Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το σαλτανάτι του σουλτάνου ξανά

Posted by sarant στο 28 Αυγούστου, 2017


Επειδή χτες είχα αλλότρια, καταφεύγω και σήμερα στη δοκιμασμένη λύση της επανάληψης παλιότερου άρθρου. Θα ξαναδημοσιεύσω ένα άρθρο που είχα ανεβάσει πριν από εξίμισι χρόνια. Στη σημερινή αναδημοσίευση έχω ενσωματώσει κάποια από τα παλιά σχόλια ενώ έκανα και αρκετές ακόμα προσθήκες.

Πριν από καμιά δεκαριά χρόνια, ένας φίλος, Σαλονικιός, βλέποντας ότι είχα γράψει στον παλιό μου ιστότοπο μερικά άρθρα για το λεξικό Μπαμπινιώτη (δείτε εδώ), μου έδωσε έναν κατάλογο λημμάτων που έλειπαν από το λεξικό, κακώς κατά τη γνώμη του. Δυστυχώς αυτόν τον κατάλογο τον έχασα, και το χειρότερο είναι πως και ο φίλος μου δεν τον βρίσκει στα χαρτιά του, αλλιώς θα σας τον παρέθετα διότι είχε ενδιαφέρον. Βέβαια, ο φίλος μου είχε στηριχτεί στην πρώτη έκδοση του λεξικού, κι έτσι κάποιες ελλείψεις –όπως θυμάμαι– είχαν διορθωθεί σε μεταγενέστερες εκδόσεις, ενώ πρέπει να πω ότι δεν συμφωνούσα με όλες τις επισημάνσεις του φίλου μου: μερικές λέξεις καλώς έλειπαν από ένα λεξικό με τις προδιαγραφές του λεξικού Μπαμπινιώτη.

Μια λέξη από τον κατάλογο του φίλου μου ήταν το σαλτανάτι. Βέβαια, πρέπει να πω ότι και το ΛΚΝ, το λεγόμενο λεξικό Τριανταφυλλίδη, το οποίο έχει πιο αντιπροσωπευτικό λημματολόγιο (δηλαδή δεν αποφεύγει τις τουρκογενείς βορειοελλαδίτικες λέξεις), δεν λημματογραφεί το σαλτανάτι, ενώ, ας πούμε, έχει τον ρεντέ, το τσιμένι ή τον μπουγά, που βέβαια απουσιάζουν από τον Μπαμπινιώτη, οπότε δεν θεωρώ κατακριτέα την έλλειψή του λήμματος «σαλτανάτι» από το λεξικό Μπαμπινιώτη. (Περισσότερα για το λημματολόγιο του ΛΚΝ σε πρόσφατο άρθρο μας),

Γενικότερα, το σαλτανάτι δεν φαίνεται να υπάρχει σε κανένα λεξικό, παλιότερο και νεότερο, και ίσως άδικα, διότι στη Βόρεια Ελλάδα ακούγεται αρκετά, απείρως περισσότερο από τα σαρίδια του Ησυχίου που αποθησαυρίζει ο Δημητράκος και αναπαράγει ο Πάπυρος, τα δυο υποτιθέμενα λεξικά της «όλης» ελληνικής που διαθέτουμε. Για μία ακόμη φορά, το slang.gr βάζει τα γυαλιά στα έντυπα λεξικά, αφού καταγράφει και τον όρο, και την ετυμολογία του.

Σαλτανάτι λοιπόν είναι η φιγούρα, οι τσιριμόνιες, η μανία για επίδειξη. Όλο φιγούρα και σαλτανάτι είμαστε, λέει αυτοκριτικά ένας συνέλληνας σ’ ένα φόρουμ. Το ρολόι στο δεξί χέρι ήταν τότε σαλτανάτι, θυμάται κάπου ο Πετεφρής. Συνήθως λέγεται αρνητικά, αν και κάποτε, σε αναπολήσεις, μπορεί να είναι και επαινετικό: σαλτανάτια τρανά έκαμναν παλιά, δηλαδή μεγαλεία. Τη λέξη την καταγράφει και ο Κουκκίδης, στο «Λεξιλόγιον ελληνικών λέξεων παραγομένων εκ της Τουρκικής», αλλά δίνει θετικές σημασίες: μεγαλοπρέπεια, επισημότης, πομπή.

Σε ένα κείμενό του, ο Φώτης Κόντογλου θυμάται κάποιον από τα παιδικά του χρόνια στο Αϊβαλί, ο οποίος «Στο κορμί ήτανε μεγαλάνθρωπος, σαλτανατλής στο παρουσιαστικό, ανοιχτοχέρης κι αρχοντόγνωμος». Σαλτανατλής εδώ ο μεγαλοπρεπής, θετική σημασία. Συνήθως στη νεότερη γλώσσα λένε «σαλτανατζή» τον φιγουρατζή. Σαλτανατζού είναι να πούμε η γειτόνισσα που πηγαίνει στον μπακάλη φορώντας τα χρυσαφικά της.

Ως προς την ετυμολογία της, θα καταλάβατε ότι το σαλτανάτι είναι δάνειο από τα τουρκικά, saltanat, ίδιας ρίζας με τον σουλτάνο: είναι η εξουσία του σουλτάνου, η μοναρχία και κατ’ επέκταση η μεγαλοπρέπεια. Ο σουλτάνος, λένε τα λεξικά, είναι λέξη αραβική, που ανάγεται σε κάποια αραμαϊκή λέξη shultana που σημαίνει «εξουσία».

Πάντως, το σαλτανάτι ως λέξη έχει περάσει και στα βουλγάρικα, όπου υπάρχει και η εύστοχη, νομίζω, παροιμία: τους Έλληνες τους τρώει το σαλτανάτι, τους Βουλγάρους το γινάτι, που την έχω παραφράσει σε «Του Γραικού το σαλτανάτι, του Βουργάρου το γινάτι», και την έχω βάλει τίτλο σε παλιότερο άρθρο. Πιθανόν η λέξη να υπάρχει και σε άλλες γλώσσες· για παράδειγμα, γκουγκλίζοντας, βλέπω ότι Saltanat είναι μικρό όνομα για γυναίκες σε χώρες της πρώην σοβιετικής Ασίας. Πάντως, μια και είπαμε για Βουλγαρία, να θυμηθώ ότι ο Βάρναλης θυμάται στα Φιλολογικά του Απομνημονεύματα έναν χωριανό του, στον Πύργο της Βουλγαρίας, «με τις φουστανέλες του και τα σαλτανάτια του».

Αλλά ας επιστρέψουμε στα δικά μας, στο ελληνικό σαλτανάτι –που, σύμφωνα με τη βουλγάρικη παροιμία μας χαραχτηρίζει ως λαό. Οι νεότεροι τη χρησιμοποιούν επίσης αλλά, αναπόφευκτα, καθώς η λέξη έχει χάσει την ετυμολογική της διαφάνεια, πολλοί την παρερμηνεύουν σαν να σημαίνει «παράτολμο άλμα, σάλτο». O Σκαμπαρδώνης είχε βάλει τίτλο σ’ ένα χρονογράφημά του «Για σαλτανάτι ψύλλου» και το θεωρεί ισοδύναμο με το «για ψύλλου πήδημα» -δεν ξέρω αν ήταν λογοπαίγνιο (και πού να το βρει το σαλτανάτι ο τοσοδούλης ο ψύλλος; ) ή αν αγνοούσε τη σημασία της λέξης.

Ασφαλώς συμβάλλει στην παρεξήγηση και το ότι από σαλτανάτι γίνονται π.χ. πολλές παράτολμες φιγούρες με τη μοτοσικλέτα, πολλά σάλτα. Σε ένα άλλο φόρουμ είδα να κατηγορείται κάποιος ότι έκανε «χρονικό σαλτανάτι», εννοώντας βέβαια «χρονικό άλμα». Με εντυπωσιάζει η τόλμη, αλλά δεν ενστερνίζομαι τη χρήση. Άλλο σαλτανάτι, άλλο σάλτο -προς το παρόν τουλάχιστον.

Φυσικά το σάλτο έχει λατινικήν αρχή και καμιά σχέση με το σαλτανάτι και τον σουλτάνο –αναρωτιέμαι αν έχει κάποια σχέση εκείνο το ρούσικο παραμύθι με τον τσάρο Σαλτάν, που το έκανε ποίημα ο Πούσκιν και όπερα ο Ρίμσκι Κόρσακοφ, αλλά μάλλον όχι -απλώς, διάλεξαν το όνομα έτσι που να θυμίζει τον σουλτάνο.

Θα βοηθούσε στα σχόλια να λέγατε αν χρησιμοποιείτε εσείς τη λέξη «σαλτανάτι» ή αν την έλεγαν στην οικογένειά σας (και να αναφέρετε και την περιοχή) και βεβαίως να μας πείτε με ποια σημασία τη χρησιμοποιείτε.

Πάντως, δεν νομίζω το σαλτανάτι να είναι πανελλήνια λέξη -στην Αθήνα, ή κάτω από τ’ αυλάκι δεν πρέπει να λέγεται, αλλά αν κάποιος νότιος έχει άλλη άποψη ας με διορθώσει. Πάντως, το σαλτανάτι ακουγόταν και στην Κρήτη. Βρίσκω μέσω γκουγκλ επιστολή του 1895, όπου ο επιστολογράφος κατηγορεί τους πολιτικούς ότι κάνουσι σαλτανάτι και φωνές ψεύτικες για να εμπορεύονται τον απλό λαό και την μπατρίδα.

Και τώρα έτσι γίνεται, και μάλιστα χωρίς μεγαλοπρέπεια.

129 Σχόλια προς “Το σαλτανάτι του σουλτάνου ξανά”

  1. Pedro Alvarez said

    To σαλτανάτι είναι άγνωστη λέξη σ’εμάς τους ομογενείς της Σουνταμέρικα, αλλά δεν ήξερα επίσης ότι ο Κουκκίδης ,πρίν προφανώς αυτοκτονήσει απ’τον ιερό βράχο, ήταν γλωσσολόγος!

  2. Γς said

    Καλημέρα

    Εμένα πάλι με απασχολεί το όνομα ετούτου.

    Που θα πάει όμως;

  3. dryhammer said

    Από τους πρόσφυγες που ήρθαν στη Χίο δεν την ξέρω τη λάξη. Ίσως επειδή οι πιό πολλοί (να μην πω όλοι) προέρχονταν απο τα απέναντι παράλια και γύρω. Πάντως ο τίτλος «Το σαλτανάτι του σουλτάνου» μου έφερε στο νου (πριν ακόμα διαβάσω το άρθρο) το σαράι του Ερντογάν κι όσο διάβαζα, τόσο μου δυνάμωνε την εικόνα.

  4. Επαγγελματικά μόνο ξέρω το σαλτανάτι, εννοώ ως saltanat μοναχά.
    Κατά το συνήθειό μου θα σας βάλω την ωραία ταινία του Πτούσκο (βλ. Πέτρινο λουλούδι):

    Το είχα δει πιτσιρικάς στην Αλκυονίδα και μου είχε κάνει φοβερή εντύπωση! Για όποιον βιάζεται, το τρέιλερ είναι μεγαλούτσικο και δίνει μια ιδέα: https://youtu.be/KLTqtcfjngk
    και φυσικά τις εικονογραφήσεις του Μπιλίμπιν για τον τσάρο Σαλτάν: https://gr.pinterest.com/pin/402650022911751585/

  5. Alexis said

    Καλημέρα.
    Εδώ στου Σαραντάκου πρωτοέμαθα τη λέξη. Δεν την έχω ακούσει πουθενά, ούτε στη Θεσσαλονίκη ούτε αλλού.

  6. Γς said

    31:

    Ίδιον των τύπων αυτής της φάρας.

    Τσαουσέσκου

  7. spiral architect 🇰🇵 said

    Πρώτη φορά την ακούω. Ίσως η Έφη^2 να μας κατατοπίσει αν ακούγεται στην Κρήτη. Εγώ δεν την έχω ακούσει πάντως. 😐

  8. Γς said

    6->3

    Βουκουρέστι->Αγκυρα

  9. sarant said

    Καλημερα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχολια!

    3 Τώρα που το λες είναι πολύ λογική η σύνδεση με τον Ερντογάν -δεν έχει τελειώσει αυτό το παλάτι, ε;

  10. Γεροτάσος said

    Κεντρο-δυτική Μακεδονία τό ἔχω ἀκούσει στόν πληθυντικό, «τά σαλτανάτια» μέ τήν ἔννοια «κόλπα, τσιριμόνιες»: Ἄσε τά σαλτανάτια καί λέγε!

  11. epetelos said

    Λημματογραφείται στο Meyers Großes Konversations-Lexikon λίγο διαφορετικά: Saltanāt
    Saltanāt (arab.), die Sultanswürde, als deren legale Attribute das Recht, Münzen mit eignem Namen zu prägen (Sikke), und auf Nennung im Freitagsgebet (Chutbe) gelten. Δεν θα συμφωνήσω για την ερμηνεία στον Κόντογλου. Μιλάει για το παρουσιαστικό. Θεωρώ πιθανότερο να εννοεί αρχοντάνθρωπος παρά φιγουρατζής, ιδιαίτερα καθώς μιλάει για τον Μπρούζο, νομίζω. Είναι και το όνομα αγαπημένης φίλης από το Κιργιστάν, ενώ η πρώτη ταινία που γυρίστηκε στο Κιργιστάν λέγεται Saltanat (Sovereignty) -παραγωγή Μόσχα, φυσικά, με έμφαση στις προσπάθειες αγροτών να φτιάξουν κολεκτίβα. http://www.encyclocine.com/films/en8397.jpg

  12. spiral architect 🇰🇵 said

    @9β: Σαν και το αεροδρόμιο του Βερολίνου ένα πράμα. Σαλτανάτια μπόλικα και οι γνωστοί μας φίλοι (π.χ.) χορεύουν.

  13. dryhammer said

    12, 9β . Πάλι θυμήθηκα εκείνα τα «Ενισχύσατε την αποπεράτωση του Ι. Ναού τάδε» για τα ιερά σαλτανάτια, όπου όσοι μπορούν μασουλάνε. (Να βάλω και τη Sagrada Familia μέσα ή θα με πούνε βέβηλο;)

    Θα επαναλάβω τη ρήση του συχωρεμένου του γέρου μου, πως χτίζουνε εκκλησιές αντί για σχολειά γιατί «Στο σχολειό μπαίνεις βούδι και βγαίνεις άθρωπος ενω στην εκκλησιά μπαίνεις άθρωπος και βγαίνεις βούδι»

  14. gpoint said

    άμα νάτη… αμανάτι !

    κι αν δεν σου αρέσει. τότε :

    σάλτα, νάτη … σαλτανάτι !

  15. gpoint said

    # 13

    Δεν το γράφεις σωστά …

    ενισχύσαΤΕ την αποπεράτωση του Ιερού Ναού ΜΑΣ

  16. ΚΩΣΤΑΣ said

    Σαλτανατια, δεν το ήξερα, το άκουσα μερικές φορές στη Θεσσαλονικη. Όπως το κατάλαβα εγώ με τη σημασία μαγκια, φιγούρα, εξυπνάδα.

  17. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Μου ήταν τελειως άγνωστη η λέξη. (Αθηναίος, με κάποιους Βόρειους προγόνους που πέθαναν μέχρι να πάω 20 περίπου, και θυμάμαι αρκετά από την εμιλιά τους αλλά καθόλου το συγκεκριμένο).

    Επομένως, την περιγραφόμενη διολίσθηση της σημασίας δεν μπορώ να την παρακολουθήσω παρά μόνο εντελώς απέξω. Φαντάζομαι όμως ότι όσοι καταλαβαίνουν το σαλτανάτι ως σάλτο θα έχουν ακούσει αρκετές φορές τη λέξη αλλά χωρίς ποτέ να καταλάβουν τι σημαίνει.

    Απ’ όσα όμως διάβασα, δεν καταλαβαίνω το εξής:

    > > Σαλτανάτι λοιπόν είναι η φιγούρα, οι τσιριμόνιες, η μανία για επίδειξη.

    Πού κολλάνε οι τσιριμόνιες με τα υπόλοιπα; Τσιριμόνια είναι η υπερβολική (και περιττή και όχι ειλικρινής) ευγένεια, οι περιστροφές, το να λες επί μία ώρα «όχι σας ευχαριστώ πολύ δεν ήταν ανάγκη δε θέλω» και στο τέλος να φας αυτό που σου προσφέρουν, τέτοια πράγματα.

    Καταλαβαίνω το #10 (Κεντρο-δυτική Μακεδονία τό ἔχω ἀκούσει στόν πληθυντικό, «τά σαλτανάτια» μέ τήν ἔννοια «κόλπα, τσιριμόνιες»: Ἄσε τά σαλτανάτια καί λέγε!), αλλά αυτό είναι προφανώς άλλη σημασία από αυτήν που περιγράφεται στο άρθρο.

  18. Τρίβλαξ said

    2: Γς, έτυχε να τον ακούσω σε κάποια εκπομπή να εξηγεί την προέλευση του ονόματος του.
    Πρόγονος πήγε στην Νότιο Αμερική (Αργεντινή;) ως Πρωτοψάλτης, μετονομάστηκε σε Πορτοςάλτε και επέστρεψε ως τοιούτος στην Πόλη.
    Συμβαίνει: Οι Βακαλό, της γνωστής σχολής, ήρθαν στην Αθηνα απο την Πόλη μέσω Παρισιων, οπου ακρωτηριάστηκαν απο Βακαλόπουλοι.

    Η λέξη σαλτανάτι μου ειναι τελείως άγνωστη. Θα ήθελα όμως να παρουσιάσω δυο λέξεις που εχουν ξεφυτρώσει προςφατα στο λόγο μου, προφανώς απο παιδικές μνήμες Σμυρνέικων συζητήσεων στο σπιτι που μεγάλωσα, και που ηταν άγνωστες στους παλιοελλαδίτες συνομιλητές μου. Η πρώτη, «αποδωςίδι» σημαίνει δώρο που δίνεται σε μουσαφίρη κατα την αναχώρηση του. Η δεύτερη, «αναγκεμένος», αναφέρεται σε κάποιον που βρίσκεται σε ένδοια, μάλλον προσωρινής φύσεως.

    Σας ειναι γνωστές;

    Την δεύτερη την έψαξα στην 2η έκδοση Μπαμπινιωτη, μάταια.

    Αλλα ο Μπαμπινιώτης με εχει απογοητεύσει και σε άλλες περιπτώσεις. Μετοίκησα στην Ελλάδα πριν απο καμμία δεκαπενταριά χρόνια, μετά απο μια ζωή στην Αμερική, και θεώρησα καλό να αναπληρώσω ελλείψεις που αισθανόμουν διαβάζοντας Μακρυγιαννη και Ροίδη. Πολλες απο τις άγνωστες λέξεις που συνάντησα δεν υπήρχαν στο έν λογω λεξικό. Επικοινώνησα με τους λεξικογραφους για να τους το επισημάνω και ρώτησα αν εφηρμοζαν την πρακτική «χτενισματος» κειμένων που ειχα την εντύπωση οτι ηταν κοινή πρακτική—στο OED, πχ. , αλλα έλαβα μαλλον θολή απάντηση.

    Μπαίνοντας σε ξένα χωράφια, θα έλεγα, για να πω και του στραβού το δίκιο, οτι η αφετηρία της Νεοελληνικής δεν ειναι δυνατόν να προσδιοριστεί με την ίδια ευκολία που προσδιορίζεται η της σύγχρονης Αγγλικής, λέξεις κειμένων της οποίας μετά απο κάποια ημερομηνία ειναι καταχωρημένες στο OED. Ειναι έτσι;

  19. Πέπε said

    @18:
    Αναγκεμένος: ναι, τη λέω. Δεν είναι πολύ κοινή λέξη, ίσως λίγο πεπαλαιωμένη, αλλά για τοπικό ιδιωματισμό δε θα τη φανταζόμουν.

  20. gpoint said

    Οταν ο διαιτητής ακύρψσε χωρίς λόγο το δεύτερο γκολ του Πλατανιά όλα ήταν εντάξει… τώρα που ο διαιτητής απέβαλε δικαιολογημένα τον Ευαγγέλλου φταίει ο…Σύριζα, ο Σαββίδης και ο ανάδομος Ερμής σύμφωνα με ανακοίνωση της Ν.Δ. έεε του ΠΑΟ… φυσικά όλα αυτά δεν μπορούν να σκεπάσουν την πώληση του Ζέκα.

    Πορεία αντίστοιχη του Αρη προβλέπεται σύντομα αν δεν αλλάξουν μυαλά στην Λεωφόρο. Στην φωτό η (εν)δεκάδα του Αρη όταν ένας έδενε τα κορδόνια του…

    https://scontent.fath2-1.fna.fbcdn.net/v/t1.0-9/14054165_869278979873749_1222610637659930046_n.jpg?oh=7ec13cf4a07c6e02dce2af8dd162eaa6&oe=5A2C2333

  21. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    11 Μα το ίδιο γράφω για τον Κόντογλου; Σαλτανατλής εδώ ο μεγαλοπρεπής, θετική σημασία

    17 Σα νάχεις δίκιο για τις τσιριμόνιες

    18 Φυσικά και γίνεται αισθητή στα καθημάς η έλλειψη λεξικογραφικής παράδοσης ιδίως για λέξεις λαϊκές.

    Το αποδοσίδι είναι αυτό που λες και πρέπει να υπάρχει στο Ιστορικό Λεξικό της Ακαδημίας. Και μια παροιμία, Του Σιφνιού/του φτωχού τ’ αποδοσίδι, τρεις ελιές κι ένα κρομμύδι.

    Τον αναγκεμένο τον χρησιμοποιώ καμιά φορά.

  22. spiral architect 🇰🇵 said

    @2, 18α: Πορτοσάλτε είναι αυτός που ρίχνει σάλτους στο πόρτο-λιμάνι, άλλως λιμενοπηδήχτρας. 😀

  23. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.

    Τὸ σαλτανάτι δὲν τό ᾿ξερα. Σήμερα τό ᾿μαθα.
    Οὔτε ἡ γυναίκα μου (προσφυγικῆς καταγωγῆς, μὲ ρίζες ἀπὸ τὸν Πόντο καὶ τὴν Καππαδοκία) τό ᾿χει ἀκούσει.

    @9β. Νομίζω πὼς ἔχει τελειώσει τὸ παλάτι.

    @13β. Σοφὸς ὁ συχωρεμένος.

    @18. Χρῆστο γειά σου. Τί νέα ἀπὸ τά Θερμιά;
    Κάνεις καμιά βουτιὰ καὶ γιὰ μένα;

    Τὶς λέξεις ποὺ ψάχνεις τὶς λένε (οἱ πιὸ παλιοὶ) καὶ στὰ Θερμιά. Τὸ ἀποδοσίδι τὸ λένε ᾿ποδοσίδι κόβοντας, ὅπως συνηθίζεται στὰ Θερμιά, τὸ ἀρχικὸ ἄλφα (π.χ. ἀπορνιαστὴς =>᾿πορνιαστὴς) καὶ μὲ παραπλήσια ἔννοια: δῶρο ποὺ μεταφέρει κάποιος ἀπὸ μακριά γιὰ λογαριασμό του ἤ γιὰ λογαριασμὸ τρίτου.
    Π.χ. Σοῦ ᾿φερα κι ἕνα ποδοσίδι.
    Σοῦ ᾿φερα κάτι ποδοσίδια ἀπὸ τὴ θειά σου.

    Τὸ ἀναγκεμένος χρησιμοποιεῖται μὲ τὴν ἴδιαν ἔννοια.

  24. Eli Ven said

    Μανιατομεσσήνιος που έχει μείνει χρόνια στην Αθήνα: Δεν το έχω ματακούσει. Ροδίτισσα σύζυγος που έχει σπουδάσει Θεσ/νίκη: Δεν το ‘χει ματακούσει.

  25. ΚΑΒ said

    Έστελναν οι νησιώτες στους δικούς τους στην Αθήνα τα προϊόντα τους, τα αμανάτια, κι εκείνοι τα . ανταπόδιδαν: έστελναν τα αποδοσίδια τους.

    Η λέξη σαλτανάτι μου είναι άγνωστη.

  26. Γεροτάσος said

    Νομίζω πώς τόν ἀναγκεμένο τόν χρησιμοποιεῖ ὁ Μακριδάκης στό τελευταῖο του βιβλίο. Εἶναι προφανής ἡ ἑρμηνεία τῆς λέξης.

  27. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  28. Πέπε said

    @18:
    Αν και απάντησα ήδη, να μείνω λίγο ακόμη σ’ αυτές τις δύο λέξεις, αναγκεμένος και αποδοσίδι.

    Ο «αναγκεμένος» δε λέγεται συχνά, αλλά πάντως έχω την αίσθηση ότι λέγεται. Το αποδοσίδι μπορεί να λέγεται τοπικά ή ακόμη και υπερτοπικά και απλώς να μου είχε διαφύγει. Ωστόσο διαφέρουν κατά το εξής:

    Διαβάζω την παροιμία στο #21, και το παράδειγμα στο #23, και από μόνα τους (αν δεν υπήρχαν και οι ορισμοί) δε θα μου έφταναν για να κατανοήσω 100% τη σημασία και να είμαι έτοιμος να αρχίσω να λέω τη λέξη. Αντίθετα, ο αναγκεμένος είναι σημασιολογικά απόλυτα διαφανής. Η σχέση ανάμεσα στη μορφή και τη σημασία δεν περνάει από καμία περίεργη διαδρομή, δε χρειάζεται να ξέρεις ότι σε κάποια περιοχή είχαν την τάδε σηνήθεια ή οτιδήποτε παρόμοιο: σημαίνει ακριβώς ό,τι θα περίμενε κανείς να σημαίνει.

    Γι’ αυτό και λέω ότι δε μου φαίνεται να είναι τοπικός ιδιωματισμός.

  29. Τα σαλτανάτια τα ´χω μάθει από τη γυναίκα μου (Θεσσαλονικιά μικρασιατικής καταγωγής). Τα καταλαβαίνω ως γιορτές με κόσμο στο σπίτι, δεξιώσεις και τέτοια, με κάπως επικριτική χροιά.
    Τον αναγκεμένο νομίζω επίσης πως τον χρησιμοποιεί η ίδια (εγώ όχι), αλλά, όπως ήδη επισημάνθηκε, είναι λέξη τόσο διαφανής που μπορεί απλώς να μην έχω προσέξει ποιος τη λέει.

  30. Πειραιάς, Μικρασιάτες προσφυγες, αναφορά αρνητική.

  31. Τρίβλαξ said

    Δημήτρη καλή σου μέρα και απο εμένα.

    Βουτιές κάνω για όλο τον κόσμο, καθε πρωί ενα δυνατό κροουλ, απο το βραχάκι διπλα στο λιμανάκι μέχρι το καβακι που με χωρίζει απο το διπλανό αυλάκι, πρωτη μου δουλεια, μεταξύ αφοδευσεως και πρωινού. Το ψαροντούφεκο όμως το έχω λίγο-πολύ αφήσει. Επεςα μια φορά μονο φετος, με απολογισμό ενα σκαρο, που βρίσκονται σε σχετική αφθονία τα τελευταίο δυο-τρία χρόνια. Ευτυχώς είχαμε αρκετούς φιλοξενουμένους, νεότερους και δυναμικοτερους που μας τάισαν λίγο ψάρι.

    Λυπάμαι που δεν σε είδαμε φετος. Ελπιζω τα προβλήματα που αντιμετώπιζες να βρίσκονται πίσω σου.

  32. Γς said

    18α:

    Δεν το ήξερα. Πολύ ενδιαφέρον.

    Και να δεις που κοιτάζοντας το τούτο του ποτέ δεν πήγε το μυαλό μου στην Αλκιστη…

    22:

    >αυτός που ρίχνει σάλτους στο πόρτο-λιμάνι

    Κακούργε με το πόρτο σου. Πάγωσα.

    Ηταν τέτοια μέρα, τέτοια ώρα, πέρυσι, που βρέθηκα στο Πόρτο Εννιά.

    Με είχαν ζώσει τα φίδια και πήγα να πάρω την Ειρήνη που ήταν μαζί με την κουμπάρα μας στο εξοχικό της εκεί.

    Μόλις την είχα πάει την προηγουμένη μέρα και θα περνούσαν μερικές μέρες με τα μπάνια τους και τη βολή τους μακρυά απ τους άντρες τους.

    Και πήρα τηλέφωνο όταν έφτασα κοντά και έφαγα τέτοια κατσάδα κι από τις δυο, που δεν τόλμησα να πω ότι ήμουν ήδη απέναντι κοντά τους, καμιά κατοστή μέτρα.

    Με βαριά καρδιά έκανα μεταβολή και με απαλές γκαζιές την έκανα για το σπίτι.

    Ημουν πολύ ανήσυχος.

    Και έγιναν όλα στραβά. Πήγαν για μπάνιο με τις ώρες μεσημεριάτικα κάτω από ένα φονιά ήλιο. Και μετά ρίχτηκαν με τα μούτρα στο φαΐ και ιδίως μία λύσσα φέτα.

    Ηταν η πίεση που πάντα φοβόμασταν μετά από μια αιμορραγία και τον εμβολισμό ενός ανευρύσματος στον εγκέφαλο.

    Στο ΚΑΤ σε κώμα, από το οποίο ποτέ δεν βγήκε.

    Μετά από ένα μήνα πήγε να βρει τα τρία αγγελούδια της.

  33. cronopiusa said

    πολιτικά σαλτανάτια Η μετανάστευση των κτηνών

    Argentina / Ricardo Ragendorfer: “La tragedia argentina, además de ser política, es psiquiátrica”

  34. Λάκωνας στα Εξάρχεια, πρώτη φορά τ’ ακούω.

    http://www.badsadstories.blogspot.gr
    http://www.badsadstreetphotos.blogspot.gr

  35. Παρ’ ημίν χρησιμοποιείται, ευρέως θα έλεγα, η λέξη σαλτανάτι-σαλτανατζής. Τη λέμε όταν κάποιος επιδεικνύει προσόντα που (πράγματι) έχει, όχι όμως καθ’ υπερβολή, οπότε τον χαρακτηρίζουμε φιγουρατζή (ή παινεσιάρη). Δεν θα τον έλεγα επιδειξιμανή ή επιδειξία που υπονοούν άλλα πράγματα.

  36. Pedro Alvarez said

    Kανείς δεν ξέρει το σαλτανάτι λοιπόν! Κάτι σαν τον Κουκκίδη…

  37. Pedro Alvarez said

    Ω! δεν είχα δει το 35. Το ξέρει ένας λοιπόν. Περδόν!

  38. sarant said

    1-36 O Κουκκίδης που έφτιαξε το λεξικό είναι κατά πάσα πιθανότητα ο δημοσιογράφος που άθελά του χρησίμεψε στον άγγλο δημοσιογράφο που έδωσε ένα όνομα στην παραμυθένια είδηση για τον εύζωνα που αυτοκτόνησε.

  39. Τα σαλτανάτια (πληθ.) τα αναφέρει ο Πάνος-Νικολής Τζελέπης στο βιβλίο του για τον θείο του Νταή Σταβρή Καρακατσόνα

    http://www.protoporia.gr/istories-toy-ntai-stavri-ston-kairo-ton-soyltanon-p-153976.html

    Πως ξεφόρτωνε, λέει, κάρβουνο απ’ το καράβι και σκίστηκε η βράκα του και φανήκαν τα σαλτανάτια του και ένας Ιταλός αναφώνησε «Μα κε καραγκατσόνε!», τι μαυροπτσ’αράς!

  40. Pedro Alvarez said

    38. ¡Carajo! Δηλαδή από τότε υπήρχαν τα fake news ? Δηλαδή δεν ανακάλυψε την Αμερική ο Ντόναλντ Τράμπ! ¡Carajo! otra vez.

  41. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα. Από μνήμης, τα σαλτανάτια τα αναφέρει και ο Λουντέμης κάπου στην τετραλογία του Παιδιού. Έτσι χαρακτήρισαν οι τσελιγκάδες την υδρόγειο σφαίρα κλπ εποπτικά μέσα με τα οποία ο Μέλιος δίδασκε τα παιδιά τους.

    Τον αναγκεμένο τον λέω συχνά αλλά δεν τον πολυακούω.

  42. Γιάννης Κουβάτσος said

    Σήμερα μαθαίνω αυτή τη λέξη. Δεν την έχω ακούσει ποτέ, 55 χρόνια νότιος. Αν τη συνάντησα σε κάνα βιβλίο, αλλά την ξέχασα, τι να πω…

  43. Γιάννης Κουβάτσος said

    Αναγκεμένος, πολύ ωραία λέξη, και ‘γω τη χρησιμοποιώ. Θυμάμαι ένα παλιότερο σχόλιο φίλου που αμφισβητούσε την ύπαρξή της.
    Το σαλτανάτι, λέει, παίζει πολύ στας Σέρρας. Πού είναι η Μαρία να αποφανθεί; 😊
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.slang.gr/lemma/11476-saltanati&ved=0ahUKEwjM3p3c3_nVAhWNDBoKHcpCAnMQFggaMAA&usg=AFQjCNF1ajRTJ9I4I7E3UD7shTV1iSwU_Q

  44. ΚΩΣΤΑΣ said

    Τη λέξη σαλτανάτια τη χρησιμοποιεί και ο θεσσαλινικιός Πάνος Θεοδωρίδης, (αρχιτέκτονας, συγγραφέας, δημοσιογράφος κλπ).

    https://www.thegreekcloud.com/blogs/blog.php?pg=3&uid=3&id=1794

  45. sarant said

    44 Αυτός είναι ο Πετεφρής που αναφέρεται στο άρθρο 😉

  46. Παναγιώτης Κ. said

    Τη λέξη σαλτανάτι παρότι την έχω ακούσει, δεν την χρησιμοποιώ γιατί δεν κατάλαβα τι ακριβώς σημαίνει.
    «Παράτολμη» ενέργεια ναι αλλά για πράγματα που αφορούν διασκέδαση, επίδειξη, φιγούρα!
    π.χ. «Είχαμε βαρύ πρόγραμμα την επόμενη μέρα αλλά κάναμε ένα σαλτανάτι και πήγαμε να ακούσουμε τον Αγάθωνα. Δεν προλάβαμε να κοιμηθούμε».

  47. dryhammer said

    45. Το ’82-’83 έμενα στη Θηραμένους στη Θεσσαλονίκη, ένα στενάκι πιό πάνω απο το τούρκικο προξενείο. Η Ολυμπιάδος ήτανε άφτιαχτη ακόμα. Εκεί που τώρα είναι το καφέ Ολυμπιαδος (γωνία Λάζου Εξάρχη και Ολυμπιάδος) ήταν το καφενείο ο Πετεφρής. Εμένα πάντως μου έφερνε στο μυαλό την «Ψυχολογία συριανού συζύγου» του Ροΐδη (από τους Χιώτες της Σύρας).

  48. ΚΩΣΤΑΣ said

    45
    Α! με πιάνετε αδιάβαστο. Ξέρετε περισσότερα πράγματα για τους Θεσσαλονικείς από εμένα! Έτυχε να μπω κάποιες φορές στο μπλογκ του Πετεφρή, δεν ήξερα ότι είναι ο Π.Θ.!
    Ευχαριστώ! κάτι έμαθα και σήμερα! 🙂

  49. Γεροτάσος said

    Νομίζω πώς μέ τό ὄνομα Πετεφρής ἔγραφε πρό ἀμνημονεύτων ἐτῶν and put στόν Ἀγγελιοφόρο.

  50. 43, 44 κλπ Ο Πετεφρής είναι πάντως Γιαννιτσιώτης, οπότε λογικά η χρήση θα επεκτείνεται και στα Σέρρας
    (Μαρία στη θέση της Μαρίας) 🙂

  51. sarant said

    50 Στο ΦΒ γράφτηκε η οθωμανική ρήση
    «Μάλι Χινδιστάν, ακχύλι Φιρεγκιστάν, σαλτανάτι Άλή-Όσμάν», Για πες τα όλα.

  52. Λευκιππος said

    Και στη Δραμα. Ηθελα να αγορασω ενα τζιν, και ο ραφτης μου λεει, «κατι απλο η με σαλτανατια;»

  53. 51 Μάλιστα. Βρίσκω την κανονική (;) μορφή εδώ: akıl der frengistan, servet der hindistan, haşmet der al-i osman. Σημαίνει «το μυαλό στην Ευρώπη, ο πλούτος στην Ινδία, το μεγαλείο στον Οίκο του Οσμάν» – το σαλτανάτι, η βασιλεία/ηγεμονία στην εκδοχή του ΦΒ. Παροιμία μοιάζει να είναι, που δεν την ξέρω. Στο λινκ που βρήκα η ερμηνεία είναι ότι ο Ευρωπαίος δίνει προτεραιοτητα στην εξυπνάδα, ο Ινδός στην περιουσία κι ο Οθωμανός στη μεγαλοπρέπεια. Στο σαλτανάτι με τη δική μας έννοια δηλαδή 🙂

  54. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    3 – 6 – Υπάρχουν πολύ πρόεδροι σ΄αυτό τον κόσμο, πόσοι θα έκαναν αυτό που έκανε ο (πρώην πλέον) πρόεδρος της Ουρουγουάης;
    Και το βασανιστικό ερώτημα, είναι γιατί οι λαοί επιλέγουν μονίμως τους γελοίους δημαγωγούς;

    http://www.naftemporiki.gr/story/903705/ekane-otostop-kai-stamatise-o-proedros-tis-ourougouais

  55. sarant said

    53 Καλό!

  56. spiridione said

    51. 53
    Και εδώ
    https://books.google.gr/books?id=XMgrAAAAYAAJ&pg=PA15&dq=%22%CF%83%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%84%CE%B9+-+%CE%91%CE%BB%CE%AE+%CE%9F%CF%83%CE%BC%CE%AC%CE%BD%22&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjVlbH39fnVAhVDUhQKHRTGD4kQ6AEILjAC#v=onepage&q=%22%CF%83%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%84%CE%B9%20-%20%CE%91%CE%BB%CE%AE%20%CE%9F%CF%83%CE%BC%CE%AC%CE%BD%22&f=false

  57. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Νὰ βάλουμε καὶ κανένα σχετικὸ τραγουδάκι.
    Ὄμορφη παχιά σουλτάνα https://www.youtube.com/watch?v=qm1BJYjdXpY μὲ τὸν Χρόνη Ἀηδονίδη.

    Sultans Of Swing https://www.youtube.com/watch?v=h0ffIJ7ZO4U μὲ τοὺς Dire Straits

    Τὰ βάζω ἔτσι, ἐπειδὴ τὸ νοουτμπουκάκι (σίκ, ρὲ) μου ἀγκομαχάει στὰ βαρυφορτωμένα μὲ βίντεο νήματα.

  58. sarant said

    56 Εδώ προσθέτει και τη Γεωργία για την ομορφιά!

  59. Μυλοπέτρος said

    Ρε ξεροσφύρη, ήτανε ανάγκη να με γυρίσεις στα παιδικά μου χρόνια με το «βούδι» σου; σε ευχαριστώ πάντως. Ο άλλος Χιώτης. Από τα Μαστιχόχωρα εγώ. Και όχι από τα ανύπαρκτα μαστιχοχώρια.

  60. Γιάννης Ιατρού said

    57: Πάρε ρε Δημήτρη επιτέλους ένα νεώτερο μοντέλο 🙂

  61. dryhammer said

    59. Εν προκειμένω, αποδίδει καλύτερα το νόημα απ’ ότι το βόδι – λές βούδι και γεμίζει το στόμα σου. Να σου θυμίσω και το «βουδιάς» ως κλητικό: «βρε βουδιά…»

  62. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Τό ᾿χω συνηθίσει, Γιάννη μου. Κι ὅπως λένε στὸ χωριό μου:
    Γέρος γάδαρος περπαρτησιὰ δὲν ἀλλάζει.
    🙂

  63. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    62=>60

  64. dryhammer said

    62. Άλλο ήθελα να σου βάλω αλλά τούτο είναι πιό όμορφο

    http://fanpage.gr/viral/pets/%CE%AD%CE%B4%CF%89%CF%83%CE%B5-%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CE%B3%CE%AD%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CE%B3%CE%B1%CF%8A%CE%B4%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%B9-%CF%83%CE%B5-%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CE%BB%CF%8D%CE%BA/

  65. Πέπε said

    @43:
    > > στας Σέρρας

    @50:
    > > στα Σέρρας

    Όπως το λέει ο Δύτης, #50. Δεν έχουν την καθαρεύουσα ως τοπικό ιδίωμα, άλλωστε η ονομαστική είναι «τα Σέρρας», όχι «αι Σέρραι» ή τίποτε παρόμοιο.

  66. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Σουλτάν μερεμέτ = ένα μπερντάχι, μια δόση ξυλοφορτώματος

  67. 66 Μου ΄χε πει τούρκος αυτοεξόριστος πως στα τουρκικά δεν υπάρχει τέτοια έκφραση. Αλλά πως σημαίνει κάτι σαν «βασιλική περιποίηση»

  68. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο «αναγκεμένος» λέγεται πολύ σ΄εμάς αλλά με την έννοια του άτακτου,του κακότροπου.π.χ. ένα κοπέλι είναι αναγκεμένο ή ένα οικόσιτο (αίγα, προβατίνα) είναι αναγκεμένη.
    Με την(πρόδηλη) έννοια αυτού που βρίσκεται σε ανάγκη την ξέρω επίσης αλλά από διαβάσματα.Δεν είμαι βέβαιη αν τη συνάντησα και σε ζωντανή ντοπιολαλιά.Μου είναι οικεία πάντως και με τις δυο σημασίες.

  69. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    67.Α Ωραία! «Περιποίηση» ναι, ταιριάζει! Ειρωνικά. Σαν τα χάσικα χαστούκια 🙂 .

  70. Γιώργος Κεγκερογλου said

    Αναγκασμένος: Κακοτροπος και αποφασισμένος να κάνει κάτι κακο .

  71. Τι θυμήθηκα με το σουλτάν μερεμέτ… https://sarantakos.wordpress.com/2009/11/11/1003probata/

  72. 50: Δύτη, πόθεν η συνεπαγωγή Γιαννιτσά-Σέρρες;

  73. ΣΠ said

    Μεγάλωσα στην Θεσσαλονίκη από μικρασιάτες γονείς αλλά την λέξη σήμερα την έμαθα.

  74. Στάζυ, εμπειρικά 🙂

  75. 71 Πωπωπωωωω, ιδρυματισμό έχουμε πάθει! 😳 😳 😳 😳
    Σαν τα γερόντια στα καφενεία, όλο τα ίδια και τα ίδια λέμε!

  76. Σκύλε, πες σε μοναστήρι καλύτερα:

  77. 76 Άσε, αδερφέ, και μούρθε ο ΕΝΦΙΑς. 900+ έουρα. Τουλάχιστον, τώρα μένω σε σπίτι που του τον πληρώνω τον ΕΝΦΙΑ.

  78. sarant said

    67-71 Στο παλιό άρθρο δεν το είχαμε πει σαφώς ότι η έκφρ. δεν υπάρχει στα τούρκικα.

  79. 78. Ε, σιγούλια σιγούλια, Νικοκύρη. Πάνε και οκτώ χρονάκια από τότε. Πριν το μνημόνιο!
    Παιδιά που γεννήθηκαν την επόμενη χρονιά, γράφονται φέτο στη Β’ Δημοτικού.

  80. Να πω επίσης ότι είμαι τώρα πολύ λιγότερο σίγουρος ότι η αρχική μορφή ήταν σουλτάν-μερχαμέτ. Νομίζω ότι, πιο απλά, έχει να κάνει με το ότι το ξύλο σε μερεμετίζει (βλ. ετυμολογία για το μπερντάχι).

  81. Γς said

    Μόλις γύρισα απ εκείνο το μαγαζί με είδη κιγκαλερίας της γειτονιάς μου.

    Αυτή τη φορά ήθελα λίγο σιλικόνη για τα βυζ.., ουπς, για το μπάνιο που έσταζε ο νεροχύτης.

    -Θα σου δώσω ό,τι το καλύτερο.

    -Σιγά μωρέ.

    -Αμα σου λέω.

    Και μου βγάζει ένα σωληνάριο

    -Ες τετρακόσια

    -Τι; Τετρακόσια ευρώ;

    -Οχι. Ενάμισι ευρώ.

    S400 γράφει το σωληνάριο. Με μεγάλα μπολτ γράμματα.

  82. Γς said

    Περιέχει και 4,5-dichloro-2-octyl-2H-Isohl-azol-2-one.

  83. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    80.>>ήταν σουλτάν-μερχαμέτ.
    Δύτη, κοντοστάθηκα πριν κι αναρωτήθηκα μήπως λέγαμε «μεραμέτ», και μάλλον έτσι λεγόταν αλλά το πολυχρησιμοποιούμενο μερεμέτι ξεγέλασε τη μνήμη.
    Το σα(ου)λτάνι με τη σουλτανίνα (που τρώω τώρα με τυρί) σχετίζεται; 🙂 . Ας ψάξω πρώτα, σίγουρα θα έχει ειπωθεί κι αυτό. Και ναι!
    …Το όνομα προέρχεται από τα ιταλικά (uva sultanina), και μάλλον οφείλεται στο ότι η σταφίδα αυτή εισαγόταν από την επικράτεια του Σουλτάνου, την οθωμανική αυτοκρατορία. Κατά μια άλλη εκδοχή, πήρε το όνομά της επειδή η καταγωγή της είναι από την επαρχία Σουλτανιέ της Περσίας. (Υπάρχουν και άλλες θεωρίες, πολλές μάλιστα επιστρατεύουν και κάποιον μύθο, επειδή στα αγγλικά η λέξη για τη σταφίδα, sultana, είναι ίδια με τη λέξη για τη σουλτάνα). Στην Ελλάδα η σουλτανίνα ήρθε το 1838 από τη Σμύρνη.
    https://sarantakos.wordpress.com/2011/08/08/stafida/

  84. Εχεχεεεεε… ωρέ τι έχει να γίνει!

    Ενεργοποείται η εξειδικευμένη υπηρεσία για τη λογοκλοπή στο διαδίκτυο

    https://left.gr/news/energopoeitai-i-exeidikeymeni-ypiresia-gia-ti-logoklopi-sto-diadiktyo-n-pappas-vazoyme-taxi-se

  85. spiridione said

    Δεν το ήξερα αυτό το σουλτάν μερεμέτ, καλό!

    80. Και σε πιο ακραίες καταστάσεις
    http://www.douglasdraper.com/uploads/3/3/8/6/3386151/9168351.jpg?343

  86. Γεροτάσος said

    Τό σουλτάν μερεμέτ τό λέει στό παρακάτω φιλμάκι ὁ Κώστας Μακεδόνας. Κάπου ἐκεῖ στό 2:26.

  87. Στράτος Βασδέκης said

    Το «σαλτανάτι» λημματογραφείται (με θετικές αλλά κι αρνητικές σημασίες και με παράθεση παραδειγμάτων χρήσης) στο «Λεξικό της Λαϊκής και Περιθωριακής γλώσσας» του Γ. Κάτου:
    file:///C:/Documents%20and%20Settings/Danuta/Moje%20dokumenty/Downloads/%CF%83%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%84%CE%B9.pdf

  88. Στράτος Βασδέκης said

    86: Οι σημασίες που δίνει ο Κάτος είναι:
    1) η λαμπρή, η μεγαλόπρεπη παρουσία,
    2) το ξαφνικό τίναγμα, το επικίνδυνο σκέρτσο, ιδίως κατά το οδήγημα αυτοκινήτου ή μοτοσικλέτας και
    3) δηκτικό πείραγμα, πρόκληση, ιδίως για καβγά.

  89. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    88 Στο 2. υπάρχει επιρροή απο το σάλτο.

  90. Παναγιώτης said

    Χρησιμοποιείται ευρέως στους κάμπους και τα (μουσουλμανικά) ορεινά της περιοχής Σουφλίου,
    με την σημασία του αθώου ( ή και πονηρού) κοδρακισμού και της ανάγκης κάποιου να ξεχωρίσει απ΄το πλήθος.Συχνότερα έχει αρνητική σημασία, όπως όλες οι υπερβολές.

  91. Βάταλος said

    Εντιμώτατοι κύριοι,

    διακόπτω κάπως ενωρίτερον την σιωπήν μου απόψε, διότι θα υπάγω εις μίαν εκδήλωσιν συμπαραστάσεως των πληγέντων από τον «Χάρβι»

    1) Συγχαίρω τον κ. Βασδέκην (σχ. 87+88) που διέσωσε την τιμήν του Ιστολογίου (τί κάμνουν ο στατιστικολόγος Ιατρού και ο δασκαλάκος Κουβάτσος;) επισημάνας την καταγραφήν του «σαλτανάτι» εις το μνημειώδες Λεξικόν της αργκό του Γ. Κάτου που εψηφιοποιήθη από τον περασμένον Φλεβάρην (διατί κ. Σαραντάκο δεν ενημερώσατε τους αναγνώστας σας;) και ευρίσκεται εις την διάθεσιν του κοινού, με εύκολον αναζήτησιν κλπ.

    Επειδή – προφανώς – ο κ. Βασδέκης είναι προκεχωρημένης ηλικίας αναγνώστης και δυσκολεύεται με την τεχνολογίαν, ΑΝΑΡΤΩ εγώ το λήμμα «σαλτανάτι» από το Λεξικόν του Κάτου, που προσπαθεί να περιγράψη ο κ. Βασδέκης. Κι αυτό, προκειμένου να αντιληφθήτε την εργασίαν που έχει κάμει αυτός ο Γιώργης Κάτος. Είναι ανήκουστον ότι επί 7 μήνας ηγνόουν τήν ύπαρξίν του το 99% των αναγνωστών του παρόντος Ιστολογίου

    Διά να τελειώσω με το Λεξικόν Κάτου, σάς προτρέπω να υπάγετε εις το λήμμα «πούστης» (ο Μέγας Βολταίρος έλεγε ότι διά να ελέγξωμε την ποιότητα ενός Λεξικού πρέπει να αναγνώσωμε πρωτίστως τας χυδαίας λέξεις και πώς τας χειρίζεται): Αμέσως θα πεισθήτε ότι το slang.gr «δεν πιάνει μπάζαν» εμπρός εις το Λεξικόν Κάτου. Δεν τολμώ να αναρτήσω το λήμμα «πούστης» του Λεξικού Κάτου, διά να μή δεχθώ κατακέφαλα νέαν πορτοκαλιάν κάρταν, ωστόσον ομολογώ δημοσίως ότι ωρισμένας από τας παροιμιώδεις φράσεις που καταγράφει ο Κάτος, τις ηγνόουν κι εγώ, κι ας έχω πατήσει τα 82 (είμαι γεννηθείς τω 1935)

    2) Μοί προξενεί αλγεινήν εντύπωσιν ότι επί 14 ώρας ουδείς αναγνώστης εφιλοτιμήθη να αναρτήση τας σημασίας του «saltanat» εν τη Τουρκική γλώσση. Το κάμνω εγώ, προκειμένου να ενημερωθούν κάποιοι αναγνώσται (στοιχηματίζω την ημισείαν περιουσίαν μου ότι το «κάποιοι» υπερβαίνει το 90%) διά την ύπαρξιν του εξαιρετικού αυτού Τουρκο-Αγγλικού Λεξικού. Η σημασία «γκλαμουριά» είναι 6η κατά σειράν, ενώ υπάρχει και η φράσις «saltanat sürmek», που έχει 3ην σημασίαν «ζώ πολυτελώς»

    3) Περαίνων, δηλώ ότι εκπλήττομαι που επί 14 ώρας ουδείς είχε το φιλότιμον να επισημάνη ότι η λέξις «σαλτανάτι» εισήλθεν εις την Ρωμέικην γλώσσαν από τους Μικρασιάτας και τους Κωνσταντινουπολίτας, εξ ού και η διάδοσίς της εις την Βόρειον Ελλάδα. Την πρωτοκατέγραψε το σωτήριον έτος 1869 ο Σκαρλάτος Βυζάντιος εις τον 3ον τόμον του μνημειώδους συγγράμματός του «Κωνσταντινούπολις», καταγράφων την σοφήν Οθωμανικήν παροιμίαν «Μάλι Χινδιστάν, ακχύλι Φιρεγκιστάν, σαλτανάτι Άλή-Όσμάν» που εις τα ρωμέικα σημαίνει… «Πλούτο έχει η Ινδία, μυαλό η Ευρώπη και γκλαμουριά ο Οθωμανός Σουλτάνος» (βλέπε και σχόλιον 53 του αναγνώστου Δύτου)

    Μετά τιμής
    Γέρων Βάταλος
    αιμύλος και σπουδαιόμυθος

  92. ΣΠ said

    91
    Έρχεσαι δεύτερος και καταϊδρωμένος.
    1) Μας ενημέρωσε: https://sarantakos.wordpress.com/2017/02/17/kostispalamas/
    2) Η σημασία του saltanat αναφέρεται στο άρθρο.
    3) Σχόλια 51, 53, 56.

  93. cronopiusa said

    theguardian Athens 1944: Britain’s dirty secret

    «Η φροντίδα και η αφοσίωση έχει κοινή γλώσσα και κοινό παρονομαστή την προσφορά»

  94. Βασίλης Ορφανός said

    Βρίσκουμε τη λ. σαλτανάτι με τη σημ. ‘μεγαλοπρέπεια, επίδειξη, αλαζονεία’ σε χειρόγραφο του Ι. Κονδυλάκη: «Λαογραφική ύλη της Κρήτης. Συλλογή Ι. Δ. Κονδυλάκη. 1919 (Ηράκλειον). Λεξιλόγιον Κρήτης 1870-1919. Δίστιχα, παροιμίαι, παρατσάφαρα, τραγούδια κλπ.» (βλ. Ιωάννης Δ. Κονδυλάκης, Κρητικόν Λεξιλόγιον, Φιλολογική επιμέλεια Θεοχάρης Ε. Δετοράκης, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο 1990, σ. V και 227.
    Εγώ πάντως τη λέξη αυτή την έμαθα από τη Μικρασιάτισσα πεθερά μου, που τη χρησιμοποιούσε πάντοτε στον πληθυντικό.

  95. Γιάννης Ιατρού said

    92: ΣΠ
    Αφού σου λέει ο άνθρωπος, …έχω πατήσει τα 82… … Δεν καταλαβαίνεις πως τον ταλαιπωρεί (από καιρό) η γεροντική του άνοια, Μόνο κάτι λήμματα (ωχ, λάθος το έγραψα, ε;) σαν το «πούστης» που προανέφερε έχει συγκρατήσει 🙂

  96. Βασίλης Ορφανός said

    Παλαιότερη εμφάνιση της λ. σαλτανάτι σε κείμενο: στη «Βοσπορομαχία» (1792)
    https://books.google.gr/books?hl=el&id=1XNHAAAAYAAJ&dq=%CF%83%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%B1&focus=searchwithinvolume&q=%CF%83%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%84%CE%B9ΟλόκλΟλόκληρη η πηγή στην Ανέμη:
    http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?rec=/metadata/e/b/c/metadata-22-0000212.tkl&do=147734_01.pdf&lang=el&pageno=1&pagestart=1&width=727.68%20pts&height=515.52%20pts&maxpage=81

  97. Γιάννης Ιατρού said

    91: …διότι θα υπάγω εις μίαν εκδήλωσιν συμπαραστάσεως των πληγέντων από τον «Χάρβι»…

    Καταλάβαμε που θα πάς!

    Του ανταποκριτή μας Τρολοκράτη:

    Έκτακτη σύσκεψη αυτή τη στιγμή στην Πειραιώς υπό την προεδρία του Κυριάκου Μητσοτάκη, όπου ο τελευταίος αναμένεται να ζητήσει την… παραίτηση του Προέδρου Τραμπ μετά την φυσική καταστροφή που έπληξε το Χιούστον.

    «Το κράτος ήταν ανέτοιμο» φέρεται να δήλωσε στους στενούς τους συνεργάτες, γεγονός που είναι αποκλειστική ευθύνη του Προέδρου των ΗΠΑ. Από τα πυρά του δεν θα γλιτώσει ούτε ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας που έμεινε απαθής μπροστά στον κυκλώνα Χάρβεϊ.

  98. Παναγιώτης Κ. said

    @75.Έτσι είναι και γιαυτό, πρέπει να έχουμε το νου μας… 🙂

  99. Γιάννης Κουβάτσος said

    97. Ο οποίος Τράμπας μόλις αύριο θα επισκεφτεί τις πληγείσες περιοχές. Ποιος ξέρει πού έκανε διακοπές τόσες μέρες, αντί να βρίσκεται μέσα σε καμιά βάρκα να διασώζει αποκλεισμένους. Παραίτηση!
    http://www.kathimerini.gr/924305/article/epikairothta/kosmos/tramp-poly-dapanhrh-diadikasia-h-anoikodomhsh-stis-plhgeises-perioxes-sto-te3as

  100. Γιάννης Ιατρού said

    99: Λές νά ΄χει και καμιά κατασκευαστική και γι αυτό να το λέει;

  101. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Γιάννη, τί να γίνεται ο Μ.Ν μας στο μάτι του κυκλώνα; Άγρια πράματα βλέπω…

  102. Γιάννης Ιατρού said

    101: ΕΦΗ
    Χθες τηλεφωνήθηκα με τη συζηγάτα του. Καλά είναι, και το σπίτι επίσης.

  103. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    102.Α ωραία! οπότε δε θα …προσπέσει του Τραμπαρίφα -λμτ ! 🙂

  104. Γιάννης Ιατρού said

    103: Να δεις τι έχει να γίνει το φθινόπωρο με τα πρωτοβρόχια εδώ …

  105. cronopiusa said

    Ω φιλτάτη πατρίς,
    ω θαυμασία νήσος,
    Ζάκυνθε· συ μου έδωκας
    την πνοήν, και του Απόλλωνος
    τα χρυσά δώρα!

    Ποτέ δε σε ελησμόνησα,
    ποτέ· Και η τύχη μ’ έρριψε
    μακρά απόσε· με είδε
    το πέμπτον του αιώνος
    εις ξένα έθνη.

    Χαίρε Αυσονία, χαίρε
    και συ Αλβιών, χαιρέτωσαν
    τα ένδοξα Παρίσια·
    ωραία και μόνη η Ζάκυνθος
    με κυριεύει.

    Μοσχοβολάει το κλίμα σου,
    ω φιλτάτη πατρίς μου,
    και πλουτίζει το πέλαγος
    από τη μυρωδίαν
    των χρυσών κήτρων.

    Εκεί το αιόλιον φύσημα
    μ’ έφερεν· η ακτίνες
    μ’ έθρεψαν, μ’ εθεράπευσαν
    της υπεργλυκυτάτης
    ελευθερίας.

    Ας μη μου δώσει η μοίρα μου
    εις ξένην γην τον τάφον·
    είναι γλυκύς ο θάνατος
    μόνον όταν κοιμώμεθα
    εις την πατρίδα.

  106. spiral architect 🇰🇵 said

    Ο σαλτανατζής απωανατολίτης το πάτησε! 🥂
    (του ήλθε ο ΕΝΦΙΑ και τα πήρε)

  107. Γς said

    101:

    Την πρώτη φορά όταν είδα να μαζεύουν τα πάντα στο Πανεπιστήμιο, όργανα, PC κλπ και να τα τυλίγουν σε σακούλες και μετά σε κιβώτια γελούσα.

    Την δεύτερη φορά όμως όχι. Είχα πάρει το μάθημά μου.

    Τρόφιμα για πέντε μέρες, που θα μέναμε στο σπίτι. Μπαταρίες, που δεν θα είχαμε ρεύμα και τα παιδιά στο υπόγειο που θα έπαιρναν τις στέγες οι άνεμοι.

    Και νερό, πολύ νερό. Να βλέπεις να ανεβαίνει η στάθμη παντού σαν να γεμίζεις το ποτήρι στη βρύση.

    Κι έτυχε να γυρίσω κάποτε που γινόταν χαμός από πλημμύρες στην Αττική. Μόλις και πρόλαβε να προσγειωθεί το αεροπλάνο στο Ελληνικό.

    Κι ήταν σαν να ψιχάλιζε στο Χιούστον

  108. Γιάννης Ιατρού said

    105: Cronopiusa
    Τι να την κάνεις πού ‘ναι ωραία Κρόνη, όταν μπλέκουν ο Εμίρης, το πετρέλαιο και οι μικροσυμμορίες…

  109. Γιάννης Ιατρού said

    108: και Καλημέρα

  110. Alexis said

    #106: Τι μου ‘κανες πρωί-πρωί… Μπήκα στο σάιτ της Καθημερινής και διάβασα Πάσχο και μπαρμπα-Τάκη (Θεοδωρόπουλο)! 😡

  111. spiral architect 🇰🇵 said

    @105, 108: Ποια ιαπωνική θάλασσα, από δώθε έπρεπε να σημαδέψει ο μικρός. 🙄

  112. spiral architect 🇰🇵 said

    @110: Εγώ θα διάβαζα Γιανναρά για να φουσκώσουν τα στήθια μου από πατριωτισμό. 😛

  113. Pedro Alvarez said

    108. Γιατί ρε δεν αφήνετε τους Καταριανούς να επενδύσουν; Έτσι θα γλυτώναμε προληπτικά και απ’τους αλαχμπάρηδες με τις ζωνούλες και τα βανάκια! Κανείς δε σκέφτεται πια τίποτα σ’αυτη τη χώρα;

  114. Pedro Alvarez said

    Δυστυχώς, οι στρακαστρούκες του Κίμ φτάνουν το πολύ μέχχρι την Ιαπωνία, και είναι τόσο τζούφιες που οι Ιάπωνες δεν καταδέχονται καν να τις καταρρίψουν…

    p.s Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φθάνει σήμερα στο Χιούστον, κι όλα τα προβλήματα στην περιοχή θα λυθούν!

  115. Γεροτάσος said

    113
    Pedro tienes razón!

  116. cronopiusa said

  117. Pedro Alvarez said

    http://www.nooz.gr/image.ashx?fid=797016&v=0&q=80&w=300&h=225

  118. Γεροτάσος said

    117
    Pedro qué quieres decir? Τραβᾶτε με κι ἄς κλαίω;

  119. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    96 Ωραίο εύρημα η Βοσπορομαχία!

  120. cronopiusa said

    108

  121. giorgos said

    Παληά ίστορία οί φωτιές καί «οί ιδιοκτησίες» στήν Ζάκυνθο …
    http://katotokerdos.blogspot.gr/2010/12/2.html

  122. cronopiusa said

    Απόσπασμα με τη Μαρίκα Κοτοπούλη από τη χαμένη σήμερα ελληνοτουρκική παραγωγή του 1933 «Ο κακός δρόμος», σε σκηνοθεσία Μουχσίν Ερτογρούλ και σενάριο Ναζίμ Χικμέτ (βασισμένη σε μια ιστορία του Γρηγορίου Ξενόπουλου). Η μεγάλη ηθοποιός συμπρωταγωνιστεί με την Κυβέλη.

    Στο ηχητικό απόσπασμα ακούμε τη Μαρίκα Κοτοπούλη σε ένα μοναδικό ντοκουμέντο, να μιλά στο Παναθηναϊκό Στάδιο λίγο μετά τους καταστροφικούς σεισμούς των Επτανήσων, το 1953.

  123. Τη λέξη «σαλτανάτι» τη λέει ο πατέρας μου, με την έννοια της επίδειξης, όχι του σάλτου. Είμαστε από Θεσσαλονίκη, αλλά μικρασιατικής καταγωγής. Οι γονείς του πατέρα μου ήτανε από τη Σμύρνη και την κοντινή Έφεσσο…

  124. Γς said

    122:

    >λίγο μετά τους καταστροφικούς σεισμούς των Επτανήσων, το 1953.

    Μια που το΄φερε η κουβέντα:

    Δεκαπενταύγουστος του 1953, μεσημέρι ζέστη και ο μπαμπάς έχει ξαπλώσει σ ένα κρεβάτι κάτω απ τις κληματαριές στον κήπο. Εχει ανοίξει την εφημερίδα του και διαβάζει για τους σεισμούς στα Επτάνησα.

    Κι ο μικρός σκανδαλιάρης Γς σιγά σιγά τρυπώνει κάτω απ το κρεβάτι του. Το πιάνει και το κουνάει ελαφριά. Εντρομος ο μπαμπάς κατεβάζει την εφημερίδα και προσπαθεί να καταλάβει τι συνέβη.

    Μόλις συνήλθε και άρχισε πάλι την ανάγνωση της εφημερίδας ο Γς επανέλαβε τη δόνηση-γιαλαντζί με μεγαλύτερη ένταση και διάρκεια.

    Πάλι τα ίδια. Αυτή τη φορά ανασηκώθηκε. Ο Γς έβλεπε τα πόδια του και προσπαθούσε να καταλάβει αν έτρεμαν κιόλας απ το φόβο του.

    Και ξανά μετά από αρκετή ώρα ξάπλωσε χωρίς διάθεση ανάγνωσης της εφημερίδας πια.
    Και πρέπει να κοίταζε τα τσαμπιά από τα σταφύλια από πάνω του όταν έγινε τρίτη σεισμική δόνηση με ακόμα μεγαλύτερη ένταση και διάρκεια.

    Και να δεις που αυτή τη φορά υπολόγισε αμέσως το επίκεντρο του σεισμού.

    Και αμέσως μια χερούκλα απ το κρεβάτι βούτηξε τον Γς και τον ανέσυρε από το εστιακό του βάθος.

    https://encrypted-tbn3.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRdyA4XjNpLv_l-OLFKCycY-LmlTSbf_0j0W6H-LgPgb-oO9cpG

  125. epetelos said

    @21 Πράγματι! Είτε γιατί βιαστική ή γιατί μέρος της ανάγνωσης από το κινητό και με διακοπές, η ενδιάμεση πρόταση πήγε στράφι! 🙂

  126. sarant said

    125 😉

  127. Η λέξη σουλτάνος έχει αραβική προέλευση. سلطة (σόλτα) σημαίνει η εξουσία
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BF%CF%85%CE%BB%CF%84%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CF%82

  128. Αιμ said

    17 και αλλοι. Το συνδετικό μεταξύ των σημασιων επίδειξη και τσιριμονια θα μπορούσε να είναι η λέξη- σημασία, κόλπα. Λεω εγώ τώρα

  129. Στο χωριό μου πάντως, Κομοτηνή μεριά, χρησιμοποιείται και σε ενικό και σε πληθυντικό αριθμό πάντα με την έννοια της επίδειξης (επικίνδυνης τις πιο πολλές φορές).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: