Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Καλιαρντά από το 1904!

Posted by sarant στο 27 Δεκέμβριος, 2017


Στο σημερινό άρθρο, που το παρουσιάζω μ’ ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση, η δική μου συμβολή είναι ελάχιστη. Το βασικό εύρημα, το οποίο πιστεύω ότι φέρνει επανάσταση στην ιστορία των Καλιαρντών, το οφείλουμε στον φίλο μας το Spatholouro, ο οποίος πρόσθεσε στην πορεία και άλλα πολύ ενδιαφέροντα ευρήματα από τις συνεχείς αναδιφήσεις του σε παλιές εφημερίδες. Πολύ σημαντικός ήταν και ο ρόλος του φίλου μας Nick Nicholas, που έστρεψε τη συζήτηση στα ρομανί και την τροφοδοτούσε σε τακτά διαστήματα με τα άρθρα που έγραφε (στα αγγλικά) στο ιστολόγιό του και με τα σχόλιά του εδώ. Όμως κι άλλοι φίλοι του ιστολογίου είχαν μικρότερη συμβολή -κι επειδή όλη αυτη η συζήτηση έγινε στα σχόλια ενός μάλλον άσχετου άρθρου, πήρα την πρωτοβουλία να παρουσιάσω εδώ τα πιο σημαντικά ευρήματα σε αυτοτελές άρθρο, έτσι που το εύρημα να έχει την προβολή που του αξίζει.

Λοιπόν, πριν από ένα μήνα, στο άρθρο μου όπου παρουσίασα το βιβλίο της Γ. Κατσούδα για το ιδίωμα των Κυθήρων, ο φίλος μας ο Νικ Νίκολας ανέφερε σε σχόλιο ότι η φίλη Γ. Κατσούδα έχει συμβολή στο ετυμολογικό πεδίο της διδακτορικής διατριβής της Κατερίνας Χριστοπούλου «Μια λεξικολογική προσέγγιση στο περιθωριακό λεξιλόγιο της νέας ελληνικής«.

Κι ενώ τα σχόλια συνεχίζονταν, το βράδυ της δεύτερης μέρας ο φίλος μας το Spatholouro έβγαλε τον λαγό από το καπέλο, παρουσιάζοντας το εύρημα που θα δούμε παρακάτω, ένα εκτενές ρεπορτάζ για τα Καλιαρντά και το λεξιλόγιό τους στο περιοδικό «Πετακτό Κόρτε» του 1904!

Λοιπόν, στο τεύχος της 25.11.1904, στη σελίδα 2 και στη στήλη «Της εβδομάδος» δημοσιεύτηκε το εξής άρθρο που μεταφέρω εδώ τα βασικότερα σημεία του μονοτονισμένα. Με πλάγια αποδίδω τα αραιογραμμένα του πρωτοτύπου, διορθώνω μερικά προφανή τυπογραφικά λάθη και σημειώνω ότι όπου ο συντάκτης έχει τελείες (….) αντί για ερμήνευμα  αυτό σημαινει πως πρόκειται για άσεμνη λέξη:

Μίαν δημοσιογραφικήν επιτυχίαν έρχεται να σημειώση σήμερον το φύλλον μας […] Ο συντάκτης μας μόλις έφθασεν εις Κωνσταντινούπολιν έσπευσε να συλλέξη όλας τας σχετικάς πληροφορίας και να μας αποστείλη την εξής ανταπόκρισιν: […] Και η Κωνσταντινούπολις έχει την Δωδεκάδα της όπως και η Αθήνα μας […] Αλλά ό,τι συνδέει την Δωδεκάδα της Πόλεως με την Δωδεκάδα της Ομονοίας των Αθηνών είνε η γλώσσα. Νομίζει κανείς ότι είναι διεθνής εταιρία έχουσα κοινήν γλώσσαν και κοινά τα ήθη και έθιμα. Η γλώσσα της Δωδεκάδος της Ομονοίας μας είνε αναγνωρισμένη παρά του Οθωμανικού Δικαίου και επιτρέπεται ελευθέρως να ομιλείται και να συνεννοείται έκαστος διά κάθε δουλειά του και να την χρησιμοποιεί εις εκάστην πράξιν του.

Ιδού το περίεργον λεξιλόγιόν της κατ’ αλφαβητικήν τάξιν

Λεξιλόγιον    Σημασία των λέξεων

αβέλω: πάω
άβελα: επήγα
άβελε: πήγαινε
άβελες;: επήγες;
άβελε τζας: φεύγα γρήγορα
άβελέ μου δυο παρνιές: δώσε μου δύο δραχμές
αβέλι μπερντέ;: δίδετε λεπτά;
αβέλι μπουτ μπερντέ;: δίδει πολλά λεπτά;
αβέλει μίαν λατσή: έχει μίαν ωραίαν
δικέλι: κυττάει
Ηρακλή: γυναίκα
Ηρακλές: γυναίκες
καλιανδρό: άσχημος
κορδόνι: αστυνόμος
κουλικό: φτιασίδι
κουραβάλτα: (ουσιαστικόν του ενεργητικού ρήματος «κουραβελτώ» και του παθητικού «κουραβελτούμαι») ……
κατέ: αυτός
λαμπουνί:…..
λατσή: ωραία
λατσί: δεκάρα
λατσό: έμμορφο
μάταλο: μεθυσμένος
μόκολο: σώπα
μπάτσος: αστυφύλαξ
μπαλαμό: (όνομα παραγόμενον εκ του ενεργητικού ρήματος «μπαλαμώ»)
μαλαμό και μπουτ μπαλαμό:…..
μου άβελε ένα τουλό: μου έδωκεν ένα πεντόδραχμον
μπαρό: ασθένεια
μπερντέ: λεπτά
νταπ: ξύλο
παγκρό: μουστάκι
παρνιά: δραχμή
παρνιές: δραχμές
παγκρά: γένεια, μαλλιά
πούλι:….
πουρό: γέρος

Εδώ διακόπτεται η δημοσίευση του λεξιλογίου με την επισήμανση ότι το υπόλοιπο λεξιλόγιο μαζί με τα ψευδώνυμα των μελών της Δωδεκάδας των Αθηνών και του Πειραιά θα δημοσιευτούν στο επόμενο τεύχος.

Δυστυχώς το επόμενο τεύχος (της 2.12.1904) δεν υπάρχει στη βιβλιοθήκη του ΕΛΙΑ κι έτσι δεν έχουμε τη συνέχεια του λεξιλογίου. Ίσως βρεθεί στην ΕΒΕ όταν ανοίξει με το καλό.

Στο τεύχος της 9/12/1904 διαβάζουμε τα ονόματα της «εν Πειραιεί Δωδεκάδος»: «Αλεκάκι, Μανωλάκι, Γαλατού, Χαραλαμπάκι, Ρόφα, Σαλεπιντζού, Ροδίτισσα, Αντωνία, Καμπουρίτσα, Καμπερούλα (ναύτης), Οδοντοϊατρός, Παπλωματού, Μπουντούρης (ναύτης), Πετρού […]
Ο είς καλεί τον άλλο αδελφή […] Οι εταίροι της Δωδεκάδος έχουν τελείως απογυναικωθή∙ ομιλούν ως γυναίκες, συμπεριφέρονται ως γυναίκες, περιπατούν ως γυναίκες, εσωτερικώς ενδύονται ως γυναίκες και υβρίζονται ως γυναίκες διά του “μωρή παληοβρώμα”»

Στο τεύχος της 16.12.1904 διαβάζουμε: Η Δωδεκάς ελλείψει χώρου εις το επόμενον φύλλον μας. Επεισόδια από τον βίον των μελών της.

Δυστυχώς ούτε εκείνο το επόμενο φύλλο (23.12.1904) υπάρχει στη βιβλιοθήκη του ΕΛΙΑ -αν και το περιοδικό συνέχισε να εκδίδεται τουλάχιστον ως το 1906, αφού βρίσκουμε το τεύχος 161 με ημερομηνία 27.8.1906.

Αυτοχαρακτηριζόμενο «αρνουβώ σατυρικόν φύλλον», το Πεταχτό (ή Πετακτό) Κόρτε εκδιδόταν από τον Γιάννη Μάγκα, ψευδώνυμο του Γιάννη Μαγκανάρα. Ο Μαγκανάρας, γεννημένος στην Κόρινθο, ήταν μορφή του πρώιμου ελληνικού αναρχισμού (στην Ιστορία του αναρχικού κινήματος του ελλαδικού χώρου τού αφιερώνεται ολόκληρο το 6ο κεφάλαιο). Την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα εξέδιδε στην Πάτρα την εφημερίδα Επί τα πρόσω, ήταν από τα ηγετικά στελέχη των αναρχικών της Πάτρας και μάλιστα φυλακίστηκε και πέρασε από δίκη για τη δολοφονία του μεγαλέμπορου Φραγκόπουλου από τον αναρχικό τσαγκάρη Μάτσαλη το 1896 (ο δράστης είχε αυτοκτονήσει στη φυλακή). Μετά το 1899, εγκαθίσταται στην Αθήνα με το ψευδώνυμο Γιάννης Μάγκας. Το 1903 καλείται να διευθύνει το περιοδικό Φλερτ, από το οποίο αποχωρεί τον Μάρτιο του 1904 για να εκδώσει το Κόρτε, προκαλώντας την οργή του ιδιοκτήτη του Φλερτ, του Γ. Πετρούτσου (Πετεινού). Καταδικάζεται για άσεμνα και αναγκάζεται να αλλάξει τον τίτλο σε «Πεταχτό/Πετακτό Κόρτε». Δεν ξέρω αν υπάρχουν στοιχεία για τη ζωή και τη δράση του μετά το 1906. Πάντως εξέδωσε μετάφραση των Ειδυλλίων του Θεοκρίτου.

Το «Πεταχτό/Πετακτό Κόρτε» (και οι δυο γραφές παραδίδονται) ήταν στην πραγματικότητα, και παρά τις αγωνιστικες περγαμηνές του εκδότη του, ένα από τα πολλά ερωτογραφικά περιοδικά της εποχής, με ημίγυμνες γυναίκες σκιτσαρισμένες στο εξώφυλλο (παράδειγμα), με γελοιογραφίες με πονηρές λεζάντες που έδειχναν κυρίες σε νεγκλιζέ, με ποιηματάκια και ευφυολογήματα γεμάτα υπονοούμενα, συχνά αραιογραμμένα (π.χ. κάθε αναγνώστρια πρέπει να το δίνει στον φίλο της το τεύχος). Μία από τις 8-10 σελίδες είχε τίτλο «Πεταχτό κόρτε» και ήταν αφιερωμένη σε σπόντες του τύπου: «Καλέ μου φίλε Κ.Λ. (Βατραχονήσι) πώς πάνε τα ραντεβού με την μαυροφορα χήρα Δ.Κ. επάνω στο βουνό κάθε βραδάκι;» Όπως βλέπετε στην προμετωπίδα πιο πάνω, το περιοδικό παρουσίαζε δεκάδες ψευδώνυμα συνεργατών αλλά δεν θα μ’ εξέπληττε αν στην πραγματικότητα όλη την ύλη την έγραφε ο Μαγκανάρας με 2-3 συνεργάτες.

Αλλά ας επανέλθω στο κείμενο, το δημοσίευμα για τη Δωδεκάδα και τη γλώσσα της. Πριν το σχολιάσω, πρέπει να κάνω μια τελευταία παρέκβαση για τον όρο Δωδεκάδα. Κατά τη γνώμη μου, η ιστορία της λέξης είναι η εξής: Στα χρόνια της τουρκοκρατίας, κάθε ελληνική πόλη ή μεγάλο χωριό διοικιόταν από ένα συμβούλιο δημογερόντων ή προεστών ή δεπουτάτων ή επιτρόπων. Ο αριθμός αυτων των κοινοτικών συμβούλων δεν ήταν σταθερός και καθορισμένος, πολύ συχνά όμως ήταν 12 (όσοι και οι Απόστολοι) κι έτσι επικράτησε να ονομάζονται παροιμιωδώς «οι Δώδεκα» ή «η Δωδεκάδα» (βλ. μεταξύ άλλων Παροιμίες Πολίτου 2.226). Υπάρχουν παροιμίες πχ «Βάνει τον εαυτό του με τη δωδεκάδα» ή «Καμαρώνει σα να βαστάει από τους Δώδεκα». Ακόμα κι ο Παπαδιαμάντης σε ένα διήγημα βάζει τη χήρα Σειραϊνώ να παρακαλεί τον καπετάν Λιμπέριο «επειδή και του περνά απ’ το χέρι, ως μέλος της Δωδεκάδος οπού ήτον». Ο όρος Δωδεκάδα χρησιμοποιήθηκε και για διοικητικά σώματα στις κοινότητες των Ελλήνων της διασποράς, οπότε δεν είναι παράδοξο που εδώ χρησιμοποιείται από τον συντάκτη ειρωνικά για να χαρακτηρίσει την ηγετική ομάδα, ας πούμε, της κοινωνίας των δηλωμένων ομοφυλόφιλων της Πόλης ή της Αθήνας. Ο όρος φαίνεται πως δεν ήταν εφήμερος. Όπως βρήκε το Spatholouro, σε άρθρο του Σπύρου Λεωτσάκου («Αστυνομικά Χρονικά», τχ. 239, 1-5-1963) διαβάζουμε ότι το 1910-25 Οι εξέχοντες της τάξεως των θηλυπρεπών εκείνων νέων φαίνεται ότι θα ανήρχοντο εις μίαν δωδεκάδα, διότι ταυτόσημοι με τας προηγουμένας ήσαν και αι φράσεις: «Είναι από τους δώδεκα» ή «Είναι της δωδεκάδας». Ο συντάκτης αγνοεί την προηγούμενη σημασία της Δωδεκάδας γι’ αυτό και κάνει την εσφαλμένη υπόθεση περί κυριολεξίας, αλλά μάς επιβεβαιώνει την ευρεία διάδοση του όρου.

Και χωρίς άλλη παρέκβαση, ας σχολιάσουμε το σημαντικότατο εύρημα. Το λεω «σημαντικότατο» διότι ανεβάζει πολύ την πρώτη καταγραφή των Καλιαρντών. Ενδεικτικό είναι ότι στην προαναφερθείσα διατριβή της Χριστοπούλου (σελ. 92) αναφέρεται εσφαλμένα ότι τα Καλιαρντά πρωτοεμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1940 και το ίδιο αναφέρει και η Βικιπαίδεια αν και υπάρχουν μαρτυρίες ότι Καλιαρντά ακούγονταν στην Αθήνα του μεσοπολέμου. Ωστόσο εδώ έχουμε μια πρώτη, αδιαμφισβήτητη γραπτή μαρτυρία από τις αρχές του 20ού αιώνα που σημαίνει ότι η γλώσσα έχει τις απαρχές της στον 19ο αιώνα.

Με τη βοήθεια σχολίων και άρθρων κυρίως του Νικ Νίκολας, θα σχολιάσω το λεξιλόγιο του Πεταχτού Κόρτε σε συνδυασμό με τα Καλιαρντά του Πετρόπουλου. Όπως θα δείτε, και όπως τονίζει ο Νίκολας, αλλά και ο Πονηρόσκυλος σε πολυ σημαντικό άρθρο στο slang.gr, πολλές βασικές λέξεις των Καλιαρντών έχουν ετυμολογία από τα Ρομανί, τα τσιγγάνικα.

* αβέλω: Πολυσήμαντο ρήμα, με βασική σημασία «πηγαίνω» αλλά και «παίρνω, δίνω» ανάλογα με το ουσιαστικό που ακολουθεί. Από το avel, avela, avol της Ρομανί, επίσης πολυσήμαντο («είμαι, γίνομαι, έρχομαι, φτάνω»)

* δικέλω: κοιτάζω. Άγνωστου ετύμου κατά τον Πετρόπουλο, αλλά ολοφάνερα δάνειο από το ρήμα dikhel = βλέπω, κοιτάζω, επιθεωρώ της Ρομανί.

* Ηρακλή: γυναίκα. Ο Πετρόπουλος το έχει Ηρακλιά και φαντάζεται ότι προέρχεται από τον Ηρακλή. Στην πραγματικότητα, ετυμολογείται από το rakli, rakhli = κοπέλα, κορίτσι, κόρη – ξένη, όχι Ρομ στην καταγωγή. Μάλλον θα ακουγόταν στην αρχή «η ρακλή».

* καλιανδρό: άσχημος’ ο Πετρόπουλος δίνει «καλιαρντός = άσχημος, κακός» και υποθέτει πως προέρχεται από το γαλλ. gaillard. Στην πραγματικότητα, από το Ρομανί kaljardo = μαύρος, μαυρισμένος. Από εκεί βέβαια και το όνομα της γλώσσας.

* κορδόνι = αστυφύλακας. Δεν υπάρχει στον Πετρόπουλο και ίσως είναι λέξη της κοινής αργκό. Το 1985 οι υπηρετούντες οπλίτες στα Δωδεκάνησα φορούσαν «μπατσοκόρδονο» διότι τυπικά υπηρετούσαν σε μονάδες εθνοφυλακής.

* κουλικό = φτιασίδι. Στον Πετρόπουλο κουλικό = χρώμα, κουλικά = φτιασίδια. Τα Καλιαρντά έχουν και λέξη κουλό = σκατό από το Ρομανί khul, ίδιας σημασίας, που μπορεί να βρίσκεται στην αρχή της λέξης.

* κουραβάλτα. Στο Κόρτε μένει χωρίς ερμηνεία καθότι άσεμνο αφού σημαίνει τη συνουσία. Κουραβέλτα στον Πετρόπουλο. Ο Νίκολας απορρίπτει την ετυμολογία που δίνεται στη διατριβή της Κ. Χριστοπούλου από kulo = σκατά + αβέρτα, χωρίς να προτείνει οριστική εξήγηση. Πάντως υπαρχει το ρομανί kuřipe = συνουσία, που προφανώς έχει σχέση. Ίσως σε συμφυρό με το ρήμα «αβελω».

* κατέ = αυτός. Στον Πετρόπουλο, κατές=αυτός. Πιθανή σχέση με Ρομανί kate, kathe = εδώ.

* λαμπουνί. Χωρίς ερμηνεία στο Κόρτε καθότι άσεμνο. Ο Πετρόπουλος δίνει λουμπίνα = κίναιδος και το συνδέει κακώς με την κολομπίνα. Η λέξη ετυμολογείται από το Ρομανί lubni = πουτάνα. Πιο κάτω θα πούμε πολύ περισσότερα, αλλά προς το παρόν να σημειωθεί ότι δεν είναι βέβαιο αν το 1904 το «λαμπουνί» δήλωνε τον ομοφυλόφιλο ή την πόρνη.

* λατσή = η ωραία. Ο Πετρόπουλος λημματογραφεί λατσός = ωραίος, καλός. Από Ρομανί lačho = καλός, όμορφος.

* λατσί = η δεκάρα. Μάλλον ουδέτερο του προηγουμένου, δεν επιβίωσε στην εποχή του Πετρόπουλου.

* μάταλο = μεθυσμένος. Δεν το έχει ο Πετρόπουλος. Από Ρομανί maťol = μεθάω.

* μόκολο = σώπα. Στον Πετρόπουλο μόκολα = σιωπή. Πρέπει να είναι το (ιταλικής μάλλον αρχής) μόκο της κοινής αργκό.

* μπάτσος = αστυφύλακας. Της κοινής αργκό.

* μπαλαμό. Αφήνεται ανερμήνευτο ως άσεμνο. Στον Πετρόπουλο, μπαλαμός = μεσόκοπος παιδεραστής που αμείβει τον κίναιδο. Στα Ρομανί μπαλαμός είναι το αφεντικό, γενικά ο μη Ρομ.

* τουλό = το πεντόδραχμο. Ο Πετρόπουλος καταγράφει τουλά = χρήματα. Δεν βρήκα ετυμολογία.

* μπαρό = ασθένεια. Το ίδιο στον Πετρόπουλο. Δεν βρήκα ετυμολογία.

* μπερντέ = λεπτά. Ομοίως στον Πετρόπουλο, που εικάζει προέλευση από το ότι τα χρήματα σκεπάζουν κάθε ατιμία. Η λέξη έχει περάσει σ’ ένα βαθμό στην κοινή αργκό. Η ετυμολόγηση της λέξης στάθηκε σκληρό καρύδι, ώσπου τελικά ο Νίκολας βρήκε τη λύση μέσω της λουμπούντζας, δηλ. των τούρκικων καλιαρντών. Στη λουμπούντζα, τα λεφτά είναι belde, λέξη που παράγεται από το bedel (τιμή, κόστος) της κοινής τουρκικής με μετάθεση -σαν τα δικά μας γκαφρά, αφού οι διάφορες αργκό πολύ συχνά αξιοποιούν τα ποδανά. Το μπελντέ έγινε μπερντέ στα καλιαρντά με παρετυμολόγηση.

* νταπ = ξύλο. Στον Πετρόπουλο, νταπ = η μαλακία αλλά ντουπ = το ξυλοφόρτωμα. Ηχομιμητικές λέξεις.

* παγκρό = μουστάκι. Στον Πετρόπουλο: μαλλιά, τρίχες. Κατά τον Νίκολας και τον Μοντολίου, από το Ρομανί bakro = πρόβατο, εύλογη εξήγηση.

* παρνιά = δραχμή, παρνιές = δραχμές. Δεν το βρίσκω στον Πετροπουλο. Από το Ρομανί parˈno, πληθ. parˈne = άσπρος, χρήματα.

* πούλι. Αφήνεται χωρίς εξήγηση, καθότι άσεμνο. Ο Πετρόπουλος λημματογραφεί πούλη = ο πρωκτός, αγνώστου ετύμου. Από Ρομανί bul = κώλος.

* πουρό = γέρος. Και στον Πετρόπουλο, που εικαζει σχέση με το πουρί. Είναι κι αυτή μια από τις λεξεις που έχουν περάσει στην κοινή αργκό. Από το Ρομανί phuro = γέρος, παππούς.

Εδώ τελειώνει το λεξιλόγιο του Πεταχτού Κόρτε και το υπόλοιπο ίσως να αργήσουμε να το βρούμε. Ωστόσο, το δείγμα που έχουμε είναι πολύτιμο και αρκετό για κάποια συμπεράσματα. Καταρχάς, προκαλεί εντύπωση πόσο λίγο άλλαξαν τα καλιαρντά από το 1900 ως το 1968 που τα κατέγραψε ο Πετρόπουλος.

Κατά δεύτερο λόγο, είναι ολοφάνερη η Ρομανί βάση των καλιαρντών, που φαίνεται και σε άλλες βασικές λέξεις που δεν τις εξετάσαμε διότι λείπουν από το λημματολόγιο του Πεταχτού Κόρτε. Για περισσότερα, δειτε το άρθρο του Νίκολας. Και η λέξη «τεκνό», που έχει περάσει στην κοινή αργκό, έχει τσιγγάνικη αρχή -οχι απο το τέκνο, αλλά από το Ρομανί τικνό = μικρός.

Συναφής όρος με τα καλιαρντά είναι και τα λουμπινίστικα, που χρησιμοποιούνται είτε ως συνώνυμα των καλιαρντών είτε για να δηλώσουν τη γλώσσα των πορνείων. Όπως είπαμε, λουμπίνα είναι στα καλιαρντά ο παθητικός ομοφυλόφιλος, και προέρχεται από τη Ρομανί λέξη λουμπνί = πόρνη. Η ετυμολογία αυτή έχει ήδη αναφερθεί στο βιβλίο «Πιπέρι στο στόμα» που το έχουμε παρουσιάσει εδώ.

Ένα ενδιαφέρον εύρημα που μας χάρισε το Spatholouro είναι άρθρο του Άρη Χατζηδάκη σε κρητική εφημερίδα, το 1928, όπου ο αρθρογράφος καταγράφει κάμποσες γνωστές λέξεις των καλιαρντών (παρνιές, μπαλαμός, τεκνό, αβέλω, ερακλή) αλλά ονομαζει τη γλώσσα ρουμπινίστικα. Μάλλον πρόκειται για παράκουσμα, αν και δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την παιχνιδιάρικη αναφορά των ίδιων των ομιλητών της γλώσσας.

Για «λουπινάρικα»-αργκό των πορνείων γίνεται λόγος σε άρθρο του Κ. Φαλτάιτς το 1929, ενώ ο όρος λουμπινίστικα εμφανίζεται (μάλλον πρώτη φορά) σε άρθρο του Στάθη Θωμόπουλου στην Ακρόπολι το 1933. Σε μεταγενέστερο άρθρο του (1963) ο παλιός αστυνομικός συντάκτης Σπύρος Λεωτσάκος υποστηρίζει ότι οι πρώτες ιεροδουλες του νεοελληνικου κράτους ήταν Τσιγγάνες και Μαλτέζες και έτσι στα πορνεία του 19ου αιώνα αναπτύχθηκαν τα λουμπινίστικα, η διάλεκτος των πορνείων, με βαση τα τσιγγάνικα, τη γλώσσα Ρομανί. Υπήρξε κάποια ώσμωση με την αργκό των κακοποιών και στον μεσοπολεμο οι αξιωματικοί Παξινός και Μπουργάνης είχαν συγκροτήσει γλωσσάρια των λουμπινίστικων και της αργκό των απατεώνων και τα δίδασκαν στους νεαρούς αστυνομικούς.

Προφανώς, κάποια στιγμή, ίσως επειδή οι ομοφυλόφιλοι δούλευαν ως βοηθητικό προσωπικό στα πορνεία, η διάλεκτος των πορνείων αποτέλεσε τη βαση για τη διάλεκτο των ομοφυλόφιλων, που αργοτερα ονομάστηκαν Καλιαρντά. Κάτι ανάλογο περιγράφει ο Νίκολας στο άρθρο του για τη λουμπούντζα, το τουρκικό αντίστοιχο των καλιαρντών.

Επειδή το άρθρο παρατράβηξε, θα το κλείσω εδώ, αν και αφήνω απέξω αρκετές πολύ ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Άλλωστε, ο βασικός στόχος ήταν να αναδειχτεί το εύρημα του Spatholouro, το άρθρο περί καλιαρντών το 1904. Πριν κλείσω, όμως, θα κάνω μια επισήμανση και θα αναφέρω μια προσωπική μου άποψη.

Ο Νίκολας επισημαίνει ότι η λουμπούντζα έχει πολύ λιτό λεξιλόγιο, 150 λήμματα εκ των οποίων 85 βασικές λέξεις. Στην ιδια τάξη μεγέθους κινούνται τα Ντόρτικα της Ευρυτανίας (γλώσσα των σιδεράδων, που πολλοί ήταν τσιγγάνοι) όπως τα κατέγραψε ο Τριανταφυλλίδης. Ίδια τάξη μεγέθους υποβάλλει και το λεξιλόγιο του Πεταχτού Κόρτε.

Οι αριθμοί αυτοί ωχριούν μπροστά στον πλούτο των Καλιαντών του Πετρόπουλου: 3000 λήμματα από τα οποία 700 βασικές λέξεις! Πλήρης γλώσσα με μορφολογία. Αλλά οι χρήστες της συνθηματικής γλώσσας δεν τη χρειάζονται τόσο πολύ για να συνεννοούνται όσο για να μην τους καταλαβαίνουν οι απέξω. Δεν έχουν ανάγκη να σοφιστουν λέξεις για όλες τις πτυχές της ζωής, διότι γι’ αυτές τους αρκεί η κοινή. Θέλουν εκατό-διακόσιες βασικές λέξεις για τα αντικείμενα του άμεσου ενδιαφέροντός τους (λεφτά, πελάτης, ωραίος, άσκημος, μικρός, μεγάλος).

Η αίσθηση που μου δημιουργείται κάθε φορά που ξεφυλλίζω τα Καλιαρντά του Πετρόπουλου είναι ότι (τις πιο) πολλές από τις λέξεις αυτές τις έχει πλάσει μια μικρή παρέα, για το κέφι της, ενδεχομένως πάνω στο υπαρκτό πατρόν του λεξιλογίου της Καλιαρντής. Ανοίγω τυχαία τα Καλιαρντά του Πετρόπουλου στο γράμμα Ρ και διαβάζω τα λήμματα:

ρένα = βασίλισσα
ρενοβλαστός = διάδοχος θρόνου
Ρενόγλαστρα = τα ανάκτορα
ρενοκαθίκι = το στέμμα
ρενοκατσικαδερό = ο τσολιάς
ρένος = ο βασιλιάς
ρενοσκαμνού = θρόνος
ρενότεκνο = το βασιλόπουλο

Πολύ πνευματώδη και ευρηματικά όλα τα σύνθετα, και πάω στοίχημα ότι πολύ θα διασκέδασαν όσοι τα έφτιαξαν, αλλά θα με εξέπληττε αν είχαν ποτέ ευρεία διάδοση στους ομιλητές της Καλιαρντής. Φοβάμαι μήπως ο Πετρόπουλος, παρασυρμένος από το πάθος του συλλέκτη, θέλησε να αβγατίσει τη συλλογή του καταγράφοντας ευκαιριακους σχηματισμούς μιας μικρής παρέας.

Αλλά δεν είναι αυτός ο σκοπός του άρθρου ούτε θα δικάσουμε τώρα έναν πρωτοπόρο ερευνητή. Σκοπός είναι ν’ αναδειχτεί το εύρημα ότι τα Καλιαρντά έχουν καταγραφτεί από το 1904 και άμποτε να βρεθεί και το επόμενο τεύχος του Πεταχτού Κόρτε να συμπληρωθεί το λεξιλόγιο!

Advertisements

110 Σχόλια to “Καλιαρντά από το 1904!”

  1. Γς said

    Καλημέρα

    > κάθε αναγνώστρια πρέπει να το δίνει στον φίλο της το τεύχος

    τότε

    Τον παίρνετε τον Ταχυδρόμο;

    [και τον Οικονομοκό] επι των ημερών μου

  2. gpoint said

    Καλημέρα

    ενδιαφέρον !!

  3. Καλημερούδια και χρόνια πολλά! Δεν είναι πεδίο με το οποίο να έχω ασχοληθεί, όμως θυμάμαι παλιότερα συζητήσεις στο ΗΒ για την ‘αλλαγή’ ιδιώματος κάπου γύρω στο ’50-’60 και τη συνάφεια μεταξύ Polani/Romani/Gay slang. Επειδή βλέπω τα της Πόλης, ωραία θα ήταν να δούμε μια πιο συστηματική δουλειά σχετικά με το λεξιλόγιο που καταγράφεται και από άλλες πηγές, π.χ., βρήκα στα γρήγορα: A note on Romani words in the gay slang of Istanbul. Grazer Linguistische Studien 51: 95–8. Labov, W. 1981. Για το Πετακτό/Πεταχτό Κόρτε και τα τεύχη, νομίζω καθόλου απίθανο να βρεθει. Θα δω αν μπορώ να κάνω κάτι μέσα στις επόμενες μέρες.

  4. Διορθώνω… ‘Polari’. 🙂

  5. Pedis said

    Ενδιαφέροοντα όλα αυτά (και μπράβο στους παίδες για τις ανακαλύψεις).

    Γιατί αποκαλείται η διάλεκτος καλιαρντά (μήπως επειδή είναι άσχημα; και γιατι;) ή ποιος την ονόμασε έτσι;

  6. Corto said

    Καλημέρα και χρόνια πολλά!
    Συγχαρητήρια κατ’ αρχήν στον Νικοκύρη, στο Spatholouro, στον Nick Nicholas, αλλά και σε όσους φίλους του Ιστολογίου συνέβαλαν στο εξαιρετικό άρθρο!

    Ίσως αξίζει να διευκρινιστεί ότι τα ντόρτικα δεν είναι γλώσσα των μαστόρων γενικώς, αλλά ειδικότερα των γύφτων, δηλαδή των σιδεράδων, (χαλκιάδες γράφει ο Τριανταφυλλίδης) οι οποίοι όμως σε μεγάλο ποσοστό ήταν όντως Τσιγγάνοι.

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3 Έλενα, δες τις ημερομηνίες, γιατί τεύχη σκόρπια υπάρχουν αλλ’ αναζητούμε το συγκεκριμένο, της 2.12.1904 και δευτερευόντως εκείνο της 23.12.1904.
    Αν τα βρεις, θα έχεις τεράστια συμβολη!

    5 Καλη ερώτηση, από πότε ονοματίζεται Καλιαρντά η διάλεκτος. Ας πουν και οι άλλοι. Νομίζω πάντως ότι πρώτος ο Πετρόπουλος αναφέρει την ονομασία αυτή. Οι προηγούμενες μαρτυρίες που εχουμε λένε για λ(ρ)ουμπινίστικα κτλ. ή δεν δίνουν όνομα.

  8. leonicos said

    Πολύ πνευματώδη και ευρηματικά όλα τα σύνθετα, και πάω στοίχημα ότι πολύ θα διασκέδασαν όσοι τα έφτιαξαν, αλλά θα με εξέπληττε αν είχαν ποτέ ευρεία διάδοση στους ομιλητές της Καλιαρντής. Φοβάμαι μήπως ο Πετρόπουλος, παρασυρμένος από το πάθος του συλλέκτη, θέλησε να αβγατίσει τη συλλογή του καταγράφοντας ευκαιριακους σχηματισμούς μιας μικρής παρέας.

    Έχεις απόλυτο δίκιο. Αλλά ένας ερευνητής όφειλε να μην το κάνει. Κατά τη γνώμη μου πάντα.

    Δεν έχω ασχοληθεί με το θέμα, αλλά έχω ακούσει πολλά είτε για πλάκα είτε ‘ζωντανά’ διότι τα νοσοκομεά βρίθουν ως γνωστόν.

    Με εξέπληξε το γεγονός ότι έχουν ως βάση τα τσιγγάνικα. Αλλά η εξήγηση δόθηκε.

    @5 Pedis υποθέτω ότι βασικά εννοούν ‘σκοτεινά. δυσνόητα’

  9. Γς said

    5 β:

    Πάντως για τα Polari, που ανάφερε άρα πανω η Elena Petelos, η Βίκη λέει:

    Polari (or alternatively Parlare, Parlary, Palare, Palarie, Palari; from Italian parlare, «to talk») is a form of cant slang used in Britain by some actors, circus and fairground showmen, professional wrestlers, merchant navy sailors, criminals, prostitutes, and the gay subculture.

  10. atheofobos said


    Μια παράφραση του Ομόνοια Πλας στα Καλιαρντά, έχω δημοσιεύσει στο ποστ μου H ΟΜΟΝΟΙΑ ΣΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ
    http://atheofobos2.blogspot.gr/2014/12/h.html

  11. leonicos said

    O σπουδαίος ακτινολόγος και τροισκιστής φιλόσοφος Μίνως Μάτσας, ο σύζυγος της, πόγω αντικειμένου, πιο γνωστής ψυχιάτρου, Μάτσα, είχε κάποτε διπλασιάσει την ελληνική γλώσσα βάζοντας μπροστά από κάθε λέξη το πρόθεμα χουντο-. Χουντοεκλογές, χουντοπανεπιστήμιο κοκ. Με αυτό τον τρόπο είναι πολύ ε’΄υκολο να φτιάξει λέξεις,

    ρενοπότηρο ποτήρι, ρενοτράπεζο, τραπέζι, ρενοτσούβαλο, τσουβάλι κοκ. Πείθει; Δεν πείθει!

    Αλλά ο τεθνεώς δεδικαίωται

  12. Katsoyannou said

    Καταπληκτικό! Δεν ξέρω αν ενδιαφέρεται ο φίλος που το ανακάλυψε, αλλά πρέπει οπωσδήποτε να φροντίσει να γίνει μία οργανωμένη έρευνα γι’ αυτό. Αν δεν μπορεί να το κάνει ο ίδιος ας βρει την Κατερίνα Χριστοδούλου η όποιον άλλον ενδιαφέρεται!

  13. leonicos said

    Ντόρτικα

    δεν έχει σχέση με τα τσιγγάνικα. ndertoj χτίζω στην αλβανική. Ντόρτικα συναπώς είναι γλώσσα μαστόρων βασικά. Αν πήραν τον όρο και σιδεράδες είναι άλλο θέμα.

    Το ίδιο και με το ‘χἀλει’ τρώει του ποιήματος στο @10. ha τρώω αλβανικά

  14. Γς said

    Πετρόπουλος

    ρένα = βασίλισσα/ρενοβλαστός = διάδοχος θρόνου/Ρενόγλαστρα = τα ανάκτορα/…/
    ρενότεκνο = το βασιλόπουλο κλπ

    και Reine blanche = ο δρόμος απεναντι από το σταθμό του μετρό Les Gobelins

    δεν το έβαλε

  15. leonicos said

    Οπωσδήποτε πρέπει να γίνει πιο οργανωμένο άρθρο χωρίς κριτήρια μεγέθους. Κόφ’ το στα πέντε στο κάτω κάτω.

  16. LandS said

    5 Στο λήμμα του slang.gr βρίσκουμε «Καλιαρντὰ (μπενάματα [παραλείπεται ὡς ἐννοούμενον]) σημαίνει κατὰ κυριολεξίαν κακὰ λόγια».

  17. Γς said

    10:

    Μα για όλα έχεις γράψει;

    και για όλες,
    τις πλατείες [λέμ ώρα]

  18. Γς said

    16:

    >σημαίνει κατὰ κυριολεξίαν κακὰ λόγια

    Κάρμινα Μπουράνα

    Και γιατί έχει βάλει τον Αμαντέους αντί του Carl Orff;

  19. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    10 Δεν την ήξερα την παραλλαγή!

  20. Για αυτές τις ωραίες ανακαλύψεις ξημεροβραδιαζόμαστε εδώ 🙂
    Για τη Δωδεκάδα μόνο, να ξαναγράψω ότι ένα τουρκικό μυθιστόρημα της δεκαετίας του ’30 (γραμμένο το 1935 από ένα δημοσιογράφο και συγγραφέα γεννημένο το 1887, τον Σερμέτ Μουχτάρ Αλούς), σχετικό με τον υπόκοσμο της Πόλης, λέγεται «Onikiler», μ’ άλλα λόγια «η Δωδεκάδα». Αυτοί οι ΄Δώδεκα που δεν είναι βέβαια δώδεκα είναι πράγματι μια συμμορία, ομάδα τέλος πάντων διάσημων νταήδων του υπόκοσμου της Κωνσταντινούπολης που φαίνεται να πρωτοεμφανίζονται στο τέλος της δεκαετίας του 1870 και να έχουν μια σχετικά πολυετή παρουσία. Καμία σχέση πάντως με δωδεκάδα σαν αυτές που περιγράφουν οι ελληνικές πηγές εδώ.

  21. atheofobos said

    17
    Ε, όχι και για όλες!
    Βασικά μόνο για την Πλατείες Κουμουνδούρου και Ομονοίας. Κοντά στην πρώτη γεννήθηκα και από την δεύτερη πέρναγα καθημερινά για να πάω στο 35ο Δημοτικό στα Εξάρχεια.
    Βέβαια στα σχεδόν 11 χρόνια που έχω το μπλογκ και στα 1200 ποστ που έχω δημοσιεύσει, είναι αναπόφευκτο ότι θα και υπάρχουν θέματα που θα σχετίζονται με κάποια από αυτά που μας προσφέρει καθημερινά ο Νικοκύρης.

  22. gpoint said

    Είχα αγοράσει τα καλιαρντά και τα ρεμπέτικα στην πρώτη τους έκδοση πριν απαγορευθούν και μετά τα χάρισα σε μια συγγένισσά μου που ασχολιόταν περισσότερο. Στα καλιαρντά ο Π. ανέφερε κάποιους υποργούς της δεξιάς (και τον Αβέρωφ αν θυμάμαι καλά) σαν ομοφυλόφιλους χωρίς αντιδράσεις,
    Εντύπωση μου είχε κάνει ο «μικρός γαβγούλης της Μέτρο Γκόλντουίν Μάγιερ» κοινώς λιοντάρι…

  23. Earion said

    Στην προεπαναστατική Αθήνα το σώμα των αρχόντων που κυβερνούσε ονομαζόταν «Δωδεκάδα». Αρκετά αναφέρει ο Καμπούρογλου στην Ιστορία των Αθηναίων.

  24. Βάγια said

    Εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο! Αυτό που είναι ιδίως αξιοπαρατήρητο είναι ο δανεισμός αργκοτικών λέξεων από τη γλώσσα της μιας περιθωριακής ομάδας στην άλλη, όπως και η εισχώρηση ορισμένων λέξεων από τα περιθωριακά «καλιαρντά» στην κοινή αργκό, τη γνωστή σχεδόν σε όλους.

  25. Πέπε said

    Καλημέρα.
    Συγχαρητήρια στο Σπαθόλουρο για την ανακάλυψη, και σε όλους τους συντελεστές για την αξιοποίηση. Συμφωνώ κι εγώ ότι αξίζει και εκτενέστερη μελέτη.

    Ερώτηση: η Δωδεκάδα του βασιλιά, που αναφέρεται στερεοτυπικώς σε λαϊκά παραμύθια, ποια ιστορική αλήθεια απηχεί; Έχει κάποια σχέση με αυτές τις δωδεκάδες της τοπικής αυτοδιοίκησης; Αν υπήρχε όντως δωδεκάδα (ή τέλος πάντων άλλη ομάδα) συμβούλων του βασιλιά, τότε εκφράσεις όπως «καμαρώνει σαν να κρατάει από τη Δωδεκάδα» δε θα μπορούσαν να αναφέρονται μάλλον σ΄ αυτήν παρά στο ταπεινότερο δωδεκαμελές δημοτικό συμβούλιο;

    Από την άλλη, στα παραμύθια σχεδόν κάθε πόλη και χωριό φαίνεται να έχει δικό της βασιλιά (λες και είναι πόλεις κράτη – άγνωστο, σ’ εμένα, ποια ιστορική μνήμη υποκρύπτεται εδώ), οπότε μήπως η δωδεκάδα του βασιλιά είναι συμφυρμός μεταξύ της δημοτικής δωδεκάδας και των βασιλικών θεσμών;

  26. Γς said

    21:

    Κι εγώ στο δικό μου μπλογκ ερίιπου τόσες ιστοριούλες έχω ανάμεσα στις οποίες και για αρκετές πλατείες.

    Από ην Πλατεία Αγίου Βαρνάβα στο Πγκράτι, την πλατεία Λαού στη Λαμία και την .. Τιεν Αμέν του Πεκίνου:

    Γς said
    13 Νοεμβρίου, 2015 στις 09:01

    Ονειρο κι αυτό!

    Εξετάσεις. Και ποιος δεν βλέπει ότι οφείλει ένα μάθημα ή κάτι τέτοιο και ζορίζεται μέχρι να περάσει ο εφιάλτης.

    Σήμερα όμως ήμουν εξεταστής.
    Και δεν είχα ένα γεμάτο αμφιθέατρο. Μια πλατεία είχα.
    Δεν λέω. Δεν ήταν η Τιεν Αμέν, αλλά όσο και να το κάνεις ήταν μια μεγάλη πλατεία.

    Είχα και την κυρά με το αισθητικό της γούστο να τους τοποθετεί κατάλληλα ανάμεσα στους φανοστάτες και τις ζαρντινιέρες.

    Δεν θυμάμαι τα θέματα κλπ. Θυμάμαι όμως όταν τελείωσαν και παράδωσαν τις κόλλες.
    Δεν ήταν κόλλες. Ξύλινες τάβλες ήτανε. Και είχαν μήκος ανάλογο του πόσο είχαν γράψει.

    Μικρές όσο ένα σμαρτ κινητό, άντε ένα τάμπλετ και μεγάλες, σαν μια τάβλα καλουπώματος.

    Και μάζευα τα γραπτά [τάβλες] με ένα υπεργολαβικό [άντε εργολαβικό] φορτηγάκι.

    Κι απάνω που είχα γίνει Γς-μπετατζής-ντ-Αραμπί * και τράβαγα τα μαλλιά μου, που να τα πάω και πώς να τα βαθμολογήσω, ξύπνησα.

    http://caktos.blogspot.gr/2015/11/caktos-lerrance-darabie.html

    * αλήθεια, τι κάνει αυτή η ψυχή;

  27. BLOG_OTI_NANAI said

    Εξαιρετικό άρθρο, μπράβο και πάλι στον Spatholouro.

    Το τουλό είναι τσιγγάνικο λέει, αλλά σημαίνει «νταουλόξυλο»:

  28. Emphyrio said

    Μια μικρη διευκρινηση για το μπατσοκορδονο: Επειδη υπηρετησα το 1984-1985 στο 211 ΤΕΧ (= Ταγμα Ενισχυσεως Χωροφυλακης) της Ροδου ως απλος φαντ… ερμ, χωροφυλακας, φορουσα το κορδονι ή αμφιμασχαλιο πανω απο την θερινη στολη εξοδου του Στρατου (καθοτι χωροφυλαξ, απαγορευοταν να φοραμε την στολη αγγαρειας και ξεπαγιαζαμε το καταχειμωνο). Απ’οσο θυμαμαι, μονο δυο μοναδες στο νησι εκεινη την εποχη ηταν στο ονομα στρατιωτικες, και ολες οι υπολοιπες ηταν ταχα μου χωροφυλακιστικες, γι’αυτο και τις εξοδους τις καναμε υποχρεωτικα με πολιτικα ρουχα. Αργοτερα που καταργηθηκε η Χωροφυλακη, εμαθα πως αλλαξε η ονομασια και τα ΤΕΧ εγιναν πια ΤΕ (= Ταγμα Εθνοφυλακης).

  29. spatholouro said

    Ευχαριστώ άπαντες και βρίσκω εξαιρετική την παρουσίαση του Νίκου!

    Με την ευκαιρία ήθελα να υπογραμμίσω και να επαινέσω το μεράκι του Νίκου, που έχει κατορθώσει να συγκροτήσει ένα πολύ δημιουργικό ιστολόγιο – ετάζοντας πλείστα όσα γλωσσικά και μη- και ταυτοχρόνως να δομήσει μία συλλογικότητα, τα μέλη της οποίας εισφέρουν κατά δύναμιν στα εκάστοτε παρουσιαζόμενα άρθρα.

    Θαρρώ πως εκφράζω και άλλους, αλλά για μένα το ιστολόγιο είναι η καθημερινή εκείνη ερεθιστική άκανθα, που δεν ξέρεις πού μπορεί να οδηγήσει τις αναζητήσεις που σου προκαλεί -πέρα από τις απαντήσεις που σου δίνει.

    Όσο για το σχόλιο 12 της φίλης, θα ήθελα να πω πως -εγώ πάντως- με την εισφορά στο εδώ κοινό ταμείο «ξόφλησα». Εάν κάποιος επιθυμεί να αποδυθεί στην εν λόγω έρευνα, μπορεί σε συνεννόηση με τον Νίκο να δουν τη συνέχεια του πράγματος.

    Ευχαριστώ και πάλι

  30. BLOG_OTI_NANAI said

    Έψαχνα διάφορες λέξεις, και είδα μια λέξη που μοιάζει κάπως με το «καλιαρντά» και αναφέρεται μεταφορικά στην ομιλία αλλά και διατυπώνεται στο θηλυκό που ταιριάζει σε ομοφυλόφιλους: η γαλιάντρα. Απλώς μια υπόθεση:

  31. gpoint said

    # 30

    Μα γαλιάντρα λεγεται όποιος/α μιλάει ακατάσχετα

  32. LandS said

    30,31

    Από το πουλάκι https://el.wikipedia.org/wiki/Γαλιάντρα

  33. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    30-31 Ακριβώς. Δεν νομίζω ότι αμφισβητείται η αρχή απο τα Ρομανί.

    Το θέμα είναι να βρεθούν, αν υπάρχουν, γραπτές μαρτυρίες του όρου «καλιαρντά» πριν από τον Πετρόπουλο.

    29 Νάσαι καλά φίλτατε, καμαρώνουμε όλοι μαζί αλλά εσύ πιο πολύ.

    25τέλος: Αυτό είναι πιθανότερο.

  34. και μερικά στατιστικά http://www.ottomanhistorypodcast.com/2013/12/istanbul-slang.html

  35. Πέπε said

    @27:
    > > Το τουλό είναι τσιγγάνικο λέει, αλλά σημαίνει «νταουλόξυλο»

    Τα επιμέρους τμήματα των μουσικών οργάνων, στη γλώσσα (τουλάχιστον την ελληνική) των λαϊκών πρακτικών μουσικών, είναι ως επί το πλείστον συνεκδοχική χρήση λέξεων με άλλη κυριολεξία: κεφαλή / λαιμός / μπράτσο / γλώσσα / ωτία (=αφτιά) / ρωθώνια (=ρουθούνια). Μασούρι / ποταμός / γάιδαρος / γραβάτα / κλέφτης / χτένι / δοξάρι (=τόξο, το όπλο) / μπουρί. Άλλοτε είναι απλές περιγραφικές λέξεις, όπως ο κόπανος (=ακριβώς αυτό που συζητάμε, το νταουλόξυλο), νταουλόξυλο (λέγεται κι έτσι), στριφτάρι (=κλειδί κουρδίσματος που το στρίβουμε για να τεντώσει τη χορδή), και μάλλον σπανίως είναι λέξεις ειδικά γι’ αυτή τη σημασία.

    Άρα, κατά πάσα πιθανότητα, τουλό είναι αρχικά κάτι άλλο και κατ’ επέκταση (α) το νταουλόξυλο, (β) το τάλιρο.

    Να θυμίσω ότι στον Τσιφόρο «κούτσουρο» είναι κάποιο ευτελές νόμισμα.

  36. Alexis said

    Εξαιρετικό όντως το άρθρο, και πολύ ενδιαφέρον!
    Να παρατηρήσω ότι το «τσουρνό=κλεψιά» που αναφέρει το λήμμα του slang.gr επιβιώνει στη σημερινή αργκό των νέων. Έχω ακούσει τα παιδιά μου να λένε «το τζούρνεψε=το ‘κλεψε» ενώ η δικιά μου γενιά δεν το έλεγε (ή τουλάχιστον δεν το είχα ακούσει εγώ)
    Πολλά από τα λήμματα του Η.Π. κάνουν μπαμ ότι είναι φτιαχτά, ένας ομιλητής των καλιαρντών αποκλείεται να έλεγε π.χ. «ρενοβλαστός». Ως σοβαρός ερευνητής θα έπρεπε να το αποφύγει.
    Για τον ίδιο λόγο έχω επικρίνει κάποιες φορές το slang.gr, γιατί καταχωρεί αβλεπί εντελώς εφήμερους, έως και προσωπικούς σχηματισμούς χωρίς περαιτέρω επεξεργασία.

  37. sarant said

    36 Σωστή η κριτική στο slang.gr αλλά ο Πετρόπουλος έχει (αν ισχυουν αυτά που λέμε) πολύ μεγαλύτερη ευθύνη.
    Το «τσουρνεύω» το έχει και ο Τσιφόρος.

    35 Εύλογη υπόθεση

    34 Ευχαριστούμε πολύ!

  38. Γιάννης Ιατρού said

    Γι αυτό με την δωδεκάδα κλπ., βλέποντας και το σχόλιο του Δύτη πιο πάνω, σκέφτομαι μήπως γενικότερα έχει (είχε) την έννοια της «ομάδας», δηλ. «ένα μάτσο, μιά ντουζίνα» κλπ. που λέμε και σήμερα. Φυσικό είναι να χρησιμοποιείτε το (αρχαιότατο) εξαδικό σύστημα μέτρησης, συνηθίζεται άλλωστε και σε άλλες χώρες ακόμα και σήμερα. Με λίγα λόγια θέλω να πω, πως δεν βρίσκω να είναι με την στενή έννοια ο αριθμός των ατόμων/μελών κλπ. οπωσδήποτε 12.

    Όσο για το άρθρο το ίδιο, συντάσσομαι ανεπιφύλακτα με αυτό που γράφει ο Κώστας στο 29α & 29β. Αλλά αγαπητέ, έχεις βαρύνουσα επιρροή/συνεισφορά σ΄αυτό, και μπράβο σου 🙂

  39. Γιάννης Ιατρού said

    38: διόρθωση χρησιμοποιείτεαι 🙂

  40. gpoint said

    # 35

    Κουτσουράκια στον Τσιφόρο ήταν τα τάλληρα, καθόλου ευτελές νόμισμα μιας που τότε το δολλάριο ήταν ακριβώς πέντε δραχμές !

  41. ΚΩΣΤΑΣ said

    Λουμπνί και λουμνί στα τσιγγάνικα = πόρνη, πουτάνα, πρόστυχη και
    οροσπούκα = πόρνη, πουτάνα.

    Αν σας διευκολύνει αυτό το λεξικό της ρομανί γλώσσας:

    https://repository.edulll.gr/edulll/retrieve/2350/692.pdf

  42. cronopiusa said

    Καλιαρντά/Kaliarnta – Trailer

    Тα «Кαλιαρντά» και η Пάολα του Н.П

  43. spatholouro said

    ΤΣΟΥΡΝΟ

    Οι εξ επαγγέλματος κίναιδοι, πλην της ασελγείας παραλλήλως διαπράττουν και διαφόρους κλοπάς ή και εκβιάσεις εις βάρος των παιδεραστών, πάντοτε δε με την συνεργασίαν του διευθύνοντος το διαφθορείον εις το οποίον οι ανωτέρω καταφεύγουν, εφαρμόζοντες ιδίαν μέθοδον καλουμένην «τσουρνό». Οι κλέπται της κατηγορίας ταύτης εξευρίσκουν πάντοτε ως συνεργόν των κίναιδον νεαρόν, τον οποίον μεταχειρίζονται διά την διάπραξιν κλοπών εις βάρος διαφόρων παιδεραστών κατά τον ακόλουθον τρόπον.

    Ο κίναιδος, αθώον δήθεν παιδί, με λεπτούς τρόπους και παιδικήν εμφάνισιν καλώς ενδεδυμένον διατρέχει τα διάφορα κέντρα της πόλεως. Όταν δε αντιληφθή γνωστόν τινα παιδεραστήν ή και κανένα σοβαρόν κύριον κατάλληλον προς τούτο, τον προσεταιρίζεται καταλλήλως και τον οδηγεί προς ακολασίαν εις το προς τον σκοπόν τούτον προπαρασκευασθέν δωμάτιον του διαφθορείου.

    Άμα φθάσουν εκεί ο παιδεραστής υποχρεούται να εκδυθή και τα ενδύματα αυτού τα τοποθετεί ο κίναιδος εις μίαν καρέκλαν εις κατάλληλον μέρος, ειδικώς δε και εκ των προτέρων παρασκευασθέν, κατόπιν κοινής μεταξύ των δραστών προσυνεννοήσεως. Μετά ταύτα κατακλίνονται και οι δύο (κίναιδος και παιδεραστής) και εις κατάλληλον στιγμήν ο έτερος εκ των δραστών, ο οποίος έχει αποκρυβή εκ των προτέρων κάτωθεν της κλίνης, λαμβάνει τα ενδύματα του παιδεραστού, ενεργεί την σχετικήν έρευναν και αφαιρεί εκ του πορτοφολίου αυτού χρηματικόν ποσόν (κάμνει το λεγόμενον ξάφρισμα) ή και ολόκληρον, κλέπτει το ωρολόγιον ή άλλο τι τιμαλφές αντικείμενον το οποίον φέρει μαζύ του.

    Διά την διάπραξιν της κλοπής ταύτης χρησιμοποιούνται παλαιοί κίναιδοι ειδικώς προς τούτο εξησκημένοι, οι οποίοι ευρίσκονται εν εφεδρεία λόγω της προκεχωρημένης ηλικίας των, αποζώντες πλέον ανέτως διά της προαναφερομένης μεθόδου, Διά να επιτύχη δε ο σκοπός των ενοικιάζουν ολόκληρον κατοικίαν, εν δωμάτιον της οποίας ρυθμίζουν καταλλήλως, τοποθετούντες εις ωρισμένην θέσιν την κλίνην, το αντικείμενον επί του οποίου θα εναποθέση ο παιδεραστής τα ενδύματά του και τέλος το μέρος εις το οποίον θα αποκρυβή ο κλέπτης κίναιδος.

    (Σπύρου Παξινού, «Έγκλημα-Κοινωνία-Αστυνομία», 1940: σελ. 173-4)

  44. 11 Λεώνικε, η Κατερίνα Μάτσα δεν είναι σύζυγος του Μίνωος.

    Την προστακτική «δίκελε» την αναφέρει και ο Πάτρικ Λη Φέρμορ στη «Ρούμελη» ως κραβαρίτικη αργκό.
    (Κράβαρα= ορεινή Ναυπακτία)

  45. spatholouro said

    Και ο Καλιότσος το «τσουρνό»:

    https://books.google.gr/books?id=rS0LAQAAMAAJ&q=%22%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BD%CF%8C%22&dq=%22%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BD%CF%8C%22&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwixqJegnqrYAhWHmLQKHduGD_0Q6AEIJjAA

  46. Ευχαριστώ και γω με τη σειρά μου το Νίκο, αλλά και το Σπαθόλουρο. Επαναλαμβάνω πως η γλωσσολογία του οφείλει πολλά.

    Ορισμένα συμπληρωματικά:

    * Το άρθρο του Montoliu http://interclassica.um.es/var/plain/storage/original/application/c393880c4111005d6c818c1a410001a5.pdf είναι όντως το σοβαρότερο που έχει ασχοληθεί με τις Ρομανί καταβολές των καλιαρντών. Ο Montoliu ήδη κατάλαβε τις οθωμανικές καταβολές των καλιαρντών από την έκφραση «κουλάρω την εσάντες πρεζάντα» = «να σε χέσω», κυριολεκτικά «χέζω την παρουσία σας», όπου το «η παρουσία σας» είναι τουρκισμός, ντυμένος στα ιταλικά με ψευδογαλλική κατάληξη. Η σημαντική παρουσία ιταλικών λέξεων στα καλιαρντά και αυτή έδειχνε στο Montoliu οθωμανικές (λεβαντίνικες) καταβολές.

    (Νικοδεσπότη, ο Cesar Montoliu είναι συνάδελφός σου, μεταφραστής για την ΕΕ στη Βαρκελώνη· τον γνωρίζεις μήπως;)

    * Ο Μαγκαναρέας λέει ευθέως πως η γλώσσα των μπινέδων της Κων/πόλης και της Αθήνας ήταν η ίδια· αλλά στα λουμπούντζα της Τουρκίας (που καταγράφηκαν από τα 1980 και εξής) απουσιάζουν σχεδόν παντελώς τα ιταλικά. (Και στις πρώιμες καταγραφές των λουμπινίστικων λείπουν τα ιταλικά, αλλά αναφέρει ιταλική συμβολή στα καλιαρντά παρενθετικά ο Τριανταφυλλίδης το ’47.) Η διαφορά αυτή με προβληματίζει, γιατί αν τα καλιαρντά εξελίχθηκαν ανεξάρτητα στην Ελλάδα, η έντονη παρουσία των ιταλικών είναι δυσκολότερο να αιτιολογηθεί, Μήπως οι πόρνες στους πρώτους οίκους ανοχής στο Ρωμέικο ήταν όχι μόνο μαλτέζες και ρομά, αλλά και ιταλίδες;

    * Το «καλιαρντός» σημαίνει στα καλιαρντά «άσχημος, παράξενος»· ο Montoliu πάλι το εξηγεί ως όνομα που έδιναν οι ίδιοι οι Ρομά στη γλώσσα τους, «γλώσσα των μελαμψών»

    * Το κουραβάλτα ~ κουραβέλτα εξηγήθηκε σε πιο πρόσφατο άρθρο: εμφανίζεται το κουραβέλτα και στα ντόρτικα, και αποδίδεται στο ρομανί kur-av-el «κάνει να γαμήσει» (το «γαμάει» είναι kurel).

    * Στα καλιαρντά μάλλον το λαμπουνί/λουμπίνα σήμαινε και πουτάνα και μπινέ (δεν λέω «κίναιδος» που να χτυπηθώ χάμω). Θυμηθείτε και το τραγούδι «Ο Μπαλαμός»· στο στίχο «και το *λουμνό* τ’ αφεντικό» πρόκειται για την ίδια λέξη της ρομανί, που το έχω δει να αποδίδεται ως «πρόστυχος».

    * Τα μάταλος, μάτος απαντούν στα λουμπούντζα, στα ρόμικα και τα ντόρτικα.

    * Το μπαρό «ασθένεια» από το pharo «βαρύς».

    * Προκύπτει πως το νταπ μπορεί μεν να είναι ηχομιμητικό, είναι όμως και ρομανί: tab, tap. «ταμπά» στα ντόρτικα.

  47. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.
    Χρόνια πολλὰ στὶς ἑορτάζουσες καὶ στοὺς ἑορτάζοντες Στεφανίες καὶ Στέφανους.

    Πολὺ ἐνδιαφέρον τὸ σημερινὸ καὶ μπράβο στὸ Σπαθόλουρο, τὸν Νὶκ Νίκολας καὶ φυσικὰ τὸν Νικοκύρη γιὰ τὸ πλούσιο ὑλικὸ ποὺ μᾶς ἔδωσαν γιὰ ἕνα γλωσσικὸ ἰδίωμα περιθωριακὸ μέν, ἀλλὰ ποὺ πάντα προκαλεῖ τὸ ἐνδιαφέρον. Δὲν πρέπει νὰ παραβλέπουμε τὴν μεγάλη συμβολὴ τοῦ Ἠλία Πετρόπουλου, παρά τὶς ὅποιες ἀστοχίες καὶ ὑπερβολές του. Χωρὶς νὰ εἶμαι εἰδικὸς, πιστεύω πὼς ἡ ἀνακάλυψη ποὺ ἔκανε τὸ Σπαθόλουρο εἶναι πολὺ σημαντική, ἐπειδὴ μεταθέτει κατὰ πολὺ τὴν ἀπαρχὴ τοῦ ἰδιώματος αὐτοῦ.

  48. 3. Όντως το άρθρο του 1999 http://unipub.uni-graz.at/gls/periodical/titleinfo/1913073 μιλάει για την λουμπούντζα, αλλά πολύ πιο συστηματικές είναι η διατριβή του Κοντοβά από το 2012, και (ίσως αντιγραμμένο από αυτόν;) το γλωσσάρι στη διατριβή της Biondo του 2017: http://hellenisteukontos.opoudjis.net/kaliarda-xxvi-lubunca/ http://hellenisteukontos.opoudjis.net/kaliarda-xxvii-biondo/

    13 Το ντόρτης < ndertoj δεν το είχε προσέξει ο Τριανταφυλλίδης (το παρήγαγε από το τουρκικό dört «τέσσερα»)· και τα ντόρτικα έχουν όντως κάποιες λέξεις αλβανικές. Αλλά η βάση τους είναι προφανώς ρομανί.

    24 Πάντως οι ειδικοί (και όχι μόνο ο Πετρόπουλος) επαναλαμβάνουν πως οι επαφές καλιαρντών με τις λοιπές αργκό ήταν περιορισμένες. Αυτό για τα καλιαρντά των γκέι· για τα καλιαρντά των πορνών μάλλον δεν ίσχυε, όπως δείχνουν τα κείμενα του Σπαθόλουρου.

    27 τουλό = νταούλι; Αλλά πού τότε η σχέση με το τάληρο; 35 Πέπε, καλά τα λες…

  49. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @30,31,32.

    τώρα ἡ γλώσσα σου λέει πολλὰ
    σὰν τὴ γαλιάντρα ποὺ κελαηδᾶ

  50. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    46
    ΝικΝικ, δεν τον ξέρω τον Μοντολίου προσωπικά.
    Ως προς τα του Μαγκανάρα, εντυπωσή μου είναι ότι μιλάει για την ελληνική αργκο των γκέι. Στην Πόλη του 1900 μπορεί να υπήρχαν περισσότερες από μία διάλεκτοι

  51. ΣΠ said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο όπως και τα άρθρα του Nick Nicholas και του Πονηρόσκυλου στο slang.gr. Μπράβο στο Spatholouro για το πολύ σημαντικό εύρημα.

    Μια ασήμαντη απορία.
    Στο άρθρο στο Πετακτό Κόρτε γράφει: Ιδού το περίεργον λεξιλόγιόν της κατ’ αλφαβητικήν τάξιν.
    Στην μεταφορά το «περίεργον» έχει γίνει «περίφημον». Και στο άρθρο του Nick Nicholas στα αγγλικά γράφει renowned. Έγινε για κάποιο λόγο αυτή η αλλαγή ή από λάθος.

  52. spatholouro said

    #46
    «Μήπως οι πόρνες στους πρώτους οίκους ανοχής στο Ρωμέικο ήταν όχι μόνο μαλτέζες και ρομά, αλλά και ιταλίδες;»

    Μάλλον καλά το υποθέτεις, ως φαίνεται: Ο Λεωτσάκος (στο άρθρο του στα ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ τχ. 233, 1/2/1963, που είχα μνημονεύσει στην προηγηθείσα συζήτηση, με τίτλο «Αι πρώται τρόφιμοι διαφθορείων») γράφει αρχή αρχή:

    «Τα πρώτα διαφθορεία εις το Ναύπλιον, πρώην πρωτεύουσα της Ελλάδος, ήνοιξαν διά τους συνοδεύσαντας τον Όθωνα και την βαυαρικήν αντιβασιλείαν Βαυαρούς αξιωματικούς και στρατιώτας. Ήταν, κατά πάσαν πιθανότητα, άλλα διά τους αξιωματικούς και άλλα διά τους υπαξιωματικούς και οπλίτας, αι δε τρόφιμοι αυτών προήρχοντο και αυταί από την Εσπερίαν και ήσαν, ως επί το πλείστον, Ιταλίδες και μάλιστα Μαλτέζαι. Διευθύντριαι των “οίκων αυτών της απωλείας” ήσαν ή Γερμανίδες ή και Ιταλίδες, είναι δε αμφίβολον αν εις τα διαφθορεία εκείνα, τα προοριζόμενα διά Βαυαρούς, εισήρχοντο Έλληνες».

  53. sarant said

    51 Καλά πυο το επισήμανες! Αβλεψία ήταν

    52 Από τη διατύπωση, οι Μαλτέζοι θεωρούνται κλάδος των Ιταλών, όπως άλλωστε ίσχυε τότε.

  54. ΣΠ said

    Από την σελίδα του Πετακτού Κόρτε μου έκανε εντύπωση η ορθογραφία «σπῆτι». Γραφόταν έτσι κάποτε το σπίτι; Από την ετυμολογία πάντως δεν δικαιολογείται.

  55. sarant said

    54 Γραφόταν, ναι, αν και δεν ήταν ποτέ ο επικρατέστερος τύπος.

    Μήπως είναι μακρό το λατινικό; Διότι τα μεσαιωνικά οσπήτια είναι λίγο περισσότερα από τα οσπίτια.

  56. BLOG_OTI_NANAI said

    46: Πάνω που είχα απορία επ’ αυτού, διότι στο γλωσσάριο του Πασπάτη δεν μοιάζει καθόλου το Ασθενής με τον τύπο Μπαρό. Και όντως, σκέφτηκα ότι το Μπαρό μοιάζει περισσότερο με το Πέτρα > Βάρος:

  57. Κοπιπαστή, από κει που δεν θα το δει κανείς:

    Θυμίζω ότι μένουν μόνον τέσσερις μέρες για να ψηφίσετε τη Λέξη του 2017.

    Μην το ξεχάσετε!

  58. > λατσή= ωραία, λατσό=όμορφο

    – Σο κερές;
    – Λατσός

    Συνηθισμένη συνομιλία με τα γυφτάκια του δρόμου «τι κάνεις; -καλά» στα παιδικά μου χρόνια.

  59. Pedis said

    # 8,16 , μερσί. Δηλ. πρόκειται για την προφανή εκδοχή.

  60. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Χρόνια πολλά σε όλους, καθυστερημένα, που λέει και μιά υψηλή παρουσία εδωμέσα 🙂

    @10 Ξέρουμε του πότε είναι η παράφραση του Ομόνοια Πλας? Υποψιάζομαι πως τα «κουλά σε πακέτα» είναι απόλυτη κυριολεξία και δεν αναφέρεται σε τρόφιμα κακής ποιότητας, ή τελοσπάντων μιλάει για μεταποιημένα τοιαύτα 🙂
    Πολύς κόσμος που συνέρρεε στην Αθήνα το ’50 έμενε σε σπίτια χωρίς τουαλέτα, οπότε εξ ανάγκης απλώνανε κάτω εφημερίδες, ξεγεννούσανε, φασκιώνανε το νεογνό στις εφημερίδες, το δένανε και με σπάγκο, και μετά, ελλείψει Δημοτικού Κοπροκομείου και κοπροδόχου, παρατούσανε το βρέφος όπου λάχαινε, πιθανώς με την ελπίδα πως δεν θα ζήσει τη σκατοζωή που ζούσαν οι ίδιοι.

    Αυτά από διηγήσεις του πατέρα μου, φοιτητή στην Αθήνα του ’50. Ο Χάκκας (παρεμπ ίδιας κλάσης με τον πατέρα μου και συμμουλαράς του κάτι φεγγάρια στο στρατό), αναφέρει αυτά τα πακέτα στον Μπιντέ, στο ομότιτλο διήγημα.

  61. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Α, μπράβο στους συντελεστές του σημερινού για την έρευνα και το ωραίο συμμάζεμα του υλικού. Να είστε καλά.

  62. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Πολύ ωραίο άρθρο Νικοκύρη, από τα καλύτερα που έχεις βάλει, συγχαρητήρια στον Nick Nicholas και σε όσους άλλους βοήθησαν για το άρθρο, όσο για το Spatholouro ότι και να πεί κανείς είναι λίγο, θα πώ μόνο ένα ταπεινό ευχαριστώ, είναι πολύ σημαντικό για μένα να ξέρω πως υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι στον κόσμο, του βάζουν χρώματα και τον ομορφαίνουν.

    42 τέλος – 5,08 -έως 5,30 – «Αλλά ο χασίκλας για μένα πολύ πιο επαναστάτης από ένα κομμουνσιτή, – αγαπώ τα τσογλάνια και τους χασίκλες τους κλέφτες τις πουτάνες τους ρεμπέτες και τους πούστηδες γιατί μάχονται κάθε μορφή εξουσίας και τους αγαπώ πιο πολύ γιατί τα καταφέρνουν να επιζούν κόντρα στην αστυνομία, κόντρα στον ποινικό νόμο κόντρα στην απαίσια ηθική των μικροαστών κόντρα στον φλογερό εαυτό τους.»

    Κάπου έχασε εντελώς το μέτρο ο Πετρόπουλος, δεν ξέρω για ποιό λόγο το έκανε αλλά να βάζει επαναστατικό φωτοστέφανο σε τσογλάνια (τουλάχιστον με την έννοια που γνωρίζουμε) χασικλίδες, ρεμπέτες και πούστηδες (προφανώς της πιάτσας κι όχι τους χιλιάδες άλλους γκέϊ) είναι το λιγότερο γελοίο, επαναστάτες και κόντρα στο κατεστημένο οι κατ΄εξοχήν συνεργοί του και κλασικά υποχείριά του, δεν λέει.
    Απ’ ότι φαίνεται, άλλο κάνω έρευνα για να γράψω βιβλίο για πούλημα κι άλλο ζώ από μέσα την όποια κατάσταση.

  63. spatholouro said

    Εργα και ημέρες Ιωάννη Μαγκανάρα:

    “Εδικάσθη επίσης χθες ο εκδότης του «Κόρτε», Ιωάννης Μαγκανάρας, εν προφυλακίσει διατελών, όστις εξεβίαζε τον εν Αθήναις έμπορον κ. Μπαλακάκην, ζητών κατά καιρούς χρήματα παρ’ αυτού, κατεδικάσθη εις εξάμηνον φυλάκισιν”.
    (ΣΚΡΙΠ, 30/7/1904)

    «Επίσης εις το Πλημμελειοδικείον επρόκειτο να δικασθή ο κ. Ι. Μαγκανάρας, διευθυντής της σατυρικής εφημερίδος “Κόρτε”. Η δίκη όμως ανεβλήθη ελλείψει μαρτύρων».
    (ΕΜΠΡΟΣ, 28/8/1904)

    ΥΓ: Ευχαριστώ και πάλι για τα καλά λόγια. Ας είναι καλά η συλλογικότητα.

  64. ΚΑΒ said

    55. Μήπως είναι μακρό το λατινικό; Διότι τα μεσαιωνικά οσπήτια είναι λίγο περισσότερα από τα οσπίτια.

    όχι, στα λατινικά είναι βραχύχρονο:hospῐtium

  65. Βάταλος said

    Εντιμώτατοι κύριοι,

    επιτρέψατέ μοι να θέσω ωρισμένας αφελείς ερωτήσεις επί της παρούσης αναρτήσεως που ίσως μοί στοιχίσουν νέαν πορτοκαλιάν κάρταν… Προτού εκκινήσω, συγχαίρω τον κ. Nick Nicholas και τον δαιμόνιον παραγιόν του το Σπαθόλουρον διά την ανακάλυψιν του δοκουμέντου του Μαγκανάρα. Πρέπει, ωστόσον, να είπω ότι το Επιτελείον μας δεν έχει ακόμη δυνηθή να εκτιμήση την βαρύτητα της ανακαλύψεως ταύτης, διά πολλούς και διαφόρους λόγους που θα αντιληφθήτε ευθύς αμέσως…

    1) Πώς είναι δυνατόν ο εξίσου δαιμόνιος Ηλίας Πετρόπουλος να μή ανεύρε κατά τας μακροχρονίους ερεύνας του το τεύχος του «πετακτού Κόρτε» που ανεκάλυψε το Σπαθόλουρον; Και πού ευρίσκεται η συνέχεια των αποκαλύψεων του περιοδικού του Μαγκανάρα; Είναι δυνατόν να έχη χαθή ως εκ θαύματος το επόμενον τεύχος του «Κόρτε» από τας βιβλιοθήκας; Και τί έκαμναν τόσα έτη οι επαγγελματίες ερευνηταί του Ρωμέικου; Μπρίκια κολλούσαν; Διατί επέτρεψαν να καρπωθή όλην την δόξαν το παγκοσμίως άγνωστον Σπαθόλουρον;

    2) Είναι ολοφάνερον ότι κάτι δεν πάει καλά εδώ πέρα… Το παμπόνηρον Σπαθόλουρον (καταφθάνοντος και του μεσονυκτίου, όπου συνήθως σκάει μύτη ο γέρων Βάταλος και το αδυσώπητον Επιτελείον του…) προσεπάθησε «να τα μπαλώση» εν τω σχολίω 63, πληροφορούν τους αδαείς σαραντακείους αναγνώστας ότι ο μακαρίτης Μαγκανάρας ήτο γνωστός εκβιαστής καταδικασμένος από τα Δικαστήρια, έν είδος Γρηγόρη Μιχαλόπουλου του 1900…

    ΚΑΙ ΕΡΩΤΩ: Μετά από 100 έτη, θα έδιδε κάποιος σώφρων ερευνητής σημασίαν εις τυχόν αποκαλύψεις της «Ελεύθερης Ώρας» διά κάποιο γλωσσικόν ζήτημα, γνωστού όντος ότι ο εκδότης της ήτο γνωστός εκβιαστής επωνύμων; Πώς, λοιπόν, το Σπαθόλουρον και ο απείρως πιό έμπειρος κ. Nick Nicholas επιχειρούν να ανακηρύξουν τον εκβιαστήν Μαγγανάραν εις Μεγάλον Ευεργέτην της Ρωμέικης Λαογραφίας;

    3) Διατί το παμπόνηρον Σπαθόλουρον, ο ειδήμων κ. Nick Nickolas αλλά κυρίως ο γνώστης της Ρωμέικης πραγματικότητος κ. Σαραντάκς ΜΑΣ ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΥΝ την γνώμην που είχεν ο διαπρεπής διανοούμενος της Αριστεράς, Γιάννης Κορδάτος, διά το ποιόν του Μαγκανάρα; Αντιγράφω από το Ιστολόγιον των Αναρχικών, όπου καταγράφονται λεπτομερώς οι κατά καιρούς εκβιασμοί του Μαγκανάρα και αι δικαστικαί του περιπέτειαι:

    «…Κατά τα τέλη του 1903 με αρχές του 1904, ο Γιάννης Μαγκανάρας, με το ψευδώνυμο Γιάννης Μάγκας – συνεχίζοντας μάλλον να είναι απογοητευμένος από τη διάλυση των αναρχικών ομάδων και για εντελώς βιοποριστικούς λόγους – κυκλοφόρησε στην Αθήνα το εικονογραφημένο περιοδικό «Το Κόρτε», το οποίο δημοσίευε σατιρικά κείμενα, αλλά και αισθηματικής υφής αναγνώσματα, όπου καυτηριάζονταν τα κακώς κείμενα καθημερινά της εποχής μέσα από το αστείο και τη σάτιρα.
    …Το περιοδικό αυτό ο Κορδάτος το χαρακτήρισε «εκβιαστικό», αλλά από όσα τεύχη του περιοδικού έχουν περιέλθει στα χέρια μας δεν αποδεικνύεται κάτι τέτοιο. …
    …Ο Κορδάτος γράφει και άλλα πράγματα τα οποία δεν ίσχυσαν, όπως ότι ο Μαγκανάρας ήταν αμόρφωτος και ότι περιφρονήθηκε λίγα χρόνια αργότερα από τους πρώην συντρόφους του…»

    4) Διατί το παμπόνηρον Σπαθόλουρον και ο φιλοξενών την εργασίαν του κ. Σαραντάκος μάς αποκρύπτουν την θεμελιώδους σημασίαν πληροφορίαν ότι ο Ιωάννης Μαγκανάρας ήτο πασίγνωστος σατανιστής και είχεν εκδώσει το θέρος του 1997 το σατιρικόν περιοδικόν «Ο Σατανάς»; ΙΔΟΥ τί γράφει το μνημειώδες σύγγραμμα «Children of Lucifer: The Origins of Modern Religious Satanism» (2016) του Ruben van Luijk, που σάς προσφέρει απόψε το Επιτελείον μας απο την προσωπικήν του βιβλιοθήκην, όχι τόσον διά τον σατανιστήν Μαγκανάραν, όσον διά να αντιληφθήτε με ποίας βρωμεράς μεθοδεύσεις οι μιαροί Γαλιλαίοι κατηγόρησαν επί 15 αιώνας ως Σατανιστάς τους Έλληνας και τους Εβραίους διότι εχλεύαζον τας παπαρολογίας του ραββίνου Χριστού…

    4) Περαίνων, ερωτώ τους κ.κ. Nick Nicholas, Σαραντάκον και το παμπόνηρον Σπαθόλουρον: Διατί αποκρύπτουν από τους μακαρίως κοιμωμένους αναγνώστας του παρόντος Ιστολογίου την μαρτυρίαν του Ρένου Αποστολίδη ότι ο καταδικασμένος εκβιαστής Ιωάννης Μαγκανάρας κατήγετο απο επιφανή οικογένειαν Βυζαντινών μηχανικών που είχον διαπρέψει εν Γαλλία;

    Μετά τιμής
    Γέρων Βάταλος
    αιμύλος και σπουδαιόμυθος

  66. cronopiusa said

  67. Πέπε said

    @64>55:
    Μα δεν παίζει ρόλο. Σπήτι προϋποθέτει hospetium ή κάτι άλλο με e (μακρό βέβαια). Κάτι θα υπήρχε, δεν πιστεύω να το έβγαλαν από την κοιλιά τους, πρβλ. princeps-principis > πρίγκιψ και πρίγκηψ, κατά καιρούς.

  68. jesus said

    το «μπαρό» το θυμάμαι να αναφέρεται συστηματικότατα σε μια ρώσσικη σειρά με τσιγγάνους που έπαιζε στην ετ3, καρμελίτα ο τίτλος. με μια γρήγορη αναζήτηση βρήκα μόνο αυτό

    http://context.reverso.net/translation/russian-english/%D1%80%D0%BE%D0%BC+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BE

    που δεν είναι διαφωτιστικό, αλλά όπως κ να ‘χει το θυμάμαι να σημαίνει κάτι σαν αφεντικό, αλλά Ρομ – σε αντίθεση με τον μπαλαμό. συνεπώς μου φαίνεται απίθανο να ετυμολογείται απ’ τα Ρομανί.

  69. sarant said

    Ευχαριστώ και από εδώ για τα νεότερα!

    63 Την εξάμηνη ποινή δεν πρέπει να την εξέτισε ολόκληρη.

  70. BLOG_OTI_NANAI said

    Να πούμε ότι υπήρχε και υπάρχει στην Ήπειρο το όνομα Καλιαρντάς και ως τοποθεσία (τα τεύχη είναι του 2004 και 2010):

  71. Alexis said

    Στην προμετωπίδα του περιοδικού, εκεί που λέει για τις συνδρομές, ξέρει κανείς πώς ερμηνεύεται το «Φράγ. χρ. 7» ;

  72. Γς said

    Φράγκα χρυσά Γαλλίας

    Και τι να τα κάνεις τα λεφτά αμα δεν έχεις μία.
    Αμα δεν έχεις φραγκο

  73. Γς said

    Είναι κι ο Σύλλογος Δανειοληπτών Ελβετικού Φράγκου, που την πάτησαν

  74. Alexis said

    #70: Εικάζω ότι αυτό το όνομα «Καλιαρντάς» πρέπει να προέρχεται από λέξη της βλάχικης γλώσσας και δεν έχει σχέση με τα Ρομανί, ή όχι;
    Ας πουν και οι γνωρίζοντες (βλάχικα)…

  75. BLOG_OTI_NANAI said

    71: Μήπως «φράγκα χρυσά»;

  76. BLOG_OTI_NANAI said

    74: Ναι, το παρέθεσα μήπως κάποιος ξέρει ή αντιληφθεί από ποια γλώσσα προέρχεται, μπας κι έχει σχέση.

  77. Alexis said

    #72, 75: Ναι, αυτό είναι, «φράγκα χρυσά»
    Δεν ξέρω βέβαια την αξία τους το 1904, αλλά διαισθητικά μου φαίνεται πολύ μεγάλο ποσό τα 7 χρυσά φράγκα σε σχέση με τις 5 δραχμές που κόστιζε η συνδρομή στην Ελλάδα…

  78. Γς said

    5 δραχμές.
    Αλλά του 1904.
    Που η σημερινή αξία του κέρματος των 5 δρχ του 1901 ειναι σχεδόν 100 ευρώ

  79. Γς said

    Το 1944 εκδόθηκε το μεγαλύτερο σε ονομαστική αξία χαρτονόμισμα που κυκλοφόρησε ποτέ στην Ελλάδα. Είχε ονομαστική αξία 100 δισεκατομμυρίων δραχμών, όμως ήταν παντελώς ανυπόληπτο και η ουσιαστική του αξία σχεδόν μηδαμινή. Επρόκειτο για την τελική φάση της κατοχικής οικονομικής κατάρρευσης. Σε σημερινές τιμές και με βάση τη χρυσή λίρα Αγγλίας, η πραγματική αξία του δεν θα πρέπει να ξεπερνούσε τα σημερινά 10 λεπτά του ευρώ. Αποτέλεσμα ήταν να αποσυρθεί λίγες μέρες μετά την κυκλοφορία του.

    Βικη

  80. sarant said

    72-75 Τα χρυσά φράγκα τα έχω δει σε πολλές περιπτώσεις συνδρομών εξωτερικού σε περιοδικά της εποχής.

  81. spatholouro said

    #65
    Έχω πει ότι δεν ξαναασχολούμαι με το γνωστό λυκόρνιο αλλά, χρονιάρες μέρες και προς αποφυγή δημιουργίας εντυπώσεων, ας είναι παρατηρημένα τα κάτωθι:

    Να τα πάρουμε ένα ένα τα φληναφήματα:

    1) «Πρέπει, ωστόσον, να είπω ότι το Επιτελείον μας δεν έχει ακόμη δυνηθή να εκτιμήση την βαρύτητα της ανακαλύψεως ταύτης»
    Άμα δεν έχει εισέτι δυνηθεί, τι τους φυλάς; Απόλυσέ τους και πάρε το δικό μου επιτελείο του ενός, λυκόρνιο!

    2) α. «Πώς είναι δυνατόν ο εξίσου δαιμόνιος Ηλίας Πετρόπουλος να μή ανεύρε […]»
    Έχει γούστο να νομίζεις ότι ο Πετρόπουλος ήταν τόσο δαιμόνιος όσο εγώ; Μπου χαχα!

    β. «Και πού ευρίσκεται η συνέχεια […] Είναι δυνατόν να έχη χαθή ως εκ θαύματος […];»
    Βεβαίως και μπορεί να έχει χαθεί η συνέχεια, όπως έχει συμβεί με πλείστα όσα φύλλα του περιοδικού και ημερήσιου Τύπου. Εάν προέκειτο περί συνωμοσίας, βρε λυκόρνιο, δεν θα «χανόταν» και το εν λόγω τεύχος;;

    γ. «Και τί έκαμναν τόσα έτη οι επαγγελματίες ερευνηταί του Ρωμέικου; […]; Διατί επέτρεψαν να καρπωθή όλην την δόξαν το παγκοσμίως άγνωστον Σπαθόλουρον;»
    Αγωνίστηκαν και αυτοί οι έρμοι, αλλά κανείς δεν είχε τη μέθοδο «σπαθόλουρο»: σάρωμα στα τυφλά κι όποιον πάρει ο ερευνητικός χάρος.
    Όσο για το «παγκοσμίως άγνωστον», έλα τώρα, γιατί δεν ομολογείς μετά παρρησίας όσα σου έχει αναφέρει το αδυσώπυτον επιτελείον: ότι δεν υπάρχει πτυχιακή/μεταπτυχιακή/διδακτορική εργασία για το ρεμπέτικο -είτε εδώ είτε στην αλλοδαπή- που να μην παραπέμπει φορσέ στο σπαθόλουρο…Έλα τώρα λυκόρνιο μου!

    3) «Είναι ολοφάνερον ότι κάτι δεν πάει καλά εδώ πέρα κλπ κλπ»
    Αυτό είναι βέβαιο και πρόκειται για το ότι το φερέοικο μυαλό σου δεν μπαλώνεται ούτε με σφαίρες: τι σχέση έχει το εάν ο Μάγκας ήταν ενδεχομένως εκβιαστής ή δολοφόνος με τα όσα καταγράφει περί καλιαρντών, ωρε λυκόρνιο;

    4) «ΚΑΙ ΕΡΩΤΩ: Μετά από 100 έτη, θα έδιδε κάποιος σώφρων ερευνητής σημασίαν εις τυχόν αποκαλύψεις της «Ελεύθερης Ώρας» διά κάποιο γλωσσικόν ζήτημα κλπ κλπ»
    Απάντηση όπως στο 3: εάν δηλ. ο Μάγκας ήταν ένα είδος Μιχαλόπουλου της εποχής, τα όσα κατέγραψε περί καλιαρντών είναι απορριπτέα εξ αυτού του λόγου; Ξύπνα, ώρα για ύπνο!

    5) Διατί […] ΜΑΣ ΑΠΟΚΡΥΠΤΟΥΝ την γνώμην που είχεν ο διαπρεπής διανοούμενος της Αριστεράς, Γιάννης Κορδάτος, διά το ποιόν του Μαγκανάρα;»
    Και ποια επιρροή ασκεί η οιαδήποτε γνώμη του οιουδήποτε Κορδάτου περί Μάγκα επί της καταγραφής των καλιαρντών από τον τελευταίο; Ξύπνα, στείλε το επιτελείο για ύπνο!

    6) «Διατί […] μάς αποκρύπτουν την θεμελιώδους σημασίαν πληροφορίαν ότι ο Ιωάννης Μαγκανάρας ήτο πασίγνωστος σατανιστής και είχεν εκδώσει το σατιρικόν περιοδικόν «Ο Σατανάς»;»
    Ώ, ρε μάνα μου, για ιδέστε συγκλονιστικές πληροφορίες που αποκρύψαμε!
    Όσο για το «μνημειώδες» σύγγραμμα, σάμπως δεν μας τα ξηγά και τόσο ξάστερα τα πράματα: μας λέει ότι το σατιρικό περιοδικό ΣΑΤΑΝΑΣ εκδόθηκε probably on initiative του γνωστού αναρχικού Γιάννη Μαγκανάρα. Τι λέει όμως η ιστοσελίδα όπου μας παραπέμπει το «μνημειώδες» σύγγραμμα; Αυτό: «G. Papalexandropoulos, probably by the help of Giannis Magkanaras published during July-September 1897 (period during which Magkanaras was not a prisoner) the satirical newspaper “Satanas” («Satan»)»
    https://ngnm.vrahokipos.net/index.php/english/149-anarchist-giannis-magkanaras

    Όσο για το «επιχείρημα» που αχνοφαίνεται, ότι δηλ. εκ του τίτλου του περιοδικού (ΣΑΤΑΝΑΣ) προκύπτει ο «σατανιστής» Μαγκανάρας, πες λυκόρνιο στο επιτελείο σου να συγκαταριθμήσει στους σατανιστές και όσους έβγαλαν κατά καιρούς έντυπα με τίτλους όπως «Βρυκόλαξ» (1868), «Διάβολος» (Αθήνα 1871), «Διάβολος» (Πειραιάς 1867-69), «Εωσφόρος» (1884), «Εωσφόρος» (Κέρκυρα 1858), «Ζερζεβούλης» (1882), «Κόλασις» (1868), «Σατανάς» (1871), «Σατανάς» (Σύρος 1868-71), «Σατανάς» (Κέρκυρα 1876-77), «Χωλός Διάβολος» (1874)

    Τέλος πλέον (έχει δεν έχει γιορτές…)

  82. Φαρμακωμενο Πιονι said

    Πριν μερικες μερες επεσα τυχαια στην Caló[1], γλωσσα των τσιγγανων της Ιβηρικης, που ειναι ουσιαστικα ισπανικα/πορτογαλικα με λεξιλογιο των Ρομανι. Δεν ξερω αν εχει ξαναναφερθει εδω, και ζητω συγνωμη γι’αυτο, αλλα βρηκα την ομοιοτητα στο ονομα και στο ειδος (αφου και τα καλιαρντα ειναι ελληνικα με Ρομανι λεξιλογιο) εκπληκτικη.

    [1] https://www.ethnologue.com/language/rmq

  83. BLOG_OTI_NANAI said

    81: Και ο «Ασμοδαίος» «σατανικό» εξώφυλλο έχει: https://tinyurl.com/y9wn72o6 🙂

  84. Μανούσος said

    Περὶ τῆς ἰσοτιμίας φράγκων-δραχμῆς ἀνατρέξετε στὴν Λατινικὴ Νομισματικὴ Ἕνωση [ἐνδεικτικά https://chronontoulapo.wordpress.com/2013/03/10/λατινική-νομισματική-ένωση-η-νομισμα/%5D
    Τὸ € εἶναι ἡ 2η φορά μας καὶ τὸ δὶς ἐξμαρτεῖν κλπ.
    Δὲν ξέρω πῶς παράγεται τὸ belde ἀπὸ τὸ beled ἀλλὰ δὲν μοῦ φαίνεται πειστικό. beled ἀπὸ τὸ ἀραβικὸ balada ἀνταλλάσσω, δηλ. beled συνάλλαγμα, ἀντάλλαγμα, ἀντίτιμο, ὅπως γράφουν καὶ τὰ λεξικά. Ἀπὸ τὸ μπερντέ μοῦ φαίνεται λογικότερο.

  85. sarant said

    84 Μα, το belde είναι υπαρκτός όρος των τουρκικών καλιαρντών. Και παράγεται με μετάθεση που είναι τυπικός μηχανισμός στις αργκό (φράγκα-γκαφρά)

    81 Σατανάς υπήρχε και στη δεκαετία του 1920. Στο «Ημερολόγιον Σατανά» έχουν δημοσιευτεί συνεργασίες του Λαπαθιώτη.

  86. Αιμ said

    11 αλλά και 44 : αγαπητέ Λεώνικε, ο σύζυγός της Κατερίνας της Μάτσα γνωστός τροτσικιστής πολύγλωσσος φιλόσοφος κλπ λέγεται Σαμπετάι, Σάββας επί το ελληνικότερο. Το επαναστατικό του ψευδώνυμο δε είναι Σάββας Μιχαήλ.

    Καλή χρονιά σε όλους από τη βροχερή Ρόδο.

  87. sarant said

    86 Το δε κανονικό του όνομα φαίνεται στα ψηφοδέλτια όταν κατεβαίνει σε εκλογές.

  88. Πανδαιμόνιον said

    Καλιαρντά και αυτά…

  89. Μπράβο σας !!! μια μικρή συμπλήρωση, πρόταση διόρθωσης. Εκεί που γράφεται »κορδόνι = αστυφύλακας. Δεν υπάρχει στον Πετρόπουλο και ίσως είναι λέξη της κοινής αργκό. Το 1985 οι υπηρετούντες οπλίτες στα Δωδεκάνησα φορούσαν «μπατσοκόρδονο» διότι τυπικά υπηρετούσαν σε μονάδες εθνοφυλακής.» Το εθνοφυλακής πρέπει να διορθωθεί σε Μονάδες Ενισχύσεως Χωροφυλακής, αυτή ήταν η επίσημη ονομασία των Στρατιωιτών μονάδων που έδρευαν εκεί.

  90. Γς said

    89:

    Μας τά’ πανε, μας τά’ πανε.

    Ο Emphyrio [Σχόλιο #28]

  91. Γς said

    Ο Emphyrio [Σχόλιο #28]

  92. […] Sarantakos has just published on his blog a report on Spatholouro’s finds in his blog comments of early attestation of Kaliarda, as […]

  93. […] just noted that Nikos Sarantakos posted on his blog a report on the 1904 attestation of Kaliarda. I neglected to mention that he posted a full scan of […]

  94. Με ψάξιμο και στο παράρτημα του Πετρόπουλου· το τουλό «τάληρο», ντουλό «λεφτά» είναι από το ρομανί thulo, χοντρός: η νύξη στο «χοντρά λεφτά». http://hellenisteukontos.opoudjis.net/kaliarda-vii-the-romani-basis-of-kaliarda-updated/

  95. spatholouro said

    Δεν ξέρω εάν έχει γίνει σχετικός λόγος, αλλά η πρώτη φορά που βλέπω να λημματογραφείται η λέξη «καλιαρντά» (ως «καλιαρτά») είναι στο Λεξικό της Λαϊκής του Δαγκίτση (1967):

    καλιαρτά: αργκό των θηλυπρεπών

  96. sarant said

    95 Είναι και η πρώτη γραπτή μνεία της λέξης που γνωρίζουμε;

  97. spatholouro said

    Ως «καλιανδρό» πάντως είναι στο ΚΟΡΤΕ

  98. sarant said

    97 Ναι, αλλά αυτό είναι ουσιαστικά άλλη λέξη με άλλη σημασία.

  99. spatholouro said

    Ναι, οκ, οπότε, ως καλιαρντά=αργκό/γλώσσα των ομοφυλοφίλων, δεν έχω συναντήσει προ του 1967, αλλά μπορεί οι ασχολούμενοι να έχουν συναντήσει…

  100. 98, 99: με αναφορά στη γλώσσα, όχι, πρώτη μνεία του «καλιαρντά» είναι στον Πετρόπουλο· αλλά η έννοια «μελαμψός», άρα «γλώσσα των γύφτων» είναι τόσο παρωχημένη, που πιστεύω πως είναι αυθεντική. Η κύρια έννοια του «καλιαρντός» είναι «άσχημος, αλλόκοτος», και με αναφορά στους αστυνομικούς το 1904 ταιριάζει μια χαρά.

  101. spatholouro said

    #100
    «πρώτη μνεία του «καλιαρντά» είναι στον Πετρόπουλο»

    Και τότε, το λήμμα στον Δαγκίτση (1967);;

  102. sarant said

    Ναι, προς το παρον το λήμμα του Δαγκίτση είναι το πρώτο (έστω και για «καλιαρτά»)

  103. […] fear of persecution, stigma, or violence.  Its origins date as far back as 1904, according to a blog post by Nikos Sarantakos.  In his blog, Sarantakos translates an article published in a magazine called […]

  104. Είδα αρκετά όψιμα αυτή την τρομερά ενδιαφέρουσα ανταλλαγή.
    Ας μου επιτραπεί να προσθέσω εδώ ένα λινκ σε μια ανάρτηση που νομίζω ότι συνδέεται με το θέμα, έστω και αν το πιάνει περισσότερο από την οπτική της πολιτικής φιλοσοφίας.

  105. Για κάποιο λόγο το σχόλιο δημοσιεύτηκε πριν το τελειώσω. Η ανάρτηση λοιπόν είναι το

    «Oι γλώσσες και οι λαοί»

    https://wp.me/p1eY1R-Y8

    Είναι μία βιβλιοκριτική του Αγκάμπεν για ένα βιβλίο (στα γαλλικά) της Άλις Μπέκερ-Χο με τίτλο «Ένας παραγνωρισμένος παράγοντας στις πηγές των αργκό των επικίνδυνων τάξεων», όπου «το ζητούμενο είναι να δειχθεί η προέλευση ενός τμήματος του λεξιλογίου της αργκό από τα ρομ, τη γλώσσα των τσιγγάνων».
    Τόσο ο ένας, όσο και η άλλη προφανώς αγνοούσαν όλο αυτό το υλικό, αλλά όσα λένε ταιριάζουν θαυμάσια με αυτό -ιδίως με τις πληροφορίες για τα καλιαρντά, αλλά και για τη γλώσσα των σιδεράδων που ανέλυσε ο Τριανταφυλλίδης.

  106. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Polari, ἡ ἰδιόλεκτος κάποιων περιθωριακῶν* ὁμάδων στὸ ΗΒ, περιλαμβάνει ἀρκετὰ στοιχεῖα τῆς Ρομανί**.

    * «Polari (or alternatively Parlare, Parlary, Palare, Palarie, Palari; from Italian parlare, «to talk») is a form of cant slang used in Britain by some actors, circus and fairground showmen, professional wrestlers, merchant navy sailors, criminals, prostitutes, and the gay subculture. There is some debate about its origins,[3] but it can be traced back to at least the 19th century and possibly the 16th century.»

    **«Polari is a mixture of Romance (Italian[6] or Mediterranean Lingua Franca), Romani, London slang,[6] backslang, rhyming slang, sailor slang, and thieves’ cant. Later it expanded to contain words from the Yiddish language and from 1960s drug subculture slang.»

  107. sarant said

    104-5 Ευχαριστουμε!

    Ακομα και στο Λουξεμβούργο, κάποιες εκφράσεις της αργκό αναγονται στη γλώσσα των σιδεράδων-τσιγγάνων-εβραιων μιας περιοχής.

  108. BLOG_OTI_NANAI said

    Όπως γράφει ο Δύτης στο σχ. 20 «Αυτοί οι Δώδεκα που δεν είναι βέβαια δώδεκα«, πιστεύω ότι ήταν απλά ένα δημοφιλές νούμερο, αρχόντων, επιτρόπων κ.λπ. και χρησιμοποιούνταν ειρωνικά για ανθρώπους περιθωριακούς χωρίς όμως να επιδιώκει τον ακριβή προσδιορισμό του αριθμού τους. Στο παρακάτω παράδειγμα, σε άρθρο του 1892 κάποιοι εκ πεποιθήσεως τεμπέληδες νεαροί συγκεντρώνονται «κατά δωδεκάδας». Θα ήταν αστείο να υποστηρίξει κάποιος ότι αν δεν ήταν δώδεκα ακριβώς δεν θα συγκεντρώνονταν…
    Στο άλλο τεκμήριο φαίνεται μια γνωστή Δωδεκάδα εκκλησιαστικών επιτρόπων που κατόπιν έγινε εξάδα και μετά το 1900 έγινε πάλι Δωδεκάδα.

  109. Κ. Καραποτόσογλου said

    Ο κ. Σαραντάκος παρουσιάζει το πολύτιμο λεξιλόγιο του 1904 για τα Καλιαρντά, που εντόπισε και έφερε στη δημοσιότητα ο Spatholouro, και αναφέρει:
    * λατσή = η ωραία. Ο Πετρόπουλος λημματογραφεί λατσός = ωραίος, καλός. Από Ρομανί lačho = καλός, όμορφος.
    * λατσί = η δεκάρα. Μάλλον ουδέτερο του προηγουμένου, δεν επιβίωσε στην εποχή του Πετρόπουλου.

    Ενώ ο φίλος Nick Nickolas παραθέτει:
    The neuter latˈsi “pretty (little) thing” for a ten lepta coin had not survived into Petropoulos’ dictionary.
    http://hellenisteukontos.opoudjis.net/kaliarda-xii-attestation-from-1904-1934-and-1938/

    Η λ. λατσί = η δεκάρα, δεν έχει σχέση με το λήμμα λατσή = ωραία, από το ρομανί lačho = καλός, όμορφος, αλλά πρόκειται για διαφορετικό τύπο της λ. λιάτσο(ς) = δεκάρα του Όθωνα· Νόμισμα τής εποχής τού Όθωνα, μεγάλης διαμέτρου, που το χρησιμοποιούσαν τα παιδιά για τις δεκάρες, ένα από τα παιχνίδια τους. Με τους λιάτσους χτυπούσαν τα μικρότερα νομίσματα που βρίσκονταν μέσα σε κύκλο, σε αρόδα, από το λάτζιο, λάτζο, από το βενετικό lazo.
    Η λ. λιάτσο(ς) = δεκάρα του Όθωνα έχει εξεταστεί:

    https://sarantakos.wordpress.com/2018/02/04/tzoges/

    Κ. Καραποτόσογλου

  110. sarant said

    109 Πολύ πιθανό!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: