Ίσως από το rosso = κόκκινο; 🙂

  60. Γς said

    Ο απίθανος Craig Venter ξαναχτύπησε!

    Να στέλνεις λέει από τη Γη στον Αρη ζωντανούς οργανισμούς. Με την ταχύτητα του φωτός.

    Με ε-μαιλ. Σε .έναν εκτυπωτή

    Η εφεύρεση θα μπορούσε να μας επιτρέψει να αποικίσουμε τον Άρη με συνθετική ζωή χωρίς ποτέ να βάλουμε πόδι στον Κόκκινο Πλανήτη!

    http://www.sciencealert.com/this-machine-could-print-synthetic-life-forms-on-demand-and-our-minds-are-reeling

  61. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Τοσοι (πρωην και νυν ) σοβιετοφιλοι και να μην γνωριζουν την προελευση της ονομασιας των ρωσων!

    Ο ΑΦ ως πρωην ξανθος, απωτερης ημι-ρουμανοβλαχικης καταγωης, φιλος του ρωσσικου λαου και της τεχνης ανεξαρτητως της εκαστοτε διοικησης του, νομιζει οτι κατι ανακαλυψε.

    ΥΓ ¨Etymology
    Main article: Rus’ (name)
    Europe in the 9th century. Roslagen is located along the coast of the northern tip of the pink area marked «Swedes and Goths».

    According to the most prevalent theory, the name Rus’, like the Finnish name for Sweden (Ruotsi), is derived from an Old Norse term for «the men who row» (rods-) as rowing was the main method of navigating the rivers of Eastern Europe, and that it could be linked to the Swedish coastal area of Roslagen (Rus-law) or Roden, as it was known in earlier times.[6][7] The name Rus’ would then have the same origin as the Finnish and Estonian names for Sweden: Ruotsi and Rootsi.[8]

    https://en.wikipedia.org/wiki/Rus%27_people

  62. sarant said

    51 Νομίζω πως υπήρξε και το 1932 νόμος, ακόμα αυστηρότερος, που απαγόρεψε τις προσφορές βιβλίων, διότι θυμάμαι καλά ότι μια εφημερίδα κυκλοφορούσε με το βιβλίο που ήταν να προσφέρει ως ένθετο, κι έπρεπε οι αναγνώστες να κόψουν τις σελίδες και να το βιβλιοδετήσουν.

    Μπορεί βέβαια στη συνέχεια, όταν άλλαξε η κυβέρνηση το 1933, να επιτράπηκαν πάλι οι προσφορές Για τη χρονολογία των οικοπέδων θα έχεις δίκιο.

  63. ΓιώργοςΜ said

    62 Προσπαθώ να θυμηθώ (ήμουν πολύ μικρός, δεκατία ’70) αν κάποια εγκυκλοπαίδεια κυκλοφορούσε σε τεύχη-δεκαεξασέλιδα (ώστε να τα συλλέξει ο κόσμος και να τα βιβλιοδετήσει μετά, σαν να τα παίρνει με δόσεις), ή αν το δεκαεξασέλιδο ήταν προσφορά εφημερίδας.

  64. raf said

    27 Ζήτησα μια μάλλον συνοπτική περιγραφή, όπως συνήθως πληροφορούμε ο ένας τον άλλον στα σχόλια, δεν ξέρω αν με ενδιαφέρει αρκετά το θέμα για να ερευνήσω τη σχετική βιβλιογραφία 🙂

  65. 63 Ναι. Και η Εγκυκλοπαίδεια του Ηλίου (50ς) και η Τεγόπουλος-Φυτράκης (90ς). Και μετά επέστρεφες τα δεκαεξασέλιδα και σούδιναν πλήρη τόμο. Τα δεκαεξασέλιδα μάλλον πήγαιναν για πολτοποίηση. Τουλάχιστον για την Τ-Φ.

  66. Κουτρούφι said

    — Πάνω στο σκοπό αυτό: h**ps://www.youtube.com/watch?v=mdKmGJ9eP_c στη Σίφνο λέγονται τα στιχάκια:

    Σε καινούρια βάρκα μπήκα
    στη Ρωσία πρωτοβγήκα

    Έχει κι η Ρωσία χιόνια
    μπολσεβίκους και κανόνια

    Δεν ξέρω πότε εμφανίστηκαν τα στιχάκια αλλά μπορεί να σχετίζονται με την εκστρατεία στην Ουκρανία (1919)

    — Στο Αιγαίο υπάρχουν μερικοί σκοποί με την ονομασία «ρούσικο». Ο πιο γνωστός είναι αυτός: h**ps://www.youtube.com/watch?v=VLQAIBq5MDo

  67. 63 Και η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους στα εβδομήνταζ, και η θεματική εγκυκλοπαίδεια και άλλες εκδόσεις της Εκδοτικής Αθηνών (π.χ. Ελληνικοί Μύθοι) στα ογδόνταζ. Τώρα τα ίδια τα μοιράζουν εφημερίδες στο τζαμπέ. Τη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, αντίθετα, την έβγαζε ο Γιαννίκος τόμο-τόμο.

  68. ΚΩΣΤΑΣ said

    Βάρναλης, έξοχο ποιητικό ταλέντο, δεινός κοινωνικός αναλυτής, μορφωμένος, μποέμ και γενικότερα ωραίος τύπος. Τι ήθελε ο ευλογημένος και στρατεύθηκε; Τόσο ανάγκη ήταν να βλέπει μόνο από το αριστερό του μάτι; Ας ήταν αριστερός αλλά ανένταχτος. Να έβλεπε λίγο και με το δεξί του μάτι, να έβλεπε τα εγκλήματα, τα στραβά και τα ανάποδα και της άλλης πλευράς και να τα κρίνει και κατακρίνει με τον υπέροχο στίχο του και το οξύ και διεισδυτικό μυαλό του.

    Αν αυτά είχαν συμβεί, γνώμη μου, θα αναγνωριζόταν καθολικά σήμερα, ως ο κορυφαίος ποιητής και λόγιος των νεότερων χρόνων. Γιατί «ήρθαν χρόνοι δίσεκτοι και μήνες οργισμένοι», κατέρρευσε το ίνδαλμά του και τελικά εκτέθηκε και αυτός.

    Φυσικά με αν δε γράφεται η ιστορία, τα λέμε και λίγο για να γίνεται κουβέντα μεταξύ μας.

  69. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Και η Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια έβγαινε τμηματικά κι έπαιρνες μετά τον τόμο, κάπου τέλος ΄70 και αρχές του ’80.

  70. dryhammer said

    63. Νομίζω η Δομή

  71. gpoint said

    # 70

    Ναι η Δομή ήταν

  72. gpoint said

    # 68

    Μπορεί όμως αν δεν στρατευόταν να μην τον ήξερες καθόλου γιατί μόνο με το ταλέντο δεν γίνεσαι πάντα γνωστός, Ενώ στρατευμένος έχεις μια πιο σίγουρη πορεία. Είναι το ίδιο όπως και με τραγουδιστές, ηθοποιούς κ.λ.π., χρειάζονται και άλλα εκτός από το ταλέντο και μια καλή στράτευση σε βοηθάει να το αναδείξεις. θυμάται κανείς ποιός τραγούδησε τα τραγούδια της γαλάζιας γενιάς ; δεν τον διαλέξανε για το ταλέντο του νομίζω.

  73. gpoint said

    Βρε Ρίβα δεν πετάγεσαι μέχρι το πρωτοδικείο να αναλάβεις τις τύχες του ερσιτεχνικού αγνού και ατρόμητου ;

  74. ΚΩΣΤΑΣ said

    72
    Ήταν τόσο μεγάλο ποιητικό ταλέντο και τόσο δυνατό μυαλό, που σε κάθε περίπτωση, κατά τη γνώμη μου, ο Βάρναλης δεν περνούσε απαρατήρητος.

  75. ΚΩΣΤΑΣ said

    74 διόρθωση

    …δεν θα περνούσε απαρατήρητος

  76. Γιάννης Ιατρού said

    69: ΕΦΗ
    Υπήρχε και μιά με παρόμοιο τίτλο, νομίζω με το πρόσθετο «των νέων», με πολλούς τόμους, κάπου το ’60-’70. Έβγαινε σε φύλλα (ή ήταν συνδρομητική; κάθε ΄βδομάδα ένα φύλλο; δεν πολυθυμάμαι) και όταν μαζευόταν ο τόμος τα έδινες για δέσιμο. Απίθανη ήταν, χωρίς τίποτα το πολιτικό μέσα, αλλά γεμάτη με οδηγίες για κατασκευές/επισκευές πρακτικές, επεξεργασία ξύλου, μετάλλου, αρκετά κτηνοτροφικά/γεωργικά/κηπευτικά, θέματα υγιεινής/πρώτων βοηθειών, επεξηγήσεις κατανοητές σε μη επιστήμονες για μηχανήματα κλπ. κλπ. Την είχα διαβάσει 3-4 φορές… 🙂

  77. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    76.
    Παγκόσμια Εγκυκλοπαίδεια των Νέων
    της Ρώσικης Ακαδημίας Παιδαγωγικών Επιστημών. Προλογίζουν: Γιάννης Κορδάτος, Κώστας Βάρναλης ,Ρόζα Ιμβριώτη

  78. Γιάννης Ιατρού said

    α μπράβο, την έχω ολάκερη, δεμένη ωραία!

  79. Ριβαλντίνιο said

    @ 73 gpoint

    Δυστυχώς η ερασιτεχνική Πανάθα μας αργοπεθαίνει παρά τους τίτλους και την ιστορία της.

    😦 😦 😦

  80. spatholouro said

    Sarant: «Να επισημάνω ότι το 1934 που γράφεται το κείμενο, τέτοιοι σταθμοί δεν υπήρχαν στην Ελλάδα»
    Ωστόσο υπάρχει η ιστορική «Παιδική Στέγη» από το 1931 στη Δραπετσώνα, φιλοξενώντας παιδιά εργαζομένων γυναικών:
    http://www.paidikesteges.gr/who-we-are

  81. spatholouro said

    «στη Γεννάδειο σχολή»
    ;;;;;;;;;;;;;

  82. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    81. κι εγώ το πρόσεξα, αλλά λέω κάτι δεν ξέρω.Παρακάτω λέει βιβλιοθήκη 🙂

  83. ΚΩΣΤΑΣ said

    «Σ’ ένα δωμάτιο καμιά δεκαριά πιτσιρίκοι κάθονται γύρω-γύρω στα γιογιό τους και είναι αφοσιωμένα στην υψηλή λειτουργία της ομαδικής… εντεροκατανύξεως.»

    Προγραμματισμένη ομαδική αφόδευση!!! Ε! ρε μάνα μου, να είχε βγάλει καμιά τέτοια εγκύκλιο για παιδικούς σταθμούς και νηπιαγωγεία κανένας Έλληνας υπουργός, φαντάζεσθε τι είχε να γίνει;

  84. sarant said

    63-67 Ναι, όλα αυτα κυκλοφορούσαν σε τεύχη στα περίπτερα.

    81-2 Αβλεψία, αβλεψία!

    83 Κατά σύμπτωση πολύ πρόσφατα είδα στο FB από φίλο μια φωτογραφία από κιμπούτζ που δείχνει παρόμοια σκηνή ομαδικής αφόδευσης

  85. Γιάννης Ιατρού said

    80: Spatholouro
    Στο σύνδεσμο που παραθέτεις αναφέρεται:
    ……
    Το ίδρυμα “Η Παιδική Στέγη” ιδρύθηκε το 1931 από τη Λαίδη Κρώσφηλντ, το γένος Ηλία Ηλιάδη….
    Η πρώτη Στέγη ιδρύθηκε στη Δραπετσώνα και φιλοξενούσε
    …..

    Από τις Παιδικές στέγες αναφέρονται οι

    1. Παιδική στέγη Κυνοσάργους – Λ. Νικολοπούλου Αργέντη 8, Νέος Κόσμος – Έτος ίδρυσης : 1933
    2, Παπαστράτειος Παιδική Στέγη Αθηνών – Δημητσάνας, Αμπελόκηποι – Έτος ίδρυσης : 1937
    3. Παπαστράτειος Παιδική Στέγη Πειραιώς – Κ.Μαυρομιχάλη 20, Πειραιάς – Έτος ίδρυσης: 1938
    4, Αργέντειος Παιδική Στέγη – Κυμαίων 2, Θησείο – Έτος ίδρυσης: 1939

    Η πιό παλιά Παιδική Στέγη που αναφέρουν στην ιστοσελίδα τους (αυτή στο Δουργούτι) έχει ιδρυθεί το 1933 (κοντά στο 1934 που γράφει ο Νίκος) κι όχι το 1931.

    Ίσως το ίδρυμα να ιδρύθηκε το 1931, στέγες όμως το νωρίτερο από το 1933;
    Θα έπρεπε να υπήρχε και μιά παιδική στέγη στο Κερατσίνι (αυτή που αρχικά αναφέρεται ως ιδρυθείσα το 1931).
    Πάντως κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται καθόλου στην ιστοσελίδα τους (ίσως έκλεισε;, είναι και περίεργοι οι καιροί….).

  86. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    83. Κώστα στο βιβλίο έχει τη σχετική φωτογραφία και που συνοδεύει το άρθρο που δημοσιεύτηκε πρωτοσέλιδο στον Ελεύθερο Άνθρωπο στις 6.10.1934. Μια χαρά οργανώνεται στα βρεφονηπιάκια η …ιερή αυτή στιγμή άμα δεν είναι άρρωστα.Έτσι γίνεται.Μαζί στο παιχνίδι, στο φαϊ, γιογιό και ύπνο, αλλιώς καθένα θέλει δυο από πίσω. 🙂

  87. leonicos said

    Πλύ ωραία όλα, συγχαρτήρια

  88. Μαρία said

    83, 84
    Δηλαδή εμείς που χέζαμε απρογραμμάτιστα αλλά ομαδικά στο ύπαιθρο και σκουπιζόμασταν με φύλλο ήμασταν στην πρωτοπορία!

  89. Γιάννης Ιατρού said

    85: Εύρηκα 🙂 ‘Εχει ψωμί η υπόθεση …

    1. Υπήρξε όντως, εδώ:
    Παιδική στέγη Κρώσφηλδ, Αναπαύσεως 88, Κερατσίνι – Έτος ίδρυσης : 1932

    2. Έκλεισε, το 2012 ….
    (Το ΙΚΑ έκοψε τις επιδοτήσεις, το κτίριο χρειαζόταν σημαντικές επισκευές, δεν μπορούσε να υπαχθεί σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ).

    3. Σ΄αυτήν την ερώτηση βουλευτών περιέχεται το τι έγινε (όντως;) με αυτήν την Παιδική Στέγη… 🙂
    Μάρτιος 2016, Ερώτηση Βουλευτών του ΚΚΕ για το Ίδρυμα «Παιδική Στέγη»

  90. Γιάννης Ιατρού said

    88: Μαρία
    Γιατί φύλλο, πέτρες δεν είχε; 🙂

  91. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  92. ΚΩΣΤΑΣ said

    86
    ΕΦΗ, ξύπνος, ύπνος, μαθήματα, φαγητό, παιχνίδια, λίγο ως πολύ μπορούν να προγραμματιστούν. Η αφόδευση έχει μεγάλη σχέση με το βιολογικό ρολόι του καθενός και αποτελεί συνήθεια ο/η καθένας /μία να απολαμβάνει ιδιωτικά αυτή την τελετουργία, έστω κι αν είναι νήπιο.

    Οι βρεφονηπιακοί σταθμοί σήμερα, μόνο ορφανά παιδιά πρέπει να φιλοξενούν. Οι μητέρες πρέπει να κάθονται, ασχολούμενες με την ανατροφή των παιδιών τους και να επιδοτούνται. Απορώ που ένα «σοσιαλιστικό» τουλάχιστο κράτος τότε δεν το σκέφτηκε αυτό. Σε πάρκιγκ τα πάμε μόλις γενιούνται, σε πάρκιγκ μας πάνε μόλις γεράσουμε. Να δω πότε θα σκεφτούμε, πέρα από ιδεολογίες.

  93. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    88.Ασφαλώς μπροστάρηδες αλλά τόοσο νηπιάκα λες να είμασταν στο ομαδικό «χ@σε ψηλά κι αγνάντευε» ; Πιο μεγάλα λέω.
    91. Προβληματιζόμουνα πώς θα βάλω τη φωτό 🙂 🙂

  94. Γιάννης Ιατρού said

    92β ΚΩΣΤΑΣ
    …Οι μητέρες πρέπει να κάθονται, ασχολούμενες με την ανατροφή των παιδιών τους και να επιδοτούνται..
    Θα μπορούσαν και οι πατεράδες να κάνουν το ίδιο, αν βόλευε να δουλεύουν οι μητέρες, ή διαφωνείς;

  95. Γιάννης Ιατρού said

    93β Αφού υπάρχει και η υπηρεσία τεχνικής αρωγής…, αλλά δεν χρειάστηκε 🙂

  96. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    92.Ισχύει το Χ@ζοντας σου ΄ρχεται η όρεξη (όπως τρώγοντας). Τόσο μικρά δεν αφήνονται στο «όποτε του έρθει».Παίζουνε και δεν έρχεται ποτέ ή ακριβώς μόλις το βάνεις στο κρεβάτι το σκασμένο. 🙂

  97. Μαρία said

    90
    Ε όχι και πέτρες! Φύλλα κι όχι οποιαδήποτε 🙂 Τα έχουμε ξαναπεί με το Βλάχο που είναι αγορτικής κουλτούρας.
    Μεγάλη παράλειψη του Βάρναλη που δεν αναφέρει αν μετά τα έπλεναν αλ τούρκα, που είναι το πιο υγιεινό, ή τα σκούπιζαν σπαταλώντας χαρτί εφημερίδας 🙂

  98. ΚΩΣΤΑΣ said

    88
    Μαρία, έτσι κάναμε κι εμείς πιτσιρίκια, μάλιστα στο κατούρημα κάναμε και «καμάρες», συναγωνισμό, ποιος θα φτάσει πιο μακριά, ήταν παιχνίδι, δική μας επιλογή, όχι καταναγκασμός.

  99. ΚΩΣΤΑΣ said

    94
    Γιάννη, δεν διαφωνώ, αλλά είναι καλύτερα το μωρό να το φροντίζει η μάνα, μεγαλώνει καλύτερα και πιο φυσιολογικά, έτσι νομίζω εγώ.

  100. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  101. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    95.Ευχαριστώ! Τη μέσα φωτό σκεφτόμουν, κι αν δεν το είχες π.χ. το βιβλίο ;

    99. Όπως στη μεγάλη πλειονότητα του ζωικού βασιλείου; 🙂 Πάντως να μην πολυνομίζεις θα έλεγα. Αυτό ντεν είναι καλό για σένα 🙂

  102. ΚΩΣΤΑΣ said

    101 β
    Πρώτα ξεκινάμε από την ανάγκη θηλασμού, τι θηλασμό να κάνει το μωρό απ’ τον πατέρα; 🙂

  103. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πάντως χωρίς πλάκα, όντως στα μικρούλια αν δεν τους έχουν ρυθμίσει το σχετικό κύκλο των αναγκών τους στο 24ωρο, είτε στον παιδικό είτε στο σπίτι, μπορεί να γίνει της κολάσεως χωρίς υπερβολή.
    Η διαφορά ότι γεννούν,ως φυσική διαδικασία και μπορούν και βυζαίνουν δεν κάνει τις μάνες ούτε ιδιαίτερα όντα ούτε υπερφυσικά και δεν πιστεύω ότι αγαπούν περισσότερο τα παιδιά απ΄ότι οι πατεράδες.Πιο λανθασμένα,ναι. 🙂
    Α! και ήταν η γιορτή σας μωρέ σήμερα! Χρόνια πολλά σας πατεράδες και να μας αγαπάτε. Χαχα!

  104. Γιάννης Ιατρού said

    103: τέλος ΕΦΗ
    νά ΄σαι καλά (χθες ήταν 🙂 μπήκαμε στη ζώνη 00:00 – 04:00!)

  105. Γιάννης Ιατρού said

    102: Αυτό έχει μια ορισμένη διάρκεια, άσε που (τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο) δεν το θέλουν κι όλες οι μητέρες… (επίσης ρυθμίζεται κι αλλιώς, έστω κι αν δεν είναι ακριβώς το ίδιο).

  106. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    102. Μωρε κάτσε συ να τα φυλάς,να αλλάζεις πάνες, να τα ησυχάζεις και θα έρχεται κάθε τρεις ώρες η…Αμάλθεια,όσο έχει γάλα γιατί ούτε χρονίζει συνήθως.Γρήγορα θα ετοιμάζεις το αγοραστό. Ωραία θα περάσεις, θα μάθεις να τα κουμαντάρεις γλυκά και υπερήφανα και θα έχεις τη χαρά ότι δε στερήθηκες καμιά φάση της υπέροχης βρεφικής ηλικίας των παιδιών σου.Μόνο αγάπη. 🙂

  107. Γιάννης Ιατρού said

    101a: ΕΦΗ
    έχουμε και γι αυτό λύση, τι νόμιζες 🙂

  108. Μαρία said

    98
    Κλασικό, όπως κι ο ανταγωνισμός στη εφηβεία ποιανού θα πάει πιο ψηλά 🙂
    Τα καθώς πρέπει παιδιά της πόλης τα ξέρουν φιλολογικά απ’ το Αμούρ Αμούρ του Εμπειρίκου.

  109. ΚΩΣΤΑΣ said

    106 ΕΦΗ Τα δικά μου παιδιά τα μεγάλωσα με εναλλάξ βάρδια με τη γυναίκα μου, δεν θήλασαν καθόλου, λόγω ιατρικού προβλήματος της συζύγου. Πήρα αυτή τη χαρά που λες.

    108 Μαρία, νιώθω ευτυχής που γεννήθηκα σε χωριό και φτωχός, δεν ανταλλάσσω τις εμπειρίες που έζησε με τα πλούτη κανενός αστού ή μεγαλοαστού.

  110. Γιάννης Ιατρού said

    108β: Άσε που αν ξέρουν και ξένες γλώσσες… 🙂

  111. Γιάννης Ιατρού said

    109α: Κατάλαβα πως το εννοείς, αλλά μη ξεχνάς, πως το «μεγάλωμα» διαρκεί σχεδόν μιά ζωή 🙂

  112. ΚΩΣΤΑΣ said

    111
    Γιάννη, να το ξεκαθαρίσω, μιλάω όταν το παιδί είναι μωρό, κι εγώ ήμουν τυχερός που κατάφερα βάρδια, δεν έχουν όλοι αυτή τη δυνατότητα, γι’ αυτό λέω να επιδοτούνται οι μητέρες. Έτσι θα λυθεί και το δημογραφικό μας. Στο «μεγάλωμα» δεν σημαίνει ότι ο πατέρας λείπει όλο το 24/ωρο από το σπίτι, έχει και αυτός τη συμμετοχή του, τη φροντίδα, τα βάσανα και τις χαρές που του τυχαίνουν.

  113. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    107.Ε τότε για βρες αυτή στο κιμπούτζ που λέει ο Νικοκύρης στο 84γ 🙂

    108. Εκεί και οι παρόχθιες «γαύρες επιδείξεις» στις τσιγγανοπούλες 🙂
    Μετά, στη τρίτη ηλικία άλλη αγωνία γι αυτή την καμπύλη του ούρου μην κι έχει φανεί προστάτης 😦

  114. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κώστα, έχεις κι εσύ παίξει κορίνες με τα μπιμπερό, ν΄ανακατευτούν και να κρυώσουν λοιπόν! 🙂

    Καληνυχτώ όλους κι ευχαριστώ για την κουβέντα.

  115. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    ξέχασα
    89 >> Έχει ψωμί η υπόθεση …
    Ναι, αινιγματική η ιδρύτρια Λαίδη Κρώσφυλδ (της οικογενείας Ηλιάδη)

  116. Γιάννης Ιατρού said

    114 ΕΦΗ
    Ε, που πας, κι η παραγγελιά; (113α) ;;;

  117. Γιάννης Ιατρού said

    116: Πάντως η καλύτερη σχετική με το θέμα 🙂 φωτό είναι αυτή

  118. Γς said

    91:

    Η φωτό του εξώφυλλου του βιβλίου

    Κι ο 5χρονος Γς στην κατασκήνωση του Δήμου Βύρωνα στην Πεντέλη [1949],

    Και ξαφνικά βρέθηκε στις υπαίθριες τουαλέτες των κοριτσιών.

    Τα έχασε. Μια συστοιχία θηλυκών έκαναν τσίσα τους απέναντί μου.
    Και εγώ έκανα τις παρατηρήσεις μου!

    Πρώτον. Δεν ήταν όρθιες,

    Δεύτερον. Είχαν αυτές τις κάθετες σχισμές, που δεν ήξερα και πως τις λένε.

    Τρίτον. Η σφαλιάρα που έφαγα ξαφνικά από μια μεγάλη, 7χρονη.

    Μα δεν είχα κάνει τίποτα κακό.

  119. Γς said

    88:

    >στο ύπαιθρο

    Εγώ φταίω τώρα με τέτοια θέματα που καταπιάνεστε;

    Ηταν η εποχή που δεν είχαν κάψει ακόμη την Πεντέλη και που είχαμε μία τουαλέτα στο σπίτι. Κατόπιν διπλασιάστηκε το σπίτι και έχουμε δύο. Κάψανε και την Πεντέλη. Ασχετο.

    Ξυπνάω λοιπόν ένα πρωί και πάω προς WC. Αλλά με είχε προλάβει η άλλη.

    Τι να κάνω λοιπόν.
    Βουτάω το αυτοκίνητο και τραβάω ντουγρού διασταύρωση με Μαραθώνος, Καλλιτεχνούπολη και συνεχίζω ανηφόρες μέχρι πάνω στην Πεντέλη (που δεν την είχαν κάψει ακόμη).

    Πιάτο κάτω ο Ευβοϊκός και ένας ήλιος που ανέτελλε τον γέμιζε χρυσάφι

  120. spiral architect 🇰🇵 said

    Υπήρχαν δύο «κόσμοι», εμείς (δηλαδή, οι γονείς και οι παππούδες μας) ζούσαμε τον έναν, ο Βάρναλης είδε και περίγραψε τον άλλον σε αντιπαραβολή με τον «δικό» μας. Μετά από κοντά έναν αιώνα ερχόμαστε εμείς με τα πισιά, τις ταμπλέτες και τις αποψάρες μας για να σχολιάσουμε για τους τους παιδικούς σταθμούς του, τις ουρές, το γιατί ο Κ.Β. δεν ήταν ανένταχτος αριστερός (μια εποχή όπου αριστερός=κομμουνιστής) την ιδεολογική του ένταξη και τον Στάλιν. Αχ αυτός ο πούστης ο τελευταίος τι κακό έκανε στην κοινωνία μας που ακόμα τον συζητάμε και ακόμα και με διοικητικές πράξεις προσπαθούμε να τον ξορκίσουμε!

    Άραγε, μετέβη κάποιος Βάρναλης ή Ράιχ τότε, στην άλλη μεριά του Ατλαντικού εν μέσω της Μεγάλης Ύφεσης, εκεί όπου ο Πρόεδρος ακόμα και τότε ήταν εκλεγμένος, για να γνωρίσει μπουκοφκικούς τύπους που γλύτωσαν από τις μυλόπετρες της τελευταίας και να περπατήσει στους πορτοκαλεώνες και τους οπωρώνες του Νότου, ή θα αρκούμαστε μόνο στο Χένρι Τσινάσκι και στο Στάινμπεργκ με τα σταφύλια του;

    Τι ζητάμε από τη μίζερη ζωή μας;

  121. Alexis said

    #120: Θα συμφωνήσω, εν μέρει.
    Λάθος να κρίνουμε με τα σημερινά δεδομένα και εκ των υστέρων. Για πράγματα και καταστάσεις που δεν έχουμε γνωρίσει από πρώτο χέρι.
    Από την άλλη όμως η προσπάθεια του Βάρναλη να τα παρουσιάσει όλα ρόδινα κάπου γίνεται και λίγο αστεία στο τέλος.
    Φυσικά, και ανεξάρτητα από το τι πιστεύει ο καθένας, το βιβλίο έχει τη δική του αυτοτελή αξία, και ως ντοκουμέντο αλλά και λογοτεχνικά. Γιατί ο Βάρναλης, ως μάστορας του λόγου, γράφει ταξιδιωτικές εντυπώσεις μεν, αλλά με λογοτεχνικό ύφος και διάθεση.

    Η σελίδα της Βίκι που παραπέμπεις, εκτός από την προφανή της στόχευση έχει και άλλα θεματάκια κατά τη γνώμη μου. Φράσεις σαν την παρακάτω, π.χ.

    Στις ημέρες της δεκαετίας του 1980 πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις σε δυτικά κράτη, με τις οποίες οι άνθρωποι διαμαρτυρήθηκαν για την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Σοβιετική Ένωση

    δεν μου φαίνονται και πολύ καλά ελληνικά (μεταφραστήρι μου μυρίζει… )

  122. Γς said

    120:

    >Τι ζητάμε από τη μίζερη ζωή μας;

    μια ευκαιρία στον Παράδεισο να πάμε

    [κι έβαλα κι το σχετικό γιουτομπάκι, αλλά το γράπωσε η Μαρμάγκα]

  123. Γς said

  124. sarant said

    116 Ακριβώς, αυτή η φωτογραφία είναι!

  125. spatholouro said

    #85
    Παιδικοί σταθμοί εξ ιδιωτικής πρωτοβουλίας υπήρχαν ήδη από το 1901 («Πρότυπος Νηπιακός Κήπος» ιδρυθείς από την Ένωση Ελληνίδων), ενώ και δημόσιοι παιδικοί σταθμοί ιδρύθηκαν βάσει του ΝΔ 27/10/1926 «Περί Εθνικών Παιδικών Σταθμών».

    Οπότε, θαρρώ δεν αληθεύει ότι το 1934 δεν υπήρχαν βρεφονηπιακοί σταθμοί στην Ελλάδα.

  126. spiral architect 🇰🇵 said

    @121: Το να βλέπει ο Κ.Β. την ποιότητα ζωής στην Σ.Ε. έχοντας στο νου του την Αθήνα του Μεσοπολέμου και να την αποτυπώνει με λογοτεχνικό ύφος, είναι λογικό, πολλώ δε μάλλον που ήταν κομμουνιστής.
    Εμείς οι «ελεύθεροι» τι είχαμε να δείξουμε; Όχι το 30τόσο αλλά το ’61 μερικές εκατοντάδες μέτρα από το Σύνταγμα γυρίστηκε μια ταινία που λογοκρίθηκε, γιατί έδειχνε πολλή φτώχεια.
    (συνοικία Ασύρματος στου Φιλοπάππου)
    Η ταινία προβλήθηκε μόλις το ’82 από την ΕΡΤ. 😮 Μέχρι τότε ο Αλεξανδράκης έπαιζε ρόλους στο θέατρο του Μπουρνέλη, χωρίς να φαίνεται το όνομά του στην μαρκίζα.

  127. spiral architect 🇰🇵 said

    Μιμίδιο:

  128. Avonidas said

    #120. […]γιατί ο Κ.Β. δεν ήταν ανένταχτος αριστερός (μια εποχή όπου αριστερός=κομμουνιστής) την ιδεολογική του ένταξη και τον Στάλιν. Αχ αυτός ο πούστης ο τελευταίος τι κακό έκανε στην κοινωνία μας

    Ναι, έκανε πολύ, πάρα πολύ και μεγάλο κακό. Ναι, θα έπρεπε να συγκαταλέγεται με τους μεγαλύτερους δικτάτορες, ανεξαρτήτως ποια ιδεολογία στηρίζεις. Μάλιστα, αν κάποιος είναι κομμουνιστής, θα έπρεπε γι’ αυτό ακριβώς να αποστρέφεται και να καταγγέλλει το σταλινικό καθεστώς ως τερατώδη διαστρέβλωση και δυσφήμιση του κομμουνισμού, και πολλοί το έκαναν.

    Διάβασες φαντάζομαι την ατάκα του παλιού εξόριστου κομμουνιστή, για τους 100 αθώους που πρέπει να πεθάνουν για να μη γλιτώσει ο ένας προδότης. Βαρβαρότητα ανάλογη με τους Παπικούς κατά των Καθαρών («σκοτώστε τους όλους κι ο Θεός θα ξεχωρίσει τους δικούς του»), και ηθική εφάμιλλη εκείνης της Παλαιάς Διαθήκης. Ecce Homo Sovieticus.

    (Ήθελα να ‘ξερα, αν του τύχαινε να είναι αυτός ένας από τους 100 αθώους, θα πήγαινε ήσυχα σαν πρόβατο στη σφαγή;)

    Αλλά το μεγαλύτερο, το πιο ασυγχώρητο κακό, αυτό που μας παιδεύει ακόμα, είναι η σιωπή από φόβο εκείνων που έβλεπαν τι πραγματικά έκανε το καθεστώς. Όχι φόβο για τη ζωή τους, αυτός ξεπερνιέται. Αλλά φόβο ότι τα όσα θα έλεγαν θα γίνονταν όπλο στα χέρια των καπιταλιστών — που έτσι κι αλλιώς έτριβαν τα χέρια τους με την κατάντια του «Εργατικού Κράτους».

    Πορευτήκαμε και πορευόμαστε μ’ αυτό το ψευτοδίλημμα (μέχρι κι ο Σαραντάκος αναφέρει το «αντίπαλον δέος» του κομμουνισμού σαν να ήταν η μόνη εναλλακτική). Ο Κομμουνισμός έχει ηλικία 150 χρόνων, ο Καπιταλισμός 200 και κάτι, κι εμείς, χάρη κυρίως στη ρητορεία των κομμουνιστών, εξακολουθούμε να συζητάμε σαν να ήταν προαιώνια και αμετακίνητα πλαίσια ανάμεσα στα οποία πρέπει να διαλέξουμε.

    Καιρός να εφεύρουμε.

  129. sarant said

    128 Δεν βοηθάει την ανάλυσή σου το να συγκαταλέξεις τον Στάλιν με τους μεγαλύτερους δικτάτορες. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα αποσιωπήσεις τα εγκλήματά του (που κυρίως κομμουνιστές έπληξαν) ούτε ότι θα τον αγιοποιήσεις όπως έκανε τα τελευταία 15 χρόνια το ΚΚΕ

  130. ΚΩΣΤΑΣ said

    120 Spiral Architect

    … «το γιατί ο Κ.Β. δεν ήταν ανένταχτος αριστερός…»

    Αυτό νομίζω αφορά το δικό μου 68 σχόλιο. Να εξηγήσω αρχικά, σεβαστή η άποψή σου, όχι υποχρεωτικά και αποδεκτή από εμένα. Επίσης να διευκρινίσω ότι σε καμία περίπτωση δεν αντιδικώ μαζί σου, απλά καλόπιστο διάλογο κάνουμε.

    Να συμφωνήσω ότι ο όρος «ανένταχτος» για την εποχή εκείνη είναι αδόκιμος, να παραμείνω στο στρατευμένος για τον Κ.Β. Το μαύρο χάλι και «οι μυλόπετρες» στη χώρα μας και στην αστική δύση ήταν πασίγνωστες, κι εδώ κι έξω. Στη Σοβιετική Ένωση δεν τα φανέρωνε κανείς. Λέω τώρα εγώ, αν ο Κ.Β. και η λοιπή αριστερή διανόηση κατάγγελνε τα εγκλήματα και τα στραβά, μήπως τελικά θα ήταν προς το καλό του «σοσιαλιστικού» καθεστώτος, να διορθωνόταν, οι άνθρωποι να περνούσαν καλύτερα και να μην έφτανε το σύστημα στην κατάρρευση; Αυτό ήταν το πνεύμα του «ανένταχτος» ή μη στρατευμένος. Να είσαι καλά!

  131. spiral architect 🇰🇵 said

    @130: Τι να βγει να καταγγείλει ο Κ.Β. τη στιγμή που ήταν στρατευμένος;
    (άσε που το «ανένταχτος» και ποτέ δεν το κατάλαβα, και στην τελική οι κάθε λογής ανένταχτοι κατέληξαν σε μια πλευρά)
    Και εγώ όταν πήγα στη ΣΕ πολύ πριν το ’89 με τη σχολή μου εντυπωσιάστηκα με πράματα που δεν τα’ χα δει ως τότε ούτε στ’ όνειρό μου. Άλλωστε και για να το λήξουμε, παράδεισος (σοσιαλιστικός ή μη) υπάρχει μόνο στον Παράδεισο.

    Τέλος, ναι, λάθη έκαναν,
    (αλάθητος είναι ο τεμπέληςι)
    αλλά προσωπικά πιστεύω ότι, τους έριξε:
    – Ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών που έκανε τη ΣΕ να παίξει το οικονομικό παιχνίδι του αντιπάλου (ΗΠΑ) και φυσικά να το χάσει.
    – Η διαρκής προπαγάνδα για μερσεντές και χλίδες, που έκανε τον κόσμο να μην αντιδράσει ακόμα και όταν ο Γέλτσιν βομβάρδισε το εξεγερμένο κοινοβούλιο.

  132. Avonidas said

    #129. Δεν βοηθάει την ανάλυσή σου το να συγκαταλέξεις τον Στάλιν με τους μεγαλύτερους δικτάτορες.

    Το θέμα δεν είναι αν βοηθάει την ανάλυσή μου, αλλά αν είναι αλήθεια, και θεωρώ πως είναι.

    Αυτό δεν σημαίνει ότι θα αποσιωπήσεις τα εγκλήματά του (που κυρίως κομμουνιστές έπληξαν)

    Δεν το κατάλαβα αυτό. Τι πάει να πει ότι έπληξαν κομμουνιστές; Ήταν μήπως οι κομμουνιστές στη δικαιοδοσία του Στάλιν, οπότε δεν πέφτει λόγος στους απέξω; Ή ίσως τους άξιζαν αυτά που έπαθαν;

    Τα εγκλήματα του Στάλιν στράφηκαν κατά των Μπολσεβίκων πρώην συντρόφων του, κατά του Ρωσικού λαού, κομμουνιστών και μη, και κατά διαφόρων μειονοτήτων. Σ’ ό,τι αφορά τους πρώτους, σαφώς φέρουν τεράστιο μερίδιο ευθύνης στο ότι εξέθρεψαν το τέρας που τους έφαγε όταν ήρθε η σειρά τους, αλλά η θηριωδία ήταν τόση που αμφιβάλλω αν όντως τους άξιζε αυτό που έπαθαν.

  133. Avonidas said

    #131. αλλά προσωπικά πιστεύω ότι, τους έριξε:
    – Ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών που έκανε τη ΣΕ να παίξει το οικονομικό παιχνίδι του αντιπάλου (ΗΠΑ) και φυσικά να το χάσει.
    – Η διαρκής προπαγάνδα για μερσεντές και χλίδες, που έκανε τον κόσμο να μην αντιδράσει ακόμα και όταν ο Γέλτσιν βομβάρδισε το εξεγερμένο κοινοβούλιο.

    Εγώ πάλι πιστεύω ότι η σαπίλα είχε φτάσει τόσο βαθιά, που αυτό που έπεσε στα ’90 ήταν πια μόνο το ζόμπι του κομμουνισμού. Για πάνω από 50 χρόνια, ο κόσμος έπρεπε να υπομένει τον (παρολίγο μοιραίο) καυγά δύο στρατοπέδων που δεν είχαν πια καμιά σχέση με τις ιδεολογίες που επικαλούνταν. Και στη μεν Δύση η αντίδραση στη χειραγώγηση του συστήματος υπήρξε και είναι ακόμα κατ’ αρχήν δυνατή. Στην Ανατολή, η ιδεολογική τυραννία ήταν πλήρης και αναπόδραστη μέχρι το τέλος, κι ευτυχώς που ήρθε η κατάρρευση, μπας και ξαναπιάσουμε κάποια στιγμή το πείραμα απ’ την αρχή. Φυσικά, πρέπει πρώτα να ξεκολλήσουμε από την επίπλαστη νοσταλγία μας.

  134. Γιάννης Ιατρού said

    125: Κώστα, για το ιστορικό και την εξέληξη του εν λόγω Ιδρύματος το έγραψα περισσότερο. Άσε που ήταν και στην οδό Αναπαύσεως …. (700μ. ΒΑ από τα Βούρλα κλπ. μιας και μιλάμε για παιδικούς σταθμούς 🙂 )

    124: προκληθείς υπό της Έφας 🙂

  135. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    116.Πολύ ωραία! Ευχαριστώ! Τώρα μπόρεσα να μπω από χτες βράδυ. Άξιος 🙂

  136. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @spiral architect (131). Πῆγα κι ἐγὼ στὴ Σοβιετικὴ Ἕνωση. Τὸ 1975.»Ἐκπαιδευτικὴ» (ὑποτίθεται) ἐκδρομὴ μὲ τὸ Πολυτεχνεῖο. Τότε, μετὰ τὴν μεταπολίτευση, πήγαιναν ἐκεῖ οἱ περισσότερες πανεπιστημιακὲς σχολὲς. Ἥμουν ἐνταγμένος ἰδεολογικὰ (στὴν οὐσία καὶ ὀργανωτικά*) στὸ ΚΚΕ. Μπορῶ νὰ πῶ πὼς τὸ ταξίδι αὐτὸ ἔπαιξε σημαντικὸ ρόλο στὴν ἀποχώρησή μου ἀπὸ τὸ συγκεκριμένο πολιτικὸ χῶρο. Ἔχοντας μόλις βγεῖ ἀπὸ τὴ Δικτατορία καὶ μὲ νωπὴ στὴ μνήμη τὴν ἐξέγερσή μας, εἶχα βάλει ψηλὰ τὸν ἰδεολογικὸ πήχη. Δὲν ἐντυπωσιάστηκα ἀπὸ τὰ ὑλικὰ ἐπιτεύγματα. Ἀντίθετα ἀπογοητεύτηκα ἀπὸ φαινόμενα ὅπως ἡ μαύρη ἀγορὰ συναλλάγματος, ἡ «δίψα» γιὰ σκληρὰ καταναλωτικὰ προϊόντα (τὸ μπλουτζήν στό ἀγόραζαν στὸ δρόμο, σχεδὸν σοῦ τό ᾿βγαζαν) τὸ σχεδὸν φανερὸ «πλασάρισμα» γυναικῶν καὶ κυρίως ἡ πλήρης ἀπολιτικοποίηση τῆς νεολαίας. Θυμᾶμαι τὶς ὁλονύχτιες συζητήσεις μὲ τὸ συνοδό μας, τὸν Σεργκέι, στὸ τραῖνο (Μόσχα-Λένινγκραντ, Λένινγκραντ-Ρίγα καὶ Ρίγα-Μόσχα) ποὺ προσπαθούσαμε νὰ τὸν «φέρουμε στὸ σωστὸ δρόμο», ἀλλὰ καὶ μὲ ἄλλους νέους (λιγοστοὺς βέβαια – τότε λίγοι μάθαιναν ἐγγλέζικα στὴ Σ.Ε.) στὶς «βραδιὲς φιλίας» μὲ τὰ κατὰ τόπους πανεπιστήμια. Στὶς συνατήσεις μὲ τὴν Κομσομὸλ, τὰ στελέχη ἀπέπνεαν καριερισμὸ ἀπὸ μίλια μακριά. Στὸ ντύσιμο, στὴ στάση, στὴ γλώσσα τοῦ σώματος.

    * Ἤμουνα μέλος τῆς Πανσπουδαστικῆς, καὶ μοῦ εἶχαν προτείνει νὰ μπῶ στὴν ΚΝΕ, πράγμα ποὺ τελικὰ δὲν δέχτηκα.

  137. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @136. συνατήσεις=>συναντήσεις

  138. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @136.(Συνέχεια) Ἐμεῖς μὲ ἀκούρευτοι γενειοφόροι μὲ μπλουτζὴν καὶ τζάκετ καὶ τὰ ἀπαρατσίκια μὲ κουστουμιὲς (γιὰ γραβάτες δὲ θυμᾶμαι)
    Παρεμπιπτόντως ἤμουνα μέλος τῆς ἀντπροσωπείας ποὺ κατέθεσε στεφάνι στὸ μαυσωλεῖο τοῦ Λένιν. Τὸ κουβάλισα σ᾿ ὀλόκληρη τὴ διαδρομὴ (διασχίσαμε τὴν Κόκκινη Πλατεία) καὶ ὅταν φτάσαμε ἡ «συντρόφισσα» Τόνια μοῦ ζήτησε νὰ τὸ καταθέσει ἐκείνη. Χωρὶς ἀνταπόκριση ἀπὸ τὴν πλευρά μου. Ὄχι ἐπειδὴ ἤθελα νὰ ἐπιδειχτῶ (γιὰ ποιό λόγο ἄλλωστε-μεταξύ μας ἤμαστε) ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν γουστάριζα τὸ βεντετιλίκι της. Ἄσε ποὺ ἤτανε ὀλόκληρη γκουμούτσα καὶ τὸ κουβάλαγα τόσο δρόμο.
    Ἔτσι τὸ κατέθεσα ἐγώ, κλαρίνο ὁ φρουρὸς κι ἐγὼ στημένος ἐκεῖ μπροστά, μὲ μπλουτζὴν καὶ κόκκινο πουλόβερ.

  139. 138 Ωραίος!

  140. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @138. Ἐμεῖς μὲ ἀκούρευτοι

  141. Γιάννης Ιατρού said

    139: Ε, ναι. Ψηλό παιδί, γεροδεμένο 🙂

  142. 141 εδώ αριστερά (πάντα) ❤

    το ένα ποδάρι το φυλάει λιγάκι και καλά κάνει

  143. sarant said

    138 To στεφάνι το καταθέτει ο ψηλότερος 🙂

  144. spiral architect 🇰🇵 said

    @136: «Η Σοβιετική Ένωση δεν άλλαξε τον κόσμο, έδωσε όμως μια πειστική πρόγευση από το επερχόμενο αύριο«, είπε κάποιος. 🙄
    Ας μην ξεχνάμε ότι το κοινωνικό μεταπολεμικό κράτος, που ζήσαμε κάποιοι από εμάς στα ύστερα του είτε εδώ, (σε λιγότερο βαθμό) είτε στην Εσπερία όσοι είχαν την τύχη να ζήσουν λίγο εκεί, ήταν απότοκο της ύπαρξης της ΣΕ. Δεν είναι παράξενο ότι, ταυτόχρονα με την πτώση της ΣΕ αυτό το «ανθρώπινο πρόσωπο του καπιταλισμού» στη Δύση άρχισε να καταρρέει;
    Άντε και για να το λήξουμε, ο καπιταλισμός θα ήταν το καλύτερο οικονομικό σύστημα αν δεν υπήρχε η υπεραξία που κάνει την ισότητα (αλγεβρική ή κοινωνική) ανισότητα (ομοίως).

    Δεν είχα ποτέ μούσια, μαλλιά -ευτυχώς, ακόμα και τώρα- μπόλικα. 🙂

  145. Γιάννης Ιατρού said

    142, 143: 🙂 🙂

  146. spiral architect 🇰🇵 said

    @145: Καλά, γέλα εσύ!

  147. giorgos said

    Νά ένας από τούς λόγους κατάρρευσης τού συστήματος.
    «Πάνω άπό μισόν αίώνα ή άνθρωπότητα έζησε μέ τήν πλάνη σύγκριση σοσιαλισμού καί καπιταλισμού.
    Αλλά τά είδη δέν συγκρίνονται διότι δέν είναι όμοειδή . Ο σοσιαλισμός προσπάθησε νά φκιάξη άνθρώπους (τόν «σοσιαλιστικό άνθρωπο») , ένώ ό καπιταλισμός φκιάνει άπλώς αύτοκίνητα .
    Τό νά φκιάνει αύτοκίνητα δέν σημαίνει ότι δέν συντελεί σέ μία «σοσιαλιστικοποίηση» τής παραγωγής όπως τήν άπαιτεί ό σοσιαλισμός (βλέπε πιό κάτω) , άλλά μόνο ότι σάν κοινωνικό σύστημα είναι πιό προσγειωμένο καί πρακτικό . Δυστυχώς , άν δέν είχαμε τό παράδειγμα τών θρησκειών , θά μπορούσαμε νά πούμε ότι ή έννοια τής μάζης θά μπορούσε νά έξαφανισθή άπό τήν ίστορία καί νά άντικατασταθή άπό τό «άτομον» τών συνταγμάτων καί τού διαφωτισμού. Ο καπιταλισμός διατυμπανίζει κατά κόρον αύτά τά πράγματα σάν ίδεολογία , γιατί ξέρει πώς κατά πράξιν πρέπει νά έφαρμόση άλλην τακτική .
    Τό λάθος τού σοσιαλισμού δέν είναι ότι έδημιούργησε τήν ίδεολογία τού «σοσιαλιστικού άνθρώπου» .Τό λάθος του είναι ότι τήν πίστεψε . Οτι δηλαδή έπροσπάθησε νά μπάση έκ νέου ένα ίπποτικό ίδεώδες σέ μιάν έποχή , τήν έποχή τής τεχνολογίας , όπου οί άνθρωποι κάθε άλλο παρά ύποχρεωμένοι ήσαν νά διακινδυνεύσουν τήν ζωή τους γιά νά έπιβιώσουν .
    Ιπποτικό δέν είναι τό παράδειγμα τού A.Hennecke στήν άνατολική Γερμανία καί τής «σταχανωφικής κίνησης» στήν Σοβ.Ενωση παληότερα ? Αύτές όμως είναι ίδεολογίες μάλλον άθλητικών συλλόγων πού προετοιμάζονται γιά πρωταθλήματα , παρά ίδεολογίες μέ τίς όποίες μπορούν νά δουλέψουν κοινωνίες. Στό σημείο αύτό ό καπιταλισμός ύπήρξε πολύ πιό προσγειωμένο καί σύμφωνο μέ τά άνθρώπινα σύστημα παραγωγής .
    Οί άνθρωποι στόν σοσιαλιστικό κόσμο έχουν σχεδόν ξεχάσει τί θά πή «ώράριο» καί «έργασία» .
    Η γραφειοκρατία είναι ό δευτερεύων λόγος , γιατί γραφειοκρατία ύπάρχει καί στήν Δύση . Πρωτεύων λόγος είναι ή ίδια ή σοσιαλιστική ίδεολογία , όπως έφαρμόσθηκε ώς τώρα ,πού ύπό τό σύνθημα τής κοινωνικής ίσότητος έπροσπάθησε νά έξαλείψη τήν έκ φύσεως διαφορά τών άνθρώπων καί νά έξισώση τόν προικισμένο μέ τόν άπροίκιστο , ή μάλλον άκριβέστερα : στήν συναίσθηση διαφοράς τού πρώτου – πού τού χρειάζεται σάν κίνιτρο δημιουργικότητας – νά άντιπαραθέση ένα κολλεκτιβιστικό ίδεώδες σάν έκφραση τού «γενικού συμφέροντος» . Αλλά σκοπός τής κοινωνικής έργασίας -όπως καί πραγμάτωσής της- δέν είναι νά έξισωθή ό βλάκας μέ τόν έξυπνο καί ό έργατικός μέ τόν τεμπέλη , άλλά , ύπό πραγματικές συνθήκες κοινωνικής ίσότητας τού σοσιαλισμού , νά καθορισθή έπακριβώς ή διαφορά τους . Καί ή κοινωνική άναγνώριση αύτού τού πράγματος λέγεται «άμοιβή» .
    Η έννοια τού «προικισμένου» πού λέμε έδώ δέν έχει νά κάνη μέ τήν έννοια τού νιτσεικού «ύπερανθρώπου» , πού δέν τού χρειάζεται ή ίστορία , άλλά μέ τήν κοινωνικώς προσδιωρισμένη κατάσταση τού προνομιούχου άτόμου- είτε διανοούμενου , είτε έπιχειρηματία , είτε έργάτη – πού μέτρο της άκριβώς έχει τήν κοινωνική του προσφορά .
    Ο καπιταλισμός , ώς σύστημα τυχοδιακτικής ύφής όπως ύπήρξε στήν άρχή του , εύρέθηκε πιό κοντά στό δεδομένο τής φυσικής διαφοράς τών άνθρώπων καί άρα πιό κοντά στίς καθημερινές συνθήκες λειτουργίας τών κοινωνιών παραγωγής .»

  148. Θυμηθείτε τον Καζαντζάκη, ο οποίος, επισκεπτόμενος το Μαυσωλείο Λένιν, ακούστηκε να μουρμουρίζει «δεν θα βρεθεί ένας αληθιμός επαναστάτης να βάλει φωτιά;» Εφριξαν βέβαια όλοι, όσοι τουλάχιστον καταλάβαιναν τη γλώσσα στην οποία το είπε, και μόνον ο Λουνατσάρσκι του χαμογέλασε με κατανόηση…
    Εψαξα λίγο λίγο να βρω πού είναι γραμμένο, αλλά δεν τοβρήκα. Από το μυαλό μου το ‘βγαλα άραγε;

  149. Γιάννης Ιατρού said

    148: Άγγελε,
    κι εγώ δεν βρήκα κάτι (μέχρι στιγμής), εδώ εσύ θυμάσαι και λεπτομέρειες (Λουνατσάρσκι)…, θα δούμε 🙂

  150. Παναγιώτης Κ. said

    @148. Εγώ πάλι θυμάμαι κάτι παρόμοιο να γράφει ο Ινιάτσιο Σιλόνε στο βιβλίου του «Έξοδος κινδύνου».

  151. spiral architect 🇰🇵 said

    Και η ιστορία συνεχίζει να ξαναγράφεται:
    Ενα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα που σχετίζονται με την ερμηνεία και την αποτίμηση της δικτατορίας είναι το θέμα της λαϊκής αποδοχής της. Δεν υπάρχουν ασφαλείς δείκτες για να μετρηθεί, όμως αρκετοί αντικειμενικοί παρατηρητές της εποχής κάνουν λόγο για μια επιφανειακή μεν αλλά πλατιά αποδοχή
    Εκπλαγήκατε; Εδώ ο Καλύβας ξέπλυνε κοτζάμ ταγματασφαλήτες, στη χούντα θα κώλωνε;

    Καλόν ύπνο.

  152. Γιάννης Ιατρού said

    151: Και δεν μou κάνει εντύπωση πια η Καθημερινή. Το τελευταίο διάστημα έχει δημοσιεύσει διάφορα φιλοχουντικά κείμενα. Θα τρίζουν τα κόκαλα της Ελένης Βλάχου.

  153. Γς said

    144:

    το λίκνο σου, η κατιούσα.

    Ο ύμνος του εαμ

  154. Γς said

    152:

    >Θα τρίζουν τα κόκαλα της Ελένης Βλάχου.

    Σίγουρα.

    Ομως κι αυτή είχε γράψει «δεν υπάρχει ένας λοχίας;»

    Κι ο Λοχίας βρέθηκε …

  155. Γς said

    Το Καράβι απ την Περσία και Τσιτσάνης

    Το Noor 1 και Καμμένος

    Τι δεν καταλαβαίνετε;

  156. sarant said

    151 Πλυντήριο από τα λίγα. Και στο ΦΒ έγραψε ότι στο άρθρο του αυτό «αναπτύσσει ένα σκεπτικό που είναι κάπως, πως να το πω, δυσνόητο για τα πιο ακατέργαστα πνεύματα».

    Κατάλαβες; Δεν ειναι εκείνος ξεπλένης, εσύ είσαι ακατέργαστο πνεύμα.

  157. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    spiral architect 🇰🇵 said (144):

    «Ας μην ξεχνάμε ότι το κοινωνικό μεταπολεμικό κράτος, που ζήσαμε κάποιοι από εμάς στα ύστερα του είτε εδώ, (σε λιγότερο βαθμό) είτε στην Εσπερία όσοι είχαν την τύχη να ζήσουν λίγο εκεί, ήταν απότοκο της ύπαρξης της ΣΕ. Δεν είναι παράξενο ότι, ταυτόχρονα με την πτώση της ΣΕ αυτό το «ανθρώπινο πρόσωπο του καπιταλισμού» στη Δύση άρχισε να καταρρέει;»

    Ὁπωσδήποτε. Δὲν μποροῦμε ὅμως νὰ προχωρήσουμε μπροστὰ γιὰ μιὰ καινούργια κοινωνία, πιὸ δίκαιη καὶ πιὸ ἀνθρώπινη μὲ ἀποτυχυμένες συνταγὲς τοῦ παρελθόντος. Χωρὶς, μάλιστα, νὰ ἐπισημαίνουμε τὰ λάθη τους καὶ χωρὶς ν᾿ ἀναλύουμε τὶς νέες, τελείως διαφορετικές, συνθῆκες.
    Ὁ Γιῶργος Μαργαρίτης (στὸ ἄρθρο ποὺ παραθέτεις: http://www.efsyn.gr:10080/arthro/ekato-hronia-meta) κάνει κάποιες σωστὲς διαπιστώσεις. Καταλήγει ὅμως στὴν ἴδια, λάθος κττμγ, λύση ποὺ πάντα, ὅποτε τὰ πράγματα πήγαιναν ἄσκημα, ἔφταιγε «ὁ γιαλὸς ποὺ ἦταν στραβός»: τὸ ΚΚΕ.

  158. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @151.
    Μὴν ὁ Καλύβας πολεμάει,
    μήνα ὁ Μαραντζίδης,
    μήπως ἀμάχη πιάσανε
    ὁ Μπουραντὰς κι ὁ Ἰωαννίδης;

  159. sarant said

    157 Τώρα που το επανέλαβες, βρήκα χρόνο να διαβάσω και το άρθρο, και δεν θα διαφωνήσω με το:

    Η Σοβιετική Ενωση δεν άλλαξε τον κόσμο, έδωσε όμως μια πειστική πρόγευση από το επερχόμενο αύριο.

  160. avadista said

    159: «Η Σοβιετική Ένωση δεν άλλαξε τον κόσμο, έδωσε όμως μια πειστική πρόγευση από το επερχόμενο αύριο»

    Και να μια πρόγευση από το σήμερα:
    15 χρόνια καταναγκαστικά έργα σε έναν νεαρό φοιτητή, για το κατέβασμα μιας αφίσας:

    Το γεγονός ότι πέθανε ήταν απλώς, μια στραβή!

  161. sarant said

    160 Για το καθεστώς αυτό ίσως έχουμε σύντομα την ευκαιρία να συζητήσουμε. Δυτικοί φοιτητές πάντως συλλαμβάνονται για ακατανόητους λόγους και κάποιοι πεθαίνουν και στις φυλακές -ή εκτελούνται, ή εξαφανίζονται- σε πάρα πολλές χώρες του κόσμου.

  162. spiral architect 🇰🇵 said

    @160: Το ότι ο νεαρός φοιτητής κατέβασε μια αφίσα στη Β. Κορέα ερμηνεύεται σαν άγνοια κινδύνου τουλάχιστον. Επειδή λοιπόν είμαι άθεος σημαίνει ότι είμαι ελεύθερος να μπω σε ένα χριστιανικό λαό, η σε ένα μουσουλμανικό τέμενος οπουδήποτε στον κόσμο και με το μαρκαδοράκι μου να ταγκάρω τις εικόνες ή τα σύμβολα; Δεν θα έχω συνέπειες;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: