Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η τούμπα και η βεντέτα

Posted by sarant στο 19 Ιουνίου, 2017


Τι το κοινό να έχουν τάχα οι λέξεις του τίτλου; Με μια πρώτη ματιά, δύσκολο είναι να βρεθεί κοινό στοιχείο ανάμεσα σε… σε τι, αλήθεια; Ποιες είναι οι σημασίες των λέξεων αυτών;

Με το που κάνουμε την ερώτηση, βρίσκουμε και τον δρόμο προς την απάντηση. Δεν υπάρχει μία βεντέτα, έχουμε δυο λέξεις που γράφονται με τον ιδιο τρόπο, δυο ξεχωριστά λήμματα στο λεξικό: αφενός το έθιμο της αντεκδίκησης ιδίως στην Κρήτη και στη Μάνη, αφετέρου το διάσημο πρόσωπο από τον κινηματογράφο ή τον χώρο του θεάματος και του αθλητισμού και κατ’ επέκταση κάποιον που φέρεται υπεροπτικά, που βεντετίζει.

Παρόμοια, η τούμπα μπορεί να είναι το πέσιμο, το αναποδογύρισμα, είναι όμως και το χάλκινο πνευστο μουσικό όργανο. (Υπάρχει και μια τρίτη τούμπα, ο λόφος που έχει δημιουργηθεί από συσσωρευμένα χώματα -ας την αφήσουμε προς το παρόν).

Το ενδιαφέρον με αυτά τα ζευγάρια λέξεων είναι ότι ενώ γράφονται με τον ίδιο τρόπο (είναι ομόγραφα), κανονικά δεν προφέρονται με τον ίδιο τρόπο. Κανονικά, η βεντέτα/αντεκδίκηση προφέρεται με έρρινο το ντ, βενdέτα, ενώ η βεντέτα/διάσημος με άρρινο το ντ, βεdέτα.

Προσέξτε ότι χρησιμοποιώ το «κανονικά» για να υπονοήσω την επιφύλαξή μου ως προς το αν όλοι ή οι συντριπτικά περισσότεροι οι φυσικοί ομιλητες της ελληνικής όντως συμπεριφέρονται έτσι.

Αν συμβουλευτείτε τις λέξεις στο ΛΚΝ, που δίνει και τη φωνητική μεταγραφή των λημμάτων, θα δείτε ότι η τούμπα/αναποδογύρισμα μεταγράφεται [túmba] (το ίδιο και η τούμπα/λόφος) ενώ η τούμπα/χάλκινο πνευστό μεταγράφεται [túba]. Η βεντέτα/αντεκδίκηση μεταγράφεται [vendéta] αλλά για την άλλη βεντέτα περιέργως το ΛΚΝ δεν δίνει φωνητική μεταγραφή, μάλλον απο αβλεψία. Κανονικά θα ήταν [vedéta].

Τα δυο αυτά ζευγάρια «ομόγραφων αλλά κανονικά όχι ομόηχων» λέξεων είναι αρκετά γνωστά και στοιχηματίζω πως τα έχουμε συζητήσει κι εδώ σε σχόλια. Τα συνάντησα ξανά σε ένα ενδιαφέρον βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα και που θα παρουσιάσω σήμερα. Ο τίτλος του είναι «Πώς το είπες;» με υπότιτλο «Κανόνες εκφοράς ελληνικής γλώσσας». Συγγραφέας ο επικοινωνιολόγος Μάνος Σιφονιός, που μου το χάρισε τις προάλλες. Αλλά δεν το χάρισε μόνο σε μένα, διότι εκτός από την έντυπη μορφή του το βιβλίο κυκλοφορεί και σε ηλεκτρονική μορφή, το δε ηλεβιβλίο διατίθεται δωρεάν και μπορείτε να το διαβάσετε στον ιστότοπο postoeipes.gr, που είναι αφιερωμένος στο βιβλίο.

Μπορείτε να φυλλομετρήσετε το βιβλίο του Σιφονιού -έτσι κι αλλιώς δεν είναι μεγάλο, μαζί με προλόγους και επίμετρο δεν φτάνει τις 90 σελίδες. Είναι οργανωμένο σε μικρά κεφάλαια, με ευρηματικούς τίτλους (π.χ. Τίνος είναι βρε γυναίκα τα παιδγιά; ή Και πώς λέμε μαdάμ τις ξένες λέξεις;), γραμμένο ανάλαφρα και με χιούμορ. Δίνει αρκετες αφορμές για προβληματισμό και πιστεύω πως καλά θα έκαναν να το διαβάσουν όλοι όσοι ασχολούνται επαγγελματικά με την εκφορά λόγου. Από την άλλη, υπάρχουν σημεία που δεν συμφωνώ και θα τα αναφέρω στη συνέχεια -μοιραία, σε αυτά θα δώσω μεγαλύτερη έκταση.

Η βεντέτα και η τούμπα βρίσκονται στη σελίδα 32 του βιβλίου, στο κεφάλαιο για τον τρόπο προφοράς των ξένων λέξεων που έχουν σύμπλεγμα μπ, γκ, ντ.

Ο Σιφονιός δίνει και άλλα δύο παραδείγματα «ομόγραφων αλλά κανονικά όχι ομόηχων» λέξεων.

  •  την καμπάνα όπου όταν πρόκειται για το σήμαντρο προφέρεται ένρινα, καμbάνα, ενώ όταν δηλώνει το παραλιακό κατάλυμα «πρέπει να» εκφέρεται άρρινα, καbάνα, και
  • το ντάμπινγκ, όπου όταν πρόκειται για την τακτική να προσφέρονται εμπορεύματα σε τιμή χαμηλότερη του κόστους (dumping) η λέξη «πρέπει να» εκφέρεται «ξεχωρίζοντας ελαφρά» τα μ και π, ντάμ-πινγκ, ενώ όταν πρόκειται για την αντιγραφή οπτικοακουστικού μέσου (dubbing) «πρέπει να εκφέρεται» άρρινα. Τα εισαγωγικά που βάζω δηλώνουν ότι έχω επιφυλάξεις.

Θα επιστρέψω στα ένρινα και στα άρρινα, αλλά θέλω να αναφέρω και μια άλλη κατηγορία «ομόγραφων αλλά όχι ομόηχων» λέξεων, όπου η μη ομοηχία οφείλεται στο φαινόμενο της συνίζησης, δηλαδή η προφορά της λέξης διαφέρει ανάλογα με το αν προφέρεται ή όχι ασυνίζητη η λέξη.

Ο τίτλος του σχετικού κεφαλαίου είναι: Με σκι-ά-ζεις και με σκιά-ζεις. Πράγματι, όταν προφέρουμε το «σκιάζω» τρισύλλαβο, χωρίς συνίζηση, σκι-ά-ζω, σημαίνει «κάνω σκιά». Όταν το προφέρουμε δισύλλαβο, με συνίζηση, σημαίνει «τρομάζω κάποιον». (Παρεμπιπτόντως, η ετυμολογία των λέξεων είναι η ίδια, η σκιά).

Έχουμε αρκετά τέτοια ζευγάρια. Να ποια δίνει ο Σιφονιός, με πρώτη την συνιζημένη εκφορά.

  • άδεια (αδειανή) αλλά άδει-α (συγκατάθεση, διοικητική πράξη κτλ.)
  • ακρίβεια (υψηλές τιμές) αλλά ακρίβει-α (σωστή μέτρηση)
  • βιάζομαι (είμαι βιαστικός) αλλά βι-άζομαι (υφίσταμαι βία)
  • έννοια (νοιάξιμο, και έγνοια) αλλά έννοι-α (νόημα)
  • ήπια (αόριστος του πίνω) αλλά ήπι-α (επίθ. ήπιος)
  • λόγια (λέξεις) αλλά λόγι-α (καλλιεργημένα, έντεχνα)
  • μαλλάκια (μαλλιά) αλλά μαλάκι-α (θαλασσινά)
  • ποιον (ερωτηματική αντωνυμία) αλλά ποι-όν (το ποιόν, ιδιότητα)
  • σκιάζω (τρομάζω) αλλά σκι-άζω (κάνω σκιά)

Βέβαια, τα μαλλάκια δεν είναι ομόγραφα με τα μαλάκια, ούτε και το ποιόν με το «ποιον;» (που δεν παίρνει τόνο στο σημερινό σύστημα).

Ο Σιφονιός δίνει και μια άλλη περίπτωση, το «μοιάζω» (φαίνομαι ίδιος) και το μι-άζω (= μολύνω). Μου φαίνεται όμως πως δεν υπάρχει τέτοια λέξη, μιαίνω λέμε.

Αναρωτιέμαι αν μπορείτε να βρείτε άλλα ζευγάρια «ομόγραφων αλλά όχι ομόηχων» λέξεων. Εγώ το μόνο που βρήκα, αν και δεν αφιέρωσα πολύ χρόνο στην έρευνα, είναι το ζευγάρι σκιας (ο αγριάνθρωπος) – σκιάς (γενική του «σκιά») όπου βέβαια υπάρχει διαφορά στον τονισμό. Ο σκιας δεν βγαίνει από το σκιάζω αλλά είναι τουρκικό δάνειο.

Ας επιστρέψουμε όμως στα ένρινα, που τα έχουμε τόσες φορές συζητήσει κι εδώ.

Τα συμπλέγματα μπ, ντ και γκ (ή γγ) τα εξετάζει ο Σιφονιός από τη σελ. 23 και μετά. Αυτά προφέρονται άλλοτε ένρινα (μb, νd, νg, π.χ. αμbέλι, ένdομο, ανgάθι) και άλλοτε άρρινα π.χ. στην αρχή της λέξης (bαίνω, dύνω, gαρίζω). Υπάρχει κι ένας τρίτος τρόπος εκφοράς, με χωριστά τα δύο σύμφωνα, που κανονικά μόνο σε ξένες λέξεις ακούγεται (π.χ. ίν-τερνετ, όχι ίνdερνετ ή ίdερνετ).

Εκτός από τη αρχή της λέξης, άρρινα προφέρονται τα μπ, γκ, ντ και όταν τα συναντάμε σε σύνθετες λέξεις που το δεύτερο συνθετικό τους αρχίζει από τα συμπλέγματα αυτά, π.χ. ξαναbήκα, καραbογιά, ξεdύνω, ή σε περιπτώσεις χρονικής αύξησης (π.χ. έdυσα), καθώς και όταν (σελ. 26) τα συναντάμε στη δεύτερη συλλαβή λέξης που και η πρώτη συλλαβή της αρχίζει από αυτό το σύμπλεγμα, πχ. μπαbάς, νταdά, γκάgαρος. (Να σημειωθεί εδώ ότι η λέξη μπαμπάς έχει γαλλική ετυμολογία -όπως γράφει ο Σιφονιός- μόνο αν εννοεί το γλύκισμα. Αν σημαίνει τον πατέρα, είναι τουρκικό δάνειο).

Τα πράγματα μπλέκουν όταν έχουμε δάνεια από ξένες γλώσσες. Ο Σιφονιός διακρίνει περιπτώσεις ανάλογα με το πώς γράφεται η ξένη λέξη.

Όταν στην ξένη λέξη έχουμε b, g, d τα αντίστοιχα ελληνικά δάνεια τα προφέρουμε άρρινα: βίdεο (και όχι βίνdεο), μαdάμ, ζιgολό.

Όμως όταν στην ξένη λέξη έχουμε mb, nd, ng τα αντίστοιχα δάνεια τα προφέρουμε ένρινα: ζαμbόν, στάνdαρ, μαρένgα.

Όταν στην ξένη λέξη έχουμε mp, nt, ο Σιφονιός κάνει την εύστοχη παρατήρηση ότι όταν το δάνειο είναι παλιό και η λέξη έχει τριφτεί στα ελληνικά, τότε το σύμπλεγμα nt, mp της ξένης λέξης το προφέρουμε νd και μb, και όχι ν-τ και μ-π.

Δηλαδή, λέμε π.χ.. κάμπος προφέροντας κάμbος, παρόλο που προέρχεται απο το λατινικό campus ή ρομανdικός (παρά το romantique)  ή φανdάρος (παρά το fantaria)

Ωστόσο, για πιο νέα δάνεια ο ίδιος συνιστά την χωριστή προφορά, όπως στο ίν-τερνετ, αλλά και στη σαμ-πάνια ή την αν-τίκα, ακόμα και στο ντοκουμέν-το.

Εδώ έχουμε επιφυλάξεις. Καταρχάς, θα ήταν ουτοπικό αλλά και καταρχήν απαράδεκτο να πρέπει να ξέρεις πώς γράφεται μια ξένη λέξη για να μπορέσεις να μιλήσεις τη δική σου γλώσσα. Έπειτα, παρόλο που και το ΛΚΝ, συμφωνώντας με τον Σιφονιό, δίνει την προφορά dokuménto (ν-τ δηλαδή) ή [kompanía] (μ-π δηλαδή) πολύ αμφιβάλλω αν η πλειοψηφία των φυσικών ομιλητών συμπεριφέρεται έτσι. Αν θυμηθούμε τη Μπέλλου να τραγουδάει, νομίζω ότι προφέρει την κουβέντα όπως και τα ντοκουμέντα, δηλαδή προφέρει dokuménda, το ίδιο και με την κομπανία. Πολλοί προφέρουν «σαμ-πάνια» επειδή ξέρουν τη γαλλική λέξη, λιγότεροι όμως αν-τίκα.

Εσείς πώς τα προφέρετε αυτά;

Σαμ-πάνια, σαμbάνια ή σαbάνια;
Αν-τίκα, ανdίκα ή αdίκα;
Ντοκουμέν-το, ντοκουμένdo ή ντοκουμέdο;
Κομ-πανία, κομbανία ή κοbανία;

Εγώ ταλαντεύομαι ανάμεσα στο πρώτο και στο δεύτερο για τη σαμπάνια, ίσως και για την αντίκα, αλλά στις άλλες δύο περιπτώσεις τα προφέρω ένρινα, όχι χωρισμένα.

Να πω παρεμπιπτόντως ότι έχει λάθος ο Σιφονιός όταν λέει ότι η μαρμάγκα προφέρεται άρρινη (μαρμάgα) επειδη ετυμολογείται από το αλβανικό merimage. Σύμφωνα με το ΛΚΝ η αλβανική λέξη γράφεται merimang(ë), έρρινη δηλαδή, ενώ κατά το ΛΚΝ πάλι η ελληνική λέξη προφέρεται έρρινη, [marmáŋga]. Υπάρχουν και κάποιες άλλες ετυμολογικές παρατηρήσεις, ας πούμε η ομπρέλα ή το τσιμπούσι ΔΕΝ είναι αντιδάνεια.

Βέβαια, όταν βλέπουμε ντ, μπ και γκ γραμμένο δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να διακρίνουμε αν θα προφερθεί d, νd ή ν-τ. Δεν ξέρω πώς προφέρανε πριν από εκατό χρόνια την Αντάντ (Entente, άρα κανονικά αν-ταν-τ, υποθέτω όμως ότι θα προφερόταν ανdάνd ή αdάd από τους μη γαλλομαθείς) θυμάμαι όμως επιστολές γλωσσομαθών ακροατών να διεκτραγωδούν το πώς προφέρει ο εκφωνητής του τρίτου προγράμματος της ραδιοφωνίας το «αντάντε» (είναι andante, ανdάν-τε λοιπόν).

Υπάρχει πάντως στα νέα ελληνικά (εκτός ιδιωμάτων των νησιών) μια βραδεία πορεία προς την απορρινοποιημένη προφορά. Την αναγνωρίζει και ο Σιφονιός αυτή την τάση όταν λέει πως όσο πιο λαϊκή είναι μια λέξη, τόσο πιθανότερο να προφέρεται με b, g, d. Λέει χαρακτηριστικά ότι ο Ευάνgελος προφέρεται σαφώς έρρινα, έτσι κι έτσι ο Βανgέλης, αν όμως προφέρουμε έρρινα τον Βαgέλα θα μας δείρει. Θεωρώ ότι η τάση αυτή όλο και περισσότερο θα απερρινοποιεί λέξεις.

Προχωρώντας σε άλλα θέματα, ο Σιφονιός πολύ σωστά (σελ. 35) μας συνιστά να μην προφέρουμε το παχύ σ στο σόου, ενώ παρέλειψε να επισημάνει και το γαλλικό ge στο μοντάζ, όπως το προφέρουν μερικοί για να δείξουν ότι ξέρουν γαλλικά. Μας θυμίζει επίσης (σελ. 39) ότι προφέρουμε αζβέστης, κόζμος, προζγείωση, πρόζληψη, ειζροή και επισημαίνει βέβαια ότι αυτό δεν ισχύει συνηθως για τις ξένες λέξεις, κι έτσι προφέρουμε σλόγκαν, σνίτσελ, σνομπ, ισλάμ, Μαράσλειο.

Να σχολιάσω εδώ πως όλο και συχνότερα ακούω από νέους προφορές όπως κόσ-μος (και όχι κόζμος). Μάλλον έχουμε εδώ την εκδίκηση του γραπτού λόγου. Εννοώ ότι ο νέος προφέρει αυτό που διαβάζει, ενώ παλιά που ήμασταν ολιγογράμματοι γράφαμε αυτό που προφέραμε. Κι έτσι ενώ παλιά γράφαμε π.χ. «ψάργια» επειδή έτσι το προφέραμε, σήμερα προφέρουν κάποιοι «κόσ-μος» επειδή έτσι το διαβάζουν.

Ασχολείται επίσης ο Σιφονιός (σελ. 53) με τη συνίζηση και τα λάθη υπερδιόρθωσης (προφέρουμε αδι-άβατος, αλλά αδγιάβαστος), με τα διπλά σύμφωνα (σελ. 61) που δεν προφέρονται εκτός από ορισμένες λόγιες λέξεις όπου ακούγονται ελαφρότατα (εκκεντρικός, παμμέγιστος -εδώ ανήκει και η ευφορία που προφέρεται διαφορετικά από την εφορία) και με το τελικό ν (σελ. 65).

Θα διαφωνήσω μαζί του εκεί που λέει (σελ. 66) ότι μπορούμε να πούμε «μη πας» και οτι διαφέρει σε σημασία από το «μην πας». Στα δικά μου τα αυτιά, φράσεις όπως «μη πας», «δε πιστεύω» δεν είναι φυσιολογικά ελληνικά.

Επίσης, ενώ συμφωνώ (σελ. 43) πως όταν προφέρουμε την Πέμπτη στην ουσία δεν προφέρουμε το π, δηλ. προφέρουμε Πέμτη (ή έστω, προφέρουμε πολύ αχνά το π), διαφωνώ ότι η κάμψη ακούγεται «κάμση» η ο κομψός «κομσός».

Αυτά βεβαίως ενέχουν και μπόλικον υποκειμενισμό, και μπορεί εσείς κάποια πράγματα να τα προφέρετε διαφορετικά -θυμάστε πόσο είχαμε διαφωνήσει με την προφορά της Βιέννης, αν την προφέρουμε συνιζημένη (Βjένη) ή ασυνίζητη.

Ο Σιφονιός δεν πρόσεξα να ασχολείται με τη Βιέννη, όμως το βιβλίο του έχει και άλλα ενδιαφέροντα θέματα και είναι γραμμένο με κέφι αλλά και με γνώση των πηγών. Εγώ περισσότερα δεν θα γράψω, διότι ήδη ξεπέρασα κατά πολύ το καλοκαιρινό μου όριο, αλλά εσείς μπορείτε να δείτε και το υπόλοιπο βιβλίο και να κάνετε σχόλια.

 

 

 

Advertisements

183 Σχόλια to “Η τούμπα και η βεντέτα”

  1. LandS said

    το έθιμο της αντεκδίκησης ιδίως στην Κρήτη και στη Μάνη

    Σικελία, Κορσική; Εκεί δεν έχουν;

  2. Γς said

    Καλημέρα

    >βιάζομαι (είμαι βιαστικός) αλλά βι-άζομαι

    Μην βιάζεσαι όταν βιάζεσαι.

    Κάτσε να τ απολαύσεις…

  3. LandS said

    Και τον κακομοίρη τον Πρόντι που άλλος τον λέει Πρόντι και άλλος Πρόντι;

  4. Γς said

    3:

    Πρόντι, Πρόντι, Πρόντι

    -Για ψάρεμα πας; -Οχι για ψάρεμα. -Κι εγώ που νόμιζα πως πας για ψάρεμα

  5. Corto said

    Καλημέρα!

    Ίδια λέξη αλλά με δύο διακριτές προφορές:

    Ήλιος (Σε προσκυνείν, τον Ήλιον της δικαιοσύνης)
    Ήλιος (Ήλιε Ήλιε αρχηγέ)

  6. Corto said

    5:
    Συν το χημικό στοιχείο Ήλιο.

  7. μια (όπως το λέμε όλοι) – μι-ά (όπως το λένε οι τραγουδίστριες του Νέου Κύματος). Παρομοίως κάποιος/κάποι-ος κλπ. 🙂

  8. Cyrus Monk said

    Μπουζοὺρ κι ἀπὸ μένα…
    Ἐδῶ στὴ Ρόδο ἔχουμε τὴν ἑταιρεία ψυχολογικῶν κάτι «Πανάκεια», ἔχουμε δὲ καὶ κάμποσες Θάλειες. Ὅταν λοιπὸν ἀκούω τὸ ὄνομα νὰ γίνεται (παρὰ λίγο) … Χάλια, τοὺς ἐπισημαίνω τὴ διαφορά μὲ τὸ παράδειγμα «Πανάκια».

  9. Cyrus Monk said

    Καὶ φυσικὰ ξεχάσαμε τὸν Σιμήτη (Πχιότητα)

  10. LandS said

    2 Να θυμηθούμε και τη προ δεκαετίας συζήτηση για το αν μετριέται η γη βιαστικά ή βίαια.

    3 Μωρέ οι Ιταλοί και πολλοί Έλληνες το έλεγαν σωστά. Πολλές φορές όμως άκουγες στη τηλεόραση για τον Πρωθυπουργό της Ιταλίας (ή τον Πρόεδρο της Κομισιόν) Ρομάνο Έτοιμοι.

  11. voulagx said

    Κι αυτη η τουμπα προρινισμενη ακουγεται.

  12. LandS said

    8 Γιατί; Οι περισσότεροι που ξέρω όταν μιλάνε για Θάλεια της εποχής μας και όχι για τη Μούσα, κάνει ρίμα με τα χάλια.
    Δεν πιστεύω να διορθώνεις και τη Καλλιόπη.

  13. leonicos said

    Τις βεντέτες θα τις ξεχώριζα μόνο από το περικείμενο, όπως και αν τιςάκουγα. Δεν ξέρω αν θα τις έλεγα διαφορετικά ανάλογα με το τι θα εννοούσα.

    σαmpανια, Για ποιον χτυπάει η καμbανα να bει στην καbανα…. Μάλλον έχεις δίκιο, αλλά δεν το είχα σκεφτεί.

    ΔΕΝ ΠΑΡΑΒΙΑΖΩ ΤΑ ΥΠΕΣΧΗΜΕΝΑ απλώς το παράδειγμα φταίει

    Με απασχολούην τελευταία οι αναχρονισμοί που κάνει ο Αριστοτέλης στο μετά τα φΥΣΙΚΆ όταν επικρίνει τους ίωνες.

    Στο βιβλίο Τι είδα στη Ρωσίαν των Σοβιέτ (το έχω εδώ και πάνω από χρόνο) υπάρχει ένας ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΣ αναχρονισμός.

    Όταν διάβαζε κάποιος τον τίτλο αυτόν το 1922, η λέξη ‘σοβιέτ’ ήταν μια σοβούσα παρότρυνση, μια υπόσχεση μιας καλύτερης πραγματικότητας, ίσως και ανθρωπότητας.
    Διαβάζοντας σήμερα τον ίδιο τίτλο, η λέξη ακούγεται αποκαρδιωτικά.

    Η γλώσσα τελικά ε’ίναι πολύ θεϊκό πράμα, και δεν μπορεί να τα βάζει μαζί της κανείς

    Νέα από τον Γς;

  14. Corto said

    Ο πάγκαλος Ιωσήφ (προφέρουμε ένα αμιδρό ν)
    Ο Θεόδωρος Πάγκαλος (δεν προφέρουμε ν)

  15. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Η προφορά είναι κάτι που δε συζητάμε συχνά, κι έτσι ένας λόγος παραπάνω για να είναι ενδιαφέρον το σημερινό.

    7 …. το καλοκaeερι/ μαζί πηyiαίναμε/ στην αμουδι-άάάά… (ή κάπως έτσι)
    Έχω την εντύπωση πως το ξεχώρισμα αυτό έδινε (ή ήθελε να δώσει) επιπλέον… ευαισθησία.

    12 Εξαρτάται αν πρόκειται για μούσα ή για μουσίτσα 😛

  16. Γς said

    13 @ Λεώ

    >Νέα από τον Γς;

    Μια χαρά!

    Κι έχουμε και αποκατάσταση της ροής του αίματος μετά τα στεντ που έβαλα. στη λαγόνια αρτηρία.
    Βέβαια ήταν για το πόδι μου, αλλά και το πτηνό μου πήρε το κάτι τις του

  17. spiral architect 🇰🇵 said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα.

    Ποτέ η βεντέτα εντός Κρήτης δεν αποκαλούνταν «βεντέτα». Λεγόταν (κομψά) «οικογενειακά». 😉
    (τώρα πια έχει εκλείψει, εκπολιτιστήκαμε)

  18. spatholouro said

    #15/7
    Εάν έχεις κατά νου την εκτέλεση με τον T. Pinelli, τότε υποθέτω ότι το όλον άκουσμα οφείλεται στην ξενική προφορά του τραγουδιστή.

  19. Παναγιώτης Κ. said

    Άντε βρε που μας προετοίμασες ότι στην θερινή περίοδο θα έχουμε επαναλήψεις; 🙂
    Σήμερα μάθαμε κάπως συστηματικά, τα ομόγραφα που δεν είναι ομόηχα.

    Τι λέτε: Να εξετάσουμε και το αντίστροφο; Τα ομόηχα ή σχεδόν ομόηχα που όμως δεν είναι ομόγραφα; ( πανάκεια-πανάκια 🙂 )

    Νικοκύρη, όταν γράφεις για κάποιες επιφυλάξεις που έχεις, θέλεις να πεις ότι έχεις αντιπαραδείγματα;

    Σε μια ομιλία του στη Βουλή, ο τότε πρωθυπουργός Γ. Ράλλης (αν δεν κάνω λάθος ήταν τότε που είχε αναφερθεί στον ΚΕλαηδόνη) είχε χρησιμοποιήσει τη λέξη ΕΚΠΟΜΠΗ ως παράδειγμα μη ορθής προφοράς από κάποιους εκφωνητές. Από τότε λοιπόν, έμεινα με την απορία ποια είναι η σωστή και ποια η λανθασμένη προφορά.
    Προσωπικώς, όταν τίθενται τέτοια ζητήματα, συνήθως συλλαβίζω νοερά την γραφή της λέξης. Π.χ την «εκπομπή» την προφέρω εκπομ-πή και όχι εκπομbή.

  20. 18: Ναι, ναι! Από τον Άγιο Μαρίνο νομίζω ότι είναι.

  21. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    20 Όπου συνειδητοποιώ ότι τόσα χρόνια γνωριζα κάποιον αγιομαρινέζο

    19 Επιφυλάξεις έχουν να κάνουν κυρίως με το αν τηρούνται /και αν μπορούν να τηρηθούν/ αυτές οι συμβουλές.

    Πάντως το «εκπομπή» στη στάνταρ ελληνική προφορά προφερόταν εκπομbή, οχι εκπομ-πή, ούτε εκποbή.

  22. Χμμμ…Αφήνουμε βλέπω στο απυρόβλητο την ευρύτερη οικογένεια Μητσοτάκη. Προσθέτουμε το μοντάge, αλλά δεν μιλάμε για τις πυjάμες γνωστού μέλους της οικογενείας. 😛

  23. spatholouro said

    #20
    Φλωρεντία γράφουν τα κιτάπια ως τόπο γέννησης.
    Να πούμε ότι σε αυτόν έδωσε το τραγούδι ο Πιτσιλαδής και το είπε σε πρώτη εκτέλεση με τεράστια επιτυχία. Στη συνέχεια ήρθαν να το πουν οι Olympians: «πήραν το κομμάτι το δικό μου που είχε πει ο Pinelli και το κάνανε σε μία δική τους εκτέλεση χωρίς να με ρωτήσουν», λέει ο Πιτσιλαδής.

  24. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Τα περί προφοράς των μπ-ντ-γκ μάλλον ο Σιφονιός τα περιγράφει ελαφρώς ιδεαλιστικά. Στην πράξη, αυτό που ισχύει είναι ότι, αφήνοντας κατά μέρος την εντελώς ξεχωριστή προφορά pm, nt, για τις άλλες δύο (προρρινισμένο και απρορρίνιστο b, d, g) υπάρχουν μεν περιπτώσεις όπου το απρορρίνιστο είναι υποχρεωτικό, όχι όμως το αντίθετο. Αφενός, υπάρχει αυτή η βραδεία τάση απορρινοοίησης, που ο κάθε ομιλητής βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιό της (κάποιοι προφέρουν τα προρρινισμένα πάντοτε, κάποιοι ποτέ, κάποιοι μια έτσι μια αλλιώς), αφετέρου υπάρχουν και οι τοπικές νόρμες, δηλαδή περιοχές όπου γενικά επικρατεί η μία ή η άλλη τάση (όχι σε βαθμό ώστε να πρόκειται για καθαυτού ιδιωματισμό) και, τέλος, υπάρχει και το θέμα με τις ξένες λέξεις που μπορεί κάποιος απλούστατα να μην τις ξέρει στη σωστή αρχική μορφή τους.

    Έτσι, το «αντέχω» π.χ. το ακούμε και αdέχω και αν-dέχω. Ολόιδια, και την (κωλο)τούμπα την ακούμε άλλοτε με μ και άλλοτε χωρίς. Την τούμπα το όργανο θα την ακούσουμε μόνο χωρίς, εκτός φυσικά από την όχι απίθανη περίπτωση λάθους. Κατά συνέπεια, αν ακούσουμε «τούμbα», ξέρουμε ότι κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για κωλοτούμπα ή για τύμβο, αλλά ίσως ίσως και για το όργανο αν ο ομιλητής δεν ξέρει πώς είναι στα ιταλικά. Αν όμως ακούσουμε «τούbα», εκεί δεν μπορούμε χωρίς συμφραζόμενο να ξέρουμε αν πρόκειται για κωλοτούμπα/τύμβο με απορρινοποίηση ή για το πνευστό με σωστή προφορά, εκτός από κάποιες περιπτώσεις όπου γνωρίζουμε λεπτομερώς τις γλωσσικές συνήθειες του ομιλητή.

    Τα ανάλογα ακριβώς και για τις δύο βεντέτες.

    Συμπέρασμα: Η διαφορά «+/- προρρίνιση» έχει πάψει να έχει διαφοροποιητική σημασία.

    _________________

    > > Εσείς πώς τα προφέρετε αυτά;

    Δεν ξέρω!! Νοερά, έχω πολύ ξεκάθαρα στο μυαλό μου την «ετυμολογική» προφορά nt, mp. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι κατ’ ανάγκην την εφαρμόζω κιόλας. Είναι αρκετά πιθανό, κάποιες φορές, να ηχηροποιώ τον δεύτερο φθόγγο (π.χ. κομbανία), αφού αυτή η τάση είναι πολύ ισχυρή στα ελληνικά, και δεν ξέρω μήπως κάποιες φορές επιπλέον τρώω και τον πρώτο (κοbανία), υποκύπτοντας και στη δεύτερη τάση, της απορρίνισης. Όταν μιλώ προσεχτικά, ασφαλώς λέω κομ-πανία κ.τ.ό., αλλά όταν μιλώ απρόσεχτα δεν έχω προσέξει τι λέω. Τα ίδια και για τις καραμπινάτα ξένες λέξεις, τα αναφομοίωτα δάνεια όπως ίντερνετ.

    Πάντως, να καταθέσω ότι έχω ακούσει από αρκετούς ανθρώπους να λένε το σαντούρι «σαν-τούρι». Μου έχει κάνει εντύπωση και γι’ αυτό το συγκράτησα. Είναι βέβαια η ετυμολογικά ορθή προφορά, αλλά ποιος διατηρεί στις μέρες μας ανάμνηση της τούρκικης προέλευσης (αρχικά πέρσικης νομίζω) της λέξης; Θεωρούσα ότι πρόκειται για μια 100% αφομοιωμένη λαϊκή λέξη, κι όμως την προφορά με ξεχωριστούς φθόγγους και καθαρό άηχο τ την έχω ακούσει από κάθε λογής ανθρώπους, μικρότερους και μεγαλύτερους, περισσότερο ή λιγότερο μορφωμένους, περισσότερο/λιγότερο/καθόλου ιδιωματικούς ομιλητές και, επιπλέον, με βιωματική ή όχι γνώση της λέξης (δηλαδή εξίσου χωριάτες που μιλούν γα τα λαϊκά όργανα του τόπου τους όσο και άλλους που δεν είναι καν πολύ σίγουροι ποιο όργανο είναι αυτό).

    _________________

    > > Να σχολιάσω εδώ πως όλο και συχνότερα ακούω από νέους προφορές όπως κόσ-μος (και όχι κόζμος).

    Για όνομα του Θεού! Ξύλο μέχρι να μάθουν ελληνικά!

    __________________

    > > Στα δικά μου τα αυτιά, φράσεις όπως «μη πας», «δε πιστεύω» δεν είναι φυσιολογικά ελληνικά.

    Για το πρώτο δε συμφωνώ. Το «μη/μην» εξακολουθεί να είναι μια λέξη με δύο μορφές, που δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από το περιβάλλον. Λέμε (όλοι, πάντοτε) «μη» χωρίς -ν όταν το λέμε σκέτο, π.χ. «όλο μη και μη», όταν ακολουθεί μετοχή (μη έχοντας βοήθεια), όταν ακολουθεί επίθετο ή ουσιαστικό (ειρήνη είναι ο μη πόλεμος), και σ’ όλες αυτές τις περιπτώσεις δεν υπάρχει, στη συνείδηση του ομιλητή, καμία αμφισβήτηση του ότι είναι ακριβώς η ίδια λέξη με το «μη(ν)» που βάζουμε στα ρήματα. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η παλιότερη κατάσταση όπου το μη δεν έπαιρνε ποτέ -ν θεωρώ ότι δεν έχει πάψει πλήρως. Έτσι, το «μη πας» μου ακούγεται φυσιολογικό. Εκεί που βέβαια θα ήταν αφύσικο -αλλά αυτό δεν το λέει κανείς- είναι αν ακολουθεί φωνήεν, *«μη έρθεις»!

  25. spatholouro said

    Στη σελ. 45 του βιβλίου, κάνοντας λόγο για το ηχηρό εξακολουθητικό γ που ακούγεται σε λέξεις όπως «βραδιές», «λαδιά» κλπ, αναφέρει ο συγγραφέας ότι η λέξη «καινούργιος» δεν έχει σχέση με τον κανόνα και ότι η λέξη προσφέρει από σπόντα την ηχητική διάσταση των λέξεων που καταλαμβάνονται από τον κανόνα.

    Εξηγεί βέβαια ο άνθρωπος ότι η γραφή «καινούριος» δεν δικαιολογείται ετυμολογικά, αλλά δε βαριέσαι: όσοι (και είναι πάμπολλοι) γράφουν τον «καινούργιο» ως «καινούριο» δεν πολυσκοτίζονται για τέτοια ψιλολόγια… (εκτός και εάν προφέρουν kainourios, με υπονούμενη «ετυμολόγηση» από το καινός+ούριος!)

  26. Corto said

    δόλιος (τρισύλλαβο): πανούργος
    δόλιος (δισύλλαβο): δυστυχής, καημένος

  27. sarant said

    24 Ενδιαφέρον αυτό με το σαν-τούρι

    23 Οπότε έχασα τον μόνο αγιομαρινέζο που γνώριζα!

  28. Πάντως, τώρα τελευταία, με τα ελληνοκυπριακά σήριαλ (ελλαδίτες και Κύπριοι ηθοποιοί μαζί, ανάλογα με την περίσταση ακούγονται και οι δύο προφορές*) που τείνουν να γίνουν τα νέα τούρκικα (καλά υπερβάλλω λίγο, πάντως αυτήν την στιγμή ο Alpha προβάλλει δύο (2) τέτοια, ένα καθημερινό, Έλα στην θέση μου, και ένα την Παρασκευή, Παραμύθι αλλιώς), ψήνομαι να αναθεωρήσω τις αναστολές μου και να αρχίσω να μιλάω με παχιά σ και διπλά σύμφωνα, (και αγγλικούς όρους για πράγματα και καταστάσεις που στην κανονικά έχουν «εξελληνιστεί»)!

    * Στο μεσαιωνικό Παραμύθι αλλιώς, την ταβέρνα του χωριού την έχουν δύο σιαμαίες αδελφές, που η μία μιλάει κυπριακά (με υπότιτλους, φτηνό και εύκολο, αλλά από τον Σεφερλή καλύτερο) και η άλλη στάνταρ ελληνικά.

  29. Παναγιώτης Κ. said

    Αν προσέξει κανείς τα λαϊκά τραγούδια της δεκαετίας του ΄50 αλλά και του ΄60 σχηματίζει την εντύπωση ότι οι λαϊκοί ερμηνευτές, προφανώς με υποδείξεις του στιχουργού και του συνθέτη, πρόσεχαν ιδιαίτερα την προφορά των λέξεων. Στις ερμηνείες π.χ της Μαίρης Λίντα και όχι μόνο, είναι αρκετά εμφανές το στοιχείο αυτό.

  30. spatholouro said

    Σε ό,τι αφορά μάλιστα τον Μπιθικώτση, έχει παρατηρηθεί ότι στο τραγούδημά του ακούγονται όλα τα σύμφωνα

  31. dystropop said

    Πριν από αρκετά χρόνια είχα διαβάσει κάπου μια κοινωνιογλωσσολογική έρευνα που έλεγε περίπου ότι οι γυναίκες, και μάλιστα οι πιο μικρές σε ηλικία, τείνουν να προφέρουν τοn pατέρα, τηn pόρτα κλπ. ενώ άλλες ομάδες του πληθυσμού προφέρουν το bατέρα, τη bόρτα κλπ. Φυσικά η έρευνα αναφερόταν σε συγκεκριμένα ποσοστά της μίας ή της άλλης ομάδας που προφέρουν έτσι ή αλλιώς, αλλά πάει καιρός και δεν μπορώ με τίποτα να βρω τη bαραποbή.

  32. 28 συνέχεια: Καθώς είμαι και κολλημένος με τα σήριαλ, είναι αναζωογονητικό να βλέπεις άγνωστες μέχρι τώρα φάτσες. Παλιά έβλεπα και το αμιγώς κυπριακό Αίγια φούξια. Και μια και μιλάγαμε για τον Άγιο Μαρίνο (λάθος μου τελικά λοιπόν, πρέπει να θυμηθώ πού το είχα ακούσει), στο Έλα στην θέση μου, ανάμεσα στους πρωταγωνιστές είναι ο Γιώργος Μαρίνος και ο Μαρίνος Κόνσολος.

  33. sarant said

    26 Καλό παράδειγμα

    28 Σιαμαίες; Κολλημένες δηλαδή;

  34. Γς said

    31:

    Και τον μΠάοκ του Πσαρά

  35. Παναγιώτης Κ. said

    Η Αμαλ*ία του γνωστού σίριαλ, έφερε στο…προσκήνιο κάποια από τα ζητήματα της προφοράς. Όταν βρίσκομαι με τους φίλους από το Αγρίgνιο, τους μιμούμαι. Έτσι ο Γιάννης γίνεται Γιάνgης ο Φάνης, Φάνgης κ.ο.κ
    Και βέβαια θυμόμαστε προφορά Άρη Σπηλιωτόπουλου…

  36. 33 β: Ναι, στο πλάι. Πηγαίνουν παντού (προφανώς) μαζί, και η μία είναι δύστροπη και αποπαίρνει (στα κυπριακά) τους πελάτες, ενώ η άλλη είναι καλοσυνάτη (και την πέφτει σε έναν από τους καλούς).

  37. 36 Κάπως έτσι δηλαδή:

  38. 37: Δεν είχα δει την ταινία! Οι (καλοπροαίρετες, όχι αναίσχυντη αντιγραφή) εμπνεύσεις και αναφορές σε γνωστές ταινίες / καταστάσεις είναι κάτι που θα είχε ενδιαφέρον, αν μη τι άλλο, για να μην χαθούν από τις νεότερες γενιές αυτά τα, ωραία συνήθως, υπόγεια χιούμορ. Τελευταίο είδα μια διαφήμιση εντομοκτόνου, όπου τα κουνούπια εφορμούν μπροστά από έναν τεράστιο ήλιο, όπως το κλισέ με τα ελικόπτερα.

  39. Πέπε said

    Η επισήμανση για τη βραδεία τάση απορρινοποίησης Νίκο είναι εύστοχη και πάρα πολύ ενδιαφέρουσα. Έγραψα παραπάνω ότι η διαφορά b / mb κ.τ.ό. έχει χάσει τη διαφοροποιητική της σημασία (αξία είναι το σωστό). Εφόσον όμως η τάση απορρινοποίησης είναι αυτή τη στιγμή εν εξελίξει, ακριβέστερο θα ήταν ότι η διαφοροποιητική αξία έχει χαθεί για ορισμένους ενώ για άλλους όχι.

    Ένας ομιλητής που προφέρει σύμφωνα με το μοντέλο που περιγράφει ο Σιφονιός θα πει την κωλοτούμπα πάντοτε «τούμbα», και το όργανο πάντοτε «τούbα». Γι’ αυτόν η διαφοροποιητική αξία ισχύει. Ακόμη όμως κι αυτός ο ίδιος άνθρωπος, όταν είναι ακροατής κάποιου άλλου ομιλητή, δεν μπορεί να είναι σίγουρος τι ισχύει για κείνο τον ομιλητή: θα τον ακούσει να λέει «τούμbα» και θα σκεφτεί «λογικά κυβίστηση εννοεί, αλλά λες να εννοεί το όργανο και να μην ξέρει πώς προφέρεται;». Θα τον ακούσει να λέει «τούbα» και θα σκεφτεί «τώρα λέει το όργανο, ή είναι από κείνους που λένε αdέχω και έbορος;» Για τον ίδιο άνθρωπο, η διαφοροποιητική αξία ισχύει ή παύει να ισχύει ανάλογα αν είναι ομιλητής ή ακροατής!

    Μαγικό, έτσι; Είναι σαν να είσαι αυτόπτης μάρτυρας την ώρα που δημιουργείται ένα νέο βιολογικό είδος, που μαζί μ’ ένα άλλο συναποτελούσαν παλιότερα ένα και μόνο είδος (την ώρα που τα νησιά Γκαλαπάγκος ξεχωρίζουν από τη στεριά)!! Σαν τους Σαντορινιούς που
    ένα πρωί του 1950τόσο είδαν ένα καινούργιο νησάκι να έχει ξεφυτρώσει.
    ________________

    Αλλά θα έπρεπε να γίνει περισσότερος λόγος και για μια άλλη τάση στα σημερινά ελληνικά, που είναι νομίζω λιγότερο εντυπωσιακή, αλλά πάντως είναι επίσης εν εξελίξει: την τάση να ηχηροποιούνται τα π, τ, κ μετά από έρρινο ακόμη και σε περιπτώσεις όπως σαμπάνια ή κομπανία. (Και κατ’ επέκταση, ακόμη και στην προφορά των αγγλικών από Έλληνες, όταν μιλάνε «αγγλικά σερβιτόρου»).

    Λέω στο #24 ότι αυτή η τάση είναι πολύ ισχυρή. Παράλληλα και ανεξάρτητα από το αν το έρρινο προφέρεται ή σιγάται (σαμbάνια ή σαbάνια), η ηχηροποίηση του δεύτερου φθόγγου έχει συντελεστεί:
    -σε όλες ανεξαιρέτως τις καθαυτού ελληνικές λέξεις, καθώς και στα καλά αφομοιωμένα δάνεια
    -στη συμπροφορά δύο λέξεων, όταν η πρώτη είναι άρθρο (τον, την, των) ή δεν ή μην ή μερικά ακόμα («σαν» κλπ.) και η δεύτερη αρχίζει με π/κ/τ (και τσ επίσης). Μάλιστα σ’ αυτές τις περιπτώσεις αν η δεύτερη λέξη αρχίζει με πτ- ή κτ- ηχηροποιούνται και τα δύο: το(ν) gdηνίατρο, τη(μ) bdώση.

    Και μόνο αυτά τα δύο σημεία θα επαρκούσαν για να εξηγήσουν γιατί η τάση είναι ισχυρή. Αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι μόνο αυτά. Πρόκειται για την ίδια πολύ γενικότερη τάση των ελληνικών να έχουν κατά το δυνατόν είτε ηχηρούς είτε άηχους φθόγγους δίπλα δίπλα και να αποφεύγουν τη γειτνίαση ηχηρού με άηχο. Γι’ αυτό λέμε κόζμος και όχι κόσ-μος, δικόζμου και όχι δικόσ-μου. Το ηχηρό, είτε προηγείται είτε έπεται, συμπαρασύρει το άηχο και το ηχηροποιεί. Έτσι το ελληνικό στόμα δεν είναι συνηθισμένο να «φρενάρει» για να αποηχηροποιήσει ένα φθόγγο μέσα σε περιβάλλον ηχηρών. Αυτή η τάση συναντά αντιστάσεις μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις:
    -όταν ο ηχηρός φθόγγος είναι υγρό, λ ή ρ (που έτσι κι αλλιώς δεν έχουν άηχο αντίστοιχο): λέξεις όπως «όρθιος» ή «αθροίζω» δεν έχουν καμία απολύτως τάση να προφέρονται με το θ ηχηροποιημένο σε δ. Δεν ισχύει όμως το ίδιο όταν το ηχηρό είναι έρρινο (παρόλο που ούτε τα έρρινα έχουν άηχο αντίστοιχο).
    -όταν ένας ηχηρός φθόγγος συναντά δύο άηχους μέσα στη λέξη. Στα άμεμπτος, άτεγκτος, ελεγκτής, τα δύο άηχα ενώνουν τις δυνάμεις τους και νικούν την τάση του έρρινου να τα ηχηροποιήσει, κι έτσι δε λέμε «άμεμbdος». Πρόκειται όμως για λόγιες λέξεις. Σε κοινότερες όπως «Πέμπτη, πέμπτος», εκτός ότι τρώμε το π, μερικοί τείνουν και να ηχηροποιήσουν το τ (πέμdη). Άρα μπορούμε να πούμε ότι η προφορά του «άμεμπτου» δεν είναι 100% αντιπροσωπευτικό δείγμα των σημερινών τάσεων της φυσικής γλώσσας.
    -σε ξένες λέξεις, όπου όμως η αντίσταση είναι ασθενέστερη (λέμε ανtίκα, αλλά και ανdίκα και αdίκα).

    Πέρα από αυτές τις περιπτώσεις, που η καθεμία έχει την εξήγησή της, γενικά η αλλαγή από άηχο σε ηχηρό μεταξύ συνεχόμενων φθόγγων είναι ανοίκεια, και η γλώσσα έχει τη φυσική τάση να την αποφεύγει. Σε άλλες γλώσσες αυτό δεν υπάρχει καθόλου, π.χ. στα αγγλικά όχι απλώς λένε χωρίς δυσκολία internet και όχι βέβαια indernet, αλλά και update και όχι ubdate. Δεν είναι όμως και μοναδικότητα των ελληνικών: χωρίς να το μακρύνω άλλο, υπάρχουν γενικά γλώσσες όπου συμπλέγματα όπως vt ή gt προφέρονται [ft, kt] (δηλαδή συμβαίνει το αντίστροφο από τα ελληνικά, το άηχο συμπαρασύρει το ηχηρό αποηχηροποιώντας το).

  40. Ατακαμα said

    Εγώ Αθηναίος ων τα προφέρω μόνο απορρυνοποιημένα. Ιδιαίτερα στη φυσική ομιλία δυσκολεύομαι ιδιαίτερα να ερρινοποιήσω τα μπ ντ γκ. Όσο για τα ομόγραφα και όχι ομόηχα νομίζω χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Αρειανοί (του πλανήτη) και οι Αρειανοί (της ομάδας).

  41. Ποντικαρέος said

    Ο τρόπος που προφέρουν οι Αχαιοί το χωριό Κάτω Αχαΐα (και μερικοί το γράφουν κιόλας http://www.thebest.gr/news/index/viewStory/446509) εντάσσεται σε κάποια κατηγορία ή είναι απλώς λάθος;

  42. Παναγιώτης Κ. said

    Χάρισα το βιβλίο του Παπακωνσταντίνου για την ορθοφωνία και δεν μπορώ πια να ανατρέξω…

  43. spatholouro said

    Όντως κλασική η «Αγωγή του λόγου» του Παπακωνσταντίνου (κυκλοφορεί ακόμη), αλλά χρήσιμο και τούτο εδώ:
    http://salonicanews-tools.blogspot.gr/2011/12/blog-post.html

  44. dryhammer said

    27 –> 24. Αυτό το σαν-τούρι είναι που γέννησε τον Ροβγιόλη και ο παίχτης του σαν-τουρίστας.

  45. Ψάχνοντας να βρω που είχα ακούσει το ανακριβές για τον Τόνι Πινέλλι, έπεσα σε μια σελίδα της Καθιερωμένης με ένα αρθράκι για το σουξέ και την μόδα των ιταλικών τραγουδιών εκείνη την εποχή, με αφορμή την θάνατο του Σέρτζιο Εντρίγκο, και μέτρησα μέσα σε μία πρόταση στην πρώτη παράγραφο, 4 (ιταλικά) λάθη! Στην Καθιερωμένη! [Και δεν αναφέρομαι στις βαρείες που λείπουν, αυτό θα ήταν εξεζητημένο, αναφέρομαι στα… ιταλολατινικά le cause και τα σχετικά].

    «O Endrigo, με ενορχηστρωτή τον Enio Morricone, μπήκε γλυκά στη ζωή της Αθήνας, τραγουδώντας «ti amo», «adesso, si», «se le cause stano cosi», «mani buccate»».

    http://www.kathimerini.gr/699641/opinion/epikairothta/arxeio-monimes-sthles/trovadoyros-mias-allhs-epoxhs

  46. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Εδώ έχουμε επιφυλάξεις. Καταρχάς, θα ήταν ουτοπικό αλλά και καταρχήν απαράδεκτο να πρέπει να ξέρεις πώς γράφεται μια ξένη λέξη για να μπορέσεις να μιλήσεις τη δική σου γλώσσα. Έπειτα, παρόλο που και το ΛΚΝ, συμφωνώντας με τον Σιφονιό, δίνει την προφορά dokuménto (ν-τ δηλαδή) ή [kompanía] (μ-π δηλαδή) πολύ αμφιβάλλω αν η πλειοψηφία των φυσικών ομιλητών συμπεριφέρεται έτσι. Αν θυμηθούμε τη Μπέλλου να τραγουδάει, νομίζω ότι προφέρει την κουβέντα όπως και τα ντοκουμέντα, δηλαδή προφέρει dokuménda, το ίδιο και με την κομπανία. Πολλοί προφέρουν «σαμ-πάνια» επειδή ξέρουν τη γαλλική λέξη, λιγότεροι όμως αν-τίκα.

    Θὰ συμφωνήσω ἀπόλυτα

    Εσείς πώς τα προφέρετε αυτά;

    Σαμ-πάνια, σαμbάνια ή σαbάνια;
    Αν-τίκα, ανdίκα ή αdίκα;
    Ντοκουμέν-το, ντοκουμένdo ή ντοκουμέdο;
    Κομ-πανία, κομbανία ή κοbανία;

    Μακάρι νἄξερα. Ἡ ἐπὶ χρόνια παραμονὴ μου στὴν Ἰταλία καὶ ἡ συγκατοίκησή μου ἀποκλειστικὰ μὲ Ἰταλοὺς ἔχει ἐπηρεάσει τὴν προφορά μου καὶ δυσκολεύομαι νὰ σκεφτῶ πῶς θὰ βγοῦν αὐθόρμητα αὐτὲς οἱ λέξεις. Σίγουρα προφέρω ἔνρινα καὶ νομίζω ὅμως ὅτι ἀκολουθεῖ d καὶ b, ὅμως πιὸ ἐλαφρὺ ἀπὸ τὸ κανονικό. Δηλαδὴ κάτι μεταξὺ b καὶ π ἢ d καὶ τ. Βέβαια δὲν ἤτανε πάντα ἔτσι. Ὅταν ἤμουν στὸ γυμνάσιο ἔλεγα σαφῶς σαbάνια, αdίκα, κοbανία, ντοκουμέdο. Ὅταν ἡ μητέρα μου φοιτοῦσε στὴ δραματικὴ σχολὴ ἄρχισε νὰ κάνει σὲ μένα καὶ τὸν ἀδελφό μου μαθήματα ὀρθοφωνίας ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Παπακωνσταντίνου, τὸ ὁποῖο μοῦ ἄρεσε νὰ ξεφυλλίζω. Ἄρχισα νὰ κάνω πρόβες ἀπὸ μόνος μου, διαβάζοντας ὁτιδήποτε διάβαζα φωναχτά καὶ νὰ προφέρω βάσει τῶν κανόνων ὀρθοφωνίας. Ὅλο αὐτὸ ὅμως πήγαινε περίπατο ὅταν ἐκνευριζόμουν ἢ συγκινιόμουν.

    Να σχολιάσω εδώ πως όλο και συχνότερα ακούω από νέους προφορές όπως κόσ-μος (και όχι κόζμος).

    Νομίζω ὅμως ὅτι τὸ ζ τοῦ κόσμου εἶναι λίγο πιὸ γλυκὸ ἀπὸ τὸ ζ τῆς ζαρντινιέρας

  47. sarant said

    39 Εύστοχο όλο το σχόλιο. Και σωστή η παρατήρηση για την Πέμντη.

    40 Εγώ προφέρω με τον ίδιο τρόπο τους οπαδούς του Άρη και τους κατοικους του Άρη. Εννοείς ότι κάποιοι προφέρουν «Αργιανοί»; (Μάλλον τους οπαδούς)

    41 Το Αχαγιά είναι ο ανεπίσημος/λαϊκος τύπος εδώ και πολλά πολλά χρόνια

  48. Και όπως αναφέρεται και συχνά εδώ, τι τα θες τα ξένα γράμματα βρε πουλάκι μου, αν δεν ξέρεις με πόσα ν γράφεται ο Ένιο;

  49. alexisphoto said

    @10α
    Σαραντάκος vs Σοφιστής
    Πολλλά χρόνια πίσω.
    καλημέρες

  50. Γς said

    47:

    >Εννοείς ότι κάποιοι προφέρουν «Αργιανοί»;

    Ο Πσαράς τους προφέρει «σκουλίκια»

  51. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα, αργά σήμερα (έτρεχα κι εγώ για εξετάσεις). Άκουγα κι εγώ για το βιβλίο του Σιφονιού προχτές, και θα μπω να το δω. Σήμερα όμως η μέρα είναι στριμωχτή, άργησε το ξεκίνημα της δουλειάς, κι έχουμε και το Μίκη το βράδι στο Σταδιο…

  52. Corto said

    Με κάποια διαφορά στην ορθογραφία:

    η αξιότης (τετρασύλλαβο)
    ο Αξιώτης (τρισύλλαβο)

  53. Καλημέρα. Ευχαριστώ το Νίκο Σαραντάκο για το χρόνο που έδωσε. Ότι περιλαμβάνεται στο βιβλίο έχει τη βάσανο της έρευνας στο μεγαλύτερο μέρος και εμπλουτισμό από προσωπικές προσεγγίσεις από την ενασχόλησή μου και τα σεμινάρια που κάνω (όχι ειδικά για τη γλώσσα – για την επικοινωνία γενικότερα)
    Δηλώσεις: 1. Από τα ανωτέρω και όσα συνεχίσουν να γράφονται έχω την πολύ καλή διάθεση να περιλάβω αρκετά σε επόμενη έκδοση, με αναφορά στο blog
    2. Για τον Ν.Σ. Κατά τη γνώμη μου, το μη(ν) πας έχει μια άνετη και φιλική προσέγγιση μαζί με την ταχύτητα εκφοράς χωρίς το -ν, ενώ γίνεται αυστηρό, οι λέξεις ξεχωρίζουν και το ενδιάμεσο κενό καλύπτεται έυκολα και υποχρεωτικά από το -ν στην άλλη περίπτωση. Για τα λάθη που σημνειώνει έχω μάλλον κάποια διαφορετική πηγή. Γενικώς προσπάθησα να διπλοδιασταυρώσω, αλλά ενδεχομένως να είναι τελικώς λάθη, αν δεν υπάρχουν διαφορετικές απόψεις… Περί του μσ, ή μψ (κομψός κλπ), αναγνωρίζω τον υποκειμενισμό, προσωπικά όμως έχω πειστεί για το μσ και θα συνεχίζω τις …κάμσεις μέχρι να κουραστώ! ((αναγνωρίζοντας όπως σημειώνω την αδιόρατη – και ωραία- παρουσία του π στην λάμψη.
    3. 24. Το ιδεαλιστικά το εισπράττω με πολύ θετικό τρόπο. 🙂 Επί του πρακτέου για μένα είναι ακριβώς τα ευ-φωνικά -μ και -ν που δίνουν μουσικότητα στη γλώσσα μας. Χωρίς το -ν το φεγγάρι είναι σκοτεινό, ο άγγελος παραμένει καθηλωμένος στη γη…χωρίς το -μ η καμπάνα είναι άηχη… Μακάρι να διατηρούνται στους φυσικούς ομιλητές και μετά από 50 χρόνια

  54. Πάνος με πεζά said

    Το πιο κλασικό παράδειγμα είναι στους ηθοποιούς, με τη λέξη που πολύ συχνά συναντούν, το φεγγάρι. Η πλειοψηφία τους, για να μην πω ίσως όλοι, θα δείτε σωστά να το λένε «φεngάρι».

  55. Πέπε said

    @47β:

    >Εννοείς ότι κάποιοι προφέρουν «Αργιανοί»;

    Δηλαδή κάποιοι ΔΕΝ προφέρουν «Αργιανοί»; Κοίτα να δείς…!

  56. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    53. Οὔτε ἐμένα μὲ πείθει αὐτὸ τὸ κάμση καὶ κομσός. Ἴσως καθένας νὰ εἶναι ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὸ πῶς τὸ λέει ὁ ἴδιος κι ὅταν τὸ ἀκούει νὰ μὴ δίνη σημασία στὴν ἐκφορὰ ἐπειδὴ καταλαβαίνει ἀπὸ τὰ συμφραζόμενα. Ὁπότε σὲ δουλειὰ μᾶς βάλατε. Τώρα θὰ πρέπει νὰ ἔχουμε τὰ ἀφτιά μας τεντωμένα σὲ κάθε κάμψη

  57. LandS said

    45 Τα πάρτι της εποχής (τα πάρτυ δηλαδή) ξεκίναγαν με Έλβις και άλλα ροκενρολ (προφέρεται ροκιενρολ) και κατέληγαν σε Σέρτζιο Εντρίκο.
    Θυμάσαι Γς;

  58. ΣΠ said

    …την καμπάνα όπου όταν πρόκειται για το σήμαντρο προφέρεται ένρινα…

    Σήμαντρο είναι η καμπάνα; Είχα την εντύπωση ότι είναι διαφορετικά πράγματα.

  59. sarant said

    53 Κι εγώ ευχαριστώ.

    Με το «μη(ν)» η διαφωνία μου είναι στις περιπτώσεις που ακολουθεί ρήμα από π,τ,κ κτλ.
    Πιστεύω ότι όσο προσεχτικά/αυστηρά/γρήγορα/απότομα/απρόσεχτα κι αν μιλήσει κανείς, θα πει:
    μην πας και όχι μη πας.

  60. ΣΠ said

    18
    Ας θυμηθούμε το τραγούδι.

  61. LandS said

    54 Αλήθεια, υπάρχει κάποιο επίσημο, ή έστω καθιερωμένο, εγχειρίδιο ορθοφωνίας που χρησιμοποιούν οι σχολές Θεάτρου;
    Όλο και κάποιο κεφάλαιο για το θέμα μας θα έχει.

  62. Πέπε said

    @59:
    Όχι όλοι. Κάποιοι, που κατά τα άλλα μιλάνε σαν ολό τον κόσμο, λένε «μη πας», αν και δεν έχω ετοιμότητα να πω πόσο συχνά το έχω προσέξει.

  63. Πάνος με πεζά said

    @ 61 : Είχε ένα εγκόλπιο ο Νίκος Παπακωσταντίνου ο συχωρεμένος, και λογικά κάπου θα μπορεί να βρεθεί…

  64. Πάνος με πεζά said

    Και θεωρείται το best seller.

  65. Πάνος με πεζά said

    @ 62 : Kι αυτό που λέει ο τηλε-δημοπράτης Διομήδης Διαλυνάς : «Δείτε το σα επένδυση !»

  66. 57: Εγώ που είμαι λίγο μικρότερος, με τα keywords «ιταλικά, ρομαντικά, πάρτυ, μπλουζ», στα αποτελέσματα βγάζω μόνο Ραφαέλα Καρά.

  67. Πέπε said

    Επειδή δε η συζήτηση σχετίζεται και με μιαν άλλη που κατά καιρούς έχει επανέλθει, να πω και κάτι για τη συγνώμη-συγγνώμη:

    Κατ’ αρχήν, θυμίζω ότι οι απόψεις συνοψίζονται στα εξής:

    -Είναι σωστό να γράφουμε συγγνώμη με δύο γ, είτε μόνο για λόγους ετυμολογίας είτε επειδή, επιπλέον, η «σωστή» προφορά δεν έχει εκλείψει τελείως. «Σωστή» προφορά είναι όπως στο έγγαμος, έγγραφο, συγγραφέας, δηλαδή με το πρώτο γ περίπου σαν ν (όπως στο άγχος) και το δεύτερο σαν κανονικό γάμμα.

    -Είναι σωστό να γράφουμε συγνώμη με ένα γ, επειδή η ως άνω «σωστή» προφορά έχει εκλείψει, και επειδή υπάρχουν ανάλογα όπως «συχώρεση», «σύδεντρο» κλπ. όπου το -ν- του συν έχει χαθεί.

    Προφανώς η άποψη ότι η λέξη προφέρεται [signomi] δεν μπαίνει καν στο τραπέζι.

    Λοιπόν.

    Σε θεατρική παράσταση, άκουσα μια ηθοποιό που, όπως κάθε στοιχειωδώς επαρκής ηθοποιός, πρόφερε κάθε φθόγγο στα λόγια της καθαρά. Δε μασούσε τίποτε, αντίθετα από την τρέχουσα προφορική ομιλία πολλών κοινών ανθρώπων που, γενικά, συχνά είναι λίγο στο περίπου.

    Αυτή λοιπόν η ηθοποιός πρόφερε «συγνώμη», με ένα μόνο γάμμα που ακουγόταν σαν κανονικό γάμμα, ενώ το συν είχε γίνει σκέτο συ-. Εκεί λοιπόν ένιωσα ότι δε μου πήγαινε. Ακουγόταν (υποκειμενικά βέβαια) λάθος. Το αποδέχομαι κανονικά όταν ακούω τον κάθε κοινό ιδιώτη (συμπεριλ του εαυτού μου) να λέει «συγνώμη», αλλά μόνο επειδή αυτό το -αντικειμενικά δυσπρόφερτο- σύμπλεγμα είναι λογικό να πασσαλείφεται λίγο, όταν κάποιος βαθμός πασσαλείμματος στην προφορά είναι γενικότερα αποδεκτός. Όταν όμως κάποιος ξεχωρίζει έναν-έναν τους φθόγγους του, σαν να σου λέει «προφέρω συγνώμη με ένα γάμμα εν πλήρει συνειδήσει, έτσι θέλω να το πω, δεν έτυχε να μου βγει έτσι», εκεί μου ακούστηκε λάθος.

    Με βάση αυτή την εμπειρία ενισχύεται η άποψή μου υπέρ των δύο γ στη γραφή.

  68. Πάνος με πεζά said

    Και μια που περι «κρυφού» «ν», ας μην ξεχνάμε αυτό που πολλοί ξεχνούν να προφέρουν (αλλά και να γράφουν) στο συνονθύλευμα…

  69. leonicos said

    @14 Κόρτο
    Πάν-κάλος, πιο κάλος από κάθε κάλο. Πάνκαλος για να ξερνάς

  70. Γεροτάσος said

    @ 35. Παναγιώτης Κ.

    Ἐγώ ὡς βόρειος δέν λέω gn καί gl. Ἀρέσκομαι ὅμως νά ἐπαναλαμβάνω αὐτό πού κάποτε ἄκουγα στό μέγκα. «Ἐglίζα Καglίτση γιά τό μεγάλο κανάglι».

    @55. Πέπε.

    Καλό!!!!

  71. ΣΠ said

    Μια ακόμα περίπτωση που τα μπ, ντ, γκ προφέρονται άρρινα είναι όταν προηγείται υγρό σύμφωνο όπως στο φίλντισι.

  72. «φράσεις όπως «μη πας», «δε πιστεύω» δεν είναι φυσιολογικά ελληνικά».

    Όταν ακούω τέτοια προφορά, στον τόπο που ζω, είμαι σίγουρος ότι ο συνομιλητής μου είναι (και) σλαβόφωνος!

  73. leonicos said

    @67 Πέπε
    0τα δ’υο γγ στο συγγνώμη, είναι μεν σωστά αλλά είναι λίγο καινούργιο εύρημα νομίζω.

    Προχτές αναρωτιόμουν για το συν-σ και άσ’ τα να πάνε. Παλιότερα συσκευάζω, συσκότιση, συστρατεύομαι, συστρατιώτης, συσπειρώνομαι, συστήνω αλλά σε πιο σύγχρονο στιλ, συν
    ε… τώρα δεν μου έρχονται, λέξεις που το ν δεν αφομοιώνεται.

  74. leonicos said

    @59
    Κανονικά το μη δεν έχει ευφωνικό ν όπως το δε/δεν, και οι ορθοεπούντες λένε μη πας. Αλλά αυτό σεν ισχύει πια και λέμε φυσιολογικά μην πας.

    Το ίδιο άλλωστε ισχύει και με την αιτιατική του ένας. Η αιτιατική του εις δεν έχει ν, αλλά το δέχεται ακόμα και ο Μπαμπ

  75. to_plintirio said

    @45 και 48 Ο γνωστός πρόεδρος του ταμείου των δημοσιογράφων και να μη ξέρει με πόσα ν γράφεται ο Έννιο

  76. LandS said

    74 Υπάρχει και αυτή η διαφήμιση για τηλέφωνο διάφορων πληροφοριών που της έχουν βάλει δυο φορές ήχο. «Μη αργείς» και «Μην αργείς»
    Ή εγώ ακούω την μια φορά αλλιώς και την άλλη έτσι;

  77. leonicos said

    @19 Παναγιώτη

    εκπομπή

    εγώ νομίζω ότι προφέρεται εκπομbη. Όχι εκπομ-πή ούτε εκποbη

  78. Γεροτάσος said

    @75 To_plintirio
    Νά ἕνα ἐνδιαφέρον θέμα! Ἔχει νόημα ἡ ἁπλούστευση στή γραφή τῶν ξένων ὀνομάτων καί λέξεων στά ἑλληνικά; Θά γράψουμε «τραῖνο» ἤ «τρένο»; Θά γράψουμε «Βερσαλλίες» ἤ «Βερσαλίες»; Ν(ο)ικοκύρη, θά γράψουμε «Βρυξέλλες» ἤ «Βριξέλες»; Ἐκεῖ ἐμπίπτει τό ἄν θά γράψουμε «Ἔννιο» ἤ «Ἔνιο».

  79. leonicos said

    @39 Πέπε
    φυσικό ομιλητή αλλά όχι αστοιχείωτο. το χάλκινο πνευστό είναι tuba. H άλλη τούμπα και η τούμπα < τύμβος, όπως μας έρθει

  80. leonicos said

    Πολύ ενδιαφέρον το κομψός. Αν με ρωτήσεις πώς το προφέρω, θα σου πω kompsos. Αν το πω πάνω στην κουβέντα… komsos θα μου βγει

    Η Πέμπτη άλλος πόνος. Μάλλον pemdi με ακούω. Όταν πρόκειται να το γράψω, πάντα πο λέω δυο τρεις φορές προσεκτικά

  81. 78: Εκεί, εμπίπτει ο Έν(ν)ιο. Ο Καπράνος όμως, δεν έγραψε Ένιο, έγραψε Enio. Όπως λέει και ένας γνωστός μας με δημοφιλές ιστολόγιο, τα μεταξωτά βρακιά…

  82. ΣΠ said

    Το όνομα του γράμματος Λ προφέρεται λάμδα (όπως γράφεται) ή λάμντα;

  83. Παναγιώτης Κ. said

    -Έλα δώσε μου …το (Γ)Κώστα και…
    και αν δεν άκουσες καλά μπορεί να σου φανεί ότι άκουσες…κομπόστα. 🙂

  84. dryhammer said

    Εκείνο το ν στο τέλος, συνδυασμένο με αρχικό π της επόμενης συχνά γίνεται μπ και το «μην πας» γίνεται «μη bας»

  85. Πέπε said

    @79:
    Σωστός μεν, αλλά ας πούμε ότι η τούμπα το όργανο είναι σχετικά άγνωστη, οπότε όσοι την ξέρουν μάλλον θα την ξέρουν σωστά. Αλλά για τη βεντέτα, τον Πρόντι και χίλια δυο άλλα, είναι λίγο σκληρό να πεις αστοιχείωτο όποιον δεν τα ξέρει στην αρχική τους γλώσσα.

  86. Alexis said

    Είναι γεγονός ότι υπάρχει βραδεία τάση απορρινοποίησης.
    Θυμάμαι ότι όταν είχα πρωτογνωρίσει την μετέπειτα σύζυγο μου είχε κάνει εντύπωση ότι πρόφερε ξεχωριστά τα μ-π σε λέξεις όπως λάμπα, γάμπα κ.ά.
    Έλεγε δηλαδή (και λέει) λάμ-πα, γάμ-πα, λαμ-πάκι κλπ.

  87. Andreas said

    Ακούω συχνά, δεν ξέρω πόσο, ανθρώπους κυρίως νέους να προφέρουν πάντοτε «μη πας», «μη το κάνεις», «δε ξέρω», έτσι ακριβώς. Το έχω συσχετίσει αόριστα με καταγωγές από βόρεια Ελλάδα. Ωστόσο το βρίσκω κακόηχο και ενοχλητικό, ίσως επειδή το αντιλαμβάνομαι σαν λάθος.

    Το συγγνώμη δεν έχω ακούσει ποτέ να το λένε συνγνώμη. Πέμdη δεν έχω ακούσει, ακούω όμως συχνά Σεμdέβρη, με ελαφρύ d – αν υπάρχει τέτοιο πράγμα! Προσωπικά έχω συνηθίσει κάποιες λέξεις να τις προφέρουμε ελαφρώς διαφορετικά απ’ ότι γράφονται, και αυτό να είναι το σωστό.

    Υπάρχει η τάση σε ξένες λέξεις το μπ να προφέρεται μ-π, αν αυτή είναι η αρχική προφορά, πχ ράμ-πα (το ακούγαμε συχνά από καθηγητές στη σχολή). Πιθανόν για να φανεί η γνώση του ομιλητή, αλλά δε μου φαίνεται σωστό. Πάντως είχα ακούσει κάποτε μια Κρητικιά να προφέρει το μπ πάντοτε μ-π, πχ λάμ-πα, λαμ-πάκι, χωρίς να ξέρω αν είναι τοπικό ιδίωμα.

    Κι ένα τελευταίο, που με εκνευρίζει κιόλας, είναι ότι μερικοί προφέρουν το οκέι οκaeι και όχι οκιέι. Στα ελληνικά το προφέρουμε με κιου, δεν έχω δίκιο;

  88. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα. Πολὺ ἐνδιαφέρον τὸ σημερινό. Ἄργησα νὰ μπῶ καὶ θὰ τὰ γράψω ἀνακατεμένα.

    Σὲ κάποια, π.χ. #44 (σαν-τούρι =>σὰν τοῦ Ροβιόλη), #84 (μὴν πᾶς=>μηbᾶς), μὲ πρόκανε ὁ φίλος μου, ὁ Dryhammer.

    Ἔχω πάντα στὸ μυαλό μου τὴ Φραngογιαννοῦ μὲ τὴ φωνὴ τῆς Κατίνας Παξινοῦ στὴ «Ραδιοφωνικὴ Βιβλιοθήκη» τοῦ Δευτέρου Προγράμματος τοῦ ΕΙΡ.
    Ὅπως καὶ τὴ μαρμάngα τῆς Σαπφῶς Νοταρᾶ.

    Ἐκτὸς ἀπὸ τὸν Μπιθικώτση ποὺ λέει ὁ φίλος μου, τὸ Σπαθόλουρο (30), πολὺ καλὴ ἐκφορὰ τοῦ λόγου εἶχε κι ὁ Καζαντζίδης. Ἀντίθετα ἡ Πόλυ Πάνου εἶχε τὸ χαρακτηριστικὸ, σκυλάδικο, σίγμα (ποὺ ἡ γλώσσα κολάει πίσω ἀπὸ τὰ πάνω δόντια). Γενικὰ εἶχε πολὺ «βαρΓιὰ» ἐκφορὰ τοῦ λόγου (τὸ γάμμα ἀκουγόνταν πολὺ ἔντονα στὶς λέξεις ποὺ τελείωναν σὲ -ιά, π.χ. βαρΓιὰ καρδΓιά).

  89. Γιάννης Ιατρού said

    Χαιρετώ,

    Κανονικά θα έπρεπε να αρχίσω με το «μοι προκαλεί αλγεινήν εντύπωσιν το ό,τι ουδείς των … συνταξιούχων κλπ. κλπ.» 🙂
    Σχεδόν όλα αναφέρθηκαν το ομόηχα αλλα ουχί ομόγραφα, εκείνο το ΝικοΚύρη / Νοικοκύρη δεν το είδα να αναφέρεται 🙂

  90. sarant said

    61-63 Το έχω, ειναι εξαιρετικό. Νομίζω πως κυκλοφορεί ακόμα

    78 Τα ουσιαστικά απλοποιούνται, τρένο. Τα τοπωνύμια που έχουν εξελληνιστεί, διατηρούν τα φωνήεντά τους, συνήθως και τα διπλά τους σύμφωνα: Βρυξέλλες

    82 λάμδα. Παλιά λάμβδα.

  91. ΣΠ said

    Το Αφγανιστάν το προφέρουμε αβγανιστάν; Το σκέφτηκα επειδή είδα ότι στα σερβοκροάτικα, που γράφουν ό,τι ακριβώς προφέρουν, το γράφουν Avganistan.

  92. ΓιώργοςΜ said

    91 Όταν μεγαλώσουν οι πιτσιρικάδες που εκτέθηκαν επαρκώς στον Τριβιζά, Αβγατηγανιστάν!

  93. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Μὲ ἀφορμὴ αὐτὸ ποὺ γράφει ὁ Andreas (87) γιὰ τὸ ὀκέι (καλαμπουρίζοντας τὸ λέω «ὀτσέι, ποὺ λέμε τσαὶ στὴν Κρήτη») ν᾿ ἀναφερθῶ στὴν ἑλληνικὴ ἐκφορὰ τῶν φθόγγων κε, κι. Πιστεύω εἶναι διαφορετικὴ ἀπὸ ἄλλες μεσογειακὲς γλῶσσες (ἰσπανικὰ, ἰταλικὰ) ποὺ ἔχουμε τὴν ἴδια ἐκφορὰ στοὺς περισσότερους φθόγγους. Τὰ (ἑλληνικὰ) κε, κι «κρύβουν» ἕνα παραπάνω ι (κιε,κιι) μὲ τὴ γλώσσα στὸν οὐρανίσκο, ἐνῶ στὰ ἰταλικὰ-ἰσπανικὰ (ἀλλὰ καὶ στ᾿ ἀγγλικὰ-γαλλικὰ) ἡ γλώσσα εἶναι πιὸ πίσω, πρὸς τὴν ὑπερώα, στὴν ἴδια θέση ποὺ τὴν τοποθετοῦμε κι ἐμεῖς στοὺς φθόγγους κα, κο, κου.

  94. ΣΠ said

    93
    Έτσι είναι, Δημήτρη. Φαίνεται και στο βίντεο στο σχόλιο 60, πώς ο Τόνυ Πινέλλι λέει «καλοκαίρι»

  95. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Τελειώνω (γιὰ τὴν ὥρα) μὲ τὴ Θερμιώτικη ἐκφορά.
    Γενικὰ τὰ μπ, ντ ἐκφέρονται ἄρρινα (ἀbέλι), ἀκόμα καὶ σὲ ἰταλογενεῖς λέξεις τῆς ντοπιολαλιᾶς π.χ. φουdάνα: πηγὴ (fontana). Νομίζω πὼς ἡ ἄρρινη ἐκφορὰ συνηθίζεται στὶς Κυκλάδες, π.χ. στὴ Νάξο (ἀπὸ φίλους Ναξιῶτες ποὺ ἀκούω). Τὶ λέει κι ὁ πατριώτης, τὸ Κουτρούφι;

  96. sarant said

    91 Το ΛΚΝ δίνει
    [afγanikós & avγanikós]

    93 Προφανώς Στο φωνητικό αλφάβητο το κε αποδιδεται διαφορετικά από το κα, στην πρώτη περίπτωση με κάτι σαν περισπωμενη πάνω στο k.
    Αν ακούσεις Ισπανό που ξέρει καλα τη γλώσσα μας να μιλάει ελληνικά, τον διακρίνεις από λέξεις όπως χέρι και κερί, που τις προφέρει υπερωικά.

  97. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Οι Ισπανοί δεν έχουν ούτε το δικό μας λεπτό -τσ-. Η το πάλαι δασκάλα μου (ελληνίδα της Βενεζουέλας) πρόφερε: καchίκα.

  98. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Τώρα θυμήθηκα κι αὐτὸ: Τὸ 1991 εἶχα περάσει ἀξέχαστες διακοπὲς στὴ Νότια Χίο. Ἐκεῖ εἴχαμε γνωρίσει τὸν Δημήτρη, ἕναν ὑπέροχο ἄνθρωπο μὲ ἀστείρευτο χιοῦμορ. Ἦταν μαστιχοπαραγωγὸς καὶ μᾶς ἔδειξε (ἤ μᾶς περιέγραψε) ὅλη τὴ διαδικασία τῆς μαστιχοπαραγωγῆς, ἀπὸ τὸ κέντος (τὸ χάραγμα τῶν κορμῶν γιὰ νὰ τρέξει τὸ μαστίχι) μέχρι τὸ πάστρεμα (τὸ ξεχώρισμα τῆς μαστίχας σπειρὶ-σπειρί ἀπὸ τὸ χῶμα, ποὺ γινόταν σὲ νυχτέρια τὸ φθινόπωρο μετὰ τὴν συγκομιδή).
    Μοῦ ἔκανε ἔντύπωση ἡ ἔνρινη ἐκφορὰ τῶν μπ, ντ, ἀκόμα καὶ στὴν ἀρχὴ τῆς λέξης, π.χ. mbέmbα (ἔτσι ἔλεγε τὴ σκύλα του).
    Τὶ λέει ἐπ’ αὐτοῦ ὁ Dryhammer; Συνηθίζεται κι ἀλλοῦ στὴ Χίο;

  99. 93 Στα τούρκικα συναντάμε την ίδια εκφορά του υπερωικού κ πριν (αλλά και μετά, όταν πρόκειται για την τελευταία συλλαβή) από τα λεγόμενα λεπτά φωνήεντα (e, i, ö, ü).

  100. Ατακαμα said

    Ναι, συνήθως τους οπαδούς τους προφέρουν Αργειανούς. Τους κατοίκους του πλανήτη όμως ποτέ.

  101. Πέπε said

    @100
    Ίσως επειδή οι μόνες φορές που έχω βρεθεί σε συζητήσεις για τους κατοίκους του Άρη ήταν όταν ήμουν παιδάκι και μιλούσα με άλλα παιδάκια, το έχω στο μυαλό μου ως τρισύλλαβο.

  102. dryhammer said

    98. Στην μή εκλεπτυσμένη (= χωριάτικη) προφορά, όλα σχεδόν είναι έρρινα κι όχι μόνο τα μπ, ντ. πχ δεν υπάρχει τζ αλλα μόνο ντζ πχ ντζάμι. Το ισορραπούμε έχοντας καταργήσει το αρχικό «δ» πχ έ νμπορώ = δεν μπορώ

  103. Γιάννης Ιατρού said

    Νίκοοοο,

  104. Μπούφος said

    Μη με μπλέκουτε με προφορές οι ειδήμονες. Δεν θα γίνω χορεύτρια, κυρίως εν θα γίνω εκφωνήτρια στην ΕΡΤ. Δεν θα σκιστεί κανένα καλτσόν για το χατίρι μου.Όπως μου προκύπτει τα λέω τα κουτσοελληνικούλια μου. Πάντως θυμούμαι τη κυρία Μπακό… που πρόφερε σε μια συνέντευξη …κάπως τη σΙΟοκολάτα, χιχι.πόσο αστείο μου φάνηκε!

  105. 104 shοκολατάκια

  106. Γιάννης Ιατρού said

    105: Καρδερίνα μου, και πυjάμα βεβαίως-βεβαίως 🙂

  107. Γεροτάσος said

    @105. Αυτό με την shοκολάτα μου θυμίζει πολύ έντονα Ντόρα Μπακογιάννη και Όλγα Τρέμη.

  108. Τελικά, είναι το ίσγιου ίμπουκ;

  109. 107 Μα τη Ντόρα εννοούσε η Μπούφος με το κα Μπακό-

    106 Γιάννη, χαζεύοντας στη Βικιπαίδεια, είδα ότι πριν το φωνητικό αλφάβητο του ΝΑΤΟ (Alpha, Bravo, Charlie κλπ) υπήρχε το γερμανικό χούι επί Β’ Π.Π. να βαφτίζουν τους πυργίσκους των πλοίων τους με αντίστοιχα φωνητικά ονόματα Anton ο πρώτος μπροστινό, Bruno ο δεύτερος, Caesar ο πρώτος πίσω και ο δεύτερος πίσω Dora … just saying

  110. Αν έχει άιεσμπι-εν, δεν εν;

  111. 110: Λάθος ερώτηση. Αναδιιατυπώνω: Τελικά, τι θα πει δωρεάν ίμπουκ;

  112. Γιάννης Ιατρού said

    110: Ναι, ναι, έχει και δάνεια 🙂
    … Dora Emil Fritz Gustav Hans Ida Jota Karl …

  113. Μιλάς με γρίφους γέροντα. Μόνο σε epub το θεωρείς ίμπουκ; Μόνο όταν είναι νταουνλόανταμπολ;

  114. Γιάννης Ιατρού said

    109: Ευχαριστούμε 🙂

  115. Μπούφος said

    105, 106, 107, 109, ναι καλέ!
    Με «έπιασε» ο Σκιούλος 😉 (αρχαιοελληνική προφορά του υ, στη Ρούμελη, εξηγούσε ο συχωρεμένος ο Κουρμούλης και άλλα παρομοια π.χ. άχιουρα, γιουναίκα).
    Τη Ντόρα εννοούσα , κτηνιατρέ μου Γιάννη Ιατρού βεβαια και και την πυjaμα και την Όλγα την Τρέμη!

  116. Γιάννης Ιατρού said

    Να με συμπαθάτε για την αρίθμηση στις αναφορές μου, τώρα ξαναείδα πως (ακόμα) είναι πιασμένο στην παγίδα ένα σχόλιό μου …, οπότε πάω μπροστά +1 στην αρίθμηση….

  117. Corto said

    «όπως το προφέρουν μερικοί για να δείξουν ότι ξέρουν γαλλικά»

    Ή αλλιώς όπως λέμε Σοπέν.

  118. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    ίδι-ον / ίδιον

    σκολι-ά* / σκολειά *σκολιός= στρεβλός (σκολίωση)

    κάλιο /κάλλιο

    Κλει-ώ / κλειω

  119. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    φίλι-α (πυρά) /φίλια (φιλία)

  120. Γιάννης Ιατρού said

    101: Πέπε
    … έχω βρεθεί σε συζητήσεις για τους κατοίκους του Άρη 🙂

  121. Μια που είπαμε για το μη, που κατά τη γνώμη μου σαφώς θέλει ν όταν ακολουθεί προστακτική η υποτακτική από φωνήεν (μην έρχεσαι, να μην έρθει) ΑΛΛΑ ΚΑΙ, σαν το άρθρο, πριν από το μη, όταν ακολουθεί προστακτική η υποτακτική από στιγμιαίο άφωνο (μην τρέχεις, μην ψαρεύετε), καθώς και πριν από τους αδύνατους τύπους από τ- της προσωπικής αντωνυμίας (μην το πεις, μην τους δείτε), ακόμα κι όταν σημαινει ‘μήπως’ (μην τον είδατε, μην τον απαντήσατε;),
    να μιλήσουμε τώρα και για τα θα και να; Ο Πάλλης έγραφε «θαν το δεις», «ναν τα πούμε», προφανώς διότι τα προφερε θαdoδείς, ναdαπούμε, και ο Ψυχάρης του έλεγε πως υπερβάλλει, ίσως γιατί δεν το λένε έτσι στην Πόλη ή στη Χιο (ή στο Παρίσι — κακίες, κακίες…) Επικράτησε η γραφη του Ψυχάρη, αλλά εγώ τουλάχιστον, και τότε που διάβαζα τα Ρόδα και Μήλα και τώρα, πάντοτε θαdoδείς, ναdoπούμε λέω, και κανείς ποτέ δε μου είπε «μα γιατί το λες έτσι;»

  122. Γιάννης Κουβάτσος said

    Για τούμπα είπατε, για Αργιανούς είπατε, για τον Μπάοκ, όπως προφέρουν εκεί πάνω τον Ολυμπιακό Θεσσαλονίκης, δεν είπατε. Πέτε πράμα. 😉

  123. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    103-> 120

  124. Βρε, σαν τα χιόνια! 🙂

    Άγγελε, οι συγγενείς μου στην Κύμη προφέρουν θαν το δεις και ναν τα πούμε. Πάντα μου έκανε εντύπωση και ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω αν είναι οικογενειακό ή τοπικό γνώρισμα.

  125. Γιάννης Ιατρού said

    122: Είπαμε, #120.
    Έχεις χάσει τη φόρμα σου, ε με τέτοια νηστεία… 🙂

  126. Παναγιώτης Κ. said

    Τι έγινε; ξαναπιάνεις το νήμα;
    Άργησες θαρρώ.

  127. Κουτρούφι said

    #95. Μετά από κάποια περισυλλογή καταλήγω ότι στη Σίφνο υπάρχει πιο πολύ η έρρινη εκφορά: αμ-μπέλι, φουνdάνα (έχει και στη Σίφνο τέτοια τοποθεσία). Και γιάνdα και ίνdα.
    ———————-
    Στα τέλη της δεκαετίας του 90 ήταν δημοφιλής στην Αμερική μια σειρά με τον Jerry Seinfeld. Από ένα επεισόδιο της σειράς μού έμεινε μια έκφραση, το «yada yada yada»: «h**p://www.yadadrop.com/about/what-does-yada-mean » γιατί μου έφερε στο νου το «γιάντα» έστω και με διαφορετική εκφορά του «ντ».

  128. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ω, μπαρδόν, δεν το είδα, μου λείπουν αγώνες. 😊

  129. Πέπε said

    @121:
    > > εγώ τουλάχιστον, και τότε που διάβαζα τα Ρόδα και Μήλα και τώρα, πάντοτε θαdoδείς, ναdoπούμε λέω, και κανείς ποτέ δε μου είπε «μα γιατί το λες έτσι;»

    Εγώ πάλι, θυμάμαι ότι είχα ακούσει μικρός κάποιους να το λένε έτσι, και το πέρασα και στο σχολείο (μικρές τάξεις Δημοτικού). Δε θυμάμαι αν ήταν σε γραπτά ή προφορικά, πάντως όχι απλώς με διόρθωσαν αλλά μου έκαναν και παρατήρηση σε στυλ «μα πού τα βρήκες αυτά (=τι το ‘χουμε το σχολείο αν είναι να μαθαίνεις ελληνικά από τον κάθε άσχετο);».

  130. ΚΩΣΤΑΣ said

    Μπορούμε να κατατάξουμε στα ομόηχα και τα παρακάτω;

    Ιπποκράτης – υπό κράτησ’
    Ταύτιση – τά ’φτυσει
    Μιράζ – μοιράζ’
    Μυκήνες – μοι κείνες
    Γκαζόν – γκαζών’
    Ταλίν – τα λύν’
    Κυπαρίσι – κι Παρίσι

    Δέχομαι απάντηση μόνο από τον Γιάννη!!! 🙂

  131. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    130.»πώς το λέει ένας Λαρισαίος»

  132. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    http://mantoles.net/7238/

  133. ΚΩΣΤΑΣ said

    131 -132
    Χανς ΕΦΗ, κερδίζει ο Γιάννης Κ. κι ας μην απάντησε!

    *χανς: όνομα Γερμανού αλλά και το χάνεις στα λαρισαίικα (για όποιον τυχόν δεν το κατάλαβε).

  134. dimi said

    115 .Κουρμουλης,αυτός που έκανε τον γαμπρό του καθηγητή γλωσσολογίας,το αγωρι μου?

  135. Alexis said

    #130, 131: Λαρισαίος παίρνει τηλέφωνο στο γραφείο ενός υπουργού:
    -Παρακαλώ πουλύ θέλω να μιλήσω με τουν υπουργό!
    -Ο κ. υπουργός δεν μπορεί να μιλήσει αυτή τη στιγμή. Συσκέπτεται.
    -Άμα μι σκέφτηται όπως λες γιατί δεν μι παιρν’ ένα τηλέφουνο;

  136. Γεροτάσος said

    @130, 131, 135
    Μοῦ ἔκανε μεγάλη ἐντύπωση πού σχεδόν ὅλα τά σκυλιά στή Λάρισα τά λένε Ἴρμα. Μετά κατάλαβα…

  137. Γς said

    134:

    >το αγωρι μου

    Το ποιο;

    Εχω τρεις φίλους που τους έκανε καθηγητές ο καθηγητής πεθερός τους.

    Και πως νόμιζα ότι έκανε το ίδιο κι ο Ι. Μεταξάς για τον γαμπρό του;

    Λάθος μου.

    Το 1937 προσπάθησε να κάνει καθηγητή στην Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή τον ευνοούμενό του Μπάμπη Αλιβιζάτο. Δεν του έκαναν όμως το χατήρι κι ο δικτάτωρ κατάργησε τη Σχολή!

    Ξανανοιξε το 1943 στην κατοχή

  138. gpoint said

    Ε, υπάρχει και το gastronomy δλδ είμαι εγκυος στα λαροσαίικα !!

  139. ΚΩΣΤΑΣ said

    Άντε ένα ακόμη λαρισαίικο

    -Σι πάτσα ρα; σόρυ δε σ’είδα!

  140. sarant said

    130 Κάποιος γνωστος Λαρισαίος πήγε για μεταπτυχιακά στο Tufts, αλλά γύρισε πίσω γιατί βρήκε πολύ βαρύ το πρόγραμμα.
    – Τα ‘φτ’σ, είπε ο αδελφός του στην παρέα.

  141. Γς said

    Γιαβρόγλου στον ΣΚαι τώρα:

    Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης είναι ένα από τα καλύτερα της Ευρώπης. Τελεία!

    Απαντούσε στα δημοσιεύματα:

    http://patrastimes.gr/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%CE%B5%CE%BA%CF%84%CF%8C%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%AD%CE%B3%CF%87%CE%BF%CF%85-%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CE%BD%CE%B1%CF%81%CE%BA%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD/

  142. Γεροτάσος said

    @ 138, 139 & 140

    Ἄι χαζάθκατε,α;

  143. ΚΩΣΤΑΣ said

    140
    Πάντως εγώ, με καταγωγή από Λάρισα και διαμονή Θεσσαλονίκη, αναγνωρίζω ως συντοπίτες μου, γλωσσικά, Σερραίους, Χαλκιδικιώτες και αρκετούς άλλους. Ούλοι όμως κάνουν του κουρόιδο, του παίζουν προυτιβουσιάν’.

  144. Triant said

    Ο Λαρισαίος στο συνεργείο:
    Καπ’ καπ’, κατ’ κατ’, κατ’ καν’ γκαπ γκαπ.

    Τουτέστιν: Από καιρού εις καιρόν, από το κάτω μέρος του αυτοκινήτου ακούγεται ένας θόρυβος.

  145. Μπούφος said

    140 Sarant
    Καλόοοοοοοο! 😉
    Είχα γράψει και χτες ένα σχολιάκι απάντηση στο Σκιούλο, Γς σε κάποιους καρδερινολάτρες αλλά..το χασα…;=(

  146. Μπούφος said

    Φτου σκουληκομερμηγκότρουπα!
    Μπίτι στραβάδι,δικέ μου!
    Εδώ ήτανε το σκόλιο! Απλά νόμισα ότι δεν ανέβηκε. Στραβάδι σου λέω! Χαζό πουλί χαρά γεμάτο!
    ;-(

    Ναι, για τον Κουρμούλη λέμε..εκείνον..τον ίδιον!
    Τον προκάνανε στα λοίσθια της καθηγητικής σταδιοδρομίας του.
    😉

  147. ΑΚ (ο) said

    προσωπικά το «μην πας» το λέω και μάλλον το ακούω κάπως σαν «μη μπας»,
    το «Μαράσλειο» και την «οδό Μαρασλή», «Μαράζλειο» και «οδό Μαραζλή», αντίστοιχα.
    Τελευταία ακούω συχνά τη λέξη «έννοια» με δισύλλαβη προφορά «έννοια» κι όχι τρισύλλαβη «έννοι-α».

    Ένα παράδειγμα διαφοροποίησης της προφοράς για να ξεμπερδεύουν κι οι έννοιες, στη βιολογία, είναι η λέξη «σπόρια». Τα ανθοφόρα φυτά παράγουν σπόρια (δισύλλαβη λέξη), ενώ τα μη ανθοφόρα -όπως τα βρύα- παράγουν σπόρια (τρισύλλαβη). Αλλά και οι μύκητες παράγουν σπόρια (τρισύλλαβη) και με την ίδια προφορά η ανθεκτική κυτταρική μορφή των βακτηριδίων.

  148. ΓιώργοςΜ said

    147 Δεν είμαι ειδικός, αλλά νομίζω πως για σπόρους ανθοφόρων μιλάμε. Σπόρια είναι ο πασατέμπος.
    Μάλλον πρόκειται για μετάφραση των seed>σπόρος και spore>σπόριο.

  149. Πέπε said

    @147:
    > > το «Μαράσλειο» και την «οδό Μαρασλή», «Μαράζλειο» και «οδό Μαραζλή», αντίστοιχα.

    Νομίζω ότι αυτή είναι η δόκιμη προφορά. Αν όχι «η» δόκιμη, πάντως δόκιμη. Προφέρουμε επίσης «προζλαμβάνω» κ.τ.ό., αν και δεν ηχηροποιούμε το σ σε ζ στους Σλάβους, το Ισλάμ, την Ισλανδία κλπ. ξένες λέξεις.

    (Όσο για την προφορά «μη μπας», εννοείται ότι είναι καραδόκιμη. Με ξεχωριστό ν+π προφέρει μόνο ο Νότης Σφακιανάκης.)

  150. προμαζεμα said

    εδώ και δυό μέρες στο ΣΚΑϊ γάιδαρο έχουν επιρρηματοποιήσει Το «ΠΡΟ ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ…»λένε αντί της επίσης επιρρηματοειδούς φράσης «πρό ημερησίας διάταξης». Το αστείο είναι πως ούτε ένας από τους «αρίστους’ ρεπόρτερ ή εκφωνητές δεν έχει πει το σωστό

  151. ΣΠ said

    Διάβασα online το βιβλίο του κ. Σιφονιού και έχω σημειώσει κάποιες επιπλέον παρατηρήσεις.

    Σελ. 24 Όταν συναντάμε τα συμπλέγματα μπ, ντ και γκ (ή γγ) στην αρχή της λέξης …
    Δεν υπάρχει λέξη που να αρχίζει από γγ (εκτός από το γγαστρώνω κατά το ΛΚΝ).

    Σελ. 25 εdάθηκε
    Για ποιο ρήμα πρόκειται;

    Σελ. 26 γλόbος, ζιβάgο
    Σύμφωνα με το ΛΚΝ η προφορά είναι γlómbos, ziváŋgo

    Σελ. 57 Μπορείτε να βρείτε τη διαφορά στην εκφορά της λέξης «αγχωθεί», με τις λέξεις «αν χωθεί»;
    Στην δεύτερη περίπτωση τοποθετούμε την γλώσσα στην θέση που πρέπει για να προφέρουμε το ν.

    Σελ. 68 η καλλιτέχνης
    η καλλιτέχνις

  152. προμαζεμα said

    (φυσικότερα) πριν από την ημερήσια διάταξη, αλλά το πολύ …σκάει…

  153. Πέπε said

    151:
    β (σελ. 25) υποθέτω εντάθηκε, εντείνομαι
    δ (σελ. 57) Δεν είναι απόλυτο. Στη στενή συμπροφορά το τελικό ν παρασύρεται 9ένα είδος αφομοίωσης είναι) από το επόμενο χ και το τελικό αποτέλεσμα του «αν χωθεί» μπορεί να είναι ακριβώς το ίδιο με του «αγχωθεί», εκτός βέβαια ότι στο «αν» συνήθως προφέρουμε πιο έντονα τον τόνο.

  154. ΣΠ said

    153
    Αν είναι από το εντείνομαι τότε είναι λάθος παράδεγμα ρήματος που αρχίζει από ντ.

  155. sarant said

    153-154 Είναι λάθος παράδειγμα. Μπορούσε να βάλει το «εντύθηκε». Και θεωρητικά το εντύθηκε προφέρεται διαφορετικά από το εντάθηκε. Το πρωτο άρρινο, το δεύτερο όχι.

  156. ΣΠ said

    Επίσης έχω την εντύπωση, αλλά δεν είναι ξεκάθαρο στο βιβλίο, ότι το γγ προφέρεται (εκτός από κάποιες πολύ λαϊκές εκφράσεις όπως «ο Βαγγέλας») πάντοτε έρρινο. Υπάρχει βέβαια και το «ανεμογγάστρι» κατά το ΛΚΝ, αλλά εγώ θα το έγραφα «ανεμογκάστρι».

  157. Earion said

    Απερρίνωση των μέσων ηχηρών συμφώνων

    Το φαινόμενο εντόπισε ο Γεώργιος Χατζιδάκις ήδη από τα 1913:

    Πρώτον τα μέσα b, d, g δεν εκφωνούμεν πάντες οι Έλληνες ομοίως, αλλ’ άλλοι μεν, ως λ.χ. οι Κρήτες, οι Μακεδόνες καί τινες νησιώται, εκφωνούσιν αυτά κάλλιστα, άνευ τινός ερρίνου, άλλοι δε, οίον οι Πελοποννήσιοι, δεν δύνανται τούτο, αν μη προτάξωσιν αυτών έρρινόν τι, οίον nd, ng, mb. Φυσικόν άρα ήδη εκ των προτέρων φαίνεται ότι άλλοι άλλως τα μέσα [ενν. σύμφωνα] εν τοις εχούσαις ταύτα λέξεσιν οφείλομεν να διαθέτωμεν.

    Έπειτα αι λέξεις και δη και οι μετ’ αυτών φθόγγοι ούτοι εισήλθον και κατά τον μέσον αιώνα και κατά τους νεώτερους χρόνους εις την γλώσσαν ημών. Λοιπόν εκτός της τοπικής δυνατόν και η χρονική διαφορά να έχη συντελέσει εις την ποικιλίαν και ανωμαλίαν ταύτην.

    Τρίτον η κατ’ ανομοίωσιν μεταβολή των φθόγγων αύτη ευρίσκεται σήμερον εν τη αναπτύξει αυτής· εντεύθεν τούτο μεν η παρατηρηθείσα ανωτέρω ποικιλία πολλών λέξεων αρχομένων άμα από του μπ, ντ και από του απλού π, τ, τούτο δε η ασθενής και ασαφής κατ’ αλήθειαν προφορά των τοιούτων συμφωνικών συμπλεγμάτων, όταν μετ’ αυτά ακολουθώσιν ομοίως ηχηρά σύμφωνα, ασθένεια και ασάφεια άγνωστος εν αις λέξεσιν τοιούτος όρος ελλείπει …

    Πρόσθες τούτοις τέταρτον ότι οι αδυνατούντες να εκφωνήσωσι τα μέσα b, d, g δεν δύνανται ως εικός και να ακούσωσιν αυτά σαφώς παρά των ξένων εκφωνούμενα· εντεύθεν υποκαθιστώσιν ή τα άηχα ή τα ηχηρά μετά των αναλόγων ερρίνων. Και τέλος ότι πολλαί ξέναι λέξεις μετά του b ή d εν αρχή γινώσκονται ημίν ουχί διά της προφοράς άλλα διά της γραπτής γλώσσης και ότι ταύτας ημείς μανθάνομεν ν’ αναγινώσκωμεν όπως βλέπομεν γεγραμμένας· ούτως άρα εισέρχονται εις την γλώσσαν ημών οσημέραι εκ νέου οι φθόγγοι μπ, ντ ή b, d, και εντεύθεν γεννάται άλλη ποικιλία και ανωμαλία. Ούτοι φαίνονταί μοι οι λόγοι ών ένεκα επικρατεί παρ’ ημίν σήμερον τοιαύτη τούτων φωνητική ανωμαλία, πιθανόν δε συν τω χρόνω πάντα ταύτα να απλοποιηθώσι και να επικρατήση ομαλότης.

    Γ. Ν. Χατζιδάκις. «Πάγκειον και τα όμοια». Επιστημονική Επετηρίς Πανεπιστημίου Αθηνών 9 (1913), σ. 52-55.

    Έναν αιώνα μετά τον Χατζιδάκι η νεότερη έρευνα εξακολουθεί να επισημαίνει το φαινόμενο της προϊούσας απερρίνωσης των μέσων συμφώνων.

    Απερρίνωση των μέσων ηχηρών φθόγγων /b, d, g/

    Τελευταία διαπιστώνεται στην κοινή νεοελληνική (αθηναϊκού τύπου) τάση για απερρίνωση των b, d, g, και σε μεσοφωνηεντική θέση. Π.χ. σαράντα |saràda|, ενώ διφορείται το πέντε: |pέndε| και |pέnde|). Το φαινόμενο της απερρίνωσης αποτελεί κανόνα σε πολλές διαλέκτους και τοπικά ιδιώματα (νησιά του Αιγαίου Πελάγους, Κρήτη, περιοχές της Μακεδονίας, Θεσσαλίας και Θράκης, Ζάκυνθος και αλλού [βλ. τον χάρτη μεταξύ των σελ. 80 και 81 της Νεοελληνικής Γραμματικής (Ιστορική Εισαγωγή) του Μαν. Τριανταφυλλίδη]. Έτσι για παράδειγμα οι κοινές λέξεις αμπέλι, άντρας, αγκαλιά στα μέρη αυτά ακουγόταν και ακούγεται |abέli|, |ádras|, |agaλá|.
    Στην κοινή νεοελληνική σήμερα η τάση αυτή προς απερρίνωση δεν παρατηρείται μόνο σε καθαρά δημοτικές λέξεις, αλλά επεκτείνεται και σε λόγιες, πράγμα που ξενίζει τους πολλούς. Π.χ. οι λέξεις εκπομπή, αντοχή κ.ά. ακούγονται ως |ekpobí|, |adoçí|.

    Μαρία Κολομβοτσάκη. «Φωνολογικά φαινόμενα σε εξέλιξη στην κοινή νεοελληνική». Παρνασσός 50 (2008), σ. 199-208.

  158. Μπούφος said

    157
    😉
    Δεν θες να παντρευτείς με «ψείρα» γλωσσολόγο. ΔεΝ θες!

  159. sarant said

    157 Ευχαριστούμε Εαρίωνα.

    Εκεί με το «πέντε» μηπως το ένα από τα δύο έχει d αντί για nd;

    Όταν οι λόγιες λέξεις γίνονται κοινόχρηστες, λογικό είναι να τριφτούν, θα έλεγα.

  160. 151, … «αγχωθεί», … «αν χωθεί»; …

    Όπως

    Σ’ άγχωσε
    το
    Σαν Χοσέ
    (true story, παραλίγο να χάσει την πτήση)

    Πέρασε την
    Μάγχη
    μ’ άγχη
    (based on a true story)

  161. Πέπε said

    @157:
    Με αφορμή το δεύτερο παράθεμα, να σχολιάσω ότι, παρατηρώντας τη δική μου προφορά και το πώς μου φαίνεται η προφορά των άλλων:

    -Πρώτον, πράγματι, είμαι πιο σχολαστικός ως προς την προρινισμένη προφορά όταν η λέξη είναι πιο λόγϊα. Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ. Και μάλιστα, όταν εκφωνώ ή ακούω να εκφωνούν κείμενο στ’ αρχαία ή στην καθαρεύουσα, εκεί δε χωράει ούτε ένα απορρινισμένο.

    -Δεύτερον, ότι (στα κοινά σημερινά ελληνικά) είμαι λιγότερο σχολαστικός στην περίπτωση πολλών αλλεπάλληλων μπ/γκ/ντ: στο πενηνταπέντε ή ενενηνταπέντε, που επιπλέον έχουν και πολλά σκέτα ν, το πρώτο ντ είναι πιθανότερο να απορρινιστεί. (Γιατί το πρώτο; δεν ξέρω αν παίζει ρόλο ότι είναι άτονο, και άρα η «αποκλίνουσα» [σε σχέση με το προσωπικό μου στάνταρ] προφορά στη συλλαβή του περνάει πιο απαρατήρητη, ή απλώς ότι είναι πρώτο, και στο δεύτερο έχει συντελεστεί μεγαλύτερη υπερφόρτωση ενρίνων.)

    Επίσης, απορρινίζω περισσότερο στη συμπροφορά μεταξύ τελικού -ν και επόμενου π/κ/τ παρά στα κανονικά «μέσα» (κατά Χατζιδάκι) μπ/γκ/ντ.

  162. Πέπε said

    @161:
    Χμ…
    Τώρα που βλέπω τι έγραψα, στην παρένθεση του «Δεύτερον», το δεύτερο σκέλος είναι ασυνάρτητο. Παραβλεφθήτω.

  163. sarant said

    160 🙂

  164. Μεταφραστής said

    ήπια (αόριστος του πίνω) αλλά ήπι-α (επίθ. ήπιος)

    Με αυτήν την λέξη στο χωριό μου είμαστε πιο εξελιγμένοι και δεν έχουμε δυσκολίες.
    Τον αρόριστο του πίνω τον προφέρουμε ίπχα.
    (Το χωριό μου είναι στην Θεσσαλία).

  165. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Σε συνεργείο της Λάρισας
    «καπ καπ, κατ κατ, κατ καν γκαπ γκαπ»

  166. Πέπε said

    @164:
    Πώς ήπχα; Δεν είναι ελληνικά αυτά! Ίσως εννοείς ήπχια, αλλά τότε το προφέρετε όπως όλος ο κόσμος.

  167. Μεταφραστής said

    131
    Το ανήρτησα σε θεσσαλιώτικη ομάδα στο φατσοβιβλίο.

  168. Μεταφραστής said

    166
    ήπχα εννοώ, όχι ήπχια.

  169. ΚΩΣΤΑΣ said

    164
    Γειά σου πατριωτάκι, αλλά λίγο θα διαφωνήσω. Τον Αόριστο του πίνω, εγώ τουλάχιστον το ξέρω ήπχια. Το ήπιος το λέμε τρισύλλαβο ή-πι-α

  170. Μεταφραστής said

    165
    Έφη, μήπως είσαι η ίδια Έφη της θεσσαλιώτικης ομάδας;

  171. voulagx said

    Σωστος ο Μεταφραστης, ηπχα το ξερω κι εγω.

  172. 166, … Πώς ήπχα; …

    Η εκφορά του ήπια φαίνεται να έχει
    θεσσαλιωθεί.

  173. Μεταφραστής said

    172
    Ακούγεται ί, π, χ όπως στην λέξη χαρά και α. Τίποτα άλλο.

  174. Μεταφραστής said

    172
    Και άλλα έχουν θεσσαλιωθεί.
    Παράδειγμα
    Παλαιότερα, κατά την εποχή της καθαρεύουσας διδάσκονταν στα σχολεία το ήμαστε ή ήμεθα ως παρατατικός του είμαστε ή είμεθα και ακούγονταν ακριβώς το ίδιο όπως ο ενεστώτας και άντε να βγάλεις άκρη αν δεν έβλεπες την ορθογραφία της λέξης γραμμένη.
    Εγώ αρνιώμουν πάντα να χρησιμοποιήσω αυτό το ομόηχο με τον ενεστώτα ήμαστε ή ήμεθα, αφού υπήρχε το θεσσαλιώτικό ήμασταν ως παρατατικός. Για να καταλαβαίνουμε τί εννοούμε δηλαδή.
    Και έχει καθιερωθεί πανελλαδικά.

  175. Πέπε said

    Μεταφραστή, Βουλάγξ:

    Ανακαλώ το κάπως απότομο «δεν είναι ελληνικά». Είχα φανταστεί λάθος πληκτρολόγησης, γιατί μου φάνηκε εντελώς παράξενο.

    Επειδή εξακολουθεί να μου κάνει εντύπωση, θέλω να ρωτήσω: αυτό είναι ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου ρήματος, ή θέμα γενικότερης προφοράς; Πώς λέτε π.χ. τα τόπια, τα χάπια;

    @174:
    Κατά τη γνώμη μου ο παρατατικός «ήμασταν» ήταν ανέκαθεν πανελλήνιος. Η γραμματική δεν τον δεχόταν, όπως και γενικώς αυτή τη σειρά καταλήξεων, αλλά ήταν λάθος της γραμματικής και έχει επανορθωθεί.

    Η γραμματική παλιότερα έλεγε: ενεστώτας δενόμαστε δένεστε, παρατατικός δενόμαστε δενόσαστε. Στην πραγματικότητα μάλλον αυτό πρέπει να ήταν κάποιος τοπικός ιδιωματισμός που κάπως έτυχε να οριστεί επισήμως (αλλά χωρίς να εφαρμοστεί στην πράξη) ως πανελλήνιος.

    Φυσικά, το έχουμε ξανασυζητήσει. Σε 5′ η Μαρία θα μας βρει και πού ακριβώς. 🙂

  176. voulagx said

    #175: Πεπε, μονο το «ηπια» επαθε θεσσαλιωση και εκφερεται «ήπχα», αν δε παθει και οινωση μετατρεπεται σε «ήπχ..χικ..α».

  177. sarant said

    176 Πρέπει να γίνει μια αυτοψία στην προφορά του θεσσαλικού ήπια.

  178. ΣΠ said

    175 τέλος
    Επειδή η Μαρία άργησε, εδώ:
    https://sarantakos.wordpress.com/2017/02/21/voiesacree/
    σχ. 93, 108, 111 κ.ε.

  179. Πέπε said

    Μπράβο ΣΠ. (#178)

    Η σύνοψη της εκεί συζήτησης είναι ότι:

    α) Θεσσαλοί σχολιαστές αναγνωρίζουν το ήμασταν-ήσασταν ως οικείο από την ντοπιολαλιά τους, αλλά το ίδιο και σχολιαστές από διάφορα άλλα μέρη – βασικά από κάθε μέρος που να εκπροσωπήθηκε στη συζήτηση και που να μη λέει κάτι έντονα ιδιωματικό.

    β) Επί αρκετά μεγάλο διάστημα, όχι όμως ανέκαθεν και ούτε μέχρι σήμερα, η σχολική γραμματική δεν το δεχόταν αυτό. Στο #164 πίνακες με το τι έλεγαν οι κατά καιρούς γραμματικές.

    γ) Δεν εντοπίστηκε κανείς που να αναγνωρίζει ως οικείο από τη δική του ντοπιολαλιά τον παράξενο παρατατικό που διδασκόταν στο παραπάνω διάστημα, αντίθετα όλους τους μπέρδευε. Αναφέρθηκε ένας (1) νεοέλληνας ομιλητής που το λέει έτσι, ο …Χαρδαβέλας!

  180. sarant said

    Έχει γίνει δουλειά σ’αυτό το μπλογκ 🙂

  181. ΓιώργοςΜ said

    Αν και είδα τη συζήτηση από χτες, τώρα μου ‘ρθε: Καμμιά φορά η μάνα μου με τις αδελφές της λένε «ήπκα». Δεν ξέρω αν είναι γενικό φαινόμενο ή αστειεύονται παλιμπαιδίζοντας, θα το ερευνήσω.

  182. ΓιώργοςΜ said

    181 > 177 και πριν

  183. npo said

    Πολύ ενδιαφέρον το θέμα της απορρινοποιησης. Παρατηρώ πως κι εγώ κάποια τα λέω μ’ένα τρόπο. άλλα με άλλο και μερικά τα λέω και με τους δύο. Κουλουβάχατο 🙂

    Στην Αγγλία (με (ν + γκ) παρακαλώ ! 🙂 είχα πετύχει νηπιαγωγούς να μαθαίνουν τα παιδάκια πως να προφέρουν. Μιλάμε τα βασάνιζαν 🙂 Και ξανά και ματάξανα. Και σκέφτηκα «να πως διατηρούν αυτή την αφύσικη αλλά όμορφη προφορά τους οι Άγγλοι». Θα μου πει κάποιος πως πεντακόσιες προφορές έχουν. Ναι, η αλήθεια είναι πως ήμουν σε κυριλέ γειτονιά.

    Πάντως μια και μπαίνουν πολλοί ξένοι στην χώρα και προβλέπω ακόμα μεγαλύτερο γλωσσικό κουλουβάχατο ίσως θα έπρεπε να κάνουν (αν δεν κάνουν ήδη) οι νηπιαγωγοί μας κλπ σεμινάρια ορθοφωνίας και να υπάρχει προσπάθεια να περνάνε στα παιδάκια την ίδια πάνω κάτω προφορά.

    Θα έλεγα και για «δημοσιολόγους» (τους μουμουέδες εννοώ) αλλά αφενός γέρικο σκυλί δεν.. αφετέρου ποιός τους ακούει πιά..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: