Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ζάπλουτοι και πάμπλουτοι

Posted by sarant στο 5 Σεπτεμβρίου, 2017


Το θέμα του σημερινού άρθρου είχα ξεκινήσει να το γράφω πριν από δεκαπέντε μέρες, με πρόλαβε κάποιο επίκαιρο και το άφησα, οπότε το ξαναπιάνω σήμερα.

Τηλεόραση σπανιότατα βλέπω, όμως στο Διαδίκτυο εκτίθεται κανείς από σπόντα και στα τηλεοπτικά. Έτσι είδα ότι ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο το κανάλι Star πρόβαλε την ταινία «Προσεχώς… ζάμπλουτοι«, μια αμερικάνικη κωμωδία του 2008. Δεν ξέρω αν η ταινία είχε κυκλοφορήσει στις αίθουσες, οπότε αυτός ήταν ο τίτλος που της έδωσε το πρακτορείο της, ή αν ο τίτλος είναι πρωτοβουλία του καναλιού που την πρόβαλε.

Λίγες μέρες νωρίτερα, ένας φίλος μού είχε στείλει, για να το βάλω στα μεζεδάκια, ένα απόσπασμα από τηλεοπτικό καβγά του Άδωνη με μια βουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ, όπου ο Άδωνης, τσιρίζοντας όπως συνήθως, αποκαλούσε «ζάμπλουτη» τη βουλευτίνα. Δεν το έβαλα, επειδή είχα πληθώρα ύλης κι επειδή, ακούγοντας το απόσπασμα, δεν μπορούσα να βεβαιωθώ αν προφέρει όντως «ζάΜΠλουτη» -κι έτσι, έστω κι αν η μεταγραφή της (οΘντκ) αντιπαράθεσης είχε τον τύπο «ζάμπλουτη», δεν θέλησα να χρεώσω το αμφισβητούμενο φάουλ στον Άδωνη, έχει άλλωστε φιλοτεχνήσει τόσα αναμφισβήτητα μαργαριτάρια που δεν έχει νόημα να προσθέτουμε και τα αβέβαια.

Θα μπορούσα να βάλω στα μεζεδάκια τη χρήση του τύπου «ζάμπλουτος», είτε από τον Άδωνη είτε στον τίτλο της ταινίας, επειδή δεν είναι ο κανονικός τύπος της λέξης. Κανονικά, η λέξη είναι «ζάπλουτος».

Πολύς κόσμος λέει «ζάμπλουτος», κι αυτός ο τύπος χαρακτηρίζεται σολοικισμός ή απλώς εσφαλμένος. Αλλά για να δούμε γιατί είναι λάθος ο «ζάμπλουτος» πρέπει να δούμε γιατί είναι σωστό ο «ζάπλουτος».

Η λέξη «ζάπλουτος» είναι αρχαία. Είναι λέξη σύνθετη, και αναγνωρίζουμε το δεύτερο συνθετικό της, τον πλούτο. Αυτό το περίεργο «ζα» στην αρχή της λέξης είναι αιολικός τύπος της πρόθεσης «διά». Ο ζάπλουτος δηλαδή είναι διάπλουτος, δηλαδή γεμάτος πλούτο, πάρα πολύ πλούσιος. Είπαμε ότι η λέξη είναι αρχαία, τη βρίσκουμε πχ στον Ηρόδοτο, στο επεισόδιο όπου ο Σόλων προσπαθεί να δείξει στον Κροίσο ότι ο πλούτος δεν φέρνει την ευτυχία, και του λέει «Πολλοὶ μὲν γὰρ ζάπλουτοι ἀνθρώπων ἀνόλβιοί εἰσι».

Στην αρχαία ελληνική υπήρχαν πολλές άλλες λέξεις που είχαν σχηματιστεί με παρόμοιο τρόπο και άρχιζαν από ζα-. Αν αναδιφήσετε το Λίντελ Σκοτ, θα δείτε λέξεις όπως:

ζάθεος, ο ιερός τόπος, που τον αγαπούν οι θεοί.

ζακαλλής, ο πανέμορφος

ζάλευκος, ο κατάλευκος

ζαπληθής, ο πυκνός και γεμάτος, ζαπληθής γενειάδα στους Πέρσες του Αισχύλου

ζατρεφής, ο καλοθρεμμένος (έτσι στην Ιλιάδα κάτι ταύροι)

ζαφλεγής, ο γεμάτος φλόγα ή ο υπέρλαμπρος

Από τις λέξεις αυτές καμιά δεν κατάφερε να επιζήσει στη σημερινή γλώσσα, αν και ίσως είναι γνωστό το κύριο όνομα Ζάλευκος, που ήταν ένας νομοθέτης της Κάτω Ιταλίας, αν και ήδη από την αρχαιότητα έχει υποστηριχθεί ότι πρόκειται για μυθικό πρόσωπο.

Στο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, που έχει πολλούς επιστημονικούς όρους, βρίσκω και μιαν άλλη λέξη από ζα-: ζαμενής. Πρόκειται για το επιστημονικό όνομα μιας οικογένειας φιδιών, στα οποία ανήκει και η δεντρογαλιά. Η ονομασία δόθηκε στα επιστημονικά νεολατινικά και ήρθε στη γλώσσα μας μέσω αγγλικών ως είδος αντιδανείου. Ζαμενής στα αρχαία σημαίνει βίαιος, πολύ δυνατός, από το ζα+μένος. Ίσως αδικεί τα φίδια της οικογένειας αυτής, που δεν ειναι δηλητηριώδη.

Βασισμένος στην τροπή του διά σε ζα- και στη χρήση του σε λέξεις όπως ζάπλουτος και οι άλλες που αναφέραμε, ο ερασιτέχνης γλωσσολόγος Μένος Φιλήντας, από τους πρωτοπόρους του δημοτικισμού, πρότεινε την ετυμολογία της λ. «τσάγαλο» από το διά+γάλα, ότι δηλαδή τα χλωρά αμύγδαλα είναι όλο γάλα, καθώς και της «τζάνερο» από το διά+νερό, διότι τα κορόμηλα είναι όλο νερό. Και τα τσαουλιά όμως τα εξήγησε από το διά+ύλη, μέσω του αμάρτυρου *διαΰλιον, ότι δηλαδή τα φασόλια αυτής της ποικιλίας είναι όλο ύλη, όλο ψαχνό.

Ο Φιλήντας ήταν αξιόλογη προσωπικότητα και έχει δώσει μερικές πετυχημένες ετυμολογήσεις σε λέξεις που βασάνισαν τους μελετητές, όπως πχ στον αρματολό, όπου έβαλε τα γυαλιά στον Γ. Χατζιδάκι προτείνοντας την προέλευση από «αρματολόγος», που έχει σήμερα γίνει γενικά αποδεκτή. Ωστόσο, στα διάνερα και τα διάγαλα φαίνεται πως υπέπεσε σε πορτοκαλισμό -οι λέξεις έχουν ξένη ετυμολογία, ας πούμε το τσάγαλο ανάγεται στο τουρκ. çağala, περσικής αρχής («άγουρο φρούτο»).

Πάντως και σήμερα υπάρχουν επίδοξοι μιμητές της μεθόδου του. Σε μια ομάδα του Φέισμπουκ που λέει πως ασχολείται με την ετυμολογία ενώ στην πραγματικότητα προσπαθούν να βρουν ελληνικές ρίζες σε όλες τις ξένες λέξεις όλων των γλωσσών, η λέξη «ζαμάνι», η οποία στα σημερινά ελληνικά είναι εύχρηστη μόνο στη φράση «χρόνια και ζαμάνια», που τη λέμε για μεγάλο χρονικό διάστημα, ετυμολογήθηκε ελληνοπρεπώς με τη βοήθεια του πανάρχαιου ζα-. Προέρχεται, λέει, από το ζα και το αρχαίο επίθετο μανός = αραιός, ο πολύ αραιός λοιπόν, αφού όταν συναντάμε πολύ αραιά κάποιον έχουμε χρόνια και ζαμάνια να τον δούμε!

Ο πορτοκαλιστής που διατύπωσε τη θεωρία προσπέρασε αγέρωχα τη λεπτομέρεια ότι η λέξη zaman στα τουρκικά σημαίνει «χρόνος» (είναι και τίτλος μιας μεγάλης εφημερίδας της γείτονος), είναι λέξη περσικής αρχής και, τουλάχιστον σύμφωνα με τον Νισανιάν, έχει ανάλογα στα εβραϊκά και τα αραμαϊκά. Πάλι καλά που δεν ετυμολόγησε και τη ζάχαρη από το «ζα+χάρη»!

Αλλά να γυρίσουμε στον ζάπλουτο και στον λαϊκό τύπο «ζάμπλουτος». Θα καταλάβατε τώρα πώς γεννήθηκε. Καθώς στα νεότερα ελληνικά η λέξη έχασε την ετυμολογική της διαφάνεια και επειδή δεν υπάρχουν άλλες λέξεις που να έχουν σχηματιστεί με τον ίδιο τρόπο, δέχτηκε την επίδραση της συνώνυμης λέξης «πάμπλουτος», και αναλογικά προς τον πάμπλουτο πλάστηκε ο ζάμπλουτος, που είναι και πιο εύηχη λέξη, αν και αυτό είναι υποκειμενικό. Ίσως θεωρήθηκε ότι το εκφραστικότερο ζαμπλ- δίνει καλύτερα την ιδέα του μεγάλου πλούτου.

Παρατηρώ ότι το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας δέχεται τον τύπο «ζάμπλουτος» με παραπομπή βέβαια στο λήμμα ζάπλουτος, όπου γράφει: ζάπλουτος & ζάμπλουτος (επιτατ.) Δεν χαρακτηρίζει δηλαδή εσφαλμένο τον δευτερεύοντα τύπο, θεωρεί μάλιστα ότι λειτουργεί επιτατικά, επιτείνει την έννοια του ζάπλουτου.

Επίσης το Βικιλεξικό, που βέβαια δεν έχει την εγκυρότητα των έντυπων έγκυρων λεξικών μας αλλά δεν μπορούμε πια να το αγνοούμε, έχει τον τύπο «ζάμπλουτος» σε δικό του λήμμα, ως παράλληλο τύπο του «ζάπλουτος» και σημειώνει ότι «το μ εισχώρησε παρετυμολογικά κατ’ αναλογία με το πάμπλουτος».

Προσωπικά δεν τον χρησιμοποιώ τον τ. ζάμπλουτος. Λέω και γράφω «ζάπλουτος», και αν μου τύχει να τον δω σε κείμενο που έχω την επιμέλειά του θα το διορθώσω, εκτός κι αν είναι λογοτεχνικό και αποτυπώνει διάλογο. Θα απέφευγα να τον χαρακτηρίσω ‘εσφαλμένο’, όμως. Ας πούμε ότι πρόκειται για λαϊκό τύπο μειωμένου κύρους, όπως είναι π.χ. ο ΟκτώΜβριος ή το αντΑπεξέρχομαι.

Ίσως έρθει μια μέρα που δεν θα τα διορθώνουμε αυτά, αλλά δεν θα έρθει αύριο.

 

Advertisements

143 Σχόλια to “Ζάπλουτοι και πάμπλουτοι”

  1. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    >Πάλι καλά που δεν ετυμολόγησε και τη ζάχαρη από το «ζα+χάρη»!

    Δίνε ιδέες… Αν το ψάξουμε σε καναδυό μήνες, σίγουρα θα υπάρχει, και με παραπομπή εδώ! 🙂

  2. Γς said

    Καλημέρα

    Να το προφέρετε καθαρά

    Με φώναξε κανένας;

  3. spiral architect 🇰🇵 said

    Καλημέρα. 🙂

    Προσεχώς… ζάμπλουτοι – Fool’s Gold (original title)… όπως λέγαμε τις προάλλες.
    (αν μπαίνεις από ελληνική ΙΡ)

  4. ΣΠ said

    Καλημέρα.
    Δεν ευθύνεται το STAR για τον τίτλο.
    http://www.imdb.com/title/tt0770752/releaseinfo#akas

  5. spiral architect 🇰🇵 said

    Παρεμπιπτόντως:

    ανταπεξέρχομαι
    και
    αντεπεξέρχομαι

    Ούτε ο κορέκτορας του Chromium μου τα κοκκινίζει, ούτε του Firefox καθώς και ο κορέκτορας του Writer του LibreOffice.
    (αντίστοιχο του Word στο MSOffice)

    Όλα τα λεξικά που έχω στη διάθεσή μου στο πισί θεωρούν και τους δύο γραφές σωστές.

  6. Γς said

    Ντάζει μωρέ με τι τενίες και τους ζά(μ)πλουτος.

    Υπάρχουν και τα καρτούν.

    [άσχετο και κρύο…]

  7. Pedro Alvarez said

    Δεν έχω γνωρίσει ελληνόφωνο άνθρωπο που να προφέρει ζάπλουτος ,κι όχι ζάμπλουτος. Κι εγώ ζάμπλουτος λέω ,κι όλοι οι συγγενείς στο Μοντεβιδέο (που είναι ζάμπλουτοι οι κιαρατάδες!)

  8. Ζαχλωρού;

  9. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Διαπιστώνω ότι κι εγώ, ζάμπλουτος έλεγα, λανθασμένα. Κρίμα, γιατί ταιριάζει με τον Ζαμπούνη !

  10. LandS said

    5 Ούτε το Word 2016. Κρίμα τα Αρχαία που τους έβαλε να μάθουν ο Γκέιτς.

  11. Πάνος με πεζά said

    «Θα απέφευγα να τον χαρακτηρίσω ‘εσφαλμένο’, όμως. Ας πούμε ότι πρόκειται για λαϊκό τύπο μειωμένου κύρους,»
    Πώς λέμε «μπ@@τσος»…

  12. Κουνελόγατος said

    «Και τα τσαουλιά όμως …. δηλαδή τα φασόλια αυτής της ποικιλίας».

    Υπάρχουν και βερίκοκα τσαουλιά. Τι λένε οι αγρότες της παρέας; 🙂

  13. Πάνος με πεζά said

    Σε γλωσσικό τεστ χτες στο provocateur, έμαθα -που είναι και επίκαιρο- ότι το σωστό είναι «αντιηλιακό», και όχι «αντηλιακό». Ναι;

  14. Pedro Alvarez said

    13. Όχι . Σωστό είναι το αντηλιακό. Σιγά να μην πούμε και αντιέρεισμα …

  15. Γς said

    >Η λέξη «ζάπλουτος» είναι αρχαία.

    Σχετικά με τον Πλούτο του Μίκι Μάους δεν είχαν ιδέα, αφού δεν είχε γεννηθεί ακόμα ο Ντίσνεϊ.

    Ο μόνος Πλούτωνας που ήξεραν ήταν ο Θεός του κάτου κόσμου.

    Ούτε τον πλανήτη ήξεραν αφού ανακαλύφτηκε στις αρχές του αιώνα μας [του δικού μας αιώνα. Eδώ είμαστε καθ υπέρβαση της ημερομηνίας λήξεως (μας)]

    Και να δεις που μια ζωή ο πλανήτης που ήξερα δεν θεωρείται πια πλανήτης…

  16. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα κι ἀπὸ μένα.

    Παλιότερα ἄκουγα (κι ἔλεγα) ζάπλουτος, ἴσως ἐπειδὴ τὴ λέξη τὴ χρησιμοποιοῦσαν περισσότερο οἱ «γραμματιζούμενοι». Μπορεῖ πάλι νὰ μὴν τὸ πρόσεχα στὸν προφορικὸ λόγο. Στὸν γραπτό, πάντως, δὲν τὸ ᾿βλεπα. Τότε ὑπῆρχε καλύτερη ἐπιμέλεια στὰ ἔντυπα.
    Τὸ ζάμπλουτος τὸ ἀκούω (καὶ τὸ βλέπω) σχετικὰ πρόσφατα. Πιστεύω πὼς ἡ διάδοσή του σχετίζεται μὲ τὴν τηλεόραση.

    @8.Ἡ Ζαχλωροῦ, ἄν θυμᾶμαι καλά, προέρχεται ἀπὸ τὸ σλάβικο πρόθημα ζα ποὺ σημαίνει πίσω ἀπό, π.χ. Ζαγορά: Ζα-γκόρ, πίσω ἀπὸ τὸ βουνὸ.
    Βέβαια, πορτοκαλίζοντας, μποροῦμε νὰ κάνουμε τὴ Ζαγορὰ σουπερμάρκετ. 🙂

  17. spiridione said

    16. Και το Ζάλογγο επίσης συχνά παρετυμολογείται.

    Η ζαβολιά όμως προέρχεται από τον διάβολο
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%B6%CE%B1%CE%B2%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%AC&dq=

  18. spiridione said

    Όπως και το ζουπίζω (με ερωτηματικό)
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%B6%CE%BF%CF%85%CF%80%CE%AF%CE%B6%CF%89+&dq=

  19. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Εγώ πάλι Δημήτρη εστόυ ντε ακουέρδο κον Πέδρο, και όλως αντιθέτως, το ζάπλουτος το ακούω εδώ και κάμποσα χρόνια. Παιδιόθεν με -μ- το ήξερα.

  20. spiridione said

    Να προσθέσω και το ζουλίζω
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%B6%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%AF%CE%B6%CF%89&dq=

  21. Γς said

    16:

    >π.χ. Ζαγορά: Ζα-γκόρ, πίσω ἀπὸ τὸ βουνὸ.
    Βέβαια, πορτοκαλίζοντας,

    και το ζαγάρι, πίσω από γάρι

    Και το γάρι;

    ζευγάρι
    φεγγάρι

    Αλλη λέξη να κάνει ρίμα;

    «Αυτό το σπίτι ποιος θα το πάρει»

    Λαχείο Συντακτών με τα σπίτια του.

  22. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @13. Νομίζω ὅτι τὸ ἀντηλιακὸ εἶναι λάθος μὲ βάση τοὺς κανόνες τῆς ἀρχαίας καὶ τῆς καθαρεύουσας. Μὲ βάση τοὺς κανόνες αὐτοὺς, τὸ σωστὸ θὰ ἦταν ἀνθηλιακό, ἐπειδὴ ἡ λέξη ἡλιακὸς δασύνεται καὶ τὸ τ, μετὰ τὴν ἔκθλιψη τοῦ ι γίνεται θ. Ὅπως λέμε ἀνθυπολοχαγός, ἀνθυποβρυχιακὸς κλπ. Δὲν ξέρω τὶ γίνεται μὲ τοὺς νέους κανόνες.

  23. Γς said

    19:

    >Παιδιόθεν

    Εξ απαλών ονύχων. Για να το ομορφύνουμε κιόλας

    Και για να δω τα νύχια σου! Για να το παίξω κι αστείατρος

  24. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    @ 22 Α, εμείς στο σπιτικό μας το έχουμε λύσει αυτό το πρόβλημα. Το λέμε αντιγιακό, όπως το προφέρανε τα παιδάκια μας στα πολύ μικράτα τους 🙂

    Καλημέρα δεν είπα, το αγενέστατο γομάρι.

  25. Πάνος με πεζά said

    Λέμε όμως «αντιήρωας» – βεβαίως έχει δύο φάουλ, πρώτον ότι είναι φτιαχτή λέξη και δεύτερον ότι τονίζεται το «η».

  26. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    5-10 Πράγματι, κι οι δικοί μου κορέκτορες δέχονται και τον ζάΜπλουτο και το αντΑπεξέρχομαι. Όχι όμως τον Οκτώμβριο.

    8 Αν και με πρόλαβαν, είναι παράλειψη του άρθρου που δεν κάνει αναφορά στο σλάβικο ζα- των τοπωνυμίων.

    Άλλη παράλειψη, ότι δεν ρωτάει: εσείς πώς το λέτε;

    13-22 Παράλληλος τύπος είναι το αντηλιακό. Το θεωρούν λάθος επειδή αντιβαίνει στον αρχαίο κανόνα της δάσυνσης. Ωστόσο, κι αν πεις αντιηλιακό, μένει η αντηλιά που δεν θα την πεις βέβαια αντιηλιά.

  27. Πάνος με πεζά said

    Επισήμως βλέπω σε αρκετά sites πάντως, «αντιηλιακό».

  28. sarant said

    25 Γιατί έχει φάουλ ο αντιήρωας;

  29. raf said

    Στο μέρος μου υπάρχει μια τοποθεσία που λέγεται Ζαροή – έτρεχε νερό λέει μέσα από τον βράχο. Βρε λες να προέρχεται από τη δια(ρ)ροή;

  30. Γς said

    22:

    >τὸ ἀντηλιακὸ εἶναι λάθος […] ἐπειδὴ ἡ λέξη ἡλιακὸς δασύνεται

    Είναι για ψιλή ηλιακή ακτινοβολία και ουχί δασιά, πυκνή.

  31. Πάνος με πεζά said

    @ 28 : Ξέρω γω; Φτιαχτή λέξη δεν είναι, νεωτερισμός; Πώς λέμε -τραβηγμένα- «ο Αντιτσίπρας»;

  32. Γς said

    23;

    >Για να το παίξω κι αστείατρος

    Στ αστεία

  33. Η πεδινή (άλλοτε βαλτώδης) περιοχή στις βόρειες υπώρειες του Παγγαίου (κάτω λεκάνη Αγγίτη) ονομάζονταν ΖΑΒΑΛΤΙΑ κατά τους βυζαντινούς χρόνους.
    Για την ετυμολογία της λέξης άκουσα πριν χρόνια, σε κάποια διάλεξη, ότι προέρχεται από το σλαβικό πρόθεμα ζα- (προς) και τη λέξη βάλτος, βάλτα. Παρόμοια εξήγηση άκουσα και για το Ζαγόρι της Ηπείρου (ζα=προς και γκόρα=βουνό στα σλάβικα)[ίδε και σχόλιο 21]
    Μήπως η σλαβική πρόθεση ζα είναι αντιδάνειο από την αρχαιοελληνική ζα=διά;

    Πάντως, για του λόγου το αληθές, μόλις γκουγκλάρισα τη λέξη Ζαβαλτία και μου βγήκε το παρακάτω κείμενο (αντιγραφή από πολυτονικό), που γράφτηκε περί το 1300:

    Θείω (καί) βασιλ(ικ)ώ προσκυνητώ όρισμώ, την απογραφικήν έξίσωσ(ιν) καί
    άποκατάστασ(ιν) τού θέμ(α)τ(ος) Βολερού (καί) Μοσυνοπ(ό)λ(εως), Σερρ(ών) (καί)
    Στρυμμόν(ος) ποιούμ(εν)οι (καί) έκαστον τών έν αύτώ προσωπ(ικών),
    άρχοντ(ικών), έκκλησιαστικ(ών), μοναστηριακ(ών), στρατιωτ(ικών), χρυσοβουλλάτ(ων) (καί) λοιπ(ών) άπάντ(ων) κτημάτ(ων)Ι3 εις το οίκεΐον άποκαθιστώντεςποσόν, μετ(ά) τ(ών) άλλ(ων), άποκατεσπίσαμ(εν) (καί) την περί την Ζαβαλτί(αν) διακειμ(έν)ην οϊκονομί(αν), την διά θείου (καί) προσκυνητού προστάγματο(ς) δωρηθείσ(αν) τώ περιποθήτω γα(μβ)ρ(ώ) τού κρατ(αιοΰ) (καί) άγ(ίου) ήμ(ών) αύθέντ(ου) (καί) βασιλέ(ως) Κομνην(ώ) κ(ύρ) Άλεξίω τώ Ραούλ,Ι5 έ’χουσ(αν) ουτ(ως):……..

  34. spiral architect 🇰🇵 said

    @26β: Καλά, ο ΟκτώΜβριος παραείναι χοντρός για να περάσει από την πόρτα του κάθε κορέκτορα. 😀

  35. Πάνος με πεζά said

    Και νομίζω, άλλο το «αντί» στο αντιηλιακό (έννοια προστασίας, όπως αντιπαρασιτικό), κι άλλο η αντηλιά (έννοια «αυτό που βλέπω έναντι, κόντρα στα μάτια μου», όπως αντανάκλαση).

  36. Γς said

    23:

    -Είναι νύχια καταστηματάρχου αυτά;

    [στο 0:57 του Αστίατρου Σχ. 32]

  37. Γς said

    35:

    > κόντρα στα μάτια μου

    Βάλε και λίγο κοντρ λιμιέρ, να το ομορφύνουμε κιόλας

  38. Πάνος με πεζά said

    Πώς λέμε Αντίπαρος, Αντικύθηρα… 🙂

  39. Pot said

    καλημέρα!
    λέξεις που μου έρχονται στο μυαλό κι αρχίζουν από ζα- :
    η Ζάκρος στην ανατολική Κρήτη με το φαράγγι της Ζάκρου ή φαράγγι του νεκρού
    και τα όρη του Ζάγρου ή Ζάγρια όρη στο σημερινό Ιράκ
    μπορεί να έχουν σχέση με αυτό το αρχαιοελληνικό «ζα» ?

  40. Πάνος με πεζά said

    Ένα ωραίο τέτοιο μέρος είναι η Ζάβορδα. Στο νομό Γρεβενών νομίζω. Εκεί ήταν η σκήτη του Οσίου Νικάνορα. Η ΔΕΗ έφτιαξε τεχνητή λίμνη, αλλά αποκατέστησε (δεν ξέρω αν έχει τελειώσει) τη σκήτη και την πρόσβασή της, που ήταν σε γκρεμό πάνω από τον Αλιάκμονα.

  41. Και η Ζάχολη στην ορεινή Κορινθία, Ευρωστίνα (!) σήμερα. Προφανώς όλα αυτά τα τοπωνύμια ανάγονται στη σλάβικη ρίζα, εκτός αν οι Ζαχολίτες ήταν χολερικοί τύποι 🙂

  42. Θρασύμαχος said

  43. sarant said

    31 Ο αντιήρωας δεν είναι ευκαιριακός σχηματισμός όπως ο αντιτσίπρας ή ο αντιπάνος ή ο αντισαραντάκος, είναι λέξη κανονική, λεξικογραφημένη.
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%B7&dq=

    Το αντί πράγματι έχει πολλές σημασίες, αλλά αυτό ασφαλώς δεν επηρεάζει τη δάσυνση, που είναι καθαρά τεχνικό φαινόμενο. Ήταν μάλλον.

  44. Πάνος με πεζά said

    Εδώ η σκήτη όσο ακόμα πέρναγε από κάτω μόνο το ποτάμι.

  45. Γς said

    41:

    Οταν ο Δύτης μπλέκει τους θυμώδεις και επιθετικούς με τα ογκίδια αγγειακού φλεβικού ιστού του πρωκτού.

  46. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Ας πούμε ότι πρόκειται για λαϊκό τύπο μειωμένου κύρους, όπως είναι π.χ. ο ΟκτώΜβριος
    Ο ΣεΜτέμβριος/ΣεΜτέβριος παρακαλώ να κηρυχθεί εδώ και τώρα άκυρος. Πώς διάολο όλοι πια χώνουν αυτό το μτ -λιγάκι σαν επίδειξη καλής προφορά ελληνικών μα την αλήθεια! Μικροί-μεγάλοι «ΣεΜτέβριος». Ομοβροντία, στα ράδια τουλάχιστον. Μπαίνω στον πειρασμό να κάνω κατάλογο με αυτούς που το λενε σωστά 🙂 .Δεν είμαι γλωσσο-φωστήρας αλλά το μτ αυτό μου χτυπάει κακαίσθητο. Αντίθετα μου φαίνεται στρωτός/όμορφος ο λαϊκός τύπος Σετέμπρης.
    Ζάπλουτο τον άκουσα ,ζάμπλουτο τονε διάβασα και ζάπλουτο τονε λέω. Ο ζάμπλουτος μου θυμίζει τον ζαμπαρά, μια λέξη που δεν ξέρω ποια είναι η καταγωγή,αν έχει, αλλά τοπικά τη λέμε και σημαίνει τον μπαγάσα, το μασκαρά.

  47. Άσχετο και να με συμπαθάτε: υποψιάζομαι ότι διαβάζω νέο παράσημο για τον Νικοκύρη, κι ας τον βάζει μαζί με τον Μπάμπι ο κυρ-Τάκης: Το πνεύμα του Μιστριώτη παραμένει ζωντανό, κι ας μη μιλάει καθαρεύουσα. Η λατρεία του ορθοδόξου σχήματος. Ο κ. Μπαμπινιώτης παρασκευάζει λέξεις βάσει κανόνων, και κάποιος κύριος στο Διαδίκτυο περνάει τις μέρες του σοβατίζοντας ρωγμές στους τοίχους των κειμένων. Δημοφιλείς και οι δύο.

  48. 46 Έφη, στα περσικά/οθωμανικά zen-pare είναι ο γυναικάς, όπως gulampare είναι εκείνος που τρέχει πίσω απ’ τα αγόρια. Ζαμπαράς και κολομπαράς λοιπόν, με τη γνωστή παρετυμολογία για το δεύτερο.

  49. Γς said

    45:

    κι ο λίκνος μου δικαιώνει την σαχλή του συσχέτιση

    😉

  50. Παναγιώτης Κ. said

    Η γραπτή γλώσσα ως προς το σκέλος της ορθογραφίας πάει καλά και θα πάει καλύτερα.Όλα αυτά λόγω υπολογιστή και υπόδειξης της σωστής γραφής.
    Αλλά και ως προς το σκέλος της σύνταξης, είμαι αισιόδοξος διότι τα σημερινά παιδιά μεγαλώνουν σε πιο εγγράμματο περιβάλλον. Στα σχολεία και στα φροντιστήρια πιστεύω ότι γίνεται καλή δουλειά ως προς την διδασκαλία της νεοελληνικής. Σε κάθε περίπτωση γίνεται καλύτερη δουλειά απ ό,τι γινόταν πριν ας πούμε σαράντα χρόνια και περισσότερα από σαράντα.

    Την λέξη ζάπλουτος δεν την χρησιμοποιώ γιατί μου φέρνει κάτι σε …θαυμασμό στον πολύ πλούσιο πράγμα που…δεν με αφορά. 🙂
    Αντί αυτής λέω «πολύ πλούσιος». Αν όμως διάβαζα ή άκουγα ζάμπλουτος δεν θα έσπευδα να την διορθώσω γιατί απλά δεν γνώριζα μέχρι πριν από λίγο ότι με μ είναι λάθος.

  51. 45-49 Για τη χολή μίλησα, τι σχέση έχουν οι ζοχάδες;

  52. Γς said

    Ντάξει

    Διάβασα στραβά το Ζάχολη

    σόρι

  53. ΓιώργοςΜ said

    35 Χωρίς να είμαι ειδικός, η γραμματική δε μπορεί να διαχωρίζει έννοιες στους κανόνες. Χώρια που τα ανθυποβρυχιακά είναι αντίστοιχη περίπτωση, προστασίας δηλαδή, όπως το αντ(ι)ηλιακό ή το αντιπαρασιτικό. Απλώς, πιστεύω, η μία λέξη δημιουργήθηκε την εποχή της καθαρεύουσας και του πολυτονικού, όταν ήταν ζωντανός ο κανόνας της δάσυνσης, ενώ η άλλη αργότερα, όταν και τα πνεύματα είχαν καταργηθεί, και η προσήλωση σε κανόνες (ακόμα και της γραμματικής) έγινε ντεμοντέ. 🙂

  54. Γς said

    44:

    Ωραίο μέρος ν ασκητεύσει κανείς

  55. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    48 Ω! Ευχαριστώ Δύτα. Ούτε που το φανταζόμουν για το ζαμπαρά! Λέγεται/σώζεται κι αλλού δηλαδή.Νόμιζα κάπως λεξιπλασία απ΄το μασκαρά,αλλά όχι.Βέβαια στ΄αυτιά μου το έχω να το λένε στα άτακτα/ζωηρά αγόρια στο χωργιό αλλά καθόλου με υπονοούμενο ομοφιλοφιλίας.

  56. Πάνος με πεζά said

    @ 54 : Ναι. Κι όποιον περνάει από το μονοπάτι, τον κάνεις ηγούμενο – δια της γνωστής μεθόδου… 🙂

  57. sarant said

    53 Ακριβώς

    48 Και το -pare τι σημαίνει;

    47 Το έχω δει 🙂 Πάντως οι ρωγμές δεν σοβαντίζονται.

  58. 55 Ζαμπαράς είναι ο γυναικάς, λέμε, άλλος ο κολομπαράς. zen η γυναίκα, ghulam το αγόρι, pare κατάληξη που σημαίνει αυτόν που του αρέσει κάτι. Μην το μπερδεύουμε όμως με την ίδια λέξη που σημαίνει κομμάτι – σεκέρ-παρέ, κομμάτι ζάχαρη, γνωστό γλυκό που θυμάμαι από το καφεζαχαροπλαστείον «Η νέα Ελλάς» της Ξάνθης (Χασάν ογλού Χασάν και Χασάν ογλού Τζεμίλ) 🙂

  59. 58 Σεκέρ-παρέ και «Νέα Ελλάς» χάρη στον Στάζυ: https://youtu.be/y3iNBNU-mOE

  60. voulagx said

    Ετσι εξηγειται και το «ζαβαρακατρανεμια»=διαβαρά εκάτερ’ ανέμια, αρχαιοελληνικώτατον!

  61. Πάνος με πεζά said

    Nαι,,, και λόγω σύγκρισης των επιδόσεων με στραβά ζώα, μας προέκυψε και αυτό ! 🙂
    http://www.zougla.gr/image.ashx?fid=1707365

  62. spiral architect 🇰🇵 said

    @47: Όταν λινκάρεις Τάκη στο παρόν ιστολόγιο, θα πλένεις πρώτα το πληκτρολόγιό σου με οινόπνευμα. 👿

  63. atheofobos said

    Πάντως η ταινία Fool’s Gold έχει αρετή πλάκα και όσοι θέλουν να την δούν μπορούν εδώ:

  64. sarant said

    58 Μερσί!

  65. 16, 26: Ευχαριστώ για τη νπληροφορία.

    Το λέω ζάπλουτος από τα πρώτα γυμνασιακά χρόνια που η φιλόλογος μας είχε μάθει ότι τα προθέματα ερι- (ερίτιμος), αρι-, ζα-, βου-, σημαίνουν πολύ.

    Υπάρχει, νομίζω, και η αλβανική κατάληξη -ζα που σημαίνει μικρό.

  66. Γιάννης Κουβάτσος said

    Αν δεν μπόρεσες, Νίκο, να ξεχωρίσεις τι έλεγε ο Άδωνης, ζάπλουτη ή ζάμπλουτη, τότε και πάλι υπάρχει πρόβλημα με τον τσιρίδα: πρόβλημα σωστής εκφοράς του λόγου. Να ένα θέμα που όντως παραμελείται εντελώς στα σχολεία μας: η ορθοφωνία.

  67. ΓιώργοςΜ said

    66 Ο εν λόγω δεν έχει τέτοιο θέμα. Όρθιος είναι συνέχεια και φωνάζει (και δη, τσιρίζει)! 😀

  68. sarant said

    65 Nαι, σε τοπωνύμια σαν τη Βάρκιζα, τη Σέκλιζα, την Καμάριζα και άλλα αμέτρητα

  69. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    58. Απ΄το ξάφνιασμα,(για δες ο αποξεχασμένος ζαμπαράς μου!) παραρύρθηκα σε απρόσεκτη ανάγνωσή σου. Συγγνώμη και ξαναευχαριστώ 🙂 .

    Από Ζα: Φ
    Ζάτουνα
    Ζαγάρι που οι πανωμερίτες λέτε το ζώο, εμείς λέμε το καρφιά των παπουτσιών. Κακό ζαγάρι είναι αυτός που σε τριβελίζει όπως το καρφί που σου τρώει το πόδι.

  70. Σήμερα μαζεύω συγγνώμες 🙂

  71. Πάνος με πεζά said

    Ζάτουνα 1968, την τρίτη μου περνάω εξορία…

  72. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    70 🙂
    69 ένα περίσσιο φ

  73. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μου έχει τύχει να δεχτώ «διόρθωση», όταν είπα πάμπλουτος. Δεν υπάρχει τέτοια λέξη, μου υποδείχτηκε, ζάπλουτος είναι το σωστό. Πάμπλουτος υπάρχει βέβαια, αλλά προφανώς ο διορθωτής κάπου στα βάθη του μυαλού του κάποιον συμφυρμό του πάμπλουτου με τον ζάμπλουτο είχε κάνει.

  74. Πέπε said

    @65, 68:
    Πάντως το αρβανίτικο Μάριζα (που στα ελληνικά το έχουμε Μαρίζα, π.χ. Μαρίζα Κωχ), νομίζω ότι δεν είναι υποκοριστικό αλλά απλώς το αντίστοιχο όνομα «Μαρία».

    @11:
    > > Πώς λέμε «μπ@@τσος»…

    Συγγνώμη αλλά ΔΕ λέμε τέτοιο πράγμα. Έχω αγανακτήσει να βλέπω γραμμένο στο ίντερνετ «στον μπούτσο μας» και άλλα παρόμοια, λες και δε λέμε όλη την ώρα «την μπόρτα», «τον ΓΚώστα» κλπ.. Το τελικό -ν των άρθρων πάντα (αϊ μιν πάντα) συγχωνεύεται με το αρχικό π-τ-κ της επόμενης λέξης, εκτός αν είσαι ο Νότις Σφακιανάκις που προφέρει σαν ξένος. Πώς είναι ποτέ δυνατόν να το παρατηρήσει κάποιος αυτό ειδικά για μία λέξη και να το παραβλέψει για χιλιάδες άλλες;

  75. Βασίλης Ορφανός said

    57
    O Nişanyan ετυμολογεί τη λ. zampara από το περσ. < zanperest, το οποίο από το περσ. zan 'γυναίκα' + perest (από το ρ. perestiden). Για τη λ. perest o Χλωρός (Α 424) γράφει: "εν χρήσει εν συνθέσει] ο λατρεύων, ο αγαπών καθ' υπερβολήν, έκδοτος".

  76. sarant said

    73 !!

    74 Συνήθως βλέπεις «μπούτζο» μάλιστα, όπου το τζ είναι συμβατικό

  77. Πέπε said

    @26:
    > > Άλλη παράλειψη, ότι δεν ρωτάει: εσείς πώς το λέτε;

    Ζάπλουτος. Το ζάμπλουτος (που χαρακτηρίζεται πιο …εύηχο, ευτυχώς με την επιφύλαξη «υποκειμενικά») μου πονάει τ’ αφτιά.

    Υποθέτω, αν και δεν έχω συγκεκριμένη ανάμνηση, ότι θα το διδάχτηκα σε πολύ νεαρή ηλικία, πιθανόν προτού να πρωτοακούσω τη λέξη σε ζωντανή χρήση, είτε σωστά είτε λανθασμένα. Και αυτά μένουν για πάντα. Είναι μια πολύ απλή και σίγουρη μέθοδος, αν και μπορεί να βγάλει και παρενέργειες (για παράδειγμα, ακόμη και τα πιο αναλφάβητα παιδιά Γυμνασίου «ξέρουν» ότι πριν το και δε βάζουμε κόμμα, πράγμα που δεν ισχύει παρά μόνο υπό ορισμένες προϋποθέσεις – δηλαδή είναι ένας λάθος κανόνας που τους έχει αποτυπωθεί για πάντα σαν σωστός).

  78. Πάνος με πεζά said

    @ 74 : Το έχω ακούσει. Επίσης «μπουτάνα» (χωρίς άρθρο μπροστά), το συνηθισμένο «γκαβλί», αλλά υπάρχουν φυσικά και τα πιο συνηθισμένα, γκουβάς, γκασμάς, γκαμήλα, μπρίζα κλπ.

  79. Πάνος με πεζά said

    Υπό την έννοια πάντα, του «λαϊκού τύπου μειωμένου κύρους» (σαν κόμμα ακούγεται).

  80. Αιμ said

    Δεν έχω διαβάσει όλα τα σχόλια μήπως και ειπώθηκε αλλά και η ζαβολια από την δια-βολή λέτε να ‘ναι ;

  81. ΣΠ said

    Ο Άδωνις πάντως λέει «ζάμπλουτη».

  82. Αιμ said

    Ωχ, τα ‘χει πει ο spiridione στο 17, από τον διάβολο αλλά κι αυτη σύνθετη με το δια δεν είναι ;

  83. Γιάννης Κουβάτσος said

    74. Κοίτα τώρα πώς δουλεύει το μυαλό! Διαβάζοντας την κακιά λέξη που αναφέρεις, θυμήθηκα κι αυτήν, που εμπίπτει στην ίδια κατηγορία:
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://frikipaideia.wikia.com/wiki/%25CE%259C%25CF%2580%25CE%25AC%25CE%25BF%25CE%25BA&ved=0ahUKEwjZm_GknY7WAhUsIMAKHadeAVgQFgifATAM&usg=AFQjCNEEvotnkjZMwjMJKtT-B3_8omLzGA

  84. sarant said

    81 Δεν ήμουν 100% σιγουρος αλλά αφού το λες κι εσύ έτσι θάναι. Αυτό ήταν το επεισόδιο πάντως.

  85. ΣΠ said

    Από παιδί «ζάπλουτος» το ήξερα. Έτσι το άκουγα, έτσι το έβλεπα γραμμένο. Το ότι υπάρχει «ζάμπλουτος», έστω λανθασμένο, σήμερα το έμαθα. Πάντα είχα απορία για την ετυμολογία της λέξης «ζάπλουτος». Το «πλούτος» είναι προφανές αλλά για το ζα- σκεφτόμουν ότι έχει σχέση με την ζωή με μετατροπή του ω σε α.

  86. ΣΠ said

    58
    …pare κατάληξη που σημαίνει αυτόν που του αρέσει κάτι.

    Δηλαδή όπως το δικό μας -φιλος (π.χ. βιβλιόφιλος).

  87. 75 Προβληματίστηκα τώρα και κατέβασα όλα τα λεξικά μου, χωρίς σπουδαίο αποτέλεσμα. Αυτό που καταλαβαίνω μάλλον είναι ότι η κατάληξη -pare είναι παραφθορά της -perest.

  88. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ζάπλουτος ή ζάμπλουτος; Κουίζ σε αεκτσίδικο ιστότοπο. 😊
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://www.aek-live.gr/quiz-dokimaste-tis-gnosis-sas-stin-orthografia-zaploutos-i-zabloutos-prosarto-i-prosartizo/&ved=0ahUKEwjijYORpo7WAhUlDMAKHX05AWs4ChAWCC4wBw&usg=AFQjCNGBEBlUTgIOrpH7lQE2g3KfWKtyQQ

  89. sarant said

    86-87 Αλλη ελληνική λέξη της ίδιας προέλευσης δεν πρέπει να έχουμε. Ο κουμπαράς είναι κι αυτός τουρκοπερσικός αλλά άσχετος.

  90. Γς said

    89:

    >Ο κουμπαράς είναι κι αυτός τουρκοπερσικός αλλά άσχετος.

    … και συνήθως άδειος

    😦

  91. Γς said

    90:

    εκτός ειδικών περιπτώσεων:

    -Και τα πιλάφια που έτρωγες στην κατοχή; Τα ξέχασες

    Η γριά στο γέρο, που χάρηκε όταν είδε ότι ήταν άδειος ο κουμπαράς που θα έριχνε η γριά ένα σπόρο για κάθε της απιστία

  92. gpoint said

    # 85

    – Είναι φέτος η καλύτερη χρονιά της καριέρας σου με την ανάδειξη σε καλύτερο νέο παίκτη του πρωταθλήματος μπάσκετ και την κατάκτηση του χρυσού με την Εθνική ;
    – Η καριέρα μου ξεκίνησε πέρισυ στον ΠΑΟΚ που με πίστεψε και με στήριξε…

    Απίθανο φτύσιμο του Κόνιαρη στο σωματείο που του έκοψε το συμβόλαιο μόλις τραυματίστηκε στα 17 του…

  93. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    75>> Για τη λ. perest o Χλωρός (Α 424) γράφει: «εν χρήσει εν συνθέσει] ο λατρεύων, ο αγαπών καθ’ υπερβολήν, έκδοτος».
    να είναι ο μπερεστές απότοκο;
    Ω! μερακλίνα κοπελιά
    κι ερωντοχτυπημένη
    στον μπερεστέ απού μ’ έφερες
    λυπήσου με καημένη

  94. Πέπε said

    @78:
    Γκαβλί, γκάβλα, ναι. Είναι βορειοελλαδίτικα.
    Γκαμήλα, είναι πανελλήνιο, του γνωστού κόμματος που αναφέρεις 🙂 , αν και πιθανόν να είναι κατά κάποιον τρόπο πιο «σωστό», αφού έρχεται πιο κοντά στην αρχική λέξη gamal (συμπτωματικά βέβαια).
    Γκασμάς, μπρίζα, ναι. Είχαμε αναφέρει την άλλη φορά και τα τοπικά μπροβάλλω, μπρόβα, μπραλίνα (αλλά όχι *μπρόβατο).
    Γκουβάς, μπουτάνα, δεν τα έχω ακούσει.
    Επίσης, είτε τοπικά είτε του κόμματος, υπάρχουν και: ντεμπέλης, νταμπλάς, τζιγκούνης, τζιμπάω, γκουμούτσα/κουμούτσα κ.ά., όπου (πλην του τελευταίου) μάλλον υπάρχει κάποια επίδραση (υποχωρητική αφομοίωση;) από το ηχηρό της δεύτερης συλλαβής.

  95. Πέπε said

    …Και όσο πληκτρολογούσα το #94, η Έφη έφερε κι άλλο ένα παράδειγμα, τον έρωντα (κρητικό)!

  96. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    94/95 την έγκυο τη λένε (α)γαστρωμένη και όχι γκαστρωμένη, κάτω.
    γκαβαλίνες/ καβαλίνες
    γκαντεμιά/καντεμιά

  97. Corto said

    Δεν ξέρω αν προέρχεται από την ίδια ρίζα, αλλά γνωστός διδάσκαλος ή θεός της ελληνοθρακικής θρησκείας ήταν ο Ζάλμοξις.

    http://greek_greek.enacademic.com/215405/Ζάμολξις_ή_Ζάλμοξις

  98. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    96 Ανάποδα, ο καφές γίνεται γκαϊφές ή γκαβές

    >> «χρόνια και ζαμάνια»,
    Ζαμάνια είχα να σε δω
    καιρούς να σ’ ανταμώσω
    κι αγρίεψές μου σαν πουλί
    και πώς θα σε μερώσω

  99. Βασίλης Ορφανός said

    93
    κατά τη γνώμη μου ο ‘μπερεστές’ προέρχεται από το διαλεκτ. τουρκ. pereste ‘εμφάνιση, όψη, θέα’

  100. 99 Εγώ περίμενα να μιλήσει ο ειδικός 🙂

  101. Alexis said

    #81, 84: Κι εγώ «ζάμπλουτη» ακούω και μάλιστα όχι μία φορά αλλά τρεις.

  102. Τώρα δεν είναι η ώρα που βγάζουμε τα τουί;

  103. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    102 Πολύ καλό το πρώτο!

  104. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    99 Ευχαριστώ σας! Το χάλι ,σα να λέμε στο προκείμενο.

  105. gpoint said

    # 102

    και το τέλος του Κοσκωτά κάπως έτσι δεν ξεκίνησε ή θυμάμαι λάθος ;

  106. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Από τους πλουσιότερους πολιτικούς της Β ΠΕΙΡΑΙΑ , είναι η βουλευτής Εύη Καρακώστα του ΣΥΡΙΖΑ η οποία δήλωσε 55 ΑΚΙΝΗΤΑ και 21 ΚΑΤΑΘΕΤΙΚΟΥΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΥΣ …

    ΠΗΓΗ: http://neakeratsiniou.blogspot.com/2016/12/55-21.html#ixzz4rpvumC3A

  107. Βασίλης Ορφανός said

    100
    Sağ ol! Ειδικός δεν είμαι, απλώς τυχαίνει αυτή η λέξη να υπάρχει στο λεξικό μου.

  108. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Ζαφόλιας: τυρί και βούτυρο με ονομασία προέλευσης

    Ζαφόλιας, Κάθε μέρα μέχρι 4:30. Τις Παρασκευές μέχρι τις 6.

    Σοφοκλέους, στον αριθμό 17 (τηλ. 210-3216931).

    ΥΓ Από που προέρχεται το όνομα ; Υπάρχει και ο Φωλιας.

  109. ΣΠ said

    101
    Πέντε φορές το λέει.

  110. sarant said

    Έχει κι ο Μούτσης ένα τραγούδι με τον κύριο Τζαφόλια.

  111. Πέπε said

    Μια ερώτηση:

    Μιλάμε για «λαϊκούς τύπους μειωμένου κύρους», όπως ο *ζάμπλουτος, εννοώντας στην ουσία λόγιες λέξεις που ο μη λόγιος τις διαστρεβλώνει από άγνοια, επειδή δεν ανήκουν στο μητρικό του λεξιλόγιο, ούτε ακολουθούν τους κανόνες της μητρικής του μορφής των ελληνικών.

    Όταν ο λόγιος, ή τέλος πάντων ο στοιχειωδώς μορφωμένος, ή γενικότερα το «άτομο αυξημένου κύρους», κάνει αντίστοιχα λάθη καθαρής άγνοιας προσπαθώντας να χρησιμοποιήσει λαϊκούς τύπους που του είναι ανοίκειοι, θα το κρίναμε με την ίδια επιείκεια, ή θα λέγαμε ορθά-κοφτά «λάθος»;

  112. Γιώργος Κεγκερογλου said

    Στο μπερεστε που με έφερες νομίζω ότι σημαίνει στο στάδιο που με έφερες η τέλος πάντων αυτή τη σημασία του δινουμε

  113. Γιώργος Κεγκερογλου said

    Πρωτολης δευτερολης Ιούνιος και Ιούλιος για τους παλιούς και ναι σετεμπρης οκτωβριαδες νοεμπρης δεκεμπρης

  114. sarant said

    111 Προσωπικά είμαι σαφώς αυστηρότερος -και πιο δηκτικός- με τα λογιόστροφα λάθη, πχ τη γενικομανία.

    Αλλά εσύ δεν λες αυτό και θα ήθελα κάποιο παράδειγμα του τι εννοείς.

  115. Alexis said

    #111: Ο στοιχειωδώς μορφωμένος θα κάνει συνήθως λάθος στην προσπάθειά του να δώσει μια επισημότητα στο λόγο του, λέγοντας π.χ. κάποια ελληνικούρα ή κάποιο καθαρευουσιάνικο τύπο που δεν στέκει στα συμφραζόμενα.
    Να κάνει λάθος σε λαϊκό τύπο λίγο σπάνιο, εκτός κι αν έχει ακούσει κάποια λαϊκή λέξη και την χρησιμοποιήσει με λάθος τρόπο χωρίς να ξέρει ακριβώς τη σημασία της.

  116. Alexis said

    …να βγει ας πούμε ο Άδωνης το βράδυ των εκλογών και να πει «μάγκες τον ήπιαμε» 😆

  117. Γς said

    116:

    Σαν τον φίλο μας τον Πελοπίδα

  118. Πέπε said

    @114:
    Ναι, δε λέω αυτό. Λέω την περίπτωση που περιγράφει ο Αλέξης στο 115 τέλος. Παράδειγμα; Δε θυμάμαι κάποιο απέξω, και όποτε αυτοσχεδιάζω είναι ατυχή.

    Να, δεν είχε πει κάποτε ο Σαμαράς μια περίεργη κουβέντα και όταν άκουσε αντιδράσεις είπε «μα κανείς σας δεν είναι από χωριό να καταλάβει τι είπα;», ενώ ούτε και όσοι ήταν από χωριό είχαν καταλάβει.

    Ή, για παράδειγμα, όταν κάποιος παριστάνει μια τοπική προφορά χωρίς να την ξέρει, «χ’ρεύου» αντί «χουρεύου» (χορεύω) / «ρακή από την Κρήτση» (που το ‘χω δει σε κατάλογο καφενείου).

    Ή όταν κάποιος προσπαθεί να νεάσει χρησιμοποιώντας αργκό εκφράσεις που δεν τις ξέρει.

    Αλλά οποιοδήποτε αυθεντικό παράδειγμα, από αυτά που δε μου ‘ρχονται, είναι βέβαια καλύτερο.

  119. Γς said

    117:

    τα τρία δύο!

    έλεγε ο Πελοπίδας

    [κι όχι «τα δύο τρία» που λανθασμένα γράφω στο λίκνο]

  120. Γς said

    118:

    Ή όταν μεταφέρει κάτι που δεν άκουσε καλά.

    -Ρε συ είναι σαν ένα σκοινί που το τραβάμε απ την μιαν άκρη εμείς κι απ την άλλη αυτοί.

    Αυτά του έλεγα στο αμφιθέατρο σε μια γενική συνέλευση.

    Κι όταν ανέβηκε:

    -Είναι σαν ένα σκυλί, που λέει κι ο Γιάννης, που το τραβάμε απ την μιαν άκρη εμείς κι απ την άλλη αυτοί.

  121. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    112 Ναι, η κατάντια.
    113. Νεόμπρης και Δικέμπρης προς εμάς αντολικά 🙂

  122. sarant said

    118 Εγώ τα λέω ξώπορτα είχε πει ο Σαμαράς.

  123. Corto said

    Μεγάλο φιλοσοφικό και ετυμολογικό ενδιαφέρον έχει και ο Ζαγρεύς, η ορφική εκδοχή του θεού Διονύσου.

    Ο μεγάλος κυνηγός, κατά μίαν ερμηνεία (Ζα+ αγρεύς)

    Σχετιζόμενος με την οροσειρά του Ζάγρου, κατά μίαν άλλη ετυμολόγηση.

    https://books.google.gr/books?id=NMkUAAAAIAAJ&pg=PA202&lpg=PA202&dq=zagreus+etymology&source=bl&ots=N_mCL132Qw&sig=sgzz3pkvTLIJyrozL3sYbWiIhYE&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjnorKjlo_WAhVLBBoKHYF2Aq8Q6AEIODAH#v=onepage&q=zagreus%20etymology&f=false

  124. gpoint said

    Ρε τον φουκαρά τον Βάταλο, δεν θα τον αφήνει η γυναίκα του να βγει…και δεν μαθαίνουμε τι μας αποκρύπτει και επί πόσας ώρας ο νικοκύρης!

  125. Alexis said

    #124: Τέτοιοι χριστιανομπολσεβίκοι που είμαστε καλά να πάθουμε 😆

  126. Γιάννης Κουβάτσος said

    111. Θυμάμαι παλιό μου διευθυντή να λέει «καλά, ο τάδε σαλτάρει». Οι νεότεροι γελάσαμε και του είπαμε ότι η σωστή έκφραση είναι «έχει σαλτάρει». Κάτι τέτοιο εννοείς, ε;

  127. Γς said

    125:

    >Τέτοιοι χριστιανομπολσεβίκοι που είμαστε καλά να πάθουμε

    Siamo Italiani [σκρίβε Γκρέτσι] e poi cristiani.

    Τσιφόρος – Σταυροφορίες

  128. sarant said

    124-125 🙂

    126 Καλό παράδειγμα

  129. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Αυτά τα λίβελα που γράφουν, άκουσα χθες μια διευθύντρια.

  130. Γς said

    128:

    >124-125 🙂;)

    >126 Καλό παράδειγμα

    127 Φτου! κακά

  131. Ανδαλουσιανός Σκύλος said

    Χέραιτε & χαίρεστε. Το ζάμπλουτο θα το χαρακτηρίζαμε σαν σολοικισμό ή βαρβαρισμό;
    Ρωτώ γιατί η Βίκι κάνει την παρακάτω διάκριση:
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82
    Σας ευχαριστώ.

  132. sarant said

    131 Εγώ έγραψα ότι χαρακτηρίζεται σολοικισμός, όχι ότι είναι.
    Η διάκριση της Βίκης ισχύει μεν, αλλά εγώ θα απέφευγα να χαρακτηρίσω «βαρβαρισμό» ένα γλωσσικό λάθος διότι η λέξη έχει πάρει σήμερα άλλες σημασίες και αν πεις ότι ο ζάμπλουτος είναι βαρβαρισμός (αυτό είναι, σύμφωνα με την παραπάνω διάκριση) τότε προσβάλλεις όσους το λένε.

  133. 69 said «Ζαγάρι που οι πανωμερίτες λέτε το ζώο, εμείς λέμε το καρφιά των παπουτσιών. Κακό ζαγάρι είναι αυτός που σε τριβελίζει όπως το καρφί που σου τρώει το πόδι».

    Παρ’ ημίν (πάλαι ποτε) ζαγάρι=το κυνηγόσκυλο

  134. Πέπε said

    @128, 126:
    Ακριβώς.

    Ας παρατηρήσουμε το «οι νεότεροι γελάσαμε».

    Ακόμη κι αν οι καλοί τρόποι σε αποτρέψουν από μια τέτοια αντίδραση, από μέσα σου ή θα γελάς ή θα οικτίρεις ή θα μουντζώνεις. Στην ελαφρύτερη περίπτωση, θα πεις (μέσα σου πάντα) «ωπ, λάθος».

    Και τώρα επαναφέρω το ερώτημα του #111.

  135. Και το Ζάππειο, από το Δι-άππειο (ιδέ και Αππία Οδός):
    Χώρος περιπάτου μιας ημέρας.

    Εξού και Ζάππειν:
    Ατέρμων περίπατος στους ζαύλους της τηλεόρασης.

  136. ππαν said

    Τι ωραια ιδέα το ζα+χάρη! 🙂

    Μια ερώτηση: Διάβασα αυτό το γκρινιάρικο άρθρο, με το οποίο διαφωνω σε πολλά (http://www.lifo.gr/articles/health-fitness_articles/158512) αλλα κατανοώ τέλος πάντων την αγανάκτηση.
    Ένα πράγμα δεν καταλαβαίνω. Ποθεν το «πιγκάλ» το οποίο, όπως σημειώνει με αποδοκιμασία, «δεν το ξέρουμε». Ομολογω ότι αλήθεια δεν το ξέρω κι εψαξα να βρω τι ειναι. Εμείς εδώ στην Εσπερία Πιγκάλ ξερουμε τον Ζαν Μπατιστ, τον ομώνυμο δρόμο, τον σταθμό του μετρο κλπ. αλλά το βουρτσάκι της τουαλέτας το λέμε έτσι, βουρτσακι. Καμια ιδέα;

  137. Γεια σου Ππαν! 🙂
    Κι εγώ το διάβασα και διαφωνώ, ίσα-ίσα που βλέπω ότι έχουμε γίνει πολύ πιο ευγενικοί τα τελευταία χρόνια. Για το πιγκάλ όμως (που κι εγώ βουρτσάκι το ήξερα) η απορία παραμένει: http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?5863-%CF%80%CE%B9%CE%B3%CE%BA%CE%AC%CE%BB-%E2%80%94-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CE%B7%CF%84%CE%B5%CE%AF%CF%84%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B5%CF%84%CF%85%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%AE%CF%82-%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B7%CF%82

  138. sarant said

    136 Γεια σου Ππαν, το σχόλιό σου είχε μείνει 2 μέρες στη βαθιά σπαμοπαγίδα, συγνώμη!

    Πράγματι, η απορία για το πιγκάλ παραμένει, ίσως βάλω άρθρο.

  139. spiridione said

    Κι εγώ το πιγκάλ το έχω δει μόνο σε ετικέτες σουπερμάρκετ, δεν έχω ακούσει να το λέει άνθρωπος.

    Πάρ’ τε και ένα Πιγκάλ Toilet Award 🙂
    https://www.octopus.gr/eidi-spitiou/eidi-baniou-prosopikis-frontidas/pigal-toilet-award-thumbsup-toilaward/

  140. Μανούσος said

    Ἡ ἐτυμολογία τοῦ γουλᾶμ-παρέ (غلام پاره ghulām pāre) ἀπὸ τὸ παραστιντάν (پرستیدن parastīdan) δὲν μοῦ φαίνεται σωστὴ καθὼς λείπει τὸ μακρὸ α ἀπὸ τὸ θέμα τοῦ ρήματος. Ἀντιστοίχως τὸ ζανπαρέ (زن پاره zan pāre) στὰ περσικὰ σημαίνει νταβατζῆς, πορνοβοσκός. Ἀντίστοιχη σημασία δίνει καὶ ὁ Χλωρὸς γιὰ τὸ ζανπαρέ, δηλ. ὄχι ἁπλῶς ὁ γυναικᾶς ἀλλὰ ὁ συχνάζων στὶς πόρνες, δηλ. πουτανιάρης.

    Γιὰ τὸ μὲν πρῶτο (γουλᾶμ-παρέ)
    https://books.google.gr/books?id=aHhHAAAAYAAJ&pg=PP119&lpg=PP119&dq=غلام+پاره&source=bl&ots=f6PBzzHsFw&sig=Xw5VTcUjhyTdLDWMAgTlNd2ff3c&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjhtufXtJ3WAhWFUBQKHZToATsQ6AEIaDAN#v=onepage&q=%D8%B2%D9%86%20%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%87&f=false

    Στὸ ἴδιο λῆμμα καὶ πούστης (pushti پوشتی) ~»ὁ ἀπὸ πίσω» (ἡ δεύτερη λέξη ἀριστερὰ μετὰ τὴν τονισμένη μὲ κίτρινο.

    Για το δεύτερο Περσογερμανικό λεξικό Junker/Alavi σελ. 386 στήλη β.
    Η λέξη παρέ pāre پاره σημαίνει κουρέλι μπάλωμα κομμάτι, ἐνῷ ὡς σύνθετο μὲ τὰ βοηθητικὰ ῥήματα (γίνομαι) σοντάν shodan شدن καὶ (κάνω) καρντάν kardan کردن σημαίνει ξεσχίζω κουρελιάζω.

  141. βαβα said

    Δια-πλουτος –> ζάπλουτος δείχνει να έχει σχέση με τη διαίρεση των συμφώνων –> ζ από το σ+δ (Ἀθήνασδε = Ἀθήναζε) ή από το δ+j (φροντίδjω = φροντίζω)

  142. βαβα said

    Ψάχνω ετυμολογία για τη λέξη αλήτης – αλάνι. Θυμάμαι καθηγήτρια στο σχολείο είχε πεί ότι είναι από ομηρική ρίζα … ξέρει κανείς κάτι ?

  143. sarant said

    142 Kατά σύμπτωση, σκεφτόμουν ένα άρθρο αυτές τις μέρες για τις λέξεις αυτές, οπότε ας κάνετε λίγη υπομονή. Ο αλήτης είναι ομηρική λέξη, το αλάνι είναι τούρκικη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: