Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κίτρινα κίτρα, ζουμερά λεμόνια ξανά

Posted by sarant στο 13 Οκτώβριος, 2017


Πάλι έπεσαν διάφορα και δεν πρόλαβα να ετοιμάσω άρθρο, πάλι ανεβάζω αναδημοσίευση -ένα άρθρο που είχε αρχικά δημοσιευτεί εδώ πριν από εξίμισι χρόνια, την άνοιξη του 2011 και ανήκε στη σειρά άρθρων με τα «φρούτα εποχής» που αργότερα συμπεριλήφθηκαν στο βιβλίο «Οπωροφόρες λέξεις». Η σημερινή αναδημοσίευση διαφέρει αρχικά απο την αρχική, διότι έχω ενσωματώσει αρκετό υλικό από το αντίστοιχο άρθρο του βιβλίου, που δεν υπήρχε στην πρώτη δημοσίευση.

Τα λεμόνια, τα πορτοκάλια, τα μανταρίνια και τα υπόλοιπα κιτρινόχρυσα φρούτα που φαιδρύνουν τους χειμώνες, τα λέμε με μια λέξη εσπεριδοειδή. Η λέξη δεν είναι αρχαία, είναι δημιουργία του 19ου αιώνα, μεταφραστικό δάνειο από το ελληνογενές γαλλικό hespéridées, αν και στην τρέχουσα χρήση στα γαλλικά τα εσπεριδοειδή λέγονται agrumes. Στην καθομιλουμένη τα λέγαν ξινά ή λεμονοπορτόκαλα.

Προφανώς, η ονομασία «εσπεριδοειδή» ανάγεται στον μύθο με τα μήλα των Εσπερίδων, τον ενδέκατο άθλο του Ηρακλή. Ωστόσο, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι τα μήλα των Εσπερίδων ήταν εσπεριδοειδή –τουλάχιστον αν υποθέσουμε ότι έχουμε πιάσει σωστά τη γεωγραφία του μύθου και ο κήπος των Εσπερίδων ήταν προς τα δυτικά, κάπου στο σημερινό Μαρόκο, διότι όπως φαίνεται τα εσπεριδοειδή ήρθαν στην Αφρική πολύ αργότερα.

Τα φρούτα αυτά είναι ιθαγενή της Ινδίας και της Κίνας. Το πρώτο που ήρθε προς τα δικά μας μέρη είναι το λιγότερο διαδεδομένο ίσως, το κίτρο, που έφτασε στους ελληνιστικούς χρόνους –και το είπαν, στην αρχή, μηδικόν μήλον, σύμφωνα με τη συνήθεια που είχαν να χρησιμοποιούν το μήλο σαν γενικό όρο για τα οπωρικά.

Τον όρο μηδικόν μήλον τον χρησιμοποιεί ο Θεόφραστος, τον 4ο αιώνα π.Χ., που το ήξερε το κίτρο, έστω κι αν δεν είχε αρχίσει ακόμα να καλλιεργείται στα μέρη τα δικά μας. Αντίθετα, τον πρώτο αιώνα μ.Χ., η καλλιέργειά του έχει πλέον διαδοθεί, κι έτσι ο Διοσκουρίδης γράφει «τα δε μηδικά λεγόμενα ή περσικά ή κεδρόμηλα, ρωμαϊστί δε κίτρια, πάσι γνώριμα».

Η λέξη κίτριον ή κιτρίον (και οι δυο τονισμοί υπάρχουν) θεωρείται δάνεια από το λατινικό citrus, το οποίο μπορεί με τη σειρά του να είναι δάνειο από το ελλ. κέδρος (μέσω ετρουσκικών), εξόν κι αν είναι και τα δυο δάνεια από κάποιαν άλλη γλώσσα. Ο Γαληνός τον δεύτερο αιώνα βεβαιώνει ότι η αλλαγή της ονομασίας έχει πια εδραιωθεί: «ταύτης ο καρπός ουκέτι μήλον μηδικόν, αλλά κιτρίον υπό πάντων ονομάζεται». Το κιτρίον έγινε στα σημερινά ελληνικά κίτρο, που το λέμε και κιτρολέμονο για να θυμηθούμε το τραγούδι του Χατζιδάκι σε στίχους Γκάτσου:

Το κίτρο συνήθως δεν τρώγεται, χρησιμοποιείται μόνο για λικέρ (το κίτρο Νάξου), για γλυκά και για καραμέλες. Παλιότερα, όταν υπήρχε ζήτηση, τα εξάγανε μέσα σε άλμη. Τώρα πια το μόνο είδος κίτρου για το οποίο υπάρχει σταθερή ζήτηση πρέπει να είναι το εβραϊκό, ένα μικρό είδος κίτρου που λέγεται etrog, και που κάθε πιστός εβραίος πρέπει να έχει ένα τέτοιο μαζί του για τη γιορτή της Σκηνοπηγίας, και που αν είναι αψεγάδιαστο μπορεί να πουληθεί πανάκριβα (διότι η Βίβλος λέει ότι πρέπει να είναι «ωραίος καρπός»). Το εβραϊκό κίτρο παλιότερα ευδοκιμούσε στην Κέρκυρα, την Πάργα και στη Νάξο, και ακόμα λέγεται greek citron, ελληνικό κίτρο, αλλά τώρα πια έχει μεταφερθεί η καλλιέργεια στο Ισραήλ. Λέγεται μάλιστα ότι ρόλο στο αντισημιτικό πογκρόμ του 1891 στην Κέρκυρα έπαιξε έμμεσα και η διαμάχη ανάμεσα στο καρτέλ των χριστιανών καλλιεργητών κίτρου, που ανέβαζε τις τιμές, και στους ραββίνους πιστοποιητές, αλλά για περισσότερα θα πρέπει να διαβάσετε τι λέει εδώ. (Κι αν υπάρχει άλλη άποψη, διότι αυτή είναι μάλλον ευμενής προς τη μία πλευρά, να την ακούσω).

Μπορεί το κίτρο να μην έχει ιδιαίτερη παρουσία στη ζωή μας, αλλά μάς έδωσε μια λέξη που είναι πανταχού παρούσα, αφού το χρώμα κίτρινο βγήκε ακριβώς από το κίτρο, κίτρινο το χρώμα του κίτρου, λέξη ελληνιστική βέβαια· στην κλασική αρχαιότητα δεν υπάρχει λέξη που να δηλώνει ακριβώς το κίτρινο χρώμα και μόνο αυτό· υπάρχει το ωχρός, το χλωρός, το κιρρός, το ξανθός, αλλά, επαναλαμβάνω γιατί φαίνεται παράξενο, καμιά τους δεν δηλώνει ακριβώς το κίτρινο ή μόνο το κίτρινο.

Κατά τα άλλα, το κίτρο ως λέξη δεν ακούγεται πολύ. Ο Γρυπάρης έχει την παρομοίωση «χλωμούς σαν μαραμένα κίτρα», ενώ στο Φως που καίει ο Βάρναλης βάζει τη Μαγδαληνή να μιλάει για «του κόρφου μου τ’ αμάραντα και μοσκοβόλα κίτρα» –μια προφανή παρομοίωση που θα τη δούμε και πιο κάτω για τα λεμόνια.

Το λεμόνι, πάλι, ήρθε αργότερα στα μέρη μας (δείτε όμως και στο τέλος του άρθρου). Οι Άραβες το καλλιεργούσαν κατά τον 11ο αιώνα και από αυτούς πέρασε στην Ευρώπη είτε από την ιβηρική χερσόνησο είτε από τη Σικελία, ίσως πάλι και από σταυροφόρους που το έμαθαν στην Παλαιστίνη. Πάντως, στις ευρωπαϊκές γλώσσες φαίνεται ότι πρώτο πέρασε στα ιταλικά, limone, και από εκεί στις υπόλοιπες γλώσσες, μεταξύ των οποίων και στα ελληνικά, όπου πράγματι απαντά ο τ. λιμόνι αν και γρήγορα μετατράπηκε σε λεμόνι. Στα αραβικά είναι laimun/leymun, και ίσως η παραλλαγή λεϊμόνι, που είναι ακόμα πολύ διαδεδομένη να οφείλεται σε δανεισμό ή επιρροή της αραβικής λέξης. Στα γαλλικά, το limon δεν επικράτησε, και οι γάλλοι το λεμόνι το λένε citron, ενώ στα αγγλικά citron είναι το κίτρο. Αντίστοιχα, λέμε κιτρικό οξύ, από το κίτρο, αλλά η λαϊκή ονομασία του μέχρι τελευταία ήταν λεμόντουζου, που είναι δάνειο από τα τουρκικά (limontuzu) και που δεν είναι σε γενική πτώση.

Και το λεμόνι και το κίτρο εμφανίζονται στον υστεροβυζαντινό Πωρικολόγο, ένα σατιρικό ποίημα που το έχω αναφέρει κι αλλη φορά, όπου προσωποποιούνται τα διάφορα οπωρικά: το κίτρο ηγεμονεύει, στη δεύτερη θέση της ιεραρχίας (ηγεμονεύοντος του περίβλεπτου Κίτρου), ενώ στην ένατη θέση βρίσκουμε τον Λεμόνιο, τον μεγάλο δρογγάριο. Στα δημοτικά τραγούδια, πάλι, την κοντούλα τη λεμονιά τη Βησσανιώτισσα εκείνος που τη φίλησε αρρώστησε.

Βέβαια τα λεμόνια της πρέπει να είναι τα στήθη της νεαρής κοπέλας, μια πολύ συχνή παρομοίωση· άλλα δημοτικά το λένε πιο απερίφραστα, π.χ. της νεαρής συζύγου προς τον «βερέμη» άντρα της:

κι άπλωσε τα ξεράδια σου στους αργυρούς μου κόρφους
να ιδείς δυο κιτρολέιμονα, δυο πατρινά λεϊμόνια.

ή σε μαντινάδα:

Χαρώ τα τα βυζάκια σου τα μοσκομυρισμένα,
σα δυο λεμόνια στο κλαδί, έτσα ’ναι ταιριασμένα.

Στη φρασεολογία, έχουμε καταρχάς, την εύκολη παρομοίωση κίτρινος σαν λεμόνι ή κιτρίνισε σαν το λεμόνι (λέμε βέβαια και σαν φλουρί, παρόλο που φλουριά δεν έχουμε πια στο πουγγί μας, ούτε και πουγγί άλλωστε). Έπειτα, όταν εκμεταλλευτούν κάποιον, του πάρουν ό,τι καλύτερο έχει να προσφέρει και μετά τον πετάξουν σαν άχρηστο, λέμε ότι «τον έστυψαν σαν λεμόνι» ή «τον πέταξαν σαν στυμμένη λεμονόκουπα». Αυτό το λέμε για εταιρεία που απομυζά από τον εργαζόμενο και την τελευταία ικμάδα των δυνάμεών του ή και για αχόρταγο ερωτικό σύντροφο. Είναι πολύ παραστατική έκφραση που υπάρχει και σε άλλες γλώσσες αλλά θα μπορούσε κάλλιστα να πρόκειται για ανεξάρτητο σχηματισμό και όχι για δάνειο.

Με τη λεμονόκουπα έχουμε βέβαια και τη φράση «θα μας πάρουνε με τις λεμονόκουπες» ή «με τα σαπιολέμονα» ή «με τα λεμόνια», δηλαδή θα μας αποδοκιμάσουν βίαια, φράση που παραπέμπει σε δημόσιες διαπομπεύσεις, όπου ένα από τα πιο πρόχειρα όπλα ήταν οι λεμονόκουπες που άφθονες υπήρχαν στα απορρίμματα εστιατορίων κτλ. Μια τέτοια εκδίωξη με λεμονόκουπες έχει απαθανατιστεί στη σατιρική μας ποίηση· πρόκειται για την αποπομπή του Αυγουστίνου Καποδίστρια, για την οποία ο Παν. Σούτσος, θριαμβεύοντας, έγραψε:

Τα παιδιά με τα λεμόνια το κατόπι μου με παίρνουν…
στους Κορφούς ενώ οι Φράγκοι σαν κατάδικο με σέρνουν…
Μη παιδιά, με τα λεμόνια!!! Έγια μόλα! Έγια λέσα!
Ένας κόντες είναι μέσα.

Έχω βρει και μιαν άλλη φράση, από την ανατολική Θράκη, που δεν πρέπει να χρησιμοποιείται πια, και λέγεται, διαβάζω, σε κάποιον που (μας) ειρωνεύεται βάναυσα: στο μεζέ σου λίγο λεμόνι ή στο μαϊτάπι σου λίγο λεμόνι βάλε. Μαϊτάπι (maytap) θα πει πείραγμα, ειρωνεία, και είναι λέξη που τη βρίσκει και σήμερα κανείς στην Κύπρο, αλλά και στη Χίο, αλλά καλύτερα να μην ξεστρατίσουμε τη συζήτηση.

Λέω να μην ξεστρατίσουμε τη συζήτηση, αλλά ετοιμάζομαι τώρα εγώ ο ίδιος να ανοίξω μια θηριώδη παρένθεση. Μπορείτε αν θέλετε να παραλείψετε τις επόμενες 800 ή περίπου τόσες λέξεις και να πάτε κατευθείαν στις τελευταίες παραγράφους που μιλάνε για ποίηση, πρέπει όμως πρώτα να μπω σε λεπτομέρειες σχετικά με το πότε ήρθαν τα λεμόνια στα μέρη μας.

Λοιπόν, Αν δεν βαριέστε να διαβάσετε, πρέπει να πω ότι αυτό που γράφω πιο πάνω, ότι τα λεμόνια ήρθαν στα μέρη τα δικά μας μετά τον 10ο αιώνα, δεν είναι αποδεκτό από όλους. Ειδικότερα, ο Andrew Dalby, γνωστός μελετητής της αρχαίας και βυζαντινής διατροφής (έχει και ιστολόγια), που ένα του βιβλίο έχει μάλιστα μεταφραστεί στα ελληνικά, το Siren Feasts (Σειρήνια δείπνα), υποστηρίζει ότι τα λεμόνια είχαν φτάσει στα μέρη μας από την ελληνιστική εποχή, αλλά δεν είχαν διαδοθεί πολύ.

Ο Ντάλμπι βασίζεται σε ένα απόσπασμα στον Αθήναιο (σελ. 144 της αγγλικής έκδοσης): It may be that we can date its appearance rather closely thanks to the observation by Atheneaus’ speaker [84a], ‘down to our grandfathers’ time nobody ate it’, an assertion which can be linked to that in Plutarch’s Symposium Questions (8.9): ‘We know that many elderly people have not learnt to enjoy the taste of watermelon, kitrion or pepper’. This edible kitrion (for the Greeks then, like the Germans now, did not distinguish the two species by name) was surely the lemon.

Και προχωράει λέγοντας για μια τοιχογραφία στην Πομπηία που δείχνει λεμονιά και όχι κιτριά (από πού το ξεχωρίζει;) ενώ μόνο στις υποσημειώσεις παραδέχεται ότι υπάρχουν και κάποιοι που λένε ότι τα λεμόνια έφτασαν πολύ αργότερα.

Ας δούμε τα δυο επίμαχα αποσπάσματα. Ο Αθήναιος λέει: «το κιτρίον είναι λέγεσθαι πεπίστευκα. καὶ μηδεὶς ὑμῶν θαυμαζέτω εἴ φησιν μὴ ἐσθίεσθαι αὐτό, ὁπότε γε καὶ μέχρι τῶν κατὰ τοὺς πάππους ἡμῶν χρόνων οὐδεὶς ἤσθιεν, ἀλλ’ ὥς τι μέγα κειμήλιον ἀπετίθεντο ἐν ταῖς κιβωτοῖς μετὰ τῶν ἱματίων». Ιδού τι λέει ο Πλούταρχος: «σικύου δε πέπονος και μήλου Μηδικού και πεπέρεως πολλούς ίσμεν  των πρεσβυτέρων γεύσασθαι μη δυναμένους».

Στη γραμματεία δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία για λεμόνια, μόνο για φαγώσιμα κίτρα. Ο Ντάλμπι, στηριζόμενος στο ότι τα κίτρα δεν τρώγονται, ερμηνεύει ότι στην αναφορά του Αθήναιου και του Πλουτάρχου εννοούνται τα λεμόνια, αλλά αυτό είναι άλμα. Εγώ αντίθετα λέω ότι α) στο απόσπασμα του Αθήναιου, το κιτρίον, που δεν το τρώγαν οι παππούδες, είναι σαφώς το κίτρο’ αν προσέξουμε, θα δούμε ότι στην αμέσως επόμενη σελίδα του Αθήναιου γίνεται λόγος για κατανάλωσή του ως αντιδότου, όχι για κανονικό φάγωμά του, μια χρήση που οι παππούδες αγνοούσαν αλλά την αναφέρει και πολύ παλιότερα ο Θεόφραστος, αλλά και ο Διοσκουρίδης. Επίσης, ότι τα κίτρα τα έβαζαν οι αρχαίοι στα κιβώτια με τα ρούχα, για να τα διατηρούν (τα ρούχα) φρέσκα,  αυτό μας το λέει και ο παλιότερος Διοσκουρίδης.

β) το απόσπασμα του Πλούταρχου, που χρησιμοποιεί άλλωστε το παλιότερο όνομα για το κίτρο, μηδικό μήλο, πιστεύω ότι αναφέρεται στο κίτρο και μας δείχνει ότι τελικά κάποιοι το τρώγανε (ίσως όχι όλα τα κίτρα αλλά κάποιες ποικιλίες τους).

Να σημειωθεί ότι ο Ντάλμπι μεταφράζει στα αγγλικά και με πλάγια kitrion την αναφορά του Πλουτάρχου για να νομίσει ο αναγνώστης ότι ο Πλούταρχος λέει «κίτριον», ενώ ο Πλ. λέει «μηδικόν μήλον». Δεν είναι και πολύ έντιμο αυτό. Και από εκεί και πέρα, κατασκευάζει την άποψη ότι οι Έλληνες έλεγαν αδιακρίτως «κίτρον/κίτριον» είτε το λεμόνι είτε το κίτρο, χωρίς να υπάρχει (έτσι λέω εγώ) κανένα έρεισμα της άποψης αυτής. Και στο νεότερο βιβλίο του Tastes of Byzantium, όπου έχει μεταφράσει διάφορα βυζαντινά διατροφολογικά συγγράμματα, όλες τις αναφορές σε «κίτριον/κίτρον» τις μεταφράζει lemon, όχι citron!

Εγώ βρίσκω απόλυτα πειστικόν τον Γεώργιο Γεννάδιο που λέει ότι λεμόνια ήρθαν στα μέρη μας πολύ αργότερα. Αφενός, το όνομα σε όλες τις γλώσσες είναι αραβικό. Αφετέρου, όπως λέει ο Γεννάδιος, οι ίδιοι οι Άραβες συγγραφείς δεν αναφέρουν το λεμόνι νωρίτερα από τον 10-11 αιώνα (π.χ. δεν το έχει ο Αβικέννας). Θα μου πείτε, μπορεί να είχαν φτάσει λεμόνια αλλά να μην είχαν πολυδιαδοθεί (και ο Ντάλμπι άλλωστε αναγνωρίζει ότι το «λεμόνι» (αυτό που ο ίδιος λέει λεμόνι) έμεινε σχετικά άγνωστο, όπως και η Βικιπαίδεια στο λ. lemon).

Αυτό όμως δεν στέκει στη λογική, γιατί αν είχαν φτάσει έστω και λίγα λεμόνια θα είχαν ευδοκιμήσει, μια και πιάνουν πολύ στα εδάφη τα ελληνικά, όπως έγινε άλλωστε και με τα λεμόνια όταν πράγματι έφτασαν, όπως έγινε και με τα κίτρα, που ενώ στον Θεόφραστο ήταν κάτι το εξωτικό, στον Διοσκουρίδη έχουν γίνει πασίγνωστα. Δεν μπορεί δηλαδή να έμειναν τα λεμόνια χίλια χρόνια στο περιθώριο!  Εννοώ, δεν μπορεί την εποχή του Πλούταρχου οι νέοι να έτρωγαν λεμόνια (μηδικά μήλα) και να μην έχει γεμίσει λεμονιές ο τόπος, και μετά να τα ξέχασαν!

Άρα, και με όλον τον σεβασμό στον Άντριου Ντάλμπι, η πεποίθησή μου είναι ότι τα λεμόνια δεν ήρθαν στα μέρη μας τον 2ο αιώνα όπως λέει εκείνος αλλά τον 11ο.  Άλλωστε, και ο ίδιος ο Ντάλμπι σε επόμενο βιβλίο του (Food in the Ancient World from A to Z, που μπορείτε (ή μπορούσατε) να το φυλλομετρήσετε στα google books) αναγνωρίζει ότι the evidence is inconclusive και λέει ότι μερικοί πιστεύουν ότι το λεμόνι ήρθε επί Αράβων.

Και μετά από αυτή την ίσως βαρετή παρέκβαση, ας επιστρέψουμε σε πιο εύφορα εδάφη.

Στη συνείδησή μου έσταξα λεμόνι, λέει ο Ελύτης, ενώ ο Ηλίας Λάγιος θυμάται σεμνά κορίτσια, αγόρια μυρωμένα / μοσχοβόλαγεν η ήβη τους λεμόνι. Υπάρχει βέβαια και το Λεμονοδάσος του Κοσμά Πολίτη, η νεανική Γρανίτα από λεμόνι και ο εφηβικός Λέμονι Σνίκετ, και το ρεμπέτικο Κάτω στα Λεμονάδικα του Βαγγέλη Παπάζογλου. Λεμονάδικα ήταν μια περιοχή του Πειραιά στην ακτή Τζελέπη, απέναντι από τον σταθμό του Ηλεκτρικού, όπου ξεφόρτωναν τα καΐκια από τα νησιά.

Ότι όλα δεν είναι ειδυλλιακά με τα φρούτα γενικώς και με τα λεμόνια ειδικώς, μας το θυμίζει το ποίημα του Μάρκου Μέσκου, με το οποίο διαλέγω να κλείσω το άρθρο, που κατά σύμπτωση κι αυτό Λεμονάδικα λέγεται:

Λεμονάδικα

Άνθη κερασιάς, σταφύλι από την ξέρα του ήλιου
τα στάρκεν ωριμάζουνε με το νερό και τη φεγγερή σελήνη
ως και το χιονισμένο κάστανο κουβαλούσα
ψωμί σπίτι να πάω, να σκληρύνω την πληγή μου.

Καρπούζια! –εδώ έφαγα τα στήθια μου
Σταφύλι! –εδώ έφαγα τα στήθια μου
Λεμόνια! –εδώ έφαγα τα στήθια μου
Λεμονάδικα – φορτηγά – αχθοφόροι μ’ ανθισμένες πλάτες…

 

Advertisements

134 Σχόλια to “Κίτρινα κίτρα, ζουμερά λεμόνια ξανά”

  1. Γς said

    Καλημέρα

    Τα μήλα των Εσπερίδων

    Μήπως ήταν των Σπερίδων;

    Τί λέει η Κρόνη με τα Ισπανικά της;

  2. Capybara said

    Abdel Gadir Salim – «Al-Lemoni»

  3. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Πρώτο σχόλιο ο Γς και ούτε λέξη για τα ξινά (με την πιπεράτη έννοια). Χάλασε ο κόσμος… 🙂

  4. spatholouro said

    «Λεμονοδάσος», όχι «Λεμονόδασος», το βιβλίο του Κοσμά Πολίτη.

  5. dryhammer said

    Καλημέρα!
    Έχουμε καμιά ιδέα τι φρούτα (θα μπορούσαν να) ήταν τα μήλα των Εσπερίδων;

  6. Τσούρης Βασίλειος said

    Καλημέρα
    Και ο Σπίθας λεμονόκουπες έψαχνε μερικές φορές.
    Όσοι διάβαζαν «Μικρό Ήρωα» πρέπει να το θυμούνται.

  7. LandS said

    5 Χρυσά μήλα φυσικά. Σα και αυτό που έδωσε η Αφροδύτη στον Πάρη. 🙂
    Στις μέρες μας τα λένε golden delicious 🙂

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και τη διόρθωση!

    5 Για τα μήλα των Εσπερίδων, στο άρθρο για τα μήλα γράφουμε:

    Βέβαια, τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων που πήγε κι έφερε ο Ηρακλής από την άλλη άκρη του τότε κόσμου μπορεί να ήταν άλλο είδος οπωρικού, μπορεί να μην ήταν καν καρπός· έχουν γραφτεί πάρα πολλά για το θέμα και πειστική απάντηση δεν έχει δοθεί. Ίσως έχετε ακούσει ότι τα χρυσά μήλα ήταν πορτοκάλια ή άλλα εσπεριδοειδή, αλλά αυτό δεν μπορεί να ισχύει αφού τα εσπεριδοειδή ήρθαν πολύ αργότερα στα μέρη μας από την Άπω Ανατολή. Θα αναφέρω τρεις πιθανότερες εκδοχές: α) ήταν κυδώνια, β) ήταν κάποια εκλεκτή ποικιλία μήλων, γ) δεν ήταν μήλα αλλά πρόβατα (μήλα λέγονταν κι αυτά). Κατ’ άλλους πάλι, τα μήλα των Εσπερίδων έχουν συμβολικό χαρακτήρα, αποτελούν το «εισιτήριο» του Ηρακλή για την άνοδο στον Όλυμπο, για την αποθέωσή του· γι’ αυτό και ορισμένοι μελετητές τοποθετούν τον άθλο των Εσπερίδων τελευταίο (όπως τον παραδίδει και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης) και όχι προτελευταίον όπως θέλει η καθιερωμένη σειρά.

  9. spiral architect 🇰🇵 said

    Καλημέρα.

    Tο Λεμονόδασος του Κοσμά Πολίτη στο Λεμονοδάσος διαδραματίζεται;

  10. spiral architect 🇰🇵 said

    … Τροιζηνίας, απέναντι από τον Πόρο.

  11. cronopiusa said

    Καλημέρα Γς

    Καλή σας μέρα!

  12. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Δεν πέρω πόσο ασυνήθιστο σας είναι το όνομα Λεμονιά, στη δική μου οικογένεια υπάρχει πάντως.
    Κι όπως λέει και ο Βίρβος, η Λείμονιά έκανε χίλια προξενιά…(φαντάζοναι, χωρίς «ει», μια που λέγαμε για ορθογραφικά λάθη χτες…)

  13. spiral architect 🇰🇵 said

    @12: Λεμονιά έχω μια υπερογδοντούτη καλοστεκούμενη γειτόνισσα.
    Λεμονιά και Μηλιά ήταν τα συνηθέστερα ονόματα οπωροφόρων που δινόντουσαν παλιότερα σαν βαφτιστικά.

  14. spiral architect 🇰🇵 said

    … και Κερασιά παράτονη. 🙂

  15. Ματίνα said

    Καλημέρα σε όλους!

    Το βίντεο με τον Στυλιανό Μπέλλο δεν είναι πλέον διαθέσιμο και είπα να μοιραστώ αυτό:

  16. Alexis said

    #13: Και ξυνομηλιά λέγανε και λένε την …ξινή γυναίκα 😆

  17. ΣΠ said

    Καλημέρα.
    Κίτρινο, πορτοκαλί. Δύο από τα χρώματα πήραν την ονομασία τους από τα εσπεριδοειδή. Πρόταση για μελλοντικό άρθρο όταν, βέβαια, υπάρχει χρόνος. Τα χρώματα και οι ονομασίες τους. Η προέλευσή τους.

  18. dryhammer said

    Κατάλοιπο από τις παλιές συγκοινωνίες:
    – Εισπράκτωρ! Τα δέντρα πληρώνουν εισιτήριο;
    – Όχι κύριε.
    – Λεμονιά, ανέβα!

  19. Κουνελόγατος said

    Το είπαμε;
    Κάτω στα λεμονάδικα έγινε φασαρία,. δυο λαχανάδες κλπκλπ….
    Καλημέρα.

  20. LandS said

    Πρόσφατα σε ένα από αυτά τα εγγλέζικα ιστορικά ντοκιμαντέρ είδα μια τύπισσα που κρατώντας ένα πορτοκάλι να λέει «δεν είχαμε όνομα για το χρώμα του πριν το 1540».

  21. ΣΠ said

    Κώστας Βάρναλης: Ο χορός του Πανός και της Οπώρας

    Και στα μέλη τα χνουδάτα
    (κιτρολέιμονα γιομάτα
    και ροδάκινα σφιχτά)
    των δασών βουητά φαντάζουν
    και πηγές που λαμπαδιάζουν
    απ’ τα ηλιοβολητά.

  22. sarant said

    17 Καλή πρόταση

    20 Θα τα ξαναπούμε επ’ αυτού όταν επαναλάβουμε το άρθρο για πορτοκάλια και νεράντζια

  23. Theo said

    @12, 13:
    Λεμονιά έλεγαν τη συγχωρεμένη τη γιαγιά μου (από Πύργους Εορδαίας, ν. Κοζάνης).

  24. spiridione said

    4. Κι όμως, βλέπω στη β’ έκδοση (1944) και σε επανέκδοση (1954) του Ίκαρου, στο εξώφυλλο ο τίτλος είναι Λεμονόδασος. (στην πρώτη έκδοση ο τίτλος είναι με κεφαλαία).

    http://www.exlibris-oldbooks.gr/product/87/43/lemonodasos.html

    Και στο σίριαλ του 1978, σε σκηνοθεσία Τόνιας Μαρκετάκη ο τίτλος Λεμονόδασος.

  25. Αγγελος said

    Σε γαστρονομικό ένθετο σοβαρής εφημερίδας διάβασα κάποτε ότι «παλιότερα δεν υπήρχαν λεμόνια όλο το χρόνο, γι’ αυτό και οι παλιές μαγείρισσες χρησιμοποιούσαν ως υποκατάστατο μια σκόνη, που την έλεγαν ‘λεμόν τουζούρ’, ήτοι παντοτινό λεμόνι». Πρόκειται φυσικά για παραφθορά και παρετυμολογία, αφού το λεμόνι δεν λέγεται ‘λεμόν’ γαλλικά, ενώ ‘τουζ’ λέγεται τούρκικα το αλάτι, και συνεπώς limon tuzu = αλάτι λεμονιού = κιτρικό οξύ σε σκόνη.

  26. Babis said

    Για μένα πάλι, αυτή η βαρετή παρέκβαση είναι ο κύριος λόγος που παρακολουθώ το site.

  27. cronopiusa said

    Γλυκό Κουταλιού Κιτρόμηλο

  28. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα
    ἐλπίζω ὄχι καθυστερημένα.
    (Ἐν τάξει, δὸν Πέδρο;) 🙂

    Ἂς μὴν ξεχνᾶμε καὶ τὸ Κιτρόεν (ἀπὸ τὸ κιτρόεις-κιτρόεσσα-κιτρόεν) ἤ Γαλλιστὶ Citroën.
    Τό ᾿λεγα γιὰ πλάκα, ἀλλὰ ὅπως διαπίστωσα ὁ παπποῦς τοῦ ἱδρυτῆ της ἦταν μανάβης καὶ πουλοῦσε κίτρα.

  29. spatholouro said

    Εξαιρετικά λεπτομερές λήμμα στον «Θησαυρό της ελληνικής γλώσσης» του Henrico Stephano:

    https://books.google.gr/books?id=KYMOaY26OEcC&pg=PA985&dq=%CE%BC%CE%AE%CE%BB%CE%BF%CE%BD+%CE%9C%CE%B7%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD+%CE%AE+%CE%BA%CE%B9%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%BF%CE%BD&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjS592bm-3WAhUhKcAKHVJZAuY4ChDoAQgyMAI#v=onepage&q=%CE%BC%CE%AE%CE%BB%CE%BF%CE%BD%20%CE%9C%CE%B7%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD%20%CE%AE%20%CE%BA%CE%B9%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%BF%CE%BD&f=false

  30. κουτρούφι said

    Κάρπαθος:
    Στα Μάρμαρα του Γαλατά-φραγκοκιτρολεμονιά.

    Εδώ https://www.youtube.com/watch?v=THTu09jOgmk με τον Μ. Ζωγραφίδη από την Όλυμπο. Το λέει και ο Μ. Πασχαλίδης στο πιο neoparadosiako.

    To φραγκοκιτρολεμονιά εδώ είναι τσάκισμα.

  31. sarant said

    24 Γι αυτό θυμόμουνα και τον ανεβασμένο τόνο -ας αποφασίσουμε πού τονίζεται 😉

    25 Πολύ πολύ αστείο!

    26 Νάσαι καλά 😉

    28 Ε, δεν το ήξερα αυτό! Υπάρχει κι ένας ιστορικός, δικός μας, ονόματι Αλέξανδρος Κιτροέφ.

  32. dryhammer said

    29. Δλδ ελληνολατρικά (στο σλανγκρ θα το έγραφα «ελληνόκαυλα») θα λέγαμε για το Ξαρά του Λεμονή;

  33. dryhammer said

    Μπαρδόν 29–> 28

  34. gbaloglou said

    Παλεστινιακά λεμόνια

  35. LandS said

    Σαν το βαθυσκαφος ένα πράμα.
    Να μια λύση
    Λεμονοδασος

  36. ΣΠ said

    Ένα τραγούδι σε στίχους Μποστ.

  37. Alexis said

    Άλλη μια αναφορά-παρομοίωση του γυναικείου στήθους με λεμόνια, στο «Δελφινοκόριτσο» του Ελύτη:

    «Σα λεμονιά τα στήθη του μυρίζουνε
    κι όλα τα μπλε στα μάτια του γυαλίζουνε»

    #0: Αντίστοιχα, λέμε κιτρικό οξύ, από το κίτρο, αλλά η λαϊκή ονομασία του μέχρι τελευταία ήταν λεμόντουζου,
    Δεν το έχω ακούσει ποτέ έτσι. Ως «ξινό» το ξέρω και έτσι κυκλοφορεί και στο εμπόριο:

  38. 13, Λεμονιά και Μηλιά

    #Παρ΄ημίν Μηλιά ως υποκοριστικό της …Παναγιώτας! Επίσης, οι παρ΄ημίν πρόσφυγες Θράκες έχουν ονόματα όπως Λεμονιά, Νεραντζούλα και Νεραντζής.

  39. Παναγιώτης Κ. said

    Χάριν πληρότητας της σημερινής ανάρτησης ας μπει στον κόπο κάποιος πόντιος να μας προσφέρει τους στίχους του κορυφαίου ποντιακού τραγουδιού «η λεμόνα».

  40. Ματίνα said

    «Τα λεμόνια ήταν το πρώτο εσπεριδοειδές που έφτασε στη Μεσόγειο στα χρόνια του Ιησού…»;;;

    http://www.huffingtonpost.gr/2017/08/19/koinonia-ta-lemonia-itan-to-proto-esperidoeides-pou-eftase-sti-mesogeio-sta-xronia-tou-iisou-deixnei-ereuna_n_17788836.html

  41. Ματίνα said

    39#

    http://www.stixoi.info/stixoi.php?info=Lyrics&act=details&song_id=33010

  42. cronopiusa said

  43. ΚΑΒ said

    Στο λεξικό του Πάπυρου γράφεται; λεμονοδάσος, η. λ. μαρτυρείται από το 1892 στην εφημερίδα Ακρόπολις.

  44. cronopiusa said

  45. gpoint said

    # 7

    το χρώμα του χρυσού (ειδικά με λίγα καράτια) έρχεται πολύ πιο κοντά στα πορτοκάλια από τα γκόλντεν ντελίσιους (κοινώς Τριπόλεως) μήλα. ασε που τα πορτοκάλια είναι συνήθως μονόχρωμα, τα Τριπόλεως σπάνια

  46. spiral architect 🇰🇵 said

    Ας μας πει ο γεωπόνος βάρδιας, αν το πορτοκάλι προήλθε από το λεμόνι με μπόλιασμα, ή και τα δυο προήλθαν ομοίως από το κίτρο.

  47. gpoint said

    # 8

    Νίκο το έχουμε ξαναπεί, τα πορτοκάλια ωριμάζουν το καταχείμωνο πράγμα που δείχνει καταγωγή από το νότιο ημισφαίριο και κάπου είχα διαβάσει για ένα θρύλο πως ο Ηρακλής τα έφερε από κάτι νησιά του Ατλαντικού όπου είχαν φτάσει τα πορτοκάλια από την Νότιο αμερική. Λογικοφανής μου φαίνεται ο μύθος άσε που εξηγεί και το εσπεριδοειδή

  48. sarant said

    36 Δεν το ήξερα!

    40 Η μετάφραση το έχει σκοτώσει, αλλά και το πρωτοτυπο άρθρο μπερδεύει ίσως σκόπιμα τα κίτρα με τα λεμόνια.

    46 Δεν νομίζω ότι το ένα προήλθε από το άλλο.

  49. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Σαν τον αθό τση λεμονιάς
    μυρίζει ο ερχομός σου
    μα μοιάζει με το θάνατο
    ο αποχωρισμός σου

    ΄πο κάτω ΄πο τη λεμονιά
    σε γέννησ’ η μαμά σου
    και τάχεις τόσο ντροπαλά
    τα κιτρολέμονά σου

    Η λεμονιά π΄ερέχτηκα
    σ΄άλλο μοιράσι πέφτει
    για ΄να κλαδί λεμοναθούς
    θα με ΄ποδώσει κλέφτη

    Δημήτρης Σγουρός /Η λεμονιά

  50. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πάντως, στο κείμενο του Πολίτη όλες οι αναφορές είναι στο Λεμονοδάσος, όχι στο Λεμονόδασος.

  51. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Τα λεμόνια ήταν ακριβά»…Μια ιστορία από την κατοχή, του Γιώργου Ιωάννου:
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/education/greek_history/item.html%3Fiid%3D593&ved=0ahUKEwjG0cH0su3WAhWGYlAKHbuTBS8QFggrMAI&usg=AOvVaw1FZDJc543VXDlNw4wWlGZA

  52. spatholouro said

    «Λεμονοδάσος» και ο Καλλίνης στη διδακτορική του διατριβή για τον Κοσμά Πολίτη:
    http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/9104#page/262/mode/1up

  53. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Λεμόνι» και βιβλίο:
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://littlebookstores.gr/vivliopoleio-lemoni/&ved=0ahUKEwi75daytO3WAhXBJ8AKHVHjB4U4ChAWCC8wBA&usg=AOvVaw05ElxzD_qsxtZwEvijfFFS

  54. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Σαν κέρινο πικρό λεμόνι που έχει αρχίσει να ξασπρίζει
    μέσα στη χούφτα μου κρατάω
    τ΄όχι που μου έχεις πει

    Θάνατος την αυγή/Φ.Γκαρθία Λόρκα (απόδοση Λευτέρης Παπαδόπουλος)/Μουσική-υπέροχη-Γιάννης Γλέζος/Γιάννης Πουλόπουλος

  55. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Ωδή σ’ ένα λεμόνι» του Νερούδα:
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://ingolden.gr/in/%25CF%2589%25CE%25B4%25CE%25AE-%25CF%2583-%25CE%25AD%25CE%25BD%25CE%25B1-%25CE%25BB%25CE%25B5%25CE%25BC%25CF%258C%25CE%25BD%25CE%25B9/&ved=0ahUKEwiFyPmVte3WAhWIVBQKHf8rCWUQFggkMAA&usg=AOvVaw3mL8pv8tLFGXQlrQfd4vlH

  56. Alexis said

    #46: Είναι διαφορετικά είδη, δεν προέρχεται το ένα από το άλλο. Πιθανόν να προέρχονται όλα από κάποιο κοινό πρόγονα στο απώτατο παρελθόν, αλλά γι αυτό μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε.
    Ο εμβολιασμός είναι άλλο πράγμα.

    #47: Αυτή η θεωρία με το νότιο ημισφαίριο και το χειμώνα είναι πραγματικά αστεία, έχω γράψει και παλιότερα στο ιστολόγιο γι αυτό, δεν μπορώ να τα επαναλάβω.

    Αλλά ας αφήσουμε για λίγο τα γεωπονικά, εμάς εδώ πάνω άλλα μας καίνε! 😆

  57. Alexis said

    Ναι, νταξ’, ο πρόγονας, όπως λέμε ο άνθρωπας! 🙂

  58. spatholouro said

    Κι εδώ στο κείμενο το ίδιο που έχεις ανεβάσει, Νίκο, όλο «λεμονοδάσος» και «λεμονοδάσος» διαβάζω, άρα δεν μου μοιάζει εύλογο παντού αλλού ο Πολίτης να έγραψε ¨λεμονοδάσος» και μόνο στον τίτλο «Λεμονόδασος»…
    http://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/poliths_lemonodasos.htm

  59. Γιάννης Κουβάτσος said

    31: Ο οποίος Αλέξανδρος Κιτρόεφ έχει γράψει ένα εξαιρετικό βιβλίο:
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://www.tellingstories.gr/stories/index.php%3Foption%3Dcom_content%26view%3Darticle%26id%3D245:l-r-11012011%26catid%3D14:2009-01-11-16-45-05%26Itemid%3D18&ved=0ahUKEwiH3K61t-3WAhVDLcAKHRN2CpMQFggpMAI&usg=AOvVaw1FhfMkr9S7Z6fzcc5NQBUz

  60. Faltsos said

    39 Πόντιος δεν είμαι αλλά ορίστε οι στίχοι και όχι μόνο της ποντιακής λεμόνας

    και χάριν πληρότητας και μια ηπειρώτικη νεραντζιά

  61. ΓιώργοςΜ said

    46 Βρήκα ετούτο αρκετά εύκολα.

    Το μπόλιασμα προϋποθέτει την ύπαρξη του είδους. Η εξέλιξη των ωφέλιμων, ήμερων ειδών και ποικιλιών γίνετα με επιλεκτικές διασταυρώσεις.

    Ο εκτελών χρέη γεωπόνου υπηρεσίας*
    (*Καμμία επαγγελματική συνάφεια. Έχω βάλει κάτι μαρούλια στο μπαλκόνι, μετράει για προϋπηρεσία; 🙂 )

  62. Γς said

    Το λεμόνι ήταν το πρώτο «φρούτο» που γνώρισα to 1945. Δεν ήξερα πως λέγεται. Αλλωστε δεν μίλαγα ακόμα.

    Το επόμενο φρούτο που γνώρισα ήταν το «μπόλικο»

    http://caktos.blogspot.gr/2013/02/1945.html

  63. spiridione said

    50. 58. Οι τίτλοι στις αρχικές εκδόσεις του Ίκαρου αναμφισβήτητα είναι Λεμονόδασος. Σε νεότερες εκδόσεις, όπως αυτή της Αγγέλας Καστρινάκη στα Ελληνικά Γράμματα, είναι Λεμονοδάσος.
    http://www.biblionet.gr/book/153486/%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82,_%CE%9A%CE%BF%CF%83%CE%BC%CE%AC%CF%82,_1888-1974/%CE%9B%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%B4%CE%AC%CF%83%CE%BF%CF%82

    Όσο για το περιεχόμενο, πρέπει να δούμε τις αρχικές εκδόσεις πως το είχε ο συγγραφέας. Νικοκύρη, εσύ από πού το πήρες;
    Σε μία άλλη έκδοση, του Πελεκάνου, βλέπω ότι το έχει «¨λεμονόδασο», εννοώ στο κείμενο του βιβλίου όχι στον τίτλο. Κάτι που μου αρκετά πιθανό.
    https://books.google.gr/books?id=vAYcBgAAQBAJ&pg=PT53&lpg=PT53&dq=%22%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CF%8C%CE%B4%CE%B1%CF%83%CE%BF%22&source=bl&ots=sWvG2WRR1E&sig=wJJRvwPN8fqGFgBcBakEqAyY1kg&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjUt9-rve3WAhVK7RQKHXPNB28Q6AEIJTAA#v=onepage&q=%22%CE%9B%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CF%8C%CE%B4%CE%B1%CF%83%CE%BF%22&f=false

  64. Γς said

    Τη δροσιά τους νά’ χουμε [και ότι άλλο προαιρούνται]

    Κι αστε τους να λένε ότι είναι άσπρα σαν τα γάλατα κλπ

  65. spiral architect 🇰🇵 said

    @56, 61: Ευχαριστώ σας! 🙂

    @61 τέλος: Τι τραβάτε και σεις … 🙄

  66. spiral architect 🇰🇵 said

    Για το @56 τέλος. :oops:.

  67. spiridione said

    Βγάλαμε κάποια άκρη
    (σελ. 17)
    – Όπως παρατήρησε η Αγγέλα Καστρινάκη, ο Κοσμάς Πολίτης δεν δίστασε να αντικαταστήσει τον τύπο «λεμονοδάσος» με τη «λαϊκότροπη» μορφή «λεμονόδασο» στο κείμενο της δεύτερης έκδοσης του εν λόγω μυθιστορήματος· ακόμα και ο τίτλος μεταμορφώθηκε, με αλλαγή τονισμού, σε Λεμονόδασος 62.
    http://legacy.cup.gr/Files/files/chapters/argyriou-pages.pdf

  68. spatholouro said

    Sarant: «Ο Ντάλμπι μεταφράζει στα αγγλικά και με πλάγια kitrion την αναφορά του Πλουτάρχου για να νομίσει ο αναγνώστης ότι ο Πλούταρχος λέει «κίτριον», ενώ ο Πλ. λέει «μηδικόν μήλον». Δεν είναι και πολύ έντιμο αυτό»

    Πάντως, εφόσον πρόκειται για μετάφραση και δεδομένου ότι «μήλον Μηδικόν ή κίτριον»=το πορτοκάλιον ή λεμόνιον, κατά τα λεξικά της Αρχαίας, μου φαίνεται πως δεν πολυχάθηκε ο κόσμος εάν ο Πλούταρχος γράφει «μηδικόν μήλον» και ο μεταφραστής «κίτριον»

    Sarant: «Ο Ντάλμπι, στηριζόμενος στο ότι τα κίτρα δεν τρώγονται, ερμηνεύει ότι στην αναφορά του Αθήναιου και του Πλουτάρχου εννοούνται τα λεμόνια, αλλά αυτό είναι άλμα.»

    Στα λεξικά της αρχαίας διαβάζουμε:
    Κίτριον=κίτρον=λεμόνι
    Κίτρον=ο καρπός της κιτρέας, το λεμόνι και το νυν καλούμενο κίτρον, ωσαύτως μήλον Μηδικόν και κιτρόμηλον
    (Liddell-Scott-Κωνσταντινίδη)

    Και ο Σκαρλάτος Βυζάντιος («Λεξικόν της καθ’ημάς ελληνικής διαλέκτου») στο λήμμα «Κίτρον» αναφέρει ότι παλαιότερα Μήλον μηδικόν και ταυτιζόταν μα το λεμόνι («λειμώνι»), «από το οποίον τω όντι δεν διαφέρει ειμή κατά το μέγεθος»

  69. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @56(τέλος) Ἐνδιαφέρουσα ἡ παραπομπή σου, Ἀλέξη. Πάντως αὐτὸς ποὺ ἔβαλε τὸν τίτλο ἦταν προσεκτικὸς καὶ δὲν συνέχισε μὲ κεφαλαῖα μετὰ τὸ: «ΤΕΛΟΣ ΕΠΟΧΗΣ» 🙂

    Λεξιλογικὸ ἐνδιαφέρον παρουσιάζει καὶ τὸ ἄρθρο ποὺ παραθέτει ὁ ἐν λόγῳ ἱστοτοπος στὰ «σχετικά»: «ΕΦΟΔΟΣ ΤΟΥ ΙΚΑ…» Σὲ αὐτὸ τὰ ἐν λόγῳ εὐαγῆ ἱδρύματα ἀποκαλοῦνται «κουνελάδικα»· ἐδῶ εἶναι ἐμφανεῖς οἱ ἐπιδράσεις τοῦ προσφάτως ἐκλιπόντος Χιοῦ Χέφνερ. Πρὸ τριακονταπενταετίας καὶ πλέον, ὅταν δούλευα στὴ Βοιωτία, εἶχα ἀκούσει τὸν ὄρο «κουταβάδικο», ἀντὶ τοῦ πιὸ κακόηχου «σκυλάδικο»

  70. sarant said

    67 Άρα, όλα είναι σωστά 🙂

    68 Τα λεξικά που παραθέτεις επιτείνουν το μπέρδεμα αφού, αν τα πάρουμε τοις μετρητοις τότε κίτρο=λεμόνι=πορτοκάλι!

    Επίσης, αν πάμε στο κανονικό Λίντελ Σκοτ, το αγγλικό, και όχι το μεταφρασμένο που έχει πολλές αναξιόπιστες προσθήκες, πουθενά δεν λέει για λεμόνι.

  71. spatholouro said

    #67
    Ωραία. Πιστεύω έχει ενδιαφέρον και το όλο κείμενο:

    (γ΄) Τροποποίηση κειμένων σε μεταγενέστερες εκδόσεις
    Πολλά από τα γνωστά μυθιστορήματα του μεσοπολέμου υπέστησαν ριζικές αναθεωρήσεις σε μεταγενέστερες εκδόσεις· πρόκειται για ένα φαινόμενο ομαδικής επαναγραφής πεζογραφικών κειμένων. Φαίνεται ότι οι συγγραφείς θεωρούσαν την πρώτη έκδοση ως δοκιμαστική, και σε μεταγενέστερες εκδόσεις, οι οποίες κυκλοφόρησαν από το τέλος της δεκαετίας του ’30 και μετά, τροποποίησαν τα κείμενά τους όσον αφορά το περιεχόμενο και τη γλωσσική μορφή. Τέτοιες περιπτώσεις είναι Η Ζωή εν τάφω (1924, 1930, 1931 και 1955), Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια (1933 και1947) και Ο Βασίλης ο Αρβανίτης (1939/40 και 1943/44) του Μυριβήλη, το Λεμονοδάσος (1930 και 1944) και η Εκάτη (1933 και 1944) του Κοσμά Πολίτη, Το Νούμερο 31328 (1931 και 1945) του Βενέζη, Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν (1933, 1939, 1944 και 1955) και η Χίμαιρα (1936 και 1953)του Καραγάτση, ο Μαριάμπας (1935 και 1969) του Σκαρίμπα, η τριλογία του Πετσάλη Γερές και αδύναμες γενεές (1933-35 και 1950), Η φυλή των ανθρώπων (1932 και 1963) του Καστανάκη, Το χρονικό μιας πολιτείας
    (1938, 1942 και 1956) του Πρεβελάκη και άλλα.
    Ο πρώτος που προέβησε γλωσσική αναθεώρηση πεζού κειμένου του είναι ίσως ο Καραγάτσης, στην τρίτη έκδοση του Λιάπκιν, που κυκλοφόρησε το 1939. Η επιμονή στη γλωσσική αναθεώρηση αποτελεί μαρτυρία της γλωσσικής ρευστότητας μιας εποχής όπου η τυποποίηση της Κοινής Νέας Ελληνικής δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί. Στις μεταγενέστερες εκδόσεις οι συγγραφείς προσπάθησαν να εξομαλύνουν τη γλώσσα των κειμένων τους ελαττώνοντας όχι μόνο τα ιδιωματικά στοιχεία και τα ίχνη της ψυχαρικής φωνολογίας και ορθογραφίας, αλλά και τους λόγιους τύπους. Με αυτόν τον τρόπο ευθυγράμμισαν τη γλώσσα τους περισσότερο με τις τριανταφυλλιδικές προδιαγραφές. Σε τέτοιες περιπτώσεις η πρώτη έκδοση είναι αυθεντικό προϊόν ατομικής γραφής, ενώ οι μεταγενέστερες εκδόσεις, ορισμένες από τις οποίες αποκαλούνται «οριστική» ή «τελειωτική», συμμορφώνονται με μια περισσότερο συλλογική και πειθαρχημένη αντίληψη για τη λογοτεχνική γλώσσα. Κατά τη διαδικασία της γλωσσικής αναθεώρησης, οι συγγραφείς δεν απέφυγαν να εισαγάγουν ορισμένα δημοτικιστικά στοιχεία τα οποία έχουν εκλείψει στη σημερινή φάση της ελληνικής γλώσσας, όπως ο τύπος το άπαντο που έγραψε ο Κοσμάς Πολίτης σε μεταγενέστερες εκδόσεις της Εκάτης, ενώ στην πρώτη έκδοση έγραψε το παν.
    Όπως παρατήρησε η Αγγέλα Καστρινάκη, ο Κοσμάς Πολίτης δεν δίστασε να αντικαταστήσει τον τύπο «λεμονοδάσος» με τη «λαϊκότροπη» μορφή «λεμονόδασο» στο κείμενο της δεύτερης έκδοσης του εν λόγω μυθιστορήματος· ακόμα και ο τίτλος μεταμορφώθηκε, με αλλαγή τονισμού, σε Λεμονόδασος.
    Γι’ αυτό τον λόγο οι μελετητές πεζών κειμένων του μεσοπολέμου οφείλουν να μην αρκούνται στις «οριστικές» εκδόσεις αλλά να συμβουλεύονται και τις πρώτες εκδόσεις. Τέτοιες τροποποιήσεις μας δείχνουν πόσο ασταθές μπορεί να είναι ένα κείμενο: όταν μιλάμε, π.χ., για τη Ζωή εν τάφω, τί έχουμε στον νου μας; Πρόκειται για ενιαίο έργο ή για ένα σύμπλεγμα κειμενικών μετασχηματισμών και παραλλαγών; Η γλωσσική αναθεώρηση ήδη εκδομένων μυθιστορημάτων είναι σχετικά σπάνια σε άλλες ευρωπαϊκές λογοτεχνίες της ίδιας εποχής. Η μελέτη του «πώς» και «γιατί» των αναθεωρήσεων στην πεζογραφία της δεκαετία του ’30 αποτελεί επίσης ζητούμενο για την επιστημονική έρευνα.
    (Peter Mackridge, Λογοτεχνία και γλωσσικό ζήτημα, 1900-1967)

  72. Faltsos said

    Όταν μιλάμε για φρούτα έρχεται στο μυαλό και η Φρουτοπία του Ευγένιου Τριβιζά, όπου τα λεμόνια αγωνίζονταν μαζί με τα πεπόνια και τις μπανάνες σε μια ποδοσφαιρική ομάδα της Φρουτοπίας, τον Πανκιτρινιακό!
    Το σημερινό άρθρο θυμίζει ακόμη ότι η Φρουτοπία περιγράφει την αντίσταση των φρούτων μιας μυθικής χώρας εναντίον της εκμετάλλευσης μιας παντοδύναμης εταιρίας, της Λεμονοστίφτεν.
    «Στύψε, στύψε, όλο και κάτι θα στάξει»: λέει ο Ζαχαρίας Ζουπηχτός, κορυφαίο στέλεχος της Λεμονοστίφτεν.

  73. Cyrus Monk said

    Καθυστερημένα κομμάτι 🙂
    Στὴ Ρόδο ἔχω μιὰ φίλη ὀνόματι Πορτοκαλένια – μιᾶς καὶ τὄφερε ἡ κουβέντα γιὰ ἑσπεριδοειδῆ ὀνόματα.
    Ἀλήθεια, ἀπὸ τὸν Λόρκα εἴπαμε τοὺς στίχους:

    Κάποτε λίγο σταματᾶ
    κόβει λεμόνια στρογγυλά
    τὰ ρίχνει τὸ νερὸ νὰ στρώσει
    καὶ νὰ τὸ χρυσαφώσει…

    Καὶ μία ἐρώτηση πρὸς τοὺς εἰδήμονες τοῦ ἱστολογίου: Τὸ κίτρο καὶ ἡ φράπα εἶναι τὸ ἴδιο φροῦτο;

  74. Γιάννης Ιατρού said

    στα κλεφτά…. 🙂
    φέτος, πιο πολλά κι απ΄τα φύλλα τα λεμονάκια 🙂

  75. Τι έγινε, Τζόννυ Ντόκτορς; Σε συνδέσανε οι πΟΤΕδες; Ή θα έρθουν καπΟΤΕ;

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Οι γιαννιώτες φίλοι μου λένε «τα λεμόνισες τα χόρτα; Να τα λεμονίσω;»
    Ξαφνιάζομαι πάντα στο άκουσμα και μου ΄ρχεται να γελάσω,αν και το λέω κι εγώ μερικές φορές συνειδητά. Λεμονίζω όπως δαιμονίζω (λόγω ξινότητας) 🙂

  77. Γιάννης Ιατρού said

    75: ΚάπΟΤΕ, δυστυχώς 😦 😦 Κι ο γείτονας φεύγει το σ/κ …. και κλείνει το γουίφι

  78. Γιάννης Ιατρού said

    και προσφορά για σχολιαστές: όποιος θέλει φράπες και λεμόνια να έρθει (στο ερημητήριο) να κόψει (έχει 80 ρίζες …)

  79. Γιάννης Ιατρού said

    Να αναφέρουμε κι εκείνα τα βραβεία με το λεμόνι 🙂

  80. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Του παραδείσου λεμονιά
    ένα κλαδάκι λησμονιά
    φύλαξε και για μένα

  81. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  82. spiridione said

    Το λεμονάκι μυρωδάτο δεν αναφέρθηκε;

    κατά τα λοιπά να θυμίσω το ανέκδοτο «τι είναι ξινό και τον παίρνει;»
    και βλέπω παίζει τελευταία πολύ η φράση «μόνη σαν το λεμόνι».

  83. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Δε βρήκα σκέτη την παλιά φωτό

  84. Γιάννης Ιατρού said

    83: εδώ https://i2.wp.com/rethemnos.gr/wp-content/uploads/2012/08/24h-giorth-kitrou-fr.jpg

  85. Δενδρόσπιτα δεν είναι μόνο τα ξύλινα σπιτάκια πάνω στα δέντρα.
    Στη Φολέγανδρο (και αλλού υποθέτω) είναι τα πέτρινα σπιτάκια που προστατεύουν τα δέντρα, κυρίως λεϊμονιές

    http://valiacaldadog.blogspot.gr/2007/01/blog-post_426.html

  86. ΓιώργοςΜ said

    85 Σε συνθήκες ηπιότερες από αυτές των Κυκλάδων, τα περιβόλια με ξινά προστατεύονται συχνά (κυρίως από το βορινό άνεμο) με πυκνούς φράχτες από κυπαρίσια.

  87. ΣΠ said

    82
    Ποιο είναι το ανέκδοτο;

  88. spiridione said

    87. Απάντηση το λεμουνάκι.

  89. Λ said

    Οξινιά η λεμονιά και όξινο το λεμόνι. Έτσι τα ήξερα τω καιρώ εκείνω

  90. atheofobos said

    62
    Το λεμόνι το 1945 ήταν πράγματι το πρώτο πράγμα που γνώρισες στην ζωή σου και μάλιστα αμέσως όταν γεννήθηκες!
    Μόλις γεννιόταν το παιδί ο μαιευτήρας ή η μαία έσταζαν τότε 1-2 σταγόνες λεμονιού στα μάτια του για να το προφυλάξουν από τα τραχώματα που είχαν τυφλώσει κόσμο και κοσμάκη εκείνες τις εποχές.

  91. Π.Χ. said

    Να μην ξεχάσουμε και τα τοπωνυμικά
    Κίτρος Πιερίας που έχει δώσει και τον τίτλο στον τοπικό μητροπολίτη (ο Κίτρους τάδε)
    και τις πολύ όμορφες Μεσσηνιακές Κιτριές!

  92. Γς said

    90:

    Μπα!

    Το λεμονάκι μας έσωσε τα μάτια για να μας τα βγάλει το λεμουνάκι [Σχ. 88]

  93. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    81-83 Ωραία γιορτή! Γιατί όμως Αύγουστο; Τοτε ωριμάζουν;

    91 Αναρωτιέμαι πόθεν προέκυψε το Κίτρος Πιερίας, αν είναι παλιό τοπωνύμιο ή νεότερο.

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    το διάσηµο λικέρ limoncello στην πατρίδα του, το Sorrento.

  95. 93β Πάντως ο Λιθοξόου δεν φαίνεται να το αναφέρει.

  96. 93β. 95 Παλιά ονομασία.

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AF%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82#.CE.99.CF.83.CF.84.CE.BF.CF.81.CE.B9.CE.BA.CE.AC_.CF.83.CF.84.CE.BF.CE.B9.CF.87.CE.B5.CE.AF.CE.B1

  97. spatholouro said

    #93β
    Η Αρχαία γεωγραφία της Μακεδονίας του Δήμιτσα (1874) κάτι λέει:
    http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?rec=/metadata/5/c/e/metadata-264-0000153.tkl&do=71472.pdf&pageno=487&width=390&height=570&maxpage=1344&lang=en

  98. Π.Χ. said

    Γράψε λάθος…
    Φαίνεται πως το όνομα Κίτρος προέρχεται από Ρωμαίο τοπάρχη και όχι από τα κίτρα.
    Μένουμε με τις Κιτριές!

  99. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    93. Όχι αργότερα ωριμάζουν,προς φθινόπωρο-χειμώνα. Αλλά σχεδόν όλα τα μετα-προϊόντα του κίτρου* όπως μεταποιούνται διατίθενται ανεξαρτήτως εποχής.
    *εξαιρετικά φρουί γλασσέ, λικέρ, έλαια,σαπούνια κλπ

  100. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    99. γλασέ μπρε!

  101. ΣΠ said

    Ο κύκλος του κιτρικού οξέος ή κύκλος του Krebs είναι μια σημαντική διεργασία του μεταβολισμού.

  102. sarant said

    97-98 Μαλιστα, ωραία!

  103. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    85. Τί ωραίο! Μου θύμισε τη μαντινάδα :
    Φουντούλα μου πορτακαλιά
    αέρα μη φοβάσαι
    κι έβαλα γω το μπέτη*
    μου κι επεριτράφωσά** σε

    *στήθος
    **τράφος=φράχτης

    Ένας πολυμήχανος προπολεμικός θείος(τον σκότωσαν κι αυτόν οι Γερμανοί) εμπειρικός γεωπόνος.κατάφερε με διασταύρωση κίτρου με γλυκό λεμόνι(στο σχήμα-χρώμα ίδιο με το λεμόνι μόνο που είναι ντόλτσε) που το έφερε από την Ιταλία (Τριέστι-Τεργέστη), να κάνει γλυκειά και την ψύχα (πυρήνα) του κίτρου -που κανονικά είναι ξινή.

  104. spatholouro said

    Εδώ ενδιαφέρουσα ανάρτηση του Πάνου Σαββόπουλου για τα Λεμονάδικα:
    http://www.panossavopoulos.gr/p/4.html

  105. Alexis said

    #69α: 😆 😆 😆

    #73, τέλος: Όχι είναι διαφορετικά είδη, Citrus medica το κίτρο και Citrus maxima η φράπα.
    Διαφέρουν και εμφανισιακά. Το κίτρο είναι σαν μεγάλο λεμόνι, η φράπα στρογγυλή σαν μεγάλο γκρέιπ φρουτ.

  106. spatholouro said

    Στην Πόλι στ’ αργαστήρια στα λεμονάδικα
    Μιαν μαχαιριά μου παίξαν για σένα άδικα

    (Αντώνης Γιανναράκης, «Άσματα κρητικά μετά διστίχων και παροιμιών» 1876)

  107. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η χριστουγεννιάτικη γυάλινη μπάλα της χρονιάς 2016 ήταν ένας λεμονοστίφτης:

  108. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  109. Αιμ said

    Κάπου διάβασα ότι οι ΑΗΠ αντί για λεμόνι, ας πούμε, και εκτός από ξύδι, χρησιμοποιούσαν ξινό (άγριο 😉 ρόδι το οποίο δοκίμασα και μια χαρά κάνει για να οξινίζεις το φαγητό σου.

  110. Γς said

    103:

    >που το έφερε από την Ιταλία (Τριέστι-Τεργέστη),

    Τριέστε [Trieste]-Τεργέστη

    ————–

    Εγώ ο λαθρομετανάστης:

    Λαθρομετανάστης. Ετσι ένοιωσα στην Τεργέστη ή τουλάχιστον έτσι με θεώρησαν.

    Πηγαίναμε σε ένα συνέδριο στο Βερολίνο και εγώ με την ησυχία μου πέρναγα τελευταίος από τον έλεγχο των διαβατηρίων που έκανε ένας Ιταλός λιμενικός πάνω στο φέρι μποτ.

    Τα παιδιά που είχαν περάσει από τους πρώτους είχαν πάει κάτω να βγάλουν το αυτοκίνητο. Ψάχνομαι και διαπιστώνω ότι τα χαρτιά μου τα είχα στο αυτοκίνητο. Φτου γαμώτο και κοιτάζω με απόγνωση τον Ιταλό που περίμενε.
    Αυτός όμως παρέμενε ήρεμος.

    Και ξαφνικά κοιτάζει δεξιά αριστερά, έρχεται πιο κοντά μου και μου λέει περισσότερο με τα χέρια του:

    –Βάϊ

    Τι να του εξηγώ τώρα;
    Να του χαλάσω και την εξαίσια φάση που γράφει στα παλιά του τα παπούτσια τους νόμους και τις γραφές;

    Ειλικρινά τέτοιες συνωμοτικές ματιές για να δει αν μας βλέπει κανείς, τέτοιες εκφράσεις προσώπου και γλώσσα των χεριών του, μόνο εμείς οι ούνα ράτσα και φάτσα κατέχουμε και κατανοούμε. (+ την αυστηρή τήρηση των νόμων)

  111. Αιμ said

    Η φατσούλα χώθηκε μόνη της !

  112. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    110. Στο χωργιό λέγανε το Τριέστι.

  113. Γς said

    107:

    >Η χριστουγεννιάτικη γυάλινη μπάλα της χρονιάς 2016 ήταν ένας λεμονοστίφτης:

    Α, και ο λεμονοτσίφτης!

    Ο τζάμπα τσίφτης και έτσι δηλαδής …

  114. Γιάννης Κουβάτσος said

    Άσχετο: Ο Θεοδωρόπουλος γράφει ότι ο Σαρτζετάκης μιλούσε κάτι μαλλιαρά ελληνικά. Μιλούσε ο Σαρτζ ακραία δημοτικιά; Εγώ θυμάμαι ότι μιλούσε μια σκουριασμένη πομπώδη καθαρεύουσα.
    http://www.kathimerini.gr/930356/opinion/epikairothta/politikh/o-falakros-mpen-xoyr-sto-eurogroup

  115. ΚΩΣΤΑΣ said

    Δεν ξέρω αν αναφέρθηκαν τα σάπια λεμόνια που εκσφενδονίζονται εναντίον κάποιου που ο κόσμος θέλει να τον αποδοκιμάσει.

    Και το τραγούδι «Νέα Μενεμένη» με τη Μαρίζα Κωχ όπου γίνεται σε σάπια λεμόνια στα νερά του λιμανιού και στα Λαδάδικα μια μπόχα που σε πνίγει…

  116. ΚΩΣΤΑΣ said

    115 β … όπου γίνεται ΑΝΑΦΟΡΑ σε …

  117. Γς said

    112:

    Ναί, είναι αλήθεια. Ισως επειδή είμαστε οι μόνοι που χρησιμοποιούμε το αρχαίο της όνομα Tergeste/Τεργέστη [-έστι] Τριέστι, αντί Τριέστε.

    Κι οι «Βάρκες στο Τριέστι» του Χατζηκυριάκου-Γκίκα:

  118. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    104 Μερσί, αξιανάγνωστο

    109 Βασικά χρησιμοποιούσαν αγουρίδες από σταφύλια, ξυνίθρες και τέτοια. Που άλλωστε και στα νεότερα χρόνια έχουν πολύ χρησιμοποιηθεί.

    114 Μόνο «μαλλιαρα» δεν θα έλεγες τα ελληνικά του Σαρτζ. Προφανώς ο κυρΤάκης χρησιμοποιεί τη λέξη με ιδιωτική σημασία.

  119. Παναγιώτης Κ. said

    @77. 32€ για την αγορά ασύρματου ρούτερ (μπορείς να το βάζεις στην…δεξιά τσέπη του υποκάμισου) συν 10€ το μήνα για 8 GB.Αυτά που δεν ξόδεψες μεταφέρονται στον επόμενο μήνα.(Voda). Η δουλειά γίνεται πολύ καλά. Μιλώ εκ πείρας.

  120. Παναγιώτης Κ. said

    @109. Και ξινή μαρμελάδα στην μπριζόλα κάνει δουλειά! 🙂

  121. Μαρία said

    114

  122. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    σελ.35 ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Κατάσταση παραγωγής κίτρων της Κρήτης και όλης της χώρας,1959,1960
    http://docplayer.gr/12501340-Anotato-tehnologiko-ekpai-eytiko-i-ryma-kritis-sholi-tehnologias-geoponias-tmima-viologikon-thermokipion-kalliergeion-kai-anthokomias-ptyhiaki-ergasia.html

  123. leonicos said

    Ξεχάστηκα χτες;

  124. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    123 Leonicos >>Ξεχάστηκα χτες;
    Κίτρι νη κάρτα ! 🙂 Καλημέρα!

  125. Αγγελος said

    Λίγο καθυστερημένα, Σπαθόλουρο (29), ή Ερρίκος Στέφανος παρακαλώ, ή Henricus Stephanus ή έστω Henri Estienne. Το Henricο Stephanο είναι λατινική αφαιρετική 🙂
    Λεξικό όμως κι αυτό! Όντως θησαυρός!

  126. Αγγελος said

    Επίσης (68β), δεν συμφωνώ ότι δεν πολυχάθηκε ο κόσμος εάν ο Πλούταρχος γράφει «μηδικόν μήλον» και ο μεταφραστής «κίτριον». Ο μεταφραστής γράφει ‘kitrion’, παραθέτει δηλαδή την ελληνική λέξη στην αγγλική του μετάφραση, και αυτό δικαιολογείται μόνον αν πράγματι αυτή τη λέξη χρησιμοποιεί το ελληνικό πρωτότυπο. Δηλαδή θα μπορούσε να πει ότι ο Αγαμέμνων αποκαλείται basileus andrôn στον Όμηρο;!

  127. Πέπε said

    @118 τελευταίο:

    Ωραία η «ιδιωτική σημασία»!

    «Μαλλιαρά ελληνικά» σημαίνει αυτό ακριβώς που λέει ο Γιάννης Κ. στο #114, και τίποτε άλλο, άρα δε σημαίνει αυτό που εννοεί ο Θεοδωρόπουλος στο άρθρο του. Ή ο Θεοδωρόπουλος νομίζει ότι σημαίνει κάτι άλλο, σαν «άγαρμπα / ξύλινα ελληνικά», ή δε θυμάται σωστά πώς μιλούσε ο Σαρτζετάκης. Όποιος έχει υπόψη του και τα δύο (τι σημαίνει η έκφραση και πώς μιλούσε ο άνθρωπος) βλέπει ότι τα ελληνικά του Σαρτζετάκη βρίσκονται στον αντίποδα των μαλλιαρών.

    Μιας και το ‘φερε η κουβέντα, αυτό το «εξάγανε» (παλιότερα, όταν υπήρχε ζήτηση, τα εξάγανε μέσα σε άλμη.) πώς κλίνεται; Έξαγα – έξαγες – έξαγε;

  128. 103 **τράφος=φράχτης

    #μάλλον τράφος=τάφρος, όπως χρησιμοποιείται παρ’ ημίν. Φυσικά, μία τάφρος γύρω από ένα κτήμα εκτελεί και χρέη …φράχτη.

  129. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    128. Όι! Δεν ξέρω πώς έγινε το βάθος-ύψος 🙂 αλλά λέμε την αλληγορική έκφραση «έχω στον τράφο ρούχα» (Απλωμένα ρούχα στο φράχτη), όταν μεγαλώνει το κορίτσι και είναι της παντρειάς.

  130. dryhammer said

    128, 129 Τράφο λέμε (στη Χίο) το αυλάκι εκατέρωθεν του δρόμου για τα νερά (της βροχής κλπ) και είναι από το τάφρος (μας έλεγε τότε η φιλόλογος). Το θυμάμαι κι από το «Θάνατο του Διγενή»

    Κι επήγαν και παλέψανε στα μαρμαρένια αλώνια,
    κι όθε χτυπάει ο Διγενής, το αίμα αυλάκι κάνει,
    κι όθε χτυπάει ο Χάροντας, το αίμα τράφο κάνει.

  131. sarant said

    127 Φοβάμαι πως ο κυρΤάκης εννοεί «δασύτριχα» ελληνικά, ξεχνώντας τους μαλλιαρούς
    Όσο για το ρήμα, ναι: έξαγα

    128κε Για την/τον τράφο έχω γράψει:

    Ο τράφος, καμιά φορά και η τράφος, είναι μια λέξη του αγροτικού λεξιλογίου και έχει πάρει πολλές σημασίες. Η αρχική σημασία είναι «το χαντάκι» και από εκεί καταλαβαίνουμε και την ετυμολογία της λέξης, ότι προέρχεται από την τάφρο, με μετάθεση. Στη μονομαχία του Διγενή με τον Χάροντα, «Όπου χυπάει ο Διγενής το αίμα αυλάκι κάνει / και όπου χτυπάει ο Χάροντας το αίμα τράφο κάνει». Με την ίδια σημασία στον Παλαμά: «Βαλτόνερα, θολά νερά και τράφοι / και πνιγμένη στ’ ακάθαρτα η καρδιά μου».

    Κατ’ επέκταση, τράφος είναι το ανάχωμα κατά μήκος χαντακιού (τάφρου) που δημιουργείται από το χώμα που έχει εκσκαφεί. Και από εκεί, στις Κυκλάδες και στη Μάνη, τράφος είναι η κατακόρυφη πλευρά στη γη που καλλιεργείται με αναβαθμίδες και, κατά άλλη μια επέκταση της σημασίας, στις Κυκλάδες και στην Κρήτη, τράφος είναι ο χαμηλός λιθόκτιστος τοίχος, χωρίς κονίαμα, η ξερολιθιά. Τράφοι όμως λέγονται και οι φυσικοί ανεμόγλυφοι σχηματισμοί της Σαντορίνης.

    Στο Κακό συναπάντημα του Κονδυλάκη, ο Σηφογιάννης τις γιορτές έκανε μόνο λαφριές δουλειές, π.χ. «διόρθωνε κανένα τράφο που ΄χε χαλάσει». Και στην Οδύσσεια του Καζαντζάκη, ο ποταμός «ρίχνει τους λασπερούς που σήκωναν οι νοικοκύροι τράφους για να χωρίσουν τα χωράφια τους».

  132. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τράφος/φράχτης είναι και με κλαδιά και χτιστός με πέτρες. Χώρισμα ή προστατευτικό στους κήπους,πεζούλι/τοιχίο στα χωράφια, αυλές κλπ Γκουγκλίζεται ζευγάρι με χοχλιούς γιατί σε τράφους (πέτρες+κλαδιά από πάνω) βρίσκουμε τους καλύτερους,αλλά οι τράφοι μετά ,άστα να πάνε, ερείπια 🙂 . Πολυδαίδαλες οι διαδρομές των λέξεων.

  133. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ωπ, δεν έκανα ανανέωση που τα ξεδιάλυνε ο Νικοκύρης. Ακουγα τις τοπικές ειδήσεις με ανταπόκριση από τη Γαύδο. Κάτι θυμόμουν ότι το ξαναβρήκαμε. Ευχαριστούμε γι ακόμη μια φορά.

  134. Πέπε said

    @131:
    Και τι είναι τα δασύτριχα ελληνικά;

    @131 ξανά (τράφος):

    Εφόσον η χρήση της τάφρου μπορεί να είναι η ίδια όπως και του τοίχου, να είναι ένα αδιάβατο ή δυσκολοδιάβατο όριο ανάμεσα σε δύο κομμάτια γης, η μετάβαση από τη μία έννοια στην άλλη (τράφος = χαντάκι > τράφος = τοίχος, ξερολιθιά, μαντρότοιχος κλπ.) είναι εύκολη. Δεν είναι απαραίτητο να μεσολαβήσει το στάδιο όπου τράφος σημαίνει τα σκαμμένα χώματα από την τάφρο.

    (Εφόσον βέβαια πρόκειται για υπόθεση. Αν όντως τεκμηριώνεται και η σημασία «τάφρος = το ανάχωμα που δημιουργείται από το χώμα που έχει εκσκαφεί», τότε άκυρο το παραπάνω.)

    Πολλές λέξεις παίρνουν τη σημασία ενός αντικειμένου που χρησιμοποιείται για τον ίδιο σκοπό όπως ένα άλλο που είχε παλιά την ίδια ονομασία. Αμάξι είναι και το αυτοκίνητο, καζανάκι είναι το καζανάκι κι όχι το κατσαρόλι με το οποίο έριχναν παλιά νερό. 🙂 (Και μάλιστα λέμε «τραβάω» ενώ πλέον πολύ πιο συχνά το πατάμε.) 🙂 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: