Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Αναμνήσεις ενός επαναστάτη: συναρπαστική αφήγηση, μεταφραστική πανωλεθρία, λειψή επανόρθωση

Posted by sarant στο 30 Νοεμβρίου, 2017


Στον παλιό μου τον ιστότοπο δημοσίευα πότε-πότε κριτικές μεταφράσεων, συνήθως αλλά όχι πάντοτε επικριτικές. Στο ιστολόγιο σπάνια παρουσιάζω τέτοια άρθρα επειδή έχουν μάλλον ειδικό χαρακτήρα που δεν ενδιαφέρει την πλειοψηφία των αναγνωστών.

Σήμερα θα κάνω μιαν εξαίρεση και θα παρουσιάσω την κριτική στη μετάφραση του βιβλίου του Βικτόρ Σερζ «Αναμνήσεις ενός επαναστάτη (1905-1941)» που κυκλοφόρησε πρόσφατα σε νέα έκδοση από τον εκδοτικό οίκο Ακυβέρνητες πολιτείες.

Το βιβλίο αυτό έχει ιστορία. Είχε πρωτοεκδοθεί στα ελληνικά το 2008 από τις εκδόσεις Scripta και παρ’ όλο που η μετάφραση, η επιμέλεια και η διόρθωση υπογράφονταν από βαριά ονόματα της πνευματικής μας ζωής, με πολύ και σημαντικότατο έργο, το τελικό αποτέλεσμα, το βιβλίο δηλαδή, ήταν μια μεταφραστική πανωλεθρία, με εκατοντάδες χοντρά, αποτρέψιμα μεταφραστικά λάθη που πρόδιναν πολύ λειψή γνώση της γαλλικής γλώσσας αλλά και ασυγχώρητη τσαπατσουλιά στην επιμέλεια. Δεν ήταν η χειρότερη μετάφραση όλων των εποχών αλλά σίγουρα διεκδικεί τον τίτλο της χειρότερης μετάφρασης του 21ου αιώνα. Στον παλιό μου ιστότοπο είχα κάνει μια δριμύτατη κριτική της μετάφρασης αυτής (δεν είχα ακόμη αρχίσει το ιστολόγιο τότε). Την κριτική αυτή απέφυγα να την αναδημοσιεύσω στο ιστολόγιο, μεταξύ άλλων επειδή το βιβλιο είχε αποσυρθεί από την κυκλοφορία. Πάντως, δεν ήμουν ο μόνος που ειχε δημόσια επικρίνει την άθλια αυτη μετάφραση.

Φέτος, με τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από την Οχτωβριανή επανάσταση, το βιβλίο του Σερζ επανεκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Ακυβέρνητες πολιτείες της Θεσσαλονίκης. Στη νέα έκδοση έχει γίνει εκτεταμένη αναθεώρηση της μετάφρασης και νέα επιμέλεια του κειμένου, από την κ. Άννα Μανούκα, η οποία, στη σελίδα του κοπιράιτ του βιβλίου, πιστώνεται, κάπως τσιγγούνικα, απλώς με τις «διορθώσεις β’ έκδοσης», μια διατύπωση που κρύβει το ηράκλειο έργο μεταφραστικής θεώρησης που κατόρθωσε να μετατρέψει μια άθλια μετάφραση σε υποφερτή.

Δυστυχώς, το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι, και δεν μπορεί να είναι μια «καλή» μετάφραση -και ο χαρακτηρισμός «υποφερτή» επιεικής είναι. Ένα κάκιστο μετάφρασμα, με σοβαρά μεταφραστικά λάθη, παρανοήσεις και τέτοια, σε κάθε σελίδα σχεδόν, κάποτε και 2-3 τη σελίδα, δεν μπορεί να «αναθεωρηθεί». Πρεπει να ξαναγραφτεί από την αρχή. Η κυρία Μανούκα έχει τον αμέριστο θαυμασμό μου για τη δουλειά που έκανε αλλά δεν μπόρεσε να εντοπίσει και να διορθώσει όλα τα μαργαριτάρια της πρώτης μετάφρασης. Μερικά από αυτά θα τα παρουσιάσω εδώ.

Στο παλιό μου άρθρο (το βρίσκετε εδώ) είχα επισημάνει καμιά πενηνταριά χοντρά λάθη. Με χαρά είδα πως η κ. Μανούκα διόρθωσε τα περισσότερα, ας πούμε το 80-85%. Γιατί δεν τα διόρθωσε όλα; Αναρωτιέμαι, οι νέοι εκδότες δεν ήξεραν το παλιό μου άρθρο ώστε να το αξιοποιήσουν; Θα έπρεπε να το ξέρουν. Ή το αξιοποίησαν αλλά έκριναν ότι είχα άδικο σε μερικά από τα λάθη που επισήμαινα κι έτσι δεν τα διόρθωσαν; Εσείς θα κρίνετε αν καλώς δεν τα διόρθωσαν.

Αλλά πρώτα πρέπει να πω δυο κουβέντες για το βιβλίο του Βικτόρ Σερζ.

Ο Βικτόρ Σερζ (ψευδώνυμο: είχε γεννηθεί Βίκτωρ Κιμπάλτσιτς) δεν έζησε πολύ· πέθανε πριν κλείσει τα εξήντα, αλλά έζησε πολλά· ήταν Ρώσος αλλά γεννήθηκε στις Βρυξέλλες· ήταν αναρχικός αλλά και στέλεχος της Κομμουνιστικής Διεθνούς· έγραψε αφθονότατα πολιτικά άρθρα αλλά θα μείνουν τα μυθιστορήματά του. Και οι «Αναμνήσεις ενός επαναστάτη», ένα σχεδίασμα αυτοβιογραφίας που άρχισε να το επεξεργάζεται δέκα χρόνια πριν πεθάνει αλλά δεν πρόφτασε να το τελειώσει, είναι μια συναρπαστική αφήγηση, όχι μόνο χάρη στο λογοτεχνικό ταλέντο του συγγραφέα αλλά και επειδή το υλικό είναι πολύτιμο.

Τέτοια βιβλία, δηλαδή αυτοβιογραφίες προσώπων της πρόσφατης ιστορίας, είναι συχνά η απόλαυση του αναγνώστη, αλλά πάντοτε ο εφιάλτης του μεταφραστή. Είναι από τα πιο δυσκολομετάφραστα βιβλία γιατί ο μεταφραστής πρέπει να μάθει σε βάθος ένα σωρό λεπτομέρειες για την κατάσταση στις χώρες εκείνες και στις εποχές εκείνες όπου έζησε ο αυτοβιογραφούμενος –ο οποίος, επειδή έχει άλλου επιπέδου εξοικείωση με τα όσα αφηγείται, μπορεί να μην δίνει όλες τις απαραίτητες εξηγήσεις. Και επειδή οι αυτοβιογραφίες είναι γεμάτες από κύρια ονόματα, οι παγίδες για τον μεταφραστή πολλαπλασιάζονται. Γιατί τα κύρια ονόματα είναι ο υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνος για τον μεταφραστή: εύκολο να πατήσεις την πεπονόφλουδα και πανεύκολο να ξεσκεπαστείς. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις αρνητικής κριτικής σε μεταφράσεις, όπου όλες ή σχεδόν όλες οι επικρίσεις αφορούν την κακή απόδοση κύριων ονομάτων.

Ωστόσο, το βιβλίο του Βικτόρ Σερζ δεν πάσχει στα κύρια ονόματα –ή, πιο σωστά, δεν πάσχει κυρίως στα κύρια ονόματα. Μπροστά στον ποταμό ονομάτων που είχαν να αντιμετωπίσουν, η μεταφράστρια και ο επιμελητής επέλεξαν να μεταγράφουν κατά κανόνα τα ονόματα… εκτός όταν ήταν δυσκολοπρόφερτα. Έτσι, στην ίδια πρόταση βλέπεις να κονταροχτυπιούνται τα δυο αλφάβητα, π.χ. «του Ανατόλ Φρανς και του Jehan Rictus» (σελ. 31). Πάντως, το 90% των κύριων ονομάτων μεταγράφεται, συνήθως σωστά, αν και υπάρχουν λαθεμένες μεταγραφές (για παράδειγμα, ο Ολλανδός κομμουνιστής Wijnkoop στη σελ. 154 γράφεται Βιζνκοοπ !!, ενώ κανονικά προφέρεται Βάινκοπ ενώ και η γερμανική πόλη Chemnitz δεν προφέρεται Σέμνιτς (σελ. 240) αλλά KΧέμνιτς).

Αλλά δεν στάθηκα πολύ στα κακομεταγραμμένα κύρια ονόματα επειδή το βιβλίο είχε πάμπολλα τραγικά μεταφραστικά λάθη, μπροστά στα οποία ο Βίζνκοοπ είναι πταίσμα. Αισθάνομαι άσκημα που κάνω μια τόσο αυστηρή κριτική σε μια μετάφραση για την οποία δυο συνάδελφοι μόχθησαν ίσως για χρόνια –αλλά από την άλλη, τι νόημα έχει να τα σπρώχνουμε όλα κάτω από το χαλάκι; Ας προσπαθήσουμε τουλάχιστο να ωφεληθούμε από τη λαθολογία βλέποντας πώς θα μπορούσε να αποφύγει κανείς κάποια από αυτά τα λάθη. Και όσο κι αν είναι αλήθεια πως αλάνθαστη μετάφραση δεν υπάρχει (ούτε καν των Εβδομήκοντα, που ήταν και θεόπνευστη), τα περισσότερα από τα λάθη που επισημαίνω, ίσως και όλα, ήταν αποτρέψιμα.

Για ορντέβρ, γαλλισμοί

Η παλιά μετάφραση ήταν γεμάτη γαλλισμούς, σε κωμικό βαθμό. Στην καινούργια μετάφραση οι περισσότεροι γαλλισμοί έχουν διορθωθεί, όχι όμως όλοι. Μερικοί που απέμειναν, κυρίως στις υποσημειώσεις:

Σελ. 208: Δεν είχαμε την ελάχιστη διάθεση να ενσωματωθούμε… Στο πρωτότυπο: la moindre envie, αλλά στα ελληνικά λέμε «την παραμικρή διάθεση».

Σελ. 203: Ο Πωλ Βαγιάν-Κουτυριέ … αρχηγός των παλιών αγωνιστών. Στα γαλλικά leader des anciens combattants, αλλά στα ελληνικά έχει καθιερωθεί από τη δεκαετία του 1920 «των παλαιών πολεμιστών».

Σελ. 581, μιλώντας για κάποια εφημερίδα: εμφανίστηκε από τον Νοέμβριο του 1913 μέχρι τον Ιούλιο του 1917. Στα γαλλικά a paru, αλλά στα ελληνικά ‘κυκλοφόρησε’.

Σελ. 588: Ο Μάζιν εξασφάλισε τα πρώτα πέντε τεύχη του τάδε περιοδικού. Στα γαλλικά a assuré, άρα ανέλαβε, επιμελήθηκε, ήταν υπεύθυνος

Σελ. 604: η ρεπλίκα του B.Souvarine. Στα γαλλικά replique, αλλά στα ελληνικά ‘απάντηση’, διότι στα ελληνικά ρεπλίκα είναι το αντίγραφο θαρρώ.

Μια ειδική περίπτωση γαλλισμών είναι να ακολουθείται δουλικά η γαλλική σειρά των λέξεων. Όπως ξέρουμε όσοι κάναμε γαλλικά στο γυμνάσιο, στα γαλλικά το επίθετο συνήθως μπαίνει μετά το ουσιαστικό, ενώ στα ελληνικά συνήθως προηγείται το επίθετο και το ουσιαστικό ακολουθεί. Η αντιστροφή, να μπει πρώτα το ουσιαστικό, έχει τις χρήσεις της, ιδίως στη λογοτεχνία, αλλά τις πιο πολλές φορές ξενίζει. Ανάλογη εντύπωση δυστυχώς προκαλεί και το βιβλίο του Σερζ, μια και σε μερικά σημεία η μεταφράστρια θεώρησε καλό ν’ ακολουθήσει τη γαλλική σειρά σύνταξης.

  • τον παρτιζάνο αναρχικό Μαχνό (σελ. 191). Στα γαλλικά le partisan anarchiste Makhno, αλλά στα ελληνικά, λέμε: τον αναρχικό παρτιζάνο Μαχνό
  • ο πρόεδρος σοσιαλδημοκράτης Έμπερτ (!!, σελ. 242). Στα γαλλικά  le président social-démocrate Ebert αλλ΄΄α στα ελληνικά «ο σοσιαλδημοκράτης πρόεδρος Έμπερτ»
  • οι μαρξιστές-επαναστάτες (σελ. 535). Αλλά στα ελληνικά η τροτσκιστική ορολογία λέει: οι επαναστάτες μαρξιστές

Τίποτα το σπουδαίο, ένα απλό ζέσταμα ίσως· αν και μερικές φορές ο γαλλικός τρόπος σύνταξης δεν ακούγεται απλώς αφύσικα αλλά και εμποδίζει την κατανόηση, όπως εδώ: για τη σωτηρία των προσφύγων των περισσότερο καταδιωγμένων (σελ. 509) Στα γαλλικά αυτή είναι η κανονική σύνταξη (le salut des réfugiés les plus persécutés), αλλά στα ελληνικά πρέπει να πούμε «τη σωτηρία των περισσότερο καταδιωγμένων προσφύγων» (και μετά να το αλλάξουμε λίγο ακόμα γιατί δεν είναι και πολύ κομψό).

Προχωράμε τώρα σε σαφείς παρανοήσεις και λάθη που αλλάζουν το νόημα:

* Όχι, δεν πρέπει….

Το γαλλικό ρήμα devoir (je dois) σημαίνει βέβαια «πρέπει» αλλά έχει, ιδίως στους παρελθοντικούς και υποθετικούς χρόνους, και άλλες σημασίες που μάλλον τις αγνοούσε η αρχική΄μεταφράστρια. Καναδυό τέτοια λάθη ξέφυγαν και από την επιμέλεια (που πάντως, έπιασε τα πιο χοντρά λάθη).

Έτσι, στη σελ. 292, μιλώντας για μια πρωτοπόρα εργάτρια, αφού την παινέψει, λέει: «Και εργάτριες όπως αυτή πρέπει να στρέφονται εναντίον μας!» Ο καημένος ο Σερζ έλεγε περίπου το αντίθετο. Στο πρωτότυπο: Et des ouvrières comme celle-là doivent se dresser contre nous!

Σε στρωτά ελληνικά: «Και τέτοιες εργάτριες να στρέφονται εναντίον μας!»

* Ποιοι είναι οι στρατευμένοι;

Ένας όρος που βασάνισε τη μεταφράστρια είναι το militant· και πραγματικά, δεν είναι εύκολος και δεν έχει μία ενιαία απόδοση· πολλές φορές η μεταφράστρια επέλεξε να το αποδώσει ως στρατευμένος, που όμως στα ελληνικά ηχεί περίεργα. Ναι μεν λέμε για κάποιον μεταφορικά ότι «είναι στρατευμένος στην υπόθεση της αριστεράς», αλλά το σκέτο στρατευμένος, στα ελληνικά, παραπέμπει στην κυριολεξία, στους ένστολους πολίτες που υπηρετούν τη θητεία τους.

Έτσι, διαβάζει κανείς: είχα βαρεθεί τις συζητήσεις με τους στρατευμένους οι οποίοι μου φαίνονταν συχνά σαν μεγάλα παιδιά (j’étais las des discussions avec des militants qui me semblaient souvent de grands enfants, σ. 89) ή έναν παλιό στρατευμένο του Bund (224, ancien militant)

Το πρόβλημα της απόδοσης του militant είναι υπαρκτό, και δεν είμαι βέβαιος ότι υπάρχει μια ενιαία, πασπαρτού, απόδοση για όλες τις παραπάνω περιπτώσεις. Σε μερικές περιπτώσεις ταιριάζει το μέλος, σε άλλες το στέλεχος.  Πάντως όχι στρατευμένος, διότι θα συμφωνήσετε μαζί μου πως τα παραπάνω παραθέματα δεν ακούγονται αβίαστα και φυσιολογικά στα ελληνικά. Και σίγουρα όχι «παλιός στρατευμένος του Bund» ή όποιου άλλου κόμματος ή οργάνωσης, αλλά «πρώην μέλος» ή «πρώην στέλεχος».

Εδώ έχουμε μάλλον ένα υπαρκτό μεταφραστικό πρόβλημα –στο οποίο, όμως, η μεταφράστρια δεν μπόρεσε κατά τη γνώμη μου να δώσει την καλύτερη λύση.

Μαργαριτάρι όμως συνδεδεμένο με αυτό το μεταφραστικό πρόβλημα έχουμε στη σελ. 86. Μιλώντας για την εξέγερση της Βαρκελώνης το 1917, ο Σερζ παρατηρεί ότι υπήρχαν πλήθη ανθρώπων που ξεχείλιζαν από ενέργεια, παρασυρμένοι από έναν μεγάλο και συγκεχυμένο ιδεαλισμό, πολλοί πρόθυμοι αλλά μέτριοι στρατευμένοι –και κανείς επικεφαλής. Εδώ ολοφάνερα στο τέλος κάποιο λάκκο έχει η φάβα, και πραγματικά το πρωτότυπο λέει: Des masses magnifiques, débordantes d’énergie, entraînées par un grand idéalisme confus, beaucoup de bons militants moyens — et pas de tête.

Παναπεί, πολλά καλά μεσαία στελέχη αλλά κανένας ηγέτης, έτσι απλά!

* Μακάρι να την εγκατέλειπαν…

Στη σελίδα 287, ενώ ο Σερζ κάνει λόγο για μερικά περιστατικά με ομαδικούς βιασμούς γυναικών στις εργατογειτονιές του Λένινγκραντ (βρισκόμαστε στα 1926), διαβάζουμε:

Στη διάρκεια του ίδιου απογεύματος, δυο μικρές οικογενειακές γιορτές τερματίστηκαν, σε δυο διαφορετικά δωμάτια, με την εγκατάλειψη μιας νεαρής γυναίκας από πολλούς νεαρούς μεθυσμένους άνδρες…

Μακάρι να την εγκατέλειπαν. Το πρωτότυπο λέει:

Au course de la même soirée, deux fêtes intimes s’étaient terminées, dans deux chambres différentes, par l’abandon, chaque fois, d’une jeune femme à plusieurs jeunes mâles ivres…

Η γαλλική διατύπωση είναι μεν σεμνή, αφού δεν αναφέρει ρητά τον βιασμό, αλλά είναι σαφής. Θα το απέδιδα: Την ίδια βραδιά, δυο φιλικές γιορτές κατέληξαν … στο να παραδοθεί μια νεαρή κοπέλα έρμαιο στις ορέξεις πολλών μεθυσμένων νεαρών.

* Γιατί σταμάτησε το πηγαινέλα;

Το απόσπασμα που ακολουθεί, στη σελ. 24, το διάβαζα και το ξαναδιάβαζα χωρίς να βγάζω νόημα. Ο συγγραφέας μιλάει για την απέχθεια που ένοιωθε, νεότατος στο Βέλγιο, όταν έβλεπε το εργατικό κίνημα να βρομίζεται από μικροσυμφέροντα.

Σταματήσαμε το πηγαινέλα στις τοπικές παρατάξεις για να ικανοποιήσουμε αυτά τα αφεντικά που στα καφενεδάκια τους καλοδέχονταν τα εργατικά σωματεία. Και βέβαια δεν υπήρχε τρόπος να τους ευχαριστήσεις όλους!

Τι άραγε σημαίνει αυτό; Μαύρα μεσάνυχτα. Κανένα νόημα δεν βγαίνει. Και πώς να βγει, όταν η μεταφράστρια έχει κάνει μια θεμελιώδη παρανόηση στο ρήμα της πρότασης και στη συνέχεια τράβηξε από τα μαλλιά τη φράση για να την ταιριάξει στην ερμηνεία που έβαλε στο νου της. Διότι, το πρωτότυπο είναι:

On arrêtait les itinéraires des cortèges locaux de façon à contenter tels patrons d’estaminets affiliés aux Ligues ouvrières. Et pas moyen de les contenter tous!

Και βέβαια arrêter σημαίνει μεν «σταματώ» αλλά σημαίνει και «καθορίζω, θεσπίζω». Και εδώ αυτή είναι η σημασία. Η διαδρομή που έκαναν οι τοπικές οργανώσεις των εργατών στις διαδηλώσεις, καθοριζόταν έτσι ώστε να περνάει από τα καφενεδάκια που τα αφεντικά τους ήταν γραμμένα στις Εργατικές Ενώσεις (και να πίνουν μια μπίρα οι διαδηλωτές). Και ήταν αδύνατο να μείνουν όλοι τους ευχαριστημένοι!

Η δική μου μετάφραση είναι πρόχειρη, βέβαια, ίσως μπορεί να σουλουπωθεί ακόμα περισσότερο, αλλά είναι σωστή. Για του λόγου το αληθές, το ισπανικό αντίστοιχο:

Se establecian los itinerarios de los cortejos locales de manera que quedasen contentos tales o cuales duenos de cantinas afiliados a las Ligas Obreras.

Να σημειωθεί ότι η επιμελήτρια διόρθωσε δευτερεύοντα λαθάκια σε αυτό το απόσπασμα αλλά την παραμόρφωση του νοήματος δεν την πήρε είδηση!

*

* Λαβράκι μεγάλου βάθους

Δεν έκανα συστηματική αντιπαραβολή με το πρωτότυπο. Είναι πολύ πιθανό πολλά τραγικά/ξεκαρδιστικά μεταφραστικά λάθη να πέρασαν απαρατήρητα επειδή το μετάφρασμα (που περιέχει το μαργαριτάρι) διαβάζεται στρωτά κι ας έχει λάθος στη σημασία.

Τα λάθη τα πιάνεις όταν κάτι σε κάνει να υποψιαστείς. Για παράδειγμα, σε ένα σημείο (σελ. 205) ο Σερζ μιλάει για έναν Γάλλο φίλο του, επαναστάτη μπολσεβίκο, τον Πιέρ Πασκάλ, που ζούσαν μαζί στη Ρωσία. Μετά χάθηκαν. Και συνεχίζει: « Τον ξαναβρήκα στο Παρίσι, το 1936, καθηγητή στη Σορβόννη, συγγραφέα μιας ογκώδους βιογραφίας του Πρωτόπαπα Αββακούμ, του οποίου τα έργα είχε διαφυλάξει κατά κάποιον τρόπο».

Με παραξένεψε λιγάκι· πώς μπορεί κανείς να διαφυλάξει κατά κάποιον τρόπο τα έργα του Αββακούμ; (Για την ιστορία, ήταν ένας παλαιόπιστος επίσκοπος του 1600τόσο).

Το πρωτότυπο, λοιπόν, λέει: Je le retrouvai à Paris, en 1936, professeur à la Sorbonne, auteur d’une solide biographie du protopope Avvakoum, devenu à peu près conservateur.

Ο παλιός του φίλος, ο πρώην μπολσεβίκος, ήταν πια καθηγητής στη Σορβόννη και είχε πια γίνει περίπου συντηρητικός, δεξιός. Όχι συντηρητής… χειρογράφων! Όποιος κι αν έκανε τη μετάφραση, μπέρδεψε τις σημασίες της λέξης conservateur. Αλλά πόση τρικυμία πρέπει να επικρατεί στα κρανία για να προσπεράσει κανείς το απλούστατο (ότι ο αριστερός με το πέρασμα των χρόνων απογοητεύεται, βολεύεται και γίνεται συντηρητικός) και να παρασυρθεί σε ερμηνείες τραβηγμένες από τα μαλλιά (ότι είχε διαφυλάξει, συντηρήσει το έργο του Αββακούμ!!);

Και πόσα άλλα λαβράκια μεγάλου βάθους περνάνε απαρατήρητα σε κάθε βιβλίο και σε τούτο το βιβλίο ειδικά;

* Κι άλλα δυσδιάκριτα

Στη σελ. 292-3 διαβάζω: Γύρω από τον Τρότσκι μια ομάδα παλιών συντρόφων, που είναι όλοι όσοι απέμειναν από τους νέους, ασχολούνται με άλλες εργασίες.

Με παραξενεύει αυτό που έχω μαυρίσει και αναζητώ το πρωτότυπο: Autour de Trotski une équipe de vieux camarades, qui sont tous des jeunes du reste, se livrent à d’autres travaux.

Η μεταφράστρια μπέρδεψε το du reste (κατά τα άλλα) με το rester (απομένω)!

Στα ελληνικά: μια ομάδα από παλιούς συντρόφους, που κατά τα άλλα είναι όλοι τους νέοι στην ηλικία. Και για του λόγου το αληθές, ο Ισπανός: un equipo de viejos camaradas, que por lo demas son todos jovenes…

* Καμιά αμφιβολία για τη σημασία του douter

Ένα άλλο ρήμα που βασάνισε τη μεταφράστρια είναι το ρήμα douter. Πράγματι, η βασική σημασία του είναι «αμφιβάλλω», όμως στη μέση φωνή (se douter de…)  σημαίνει επίσης «υποψιάζομαι, μου περνάει από το νου». Η σημασία αυτή δεν πέρασε από το νου της μεταφράστριας σε κάμποσες περιπτώσεις. Μερικές τις διόρθωσε η επιμελήτρια, αλλά όχι όλες.

Ας πούμε, στη σελ. 240, ο Σερζ συνομιλεί με Γερμανούς κομμουνιστές πριν από την εξέγερση του Οκτωβρίου του 1923. Οι οποίοι του λένε: «Βέβαια, αν ηττηθούμε…» Κι εκείνος σχολιάζει:

Έχουν ηδη ηττηθεί, αλλά ακόμη δεν έχουν αρχίσει να αμφιβάλλουν.

Στο πρωτότυπο: «Bien sûr, si nous sommes vaincus…» Ils le sont déjà, ils ne s’en doutent pas encore.

Που σημαίνει: Έχουν ήδη ηττηθει αλλά ακόμα δεν το έχουν καταλάβει.

Το ίδιο λάθος υπάρχει και πιο πέρα, στη σελ. 413. Πηγαίνουν κάποιον για εκτέλεση, έχοντας εντολές να μην το υποψιαστεί. Ξαφνικά: αρχίζει ν’ αμφιβάλλει για το τι τρέχει, πέφτει στο έδαφος, κυλιέται

Στο πρωτότυπο: il commence à se douter de quelque chose, il se roule à terre…

Ο φουκαράς «άρχισε να υποψιάζεται τι συμβαίνει»…

 

Ήδη έγραψα πολλά και σας έχω κουράσει. Αναγνωρίζω ότι η επιμελήτρια, κάνοντας τιτάνιο αγώνα, βρήκε και διόρθωσε τα περισσότερα χοντρά λάθη του βιβλίου, όχι όμως όλα. Ας πούμε, διόρθωσε το τρομακτικό «πρόεδρος του συνδικάτου των ανηλίκων» που είχε η πρώτη έκδοση -και βέβαια ήταν «πρόεδρος του συνδικάτου των ανθρακωρύχων, διότι στα γαλλικά η ίδια λέξη (mineur) σημαίνει και τον ανήλικο αλλά και τον ανθρακωρύχο!

Αυτά τα λάθη που απαρίθμησα εδώ δεν είναι παρά λίγα μόνο απ’ όσα σημείωσα με μολυβάκι διαβάζοντας το βιβλίο, και όχι απαραιτητως τα πιο τρανταχτά αλλά εκείνα που έτυχε να εντοπίσω. Είμαι βέβαιος ότι αν ξανακοιτάξω είκοσι συνεχόμενες σελίδες του βιβλίου, παρά την εκτεταμένη διόρθωση που έχει γίνει, θα βρω 2-3 χοντρά λάθη και κάμποσα ελαφρότερα.

Βλέπετε, αν κάτι γίνει στραβά από την αρχή, όσο και να το διορθώνεις μετά δεν ισιώνει ολότελα. Μου έχει τύχει στο παρελθόν να αναθεωρήσω κακές μεταφράσεις και ξέρω. Αφού διορθώσεις τα πάντα σε 5-10 σελίδες, μετά μπουχτίζεις και γίνεσαι πιο ανεκτικός, διορθώνεις μόνο τα χοντρά, όσα βλέπει η πεθερά, και μετά ούτε αυτά, μόνο όσα βλέπει μια πεθερά με καταρράκτη στα δυο μάτια σε ένα μισοφωτισμένο δωμάτιο νύχτα (για να τσακαλωτίσω λίγο). Κι έτσι πολλά σου ξεφεύγουν.

Είμαι τόσο βέβαιος ότι αν κοιτάξω προσεχτικά είκοσι σελίδες του βιβλίου θα βρω τόσα χοντρά λάθη επειδή καθώς έγραφα αυτό το άρθρο, και ψάχνοντας να βρω τις αντιστοιχιες των σελίδων (η νέα έκδοση έχει διαφορετική σελιδαρίθμηση από την παλιά) βρήκα, χωρίς να ψάχνω, αλλα τρία λάθη, όχι ασήμαντα.

Να τελειώσουμε μ’ αυτά.

* Στη σελίδα 321 διαβάζω: σε ένα μικρό διαμέρισμα ενός παλιού περιπλανώμενου μαρξιστή, του Σακς-Γκλάντνεφ.

Με παραξενεύει ο… περιπλανώμενος μαρξιστής και ανατρέχω στο πρωτότυπο:

dans le petit appartement d’un vieil érudit marxiste, Sachs-Gladnev

Παναπεί, στο μικρό διαμέρισμα ενός γέρου πολυμαθούς μαρξιστή

Μπορείτε να αποδώσετε αλλιώς το érudit, να τον πείτε μορφωμένο, βαθιά μορφωμένο, καλλιεργημένο, σοφό. Πάντως περιπλανώμενο να μην τον πείτε!

* Στη σελ. 154-5, ψάχνοντας κάτι άλλο, πέφτει το μάτι μου στο εξής χωρίο (μιλάει για τον Ινδό αντιπρόσωπο σε ένα συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς που είχε έρθει στη Μόσχα μέσω Μεξικού):

Αγνοούσε τις δυσάρεστες υποψίες που βάραιναν επάνω του στο Μεξικό· θα γινόταν ο δημιουργός του μικρού ινδικού κομμουνιστικού κόμματος, θα πέρναγε αρκετά χρόνια στη φυλακή, θα ξεπερνούσε τις παράλογες προσβολές, θα εξοριζόταν και θα επέστρεφε αφού έπαιρνε χάρη.

Δεν βγάζω νόημα. Και πώς να βγάλω, αφού το πρωτότυπο λέει:

Nous ignorions que de fâcheuses suspicions avaient pesé sur lui au Mexique; il allait devenir l’animateur du petit parti communiste indien, passer des années en prison, couvrir les oppositions d’outrages insanes, être exclu lui-même, rentrer en grâce.

Η μεταφράστρια τα έκανε μούσκεμα και η επιμελήτρια δεν τα διορθωσε.

Καταρχάς, δεν αγνοούσε ο Ινδός τις δυσάρεστες υποψίες, αλλά «εμείς» δηλαδή η Διεθνής. Έπειτα, το couvrir les oppositions d’outrages insanes δεν θα πει «θα ξεπερνούσε τις παράλογες προσβολές» αλλά «θα περιέλουζε την εσωκομματική αντιπολίτευση με εξωφρενικές προσβολές» και μετά δεν «θα εξοριζόταν» αλλά «θα διαγραφόταν με τη σειρά του από το κόμμα» και δεν θα έπαιρνε χάρη αλλά θα επέστρεφε μετά την αποκατάστασή του.

* Και τέλος, στις υποσημειώσεις, στη σελ. 656, διαβάζουμε ότι ο Μορίς Τορέζ, γραμματέας του Κ.Κ. Γαλλίας «αποχωρεί στις 4 Οκτωβρίου 1939, περνώντας στο Βέλγιο και μετά στην Ελβετία». Από πού αποχωρεί; από το κόμμα; από τη χώρα;

Το πρωτότυπο λέει «déserta le 4 octobre 1939» και ακόμα και η Βικιπαίδεια το λέει ότι ο Τορέζ επιστρατεύθηκε στον πόλεμο (ενώ το ΚΚΓ είχε ήδη τεθεί εκτός νόμου) και λιποτάκτησε. Δεν… αποχώρησε, και το ρήμα deserter αυτό και μόνο σημαίνει.

Συμπέρασμα; Αν κάτι μεταφραστεί φρικτά, η θεώρηση της μετάφρασης μπορεί μεν να το σουλουπώσει ώστε να γίνει υποφερτό, αλλά δεν μπορεί και να εξαφανίσει όλα τα λάθη και να δώσει καλό μετάφρασμα. Αυτό μόνο μάγοι το καταφέρνουν, όχι κοινοί θνητοί. Καλύτερα να το μεταφράσει κανείς αποξαρχής.

 

 

 

78 Σχόλια to “Αναμνήσεις ενός επαναστάτη: συναρπαστική αφήγηση, μεταφραστική πανωλεθρία, λειψή επανόρθωση”

  1. μήτσκος said

    Ήθελα να γκρινιάξω ότι το Chemnitz δεν προφέρεται ούτε Σέμνιτς, ούτε Χέμνιτς, αλλά Κέμνιτς.
    Είπα για καλό και για κακό να το γκουγκλάρω, και έπεσα σε ένα βιντεάκι που εξηγεί ότι η σωστή προφορά είναι Σέμνιτς. Μετά από μερικά δευτερόλεπτα σύγχυσης συνειδητοποίησα ότι είναι τρολιά. Λέτε να το είδαν και άλλοι;
    (Μη βάζω το βίντεο εδώ, δεν αξίζει, είναι στο youtube με τίτλο «Korrekte Aussprache: Chemnitz»)

  2. Κουνελόγατος said

    Πωπω!!! Πολύ πράμα… Χρόνια πολλά σε όσους (και όσες) γιορτάζουν.
    Καλημέρα σας.

  3. sarant said

    Καλημερα, χρόνια πολλά και από εδώ στους εορτάζοντες, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1 Είχες δίκιο, έκανα τη διόρθωση, να δικαιωθεί και ο Μέφρι 🙂

    2 Το ξέρω και γι’ αυτό δεν περιμένω πολλά σχόλια αλλά το άρθρο θα μείνει.

  4. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Mineur-ανήλικος, mineur-ανθρακωρύχος: Πλάκα έχει!

    Σχολιάζαμε προχτές για τον ταμπάκο-καπνό και τον ταμπάκο-βυρσοδέψη, ότι τέτοια φαινομενικά ζεύγη άσχετων σημασιών της ίδιας λέξης, που στην πραγματικότητα είναι ζεύγη άσχετων λέξεων που η μορφή τους συνέπεσε ενώ ξεκίνησαν από διαφορετικές αφετηρίες και πέρασαν από διαφορετική διαδρομή, στα ελληνικά συνηθίζονται όταν οι λέξεις προέρχονται από διαφορετικές γλώσσες. Να που όταν μια γλώσσα, όπως η γαλλική, έχει περάσει από τόσες φωνολογικές εξελίξεις ώστε η μορφή των λέξεων να έχει απομακρυνθεί πολύ από την αρχική (λατινική ή ό,τι άλλο), η σύμπτωση αυτή συμβαίνει και εντός της ίδιας γλώσσας.

  5. Πέπε said

    @4:
    Και λέει κι ένα παλιό ανέκδοτο: Δύσκολα τα γαλλικά, κουαφέρ ο κουρέας, κουαφέρ τι να κάνω!

  6. Triant said

    Καλημέρα και χρόνια πολλά σε όσους θέλουν.

    Τό ‘χει η συμπρωτεύουσα μου φαίνεται Νίκο (αστειεύομαι βέβαια, μη βγω και ρατσιστής χαμουτζής ή χαμουτζής ρατσιστής). Είχε πέσει στα χέρια μου ένα βιβλίο του μπριτζ και το τι διπλά διαμάντια και το τι λάστιχα είχε, δεν περιγράφεται.

  7. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα, χρόνια πολλά στους εορτάζοντες!
    «Μιλάτε γαλλικά;» Μετά το σημερινό άρθρο, αν κάποιος με ρωτήσει, δε νομίζω πως θα απαντήσω ποτέ θετικά… Ήταν που ήταν της συμφοράς, μου καταρρακώθηκε η αυτοπεποίθηση…
    Έχω όμως πλέον καλή δικαιολογία (5), δεν την ήξερα.

  8. Βλέπω τα στοιχεία της παλιάς, πλήρως ανεκδιήγητης έκδοσης και τις κριτικές που έχει συγκεντρώσει το βιβλιονέτ. Απ’ όσες είναι ακόμα προσβάσιμες, καμία δεν έχει να πει τίποτε για την ποιότητα της μετάφρασης… Σεβασμός στα ονόματα ή διαγώνιο διάβασμα;
    http://www.biblionet.gr/book/130392/Serge,_Victor,_1890-1947/%CE%91%CE%BD%CE%B1%CE%BC%CE%BD%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82_%CE%B5%CE%BD%CF%8C%CF%82_%CE%B5%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AC%CF%84%CE%B7_(1905_-_1941)

  9. sarant said

    6 Πάντως, στο προκείμενο βιβλίο τα μεταφραστικά τερατουργήματα διαπράχθηκαν στην πρωτεύουσα. Η συμπρωτεύουσα δεν μπόρεσε να τα διορθώσει όλα 😉

    8 Θυμάμαι επικρίσεις -ίσως διαδικτυακές.

  10. Αφαλός said

    Προσωπική άποψη: καθώς με ενδιαφέρει ερασιτεχνικά το ζήτημα της μετάφρασης θα ήθελα να δω περισσότερα τέτοια άρθρα κι ελπίζω ότι κάνετε λάθος ότι (ή έστω, ακόμα κι αν) δεν ενδιαφέρουν την πλειοψηφία των αναγνωστών.

  11. sarant said

    10 Μακάρι να κάνω λάθος, πολύ θα χαρώ 😉

  12. spatholouro said

    Στο Δελτίο Τύπου της «αναθεωρημένης» έκδοσης διαβάζω τα παρακάτω:

    Μετάφραση: Ρεβέκκα Πέσσαχ
    Επιμέλεια: Στέφανος Ροζάνης
    Διορθώσεις α΄ έκδοσης: Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος
    Διορθώσεις β΄ έκδοσης: Άννα Μανούκα

    Λιγάκι μπερδεύτηκα. Όταν κυκλοφορείς «Β΄ έκδοση αναθεωρημένη», δεν πρέπει να γράψεις το όνομα του αναθεωρητού ως τέτοιου (δηλ. Α. Μανούκα, εάν εκείνη ήταν η αναθεωρήτρια); Όταν γράφεις μόνο «διορθώσεις β΄ έκδοσης: Α. Μανούκα», εγώ αντιλαμβάνομαι ότι δεν αναθεωρήθηκε το πρώτο εκείνο μετάφρασμα αλλά ότι έγιναν απλώς διορθώσεις

    Αντιγράφω από τον ΣΜΕΔ τους σχετικούς ορισμούς:

    ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Αποσαφήνιση ή αναδιοργάνωση του κειμένου ως προς το περιεχόμενο και τη διάρθρωσή του. Έλεγχος πραγματολογικών στοιχείων. Αποσαφήνιση νοήματος, βελτίωση γλώσσας και άλλες μη τεχνικές επεμβάσεις επιμέλειας, που θα εφαρμοστούν σε όλο το κείμενο. Έλεγχος και διόρθωση υφολογικών επιπέδων. Ομαλοποίηση μετρικού συστήματος. Έλεγχος και επιμέλεια αναγραφής κεφαλίδων, ευρετηρίων, παραπομπών και παραθεμάτων. Έλεγχος των στοιχείων στην ταυτότητα του βιβλίου [όταν πρόκειται για βιβλίο]. Αντιπαραβολή με το πρωτότυπο [όταν πρόκειται για μετάφραση].

    ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ – ΔΙΟΡΘΩΣΗ: Αφορά τη γραμματική, τη χρήση, την ορθογραφία, τη στίξη και άλλα τεχνικά γλωσσικά ζητήματα. Έλεγχος της συνοχής των γλωσσικών στοιχείων του κειμένου και της συνέπειας των δεδομένων. Εισαγωγή τίτλων και πλαγιότιτλων και αντίστοιχη τοποθέτηση γραφικών στοιχείων. Επιμέλεια πινάκων, διαγραμμάτων και καταλόγων. Ενημέρωση του ατελιέ για τυχόν ιδιαιτερότητες της παραγωγής. Έλεγχος των δοκιμίων του επιμελημένου και σελιδοποιημένου κειμένου όσον αφορά τη συνέπεια ως προς το στήσιμο, καθώς και δευτερεύοντα τεχνικά λάθη (π.χ. ανορθογραφίες ή μικρές παρεκκλίσεις από το στήσιμο). Σωστή τοποθέτηση του κειμένου στη σελίδα, έλεγχος κεφαλίδων και σελιδαρίθμων, έλεγχος κουτσών, ορφανών κ.ά. αράδων, έλεγχος σελιδαρίθμων όπου αναφέρονται (π.χ. περιεχόμενα). Έλεγχος ηλιοτυπιών ή άλλου τύπου δοκιμίων ή φιλμ.

    http://www.smed.gr/2013/10/blog-post_11.html

    Και για να καταλήξω: «αναθεωρημένη» έκδοση ονομάζουμε ό,τι κατόρθωσε να «μαζέψει» μια διορθώτρια;;;

  13. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Ο Βικτόρ Σερζ (ψευδώνυμο: είχε γεννηθεί Βίκτωρ Κιμπάλτσιτς)

    Αυτό το «είχε γεννηθεί» μου φαίνεται αγγλισμός. Εγώ θα έλεγα «πραγματικό όνομα». Κοίταξα την ελληνική, την αγγλική και την γαλλική Βικιπαίδια και το έχουν ως εξής:
    – ψευδώνυμο του Βίκτορ Λβόβιτς Κιμπάλτσιτς
    – born Victor Lvovich Kibalchich
    – de son vrai nom Viktor Lvovitch Kibaltchitch

  14. nikiplos said

    Όταν πρωτοπήγα στο Παρίσι, πάνω στο γραφείο μου, με περίμενε ένα βιβλίο στα ελληνικά. Ο σεφ είχε δώσει εντολή να τοποθετηθεί εκεί. Ήταν μετάφραση ενός διάσημου έργου του Φρανσίσκο Βαρέλα. Αφού πέρασε καιρός και δεν το είχα διαβάσει γιατί τα ελληνικά του ήταν στραμπουληγμένα («η άρνηση της απαγόρευσης της διαβίβασης του ερεθίσματος» κι αυτό ήταν από τα καλά… ), για να μην τον απογοητεύσω, διάβασα το Αγγλόφωνο βιβλίο – το πρωτότυπο ήταν στα Ισπανικά και στα Γαλλικά, αλλά δεν υπήρχε διαθέσιμο το γαλλόφωνο.

  15. ΣΠ said

    Αυτό περίπου λέει και στο άρθρο:

    …πιστώνεται, κάπως τσιγγούνικα, απλώς με τις «διορθώσεις β’ έκδοσης», μια διατύπωση που κρύβει το ηράκλειο έργο μεταφραστικής θεώρησης που κατόρθωσε να μετατρέψει μια άθλια μετάφραση σε υποφερτή.

  16. ΣΠ said

    To 15 sto 12.

  17. spatholouro said

    #16
    Το είχα δει πριν γράψω το σχόλιό μου.
    Απλώς ήθελα παρόλα αυτά να τοποθετηθώ.

  18. Alexis said

    Ωχωχωχ!!!
    Τα γαλλικά μου είναι πλέον σκουριασμένα και εντελώς ακατάλληλα για να εντρυφήσω σε τέτοιου είδους άρθρα.
    Γι’ αυτό λοιπόν ας αναφωνήσω:
    La mère du maire est tombée dans la mer
    Τι σχέση έχει αυτό με το άρθρο; Καμία! Απλώς αυτό θυμάμαι από την αρχαία εκείνη εποχή που ως νεανίας μελετούσα τη γλώσσα του Βολταίρου! 🙂

  19. Γιάννης Κουβάτσος said

    Με σώζεις, Νικοκύρη. Σχεδίαζα να το αγοράσω. Είναι ένα βιβλίο που θέλω πολύ να διαβάσω, αλλά επειδή είχα υπόψη μου την κριτική σου στην μετάφραση του 2008, δεν το πήρα. Χάρηκα πολύ που ξαναεκδόθηκε, αλλά μου μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά, όταν είδα ότι είναι η ίδια μετάφραση «επιδιορθωμένη». Τελικά, με τη σημερινή σου ανάρτηση, οι υποψίες γίνονται βεβαιότητα. Κρίμα.

  20. sarant said

    12-15 Ακριβώς. Η διατύπωση «διορθώσεις β’ έκδοσης» δεν αντιπροσωπεύει την πραγματικότητα, ίσως για να μη θιγούν οι συντελεστές της πρώτης έκδοσης.

    19 Ειπαμε, είναι υποφερτή η κατάσταση.

  21. Alexis said

    Χρόνια πολλά σε όλους τους εορτάζοντες και τις εορτάζουσες!
    Σήμερα γιορτάζουν και αυτοί 😆

    Και μία σπέσιαλ αφιέρωση με το άσμα που είχε τραγουδήσει στον «μεγάλο» η ίδια η Ριτάρα, μια μέρα σαν σήμερα:

    (Οκ σταματάω, δεν ξανασχολιάζω μέχρι το πέρας της βάρδιας) 🙂

  22. Cyrus Monk said

    Καλημέρα κι ἀπὸ Ρόδο μεριά.
    Ἔχοντας κατὰ καιροὺς ἀσχοληθεῖ μὲ τὸ ἄθλημα, θέλω νὰ εἶμαι ἐπιεικὴς μὲ τὰ μεταφραστικὰ «πασαλέιμματα», ποὺ κυρίως ὀφείλονται στοὺς ἀσφυκτικοὺς χρόνους ποὺ δίνουν στοὺς «συνεργάτες» τους (κάτι σὰν τοὺς συνεταίρους τοῦ Ἐπιδημαῒς στὸν Ἀστερίξ). Μὲ περιθώριο ποὺ σχεδὸν σοῦ ἐπιβάλλει νὰ μεταφράζεις δέκα μὲ δώδεκα σελίδες τὴν ἡμέρα γιὰ νὰ παραδώσεις ἐγκαίρως τὸ προϊόν, χωρὶς νὰ προφταίνεις νὰ τοῦ ρίξεις δεύτερη ματιά, εἶναι φυσικὸ νὰ περνᾶνε ἀγγλισμοί, γαλλισμοὶ ἢ ὅ,τι ἄλλο -ισμοί, ἀνάλογα τὴ γλώσσα τοῦ πρωτοτύπου, νὰ μὴν ὑπάρχει περιθώριο γιὰ ἐγκυκλοπαιδικῆς τουλάχιστον φύσης ἔρευνα ἀκόμα καὶ στὸ διαδίκτυο, νὰ περνᾶνε μαργαριτάρια καὶ ἄλλα πολύτιμα πετράδια (κοτρῶνες καλύτερα!) κ.λπ.
    Οἱ λίγοι πολὺ καλοὶ ἐπαγγελματίες (μοῦ ἔρχονται στὸ μυαλὸ ἀμέσως-ἀμέσως ὁ Κυριακίδης, ἡ Ζακοπούλου, παλιότερα ἡ Ροζίτα Σώκου καὶ ἡ Τασὼ Καββαδία), ἔχοντας ἤδη κατακτήσει τὸ καλὸ ὄνομα στὴν πιάτσα, μποροῦν καὶ θέτουν ὅρους (ἀκόμα;) στοὺς ἐκδότες τους. Οἱ πολλοὶ ἐλάσσονες τὴν πληρώνουν μὲ συνθῆκες γαλέρας (τόσο ὡς πρὸς τὰ ἐργασιακά, ὅσο καὶ ὡς πρὸς τὶς ἀμοιβές).

  23. Γιάννης Κουβάτσος said

    Υποφερτή, ε; Για μη ιδιότροπους αναγνώστες, ίσως. 😊

  24. Cyrus Monk said

    Ἀναδιατύπωση, γιατὶ κάτι φαγώθηκε ἀπό τὴ μαρμάγκα:
    …ποὺ κυρίως οφείλονται στοὺς ἀσφυκτικοὺς χρόνους ποὺ δίνουν οἱ ἐκδότες στοὺς «συνεργάτες» τους…
    Ἡμαρτημένων τέλος (ἐλπίζω!)

  25. raf said

    Καλημέρα!

    10, 11 Κι εμένα τα μεταφραστικά άρθρα είναι από τα αγαπημένα μου. Αυτά κι αν είναι αναπόσταστο μέρος του χαρακτήρα σου σαν μπλόγκερ, Νικοκύρη!

  26. sarant said

    25 Αφού έχουν κοινό, θα συνεχιστούν 😉

  27. Παναγιώτης Κ. said

    Έχει ενδιαφέρον η σημερινή ανάρτηση και για μη μεταφραστές.
    Νομίζω ότι βοηθάει να εμβαθύνεις στη Ελληνική γλώσσα και κυρίως να μάθεις να αποφεύγεις εκφραστικά λάθη.
    Δύσκολη η δουλειά του μεταφραστή.Πρέπει να ξέρει πολύ καλά τη γλώσσα που είναι γραμμένο το πρωτότυπο και φυσικά την Ελληνική.

  28. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.

    Πολὺ δύσκολο ἄθλημα ἡ μετάφραση. Καὶ γίνεται κάτω ἀπὸ δύσκολες συνθῆκες, ὅπως ἔγραψαν καὶ κάποιοι σχολιαστὲς προηγουμένως.

    Διαβάζοντας γιὰ τὸν παλιό περιπλανώμενο μαρξιστὴ θυμήθηκα τὸν Δὸν Κιχώτη τοῦ Θερβάντες, ποὺ ἦταν ἔνας περιπλανώμενος ἱππότης, τὸν Περιπλανώμενο Ἰουδαῖο καὶ τὸν περιπλανώμενο, δυστυχισμένο, μακριὰ ἀπ᾿ τῆς μάνας του τὴν ἀγκαλιά.

  29. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Παρέλειψα νὰ εὐχηθῶ στὶς ἑορτάζουσες καὶ τοὺς ἑορτάζοντες. Χρόνια πολλὰ καὶ καλά· ἰδιαίτερα στὸν Κόρτο ποὺ ἀνακαλύπτει καὶ μᾶς παρουσιάζει τόσα ὄμορφα κι ἐνδιαφέροντα πράγματα.

  30. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μπορεί για τους μεταφραστές να βρούμε δικαιολογίες, αλλά για τους εκδοτικούς οίκους που πλασάρουν σκάρτο εμπόρευμα, τι να πούμε; Το εν λόγω βιβλίο, στην πιο χαμηλή τιμή της αγοράς, κοστίζει 16,50 ευρώ. Τιμή εκδοτικού οίκου 22 ευρώ. Όχι και λίγα, ε; Και λίγος σεβασμός στον ανυποψίαστο αναγνώστη δεν βλάπτει. Δεν βρίσκεται πάντα ένας Σαραντάκος να μας ανοίγει τα μάτια.

  31. leonicos said

    Μετάφραση, μεγάλο μπελάς.
    Και πεδίο με πολλές παγίδες. Πού αρχίζει πραγματικά ο γαλλισμός ή ο αγγλισμός; Κια τι γίνεται αν έχει περάσει στη γλώσσα; Ακούω χιλιάδες ανθρώπους να λένε »θα σε πάρω πίσω’ Πώς θα μεταφρλασω το I will call you back αν το συναντήσω;

    Μεταφράζω σύντομες φρασούλες και περάσματα από τ’ αρχαία ελληνικά, όταν κρίνω ότι η φράση δεν θα είναι κατανοητή από τον μέσο αναγνώστη (μολονότι φοβάμαι ότι έχω βαλει ψηλά τον πηχυ) και ποτέ δεν είμαι ικανοποιημένος. Ή απομακρύνεσαι για να γίνεις κατανοητός, ή δεν απομακρύνεσαι και γράφεις ελληνικά κατανοητά μεν αφύσικα δε. Αλλά τα δικά μου μεταφράσματα αποσκοπούν απλώς να μπαλώσουν ένα μικρό κενό

    Εφιάλτης. Γκρινιάξτε για να γίνετα καλύτεροι, αλλά πάντα θα έχετε μπροστά σας μια Τροία να κατακτήσετε

  32. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πάντως ο Λογοθετίδης, Λεώνικε, στον «Ζηλιαρόγατο» έλεγε «ξαναπάρ’τους και ξαναπάρε με, ξαναπάρ’ τους και ξαναπάρε με».

  33. Μυλοπέτρος said

    Οταν πριν χρονια διαβασα το βιβλιο ειχα αρχισει να διερωτομαι για την επαρκεια μου στη γνωση της ελληνικης γλωσσας. Οταν διαβασα τα σχολια του σαραντ ηρθα στα ισα μου. Και κατι τερατωδες. Ξερετε τι θα πει σα ελληνικα ο οικονομικος ορος «marginal cost»; περιθωριακο κοστος. Ετσι το ειδα να μεταφραζεται σε οικονομιμο(!) βιβλιο. Το σωστο ειναι βεβαια οριακο κοστος.

  34. leonicos said

    @32 Γιάννη

    Άλλο πρόβλημα όταν η μαφισημία είναι στο πρωτότυπο και χρειάζεται ‘ερμηνεία’ οπότε δύο μεταφραστές μπορεί να μη συμφωνήσουν

    π.χ. στο εδώ παράδειγμα

    πρόκειται για γυναίκα εγκαταλειμμένη στο κέφι των μεθυσμένων νεαρών, δηλαδή κάποιοι την παράτησαν και δεν την προστάτευσαν, πρόκειται για ομοδικπο βιασμό

    ή

    για γυναίκα που εγκαταλείχθηκε, με την θέλησή της, στο κέφι…. οπότε πρόκειται για σεξουαλικό ξεφάντωμα

    Μπορεί ένας αναγνώστης να θεωρήσει ότι ο μεταφραστής καλώς άφησε την αμφισημία, και ο άλλος να απαιτεί περισσότερη σαφήνεια. δηλαδή συμβαίναι να μην ξέρουμε τι εννοούσε ο συγγραφέας.

    Τα λάθη τυο συγγραφέα ποιος τα διορθώνει;

  35. Γιάννης Κουβάτσος said

    Τα λάθη του συγγραφέα τα διορθώνει, πρέπει να τα διορθώνει, ο επιμελητής-διορθωτής. Στην εποχή του Σερζ, βέβαια, τα δεδομένα ήταν διαφορετικά. Αλλά τη σημερινή εποχή δεν δικαιολογείται να φτάνουν στον αναγνώστη χοντρά λάθη. Άλλωστε, τα λάθη που επισημαίνει ο Νίκος δεν αφορούν αμφισημίες, οπότε θα υπήρχε μια δικαιολογία, αλλά τσαπατσουλιές. Κανονικά, ένα τόσο σημαντικό κείμενο θα έπρεπε να μεταφραστεί από την αρχή και δεν καταλαβαίνω γιατί δεν γίνεται αυτό.

  36. sarant said

    34 Eίμαι βέβαιος ότι στα γαλλικά δεν υπάρχει αμφισημία.

  37. Μαρία said

    https://www.facebook.com/events/428450977553349/

  38. Γιάννης Ιατρού said

    37: Ναί, ναί 🙂

  39. Γς said

    Λίγα τα σχόλια,

    Ας συνεχίσουμε με τους εορτάζοντες.

    Και θυμήθηκα κι αυτόν τον Αντρέα:

    Ο Μανώλης Καπιτσάκης ήταν συμμαθητής μας στο δημοτικό. Ενα αγγελούδι σαν κι εμάς, που καμιά φορά στις κλωτσοπατινάδες μας του έσκιζε κανα ρούχο, του μαύριζε κανά μάτι.

    Ηταν όμως κι ο πατέρας του, Κρητίκαρος και γιατρός του Βύρωνα. Χρυσός άνθρωπος κατά τα άλλα. Ομως τον τρέμαμε. Και περισσότερο απ όλους ο διευθυντής του Δημοτικού.

    -Κάποιος έδειρε τον Μανώλη!

    Κι άρχιζε τις ανακρίσεις ο διευθυντής με τον χάρακα επί των παλαμών μας και τα άλλα σχετικά.

    Κι ήταν ένα απογευματάκι που παίζαμε ντάμα στο πεζοδρόμιο της κυρα-Ολγας, πάνω σε ένα μαντεμένο καπάκι [μετά τετραγωνάκια Τα έχει ακόμα νομίζω η ΟΥΛΕΝ, ουπς, η ΕΥΔΑΠ].
    Και λέγαμε και τον πόνο μας. Τι θα κάνουμε με τον πατέρα του Μανώλη.

    Κι ήταν κι αυτός ο δεκάχρονος Αντρέας, που σας έλεγα.
    Μεγαλύτερος από μας, που δεν πήγαινε σχολείο. Και μας άκουγε και μας είπε ότι θα καθαρίσει.

    Κι έτσι μια μέρα αργότερα βλέπουμε τον Αντρέα στα κάγκελα του Δημοτικού.

    –Πέστε μου ρε, ποιος είναι ο Μανώλης;

    Του τον δείχνουμε κι αυτός πηδάει τα κάγκελα. τον βουτάει και τον κάνει τον καημένο μαύρο στις μπουνιές.

    Την άλλη μέρα έτρεμε όλο το σχολείο απ τις φωνές του πατέρα του Μανώλη.
    Και θυμάμαι το δύστυχο διευθυντή μας, να κλαίει:

    -Ενας αλήτης ήτανε γιατρέ μου. Πήδηξε τα κάγκελα κι έφυγε. Δεν πρόλαβα να τον πιάσω.

    Και τον έχω χάσει τα τελευταία 50 χρόνια τον Αντρέα.

    Χρόνια σου πολλά βρε, αν ζεις!

  40. Γς said

    Α, είναι κι αυτός ο Αντρέας:

    Στου Σκλαβενίτη, που έχει παρκάρει εκεί ποθ κατεβαίνουν τα καροτσάκια στο πάρκιν και «ας το διάλο μαλάκα»

    Και νά’ τον πάνω στην ώρα.

    -Αντρέα, άνοιξέ μου το μπορμπαγκάζ. Η κυρά του.

    Και σιγά μην άφηνα την ευκαιρία.

    -Δεν παρκάρουν κύριε εδώ που περνάν τα καροτσάκια.

    -Γιατί; Ποιος το είπε;

    -Ενας φίλος σας

    -Φίλος μου;

    -Ναι. Αντρέα δεν σας λένε;

    -Τι είπε΄

    -Εδώ πάρκαρες ρε μαλακαΑντρέα;

  41. Pedis said

    Δεν μου κάνει τόσο εντύπωση η τσαπατσουλιά -μα φοβάμαι ότι πρόκειται, επίσης, και για άγνοια της γλώσσας του πρωτοτύπου – αλλά, πολύ περισσότερο η τεμπελιά: το βιβλίο έχει μεταφραστει στα αγγλικά, ιταλικά, ισπανικά … βασικές γλώσσες, λέμε, χάθηκε ο κόσμος να συμβουλευτούν αυτές τις εκδόσεις;!

    Βάρτους και καλά τους κάνεις!

  42. Βάταλος said

    Εντιμώτατοι κύριοι,

    1) Συγχαίρω τον ατρόμητον κ. Σαραντάκον που (διά μίαν εισέτι φοράν) είχε το θάρρος να ξεμπροστιάση την ανικανότητα των μεταφραστών του Ρωμέικου, που αγνούν στοιχειωδώς όχι μόνον την γλώσσαν από την οποίαν μεταφράζουν, αλλά και τα ίδια τα ρωμέικα.

    Διατί, όμως, ο κ. Σαραντάκος (ενώ αναφέρει το ονοματεπώνυμον της δευτέρας μεταφραστρίας κ. Άννης Μανούκα) δεν τολμά να προφέρη τα ονόματα της πρώτης μεταφραστρίας (Ρεβέκκας Πέσσαχ) και του επιμελητού (Στεφάνου Ροζάνη) της 1ης εκδόσεως των απομνημονευμάτων του Βικτόρ Σέρζ, οίτινες έχουν υποπέσει εις αυτά τα εξοργιστικά λάθη; Μήπως επειδή αμφότεροι (Ροζάνης + Πέσσαχ) είναι Εβραίοι και φοβήται μήπως κατηγορηθή δι’ Αντισημιτισμόν;

    2) Διατί ο κ. Σαραντάκος αποκρύπτει από τους αναγνώστας του ότι η διάσωσις του χειρογράφου του Σέρζ έγινε από έναν Ρωμιόν μπολσεβίκον, ονόματι Γιώργης Παΐζης; Μεταφέρω τί αποκαλύπτει ο επιμελητής της αγγλικής εκδόσεως, Richard Greeman, εις το προλογικόν του σημείωμα:

    «Today, thanks to a Greek Socialist and Serge fan, we have an integral version of Serge’s original text. In 2007, George Paizis (former senior lecturer in the Department of French at University College London and a longstanding member of the Socialist Workers Party) volunteered to go painstakingly through the French and English texts, identify the deleted sections, and translate them anew.»

    3) Διατί ο κ. Σαραντάκος αποκρύπτει ότι ο Σέρζ ήτο ο ξεναγός του Νίκου Καζαντζάκη και του Παναΐ Ιστράτι, ότε ο σεξουαλικώς ανίκανος σύζυγος της Γαλατείας Αλεξίου είχε επισκεφθή την μητερούλαν Σοβιετίαν τω 1927; Αναρτώ το σχετικόν απόσπασμα από την μνημειώδη βιογραφίαν της Susan Weissman, «Victor Serge – A Biography» (2001), την οποίαν ασφαλώς και θα μάς προσφέρη ο κακόψυχος Ιατρού από την προσωπικήν του βιβλιοθήκην:

    «Soviets 1929
    In Leningrad in 1927 Serge had met Panaït Istrati,xvii the Romanian novelist, and Nicos Kazantzakis, the Greek writer, who were touring the Soviet Union. Serge was their political guide, and they made his flat their home base in the USSR.35 After Serge was released from his first Soviet arrest he and Istrati went to stay in a little dacha in the depths of the Bykovo woods (about forty kilometres from Moscow), where their friendship and collaboration grew…»

    Βεβαίως, κατόπιν ο Παναΐτ Ιστράτι ερουφιάνεψε εις τους Σοβιετικούς ότι η σύζυγος και ο πενθερός του Βικτόρ Σέρζ ήσαντε Εβραίοι και βυσσοδομούσαν κατά της ΕΣΣΔ. Εξαιτίας αυτής της ρουφιανιάς του Ιστράτι, ο Εβραίος πενθερός απέθανε εις Σταλινικόν γκουλάγκ, η δε Εβραία σύζυγος επήγε εις το τρελοκομείον. Αλλά όλα αυτά θα τα διαβάσητε εις την βιογραφίαν της Βάισμαν, αν μάς την προσφέρη ο κακόψυχος Ιατρού

    Μετά τιμής
    Γέρων Βάταλος
    αιμύλος και σπουδαιόμυθος

  43. Γς said

    Κακόψυχε Ιατρού,

    Δώσε και Σώσε

    Την δόση ημών την επιούσιον

  44. Όση πίεση χρόνου να ‘χει ο μεταφραστής, όσο άθλια κι αν αμείβεται, δεν κάνει περιπλανώμενο τον érudit ούτε ‘αγνοούσε’ το nous ignorions. Οι γαλλισμοί ή η σύγχυση των δύο σημασιών της λέξης arrêter συγχωρούνται, αλλά όποιος δεν ξέρει τι θα πει se douter de ή du reste να μη μεταφράζει από γαλλικά.

  45. Βάταλε, ο Νικοκύρης δεν ήθελε να τα ψάλει σε συγκεκριμένους μεταφραστές, γι’ αυτό και δεν κατονομάζει τους δράστες της τρισαθλιας αρχικής μετάφρασης. Την κα Μανούκα την κατονομάζει ακριβώς διότι θεωρεί «ηράκλειο» το έργο της και κρίνει ότι δεν προβάλλεται όσο του αξίζει στη νέα έκδοση. Αλλά το κύριο δίδαγμα από την όλη υπόθεση — αυτό τονίζει ο Νοικοκύρης, και όποιος έχει αρκετή πείρα μπορεί να το επιβεβαιώσει — είναι ότι είναι πιο δύσκολο να εξανθρωπίσεις μια όντως κακή μετάφραση παρά να την ξανακάνεις από την αρχή.

  46. Γς said

    Και γενικώς θα έλεγα ότι είναι πιο δύσκολο να διορθώσεις ένα κακό πόνημα παρά να το ξανακάνεις από την αρχή.

  47. Γιάννης Κουβάτσος said

    Κρύβει τα ονόματα των μεταφραστών, επειδή, λέει, είναι Εβραίοι. 😊 Είπαμε: οι επιρρεπείς στις θεωρίες συνωμοσίας είναι επιρρεπείς και στον αυτοεξευτελισμό. Λες και είναι μυστικό επτασφράγιστο τα ονόματα:
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.politeianet.gr/books/9786188250581-serge-victor-victor-lvovich-kibalchich-akubernites-politeies-anamniseis-enos-epanastati-276087&ved=0ahUKEwiJi_CssubXAhVkEpoKHbs1BZsQFgguMAI&usg=AOvVaw0S9sNKtM0hrPTEp0c2mjem

  48. nikiplos said

    Καλημέρα και καλό μήνα σε όλους. θυμιζω τι είχε κάποτε πει ένας παλιό μεταφραστής:
    Η μετάφραση είναι σαν τη γυναίκα. Αν είναι ωραία δεν είναι πιστή, ενώ αν είναι πιστή δεν είναι ωραία.

  49. Γς said

    48:

    Σωστό και γνωστό.
    Αλλά τι σχέση έχει εδώ που ούτε ωραία είναι και ούτε πιστή [νομίζω]

    Κάτι σαν άσχημη τσούλα ναούμε

  50. Γς said

    …που δεν μπορείς να την φτιάξεις και να την (τ)σουλουπώσεις.

    Γι αυτό καλύτερα να την παρατήσεις και να πας για φρέσκια

  51. sarant said

    Kαλημέρα από εδώ!

    44 Άγγελε, έστω πως είναι θεμιτό να μπερδέψεις τις δυο σημασίες του arreter, αλλά δεν πρέπει να υποψιαστείς πως το «σταματήσαμε το πηγαινέλα…» δεν βγάζει νόημα; Τι ψάχνω, θα μου πεις.

  52. Φρανκφουρτιος said

    Καλημέρα, θυμήθηκα το «jailbroken iPhone» στο «Αφεντικά για σκοτωμα 2» που μεταφράστηκε ως «iPhone από την φυλακή».

  53. Φρανκφουρτιος said

    Και μιας και το είδα, στην Έσση το Chemnitz, οι Γερμανοί το προφέρουν Χέμνιτς με παχύ «Χ» που φέρνει σε «Σ». Δίπλα μας, στο Άουγκσπουργκ που είναι Βαυαρία, το προφέρουν Κέμνιτς αλλά το «Κ» είναι δασύ σαν «Κχ».

  54. sarant said

    Δίπλα σας είναι το Άουγκσμπουργκ; Όχι από Φραγκφούρτη, πάντως.

  55. Αγγελος said

    Απολύτως απαράδεκτο το «σταμάτημα του πηγαινέλα», αλλά τα cortèges πράγματι θα σταματούσαν στα καθορισμένα estaminets. Γι’αυτό είπα συγγνωστή την παρανόηση του arrêter, όχι όμως και την απόδοση του itinéraire ως ‘πηγαινέλα’. Και γενικά, όλοι ξέρουμε πόσες δυσκολίες έχει η σοβαρή μετάφραση, αλλά τα μισά τουλαχιστον από τα επισημαινόμενα λάθη ΔΕΝ αντιστοιχούν σε αντικειμενικές δυσκολίες. Πώς να το κάνουμε, όταν μετσφραζεις ‘γάτα’ το σκύλο, δεν σου φταιει η γλώσσα!

  56. Μεταφραστής said

    Μεταγραφή του ονόματος Wijnkoop και του συνδυασμού γραμμάτων ij της ολλανδέζικης/φλαμανδικής γλώσσας.

    Το ολλανδέζικο ij οι Γερμανοί νομίζουν ότι στα ολλανδέζικα προφέρεται άι, αφού έτσι ταιριάζει στην γερμανική γλώσσα. Και αφού είναι και εγωστές, επιμένουν σε αυτό το λάθος. Καλύτερα είναι να μην ακολουθούμε τον εγωισμό των Γερμανών όταν ξέρουμε λίγα γερμανικά ή και καλά γερμανικά, αλλά να ρωτούμε πώς προφέρονται οι λέξεις στην ανάλογη χώρα, στην περίπτωσή μας στο Βέλγιο και στην Ολλαδνία.
    Επισημαίνω ότι τα ολλανδικά και τα φλαμανδικά είναι η ίδια γλώσσα. Απλώς οι εθνικιστές Φλαμανδοί, οι οποίοι κατοικούν στο βόρειο Βέλγιο, αρέσκονται να τα ονομάζουν φλαμανδικά. Αυτό δεν εμποδίζει τις δημόσιες υπηρεσίες των να αναφέρουν αυτήν τη γλώσσα ως Nederlands, δηλαδή γλώσσα των Κάτω Χωρών. Κάτω Χώρες είναι η Ολλανδία. Αναφέρω σε αυτό το σημείο ότι οι ίδιοι οι ολλανδόφωνοι την γλώσσα τους την ονομάζουν και nederlands και hollands, δηλαδή και γλώσσα των Κάτω Χωρών και ολλανδικά, αν και αυτός ο δεύτερος όρος δεν είναι ακριβής, επειδή η Ολλανδία υπό την στενή έννοια είναι δύο επαρχίες των Κάτω Χωρών, η Βόρεια Ολλανδία (Noord Holland) και η Νότια Ολλανδία (Zuid Holland).

    Επιστροφή στην προφορά της λέξης μας:
    Στην πραγματικότητα το ij προφέρεται έι. Έτσι το όνομα Wijnkoop προφέρεται και μεταγράφεται Βέινκοοπ.

    Στην μετάφραση του συγκεκριμένου βιβλίου, είμαι σίγουρος ότι ο μεταφραστής δεν ήξερε ολλανδικά. Έτσι έκανα τον μεταγραματισμό σύμφωνα με τους κανόνες προφοράς της γαλλικής γλώσσας, δηλαδή Βινζκοόπ.

  57. Πέπε said

    @56:
    Για το ij-έι έχεις δίκιο.

    Για το οο μπορούμε να δεχτούμε μεταγραφή και με ένα και με δύο όμικρον, αφού η αυθεντική προφορά είναι κάτι ενδιάμεσο (ένα αλλά μακρό, παρατεταμένο) για το οποίο δεν έχουμε γράμμα, αφού δεν έχουμε και τον φθόγγο στα ελληνικά.

    Παρατήρησε όμως ότι, ενώ στο τέλος γράφεις «…σύμφωνα με τους κανόνες προφοράς της γαλλικής γλώσσας, δηλαδή Βινζκοόπ», στο άρθρο λέει «Βιζνκοόπ»!! Αυτό είναι μεν όντως η υποτιθέμενη γαλλική προφορά του ονόματος, αλλά στην πράξη δεν είναι δυνατόν να προφερθεί. Όπως το γράφεις εσύ θα ήταν ρεαλιστικά κάπως πιο εφικτό, αλλά δε θα ήταν ούτε καν γαλλικό, θα ήταν γαλλικός αναγραμματισμός.

  58. Μεταφραστής said

    56

    Συμφωνώ.

    Τα ολλανδικά δύο όμικρον είναι πρόβλημα για τον μεταγραμματισμό.

    Το Βινζκοόπ είναι λάθος εκ παρδρομής. Ο σωστός μεταγραμματισμός σύμφωνα με τους κανόνες προφοράς της γαλλικής γλώσσας είναι Βιζνκοόπ. Mea culpa, όπως είχε πει κάποτε και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και το έλεγε μετά όλη η Ελλάδα 🙂

  59. sarant said

    Μέα κούλπα είχε πει ο Αντρέας

  60. Μαρία said

  61. Γς said

    56:

    Είναι και το Κουρτρέ στα Γαλλικά και Κορτρέικ στα φλαμανδικά (Courtrai,Kortrijk), που όταν πρωτοβρέθηκα εκεί έπαθα την πλάκα μου μεό την προφορά του στα Ντάτς.

    Γκομενοδουλιά που κατέληξε σε μια διετή καταδίκη, ερήμην μου εκεί.

    Και ήρθε κι η απόφαση και στη Σχολή. Κι όλο χαρά ο άσπονδος φίλος μου Πρύτανης τότε, εξέδωσε αμέσως ανακοίνωση:

    «Ελαβα δικαστική απόφαση στη Βελγική γλώσσα»

    Επαΐων στα πάντα, στο βλαχαμπαρόκ.
    Και θυμήθηκα την κοινή μας φίλη την Χριστίνα Ζιούδρου, που μου έλεγε για δαύτον:

    -Τι περιμένεις Γιάννη από άνθρωπο που δεν έχει διαβάσει τους Τρεις Σωματοφύλακες

    Α, και το Δικαστήριο του Κορτρέϊκ τελικά μετά από πολλές νομικές προσπάθειες, επανέλαβε τη δίκη και με αθώωσε πανηγυρικά

  62. Γιάννης Ιατρού said

    60: Έπεσε συναγωνισμός βλέπω 🙂

  63. Μεταφραστής said

    56 – 60

    https://el.wikipedia.org/wiki/Mea_culpa

  64. Μαρία said

    62
    Τόσος που κάποιοι μπερδεύουν τον Κωνσταντίνο με τον Κώστα.

  65. sarant said

    64 Αμφιβάλλεις ότι και ο Κώστας λέγεται επισήμως Κωνσταντίνος;! 🙂

  66. Πέπε said

    @65:
    Α, δε σας είπα. Νίκο, για σένα που σ’ αρέσουν αυτά:

    Άκουσα μια μαμά να φωνάζει το κοριτσάκι της «Νικολαΐς!!», και, άλλη φορά, αγοράκι να το φωνάζουν «Νικόλαε».

  67. Μαρία said

    57
    Βένκοπ https://forvo.com/search/Wijnkoop/

  68. Νίκος Κ. said

    Μια απορία: γιατί τα κύρια ονόματα να μπερδεύουν τον μεταφραστή, αφού αυτά γράφονται με κεφαλαίο;

  69. sarant said

    68 Το πρόβλημα με τα κύρια ονόματα είναι ότι συχνά γίνονται λάθη στη μεταγραφή τους όπως με τον Wijnkoop.

  70. Πέπε said

    @67:
    Το ε το ακούω και λιγάκι εϊ. Κατά τα άλλα, από γραπτές πηγές ξέρω ότι το ολλανδικό ij είναι εϊ. Ομολογώ ότι μόνο ακούγοντας το λινκ, χωρίς την προδιάθεση των γραπτών πηγών, δε νομίζω να άκουγα έστω και ανεπαίσθητα το -ϊ, αλλά έχω την εντύπωση ότι ένα ολλανδικό αφτί πρέπει να το ακούει.

  71. Τα κύρια ονόματα, Νίκο Κ., μπερδεύουν τον μεταφραστή :
    α) όταν πρέπει να τα μεταγράψει στα ελληνικά και δεν ξέρει πώς (περίπου) προφέρονται. Το «Βιζνκοοπ» που αναφέραμε είναι ακραίο παράδειγμα — όχι γιατί όφειλε ο μεταφραστής να τον ξέρει ή να ξέρει πώς προφέρεται στα ολλανδικά (αν και σήμερα, χάρη στο Γούγλη, το Φόρβο κ.ά. αυτά βρίσκονται ευκολότατα), αλλά γιατί και Γάλλος από γενιές να ήταν ο Wijnkoop, δεν θα μπορούσε ποτέ στα γαλλικά να προφέρεται έτσι.
    β) όταν έχουν καθιερωμένη ελληνική μορφή αλλά ο μεταφραστής δεν την ξέρει, ή, χειρότερα, όταν είναι ελληνικά και ο μεταφραστής δεν τα αναγνωρίζει. Αναφέραμε κάποτε εδώ μια περίπτωση όπου η φοβερή και τρομερή Επιτροπή Κοινής Σωτηρίας (Comité de Salut public, της Γαλλικής Επανάστασης, αν και στην προκειμένη περίπτωση επρόκειτο για την Κομούνα του Παρισιού) είχε γίνει Επιτροπή Δημόσιας Υγείας (το βιβλίο ήταν του Εκο, και salute σημαίνει και τα δύο στα ιταλικά). Είχα επίσης διαβάσει στο ΒΗΜΑ πριν από δεκαετίες κριτική για ένα ιστορικό βιβλίο, μεταφρασμένο επίσης από τα ιταλικά, όπου γινόταν λόγος μεταξύ άλλων για τον Τσεντρένο (=Κεδρηνό)!!!
    γ) όταν αντιλαμβάνεται μεν ο μεταφραστής ότι είναι κύριο όνομα, αλλά δεν καταλαβαίνει αν είναι ουσιαστικό ή (στις γλώσσες όπου και τα παράγωγα επίθετα, π.χ. ‘γαλλικός’, γράφονται με κεφαλαίο) επίθετο, άνθρωπος ή τόπος, άντρας ή γυναίκα. Το τελευταίο είναι πολύ συνηθισμένο (πού να ξέρεις τι φύλου είναι π.χ. o Βάσκος Eneko ή η Γιαπωνέζα Akiko;), αλλά ακραίο παράδειγμα είναι «ο τρόπος ζωής ου Μποχεμιάν», από μετάφραση βιογραφίας του Σοστακόβιτς, όπου επρίκειτο για τον Bohemian, ήτοι μποέμικο τρόπο ζωής!!!
    Αν σ’ ενδιαφέρει το θέμα, διάβασε τις σχετικές ιστοσελίδες του Νικοκύρη. Εχουν πάρα πολύ γούστο!

  72. To ij και το ei προφέρονται όμοια στην κοινή ολλανδική [οι λέξεις π.χ. peil = στάθμη και pijl = βέλος είναι τελέιως ομόηχες], κάτι σαν εϊ αλλά με πολύ ανοιχτό το ε, σχεδόν σαν τo αγγλικό a στο man. Στα ιδιώματα συχνά διακρίνονται, με το ij να προφέρεται σαν μακρό ι. Σε απαρχαιωμένη ορθογραφία, το ij γράφεται και ÿ (καλλιγραφικά βέβαια δεν ξεχωρίζει)· ίσως κατάλοιπο αυτού είναι ότι όταν γράφεται κεφαλαίο, ακόμα κι αν είναι το μόνο κεφαλαίο της λέξης, γράφεται IJ, π.χ. στα τοπωνύμια IJ και IJsmuiden.

  73. Μεταφραστής said

    72

    Η αγγλική λέξη man είναι κακό παράδειγμα. Όπως αναφέρεις το παράδειγμα την προφέρουν οι Αμερικάνοι και οι Νοτιοαφρικανοί. Στην Αγγλία προφέρεται όπως κάποιο πολύ ιδιόμορφα ελληνικό α, δηλαδή πολύ πιο ανοιχτό.
    Καλύτερο παράδειγμα είναι ο ελληνικός συνδυασμός έι ή η αγγλικές λέξεις May, make, male και άλλες.

  74. Φρανκφούρτιος said

    @Νικοκύρη – σχόλιο 54

    Είδες τι παθαίνει κανείς με τα -μπούργκ; Ασάφενμπουργκ ήθελα να γράψω.

  75. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @74. Δικαίως τὰ μπέρδεψες, Φρανκφούρτιε.
    Τὸ ἐν λόγῳ τοπωνύμιο μιὰν ἀσάφεια τὴν ἔχει. 🙂

  76. sarant said

    🙂

  77. frenarhos said

    Μ όλο τον σεβασμό που τρέφω για σας και τον λεξιλογικό αγώνα σας ,μου φαίνεται τουλάχιστον άκομψο και αντιδεοντολογικό ,το να κρίνετε την δουλειά άλλων συνάδελφων σας .
    Μήπως θα ήταν καλύτερα να αφήνατε αυτό το έργο σε κριτικούς βιβλίων και μεταφράσεων ;
    Έχει συμβεί στο παρελθόν σε όλα τα επαγγέλματα και ειδικά στο χώρο της λογοτεχνίας, συνάδελφοι να κρίνουν συναδέλφους .
    Τελικά όμως στον αναγνώστη της κριτικής , καταλείπεται μια αίσθηση προσωπικής επίθεσης , κακίας η και φθόνου ακόμα.
    Πέραν βέβαια μιας υφέρπουσας αίσθησης προβολής του κρίνοντος σαν να φωνάζει:
    Kοιτάξτε ,εγώ είμαι καλύτερος! Tην επόμενη φορά φέρτε τα έργα σας σε μένα για μετάφραση.

  78. Theo said

    Ένας φίλος μού χάρισε το βιβλίο και το τέλειωσα σήμερα.
    Πράγματι, συναρπαστική αφήγηση, με σπάνια νηφαλιότητα, με ευθυκρισία για τους πρώην ή νυν συντρόφους ή αντιπάλους, με πολιτική διορατικότητα, με ένα λόγο επιγραμματικό, λιτό και κάπως αγχώδη, στην προσπάθεια να χωρέσουν σε ένα βιβλίο οι εμπειρίες μιας τόσο πλούσιας και πολυκύμαντης ζωής, να δοθεί μια μαρτυρία γι’ αυτά τα σκληρά σαράντα πρώτα χρόνια του περασμένου αιώνα από έναν άνθρωπο με αγάπη για τους καταπιεσμένους, φτωχούς και καταδιωγμένους και αφιοσιωμένο στην αλήθεια, ό,τι κι αν ήταν να του στοιχίσει, ενός διανοούμενου και ταυτόχρονα άντρα της δράσης που αγωνιζόταν να είναι τίμιος απέναντι στον εαυτό του και σ’ αυτά που πίστευε κι ήταν πολύ μετριόφρων ως υποκείμενο της αφήγησης.

    Ένα άλλο συχνό λάθος είναι η μετάφραση του Collegium (στα αγγλικά, δεν έχω το γαλλικό πρωτότυπο) της Γκε Πε Ου που αποφάσιζε, χωρίς δίκη, για την τύχη των κρατουμένων (επιτροπή θα το μετάφραζα ή τρόικα, αν σωστά θυμάμαι πως ήταν τριμελής) σε «Σύνοδο»!
    Επίσης, σε πολλές από τις σημειώσεις δεν βγαίνει νόημα.

    Παρ’ όλα όμως τα λάθη της μετάφρασης, θα συνιστούσα το βιβλίο. Είναι από τις σπάνιες τόσο δυνατές μαρτυρίες του μαρτυρικού 20ου αιώνα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: