Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Δασκαλιό χωρίς δασκάλους

Posted by sarant στο 2 Φεβρουαρίου, 2018


Όταν ήμουν μικρός, πέρασα μερικά καλοκαίρια με τον παππού και τη γιαγιά στο Τολό, το παραθαλάσσιο χωριό κοντά στο Ναύπλιο. Παλιότερα πήγαιναν στο Ξυλόκαστρο, αλλά ο παππούς, που είχε τη μέση του, διάλεξε το Τολό επειδή είχε πιο ζεστή θάλασσα, καθώς βρίσκεται σ’ έναν μάλλον κλειστό κόλπο.

Απέναντί μας είχαμε ένα πολύ μικρό νησάκι, όπου πήγαινες και κολυμπώντας -εκεί κόβαμε φραγκόσυκα. Πιο δίπλα, ήταν ένα σαφώς μεγαλύτερο νησί, η Ρόμβη, ακατοίκητο κι αυτό -κάποιοι έβοσκαν κατσίκια. Πισω από τη Ρόμβη, και αθέατο από το Τολό, ήταν ένα μικρότερο νησάκι, το Δασκαλιό, όπου πήγαιναν για ψάρεμα οι ντόπιοι. Καναδυό φορές μάς είχε πάρει κι εμάς ο κυρ Χρήστος με τη βάρκα.

Το Δασκαλιό του Τολού δεν είναι ούτε το μόνο ούτε καν το γνωστότερο μ’ αυτό το όνομα. Οι παπαδιαμαντιστές θα ξέρουν το Δασκαλιό (Δασκαλειό το έγραφε συνήθως ο Παπαδιαμάντης), το «μικρόν φαιοπρασινίζον νησίδιον», έτσι το χαρακτηρίζει στον «Βαρδιάνο στα σπόρκα», που μαζί με άλλα κλείνουν το λιμάνι της Σκιάθου. Δασκαλιό υπάρχει και στην Κερατέα, νησάκι που έδωσε το όνομά του στο λιμάνι και στον παραθαλάσσιο οικισμό, υπάρχει έξω από τον Πόρο, στις Αλκυονίδες νήσους στον Κορινθιακό και σε πολλά άλλα μέρη. Στη Βικιπαίδεια αναφέρονται δεκατέσσερα νησιά ή ακτογραφικά χαρακτηριστικά με αυτό το όνομα, ενώ θα λείπουν κάμποσα ακόμα -το βέβαιο είναι πως λείπει ακόμα ένα Δασκαλιό, αυτό για το οποίο θα σας μιλήσω τώρα.

Φίλος του ιστολογίου μού έστειλε ένα λινκ για τις πολύ ενδιαφέρουσες αρχαιολογικές έρευνες που διεξάγονται στο Δασκαλιό της Κέρου. Η Κέρος είναι ακατοίκητο σήμερα νησί κάτω από τα Κουφονήσια, όπου έχουν βρεθεί σημαντικότατα αρχαιολογικά ευρήματα της εποχής του κυκλαδικού πολιτισμού. Το Δασκαλιό της Κέρου είναι σήμερα νησάκι πολύ κοντά στην ακτή, στην αρχαιότητα όμως ήταν ακρωτήριο -η στάθμη των νερών ανέβηκε στο μεταξύ.

Σύμφωνα με το άρθρο, οι νέες ανασκαφές στον προϊστορικό οικισμό του Δασκαλιού στην Κέρο αποκάλυψαν «πλήθος επιβλητικών και πυκνά δομημένων κατασκευών, πολύ πιο εντυπωσιακών από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα, αποδεικνύοντας πως πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές θέσεις στο Αιγαίο της πρώιμης Εποχής του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.)».

Η βραχώδης προεξοχή του Δασκαλιού είχε σχήμα κωνικό, αλλά οι άνθρωποι της εποχής, είτε χτίζοντας είτε κόβοντας την πέτρα, του έδωσαν σχήμα σαφέστερα πυραμιδοειδές. Όπως λέει ο Μάικλ Μπόιντ, ο Βρετανός αρχαιολόγος που είναι επικεφαλής των ανασκαφών, «ένα εκτεταμένο οικοδομικό πρόγραμμα έλαβε χώρα στο Δασκαλιό, το οποίο άλλαξε τη φυσική βραχώδη προεξοχή σε κάτι που θα είχε την εικόνα μιας ανθρώπινης κατασκευής …. Μέσα στους τοίχους που χτίστηκαν αναπτύχθηκαν δραστηριότητες, γνώσεις και εξειδικεύσεις οι οποίες είχαν να κάνουν με σπάνια ή εξωτικά υλικά, όπως τα μέταλλα και ο οψιανός, ενώ οι άνθρωποι που έζησαν εκεί φαίνεται ότι αναμίχθηκαν σε διαφορετικά δίκτυα λειτουργώντας σε διαφορετικά επίπεδα. Το Δασκαλιό έγινε ένα πρωτο-αστικό κέντρο σε βαθμό πρωτόγνωρο για τα νησιά, που μπορεί να ανταγωνιστεί μόνο η Κνωσός στην Κρήτη».

Για ποιον ακριβώς λόγο έγιναν όλα αυτά δεν είναι ακόμα σαφές, άλλωστε οι ανασκαφές συνεχίζονται. Πάντως η Κέρος ήταν το σημαντικότερο λατρευτικό κέντρο των Κυκλάδων.

Εμείς όμως εδώ δεν αρχαιολογούμε αλλά λεξιλογούμε. Το ήξερε αυτό ο φίλος του ιστολογίου κι έτσι φρόντισε να συνοδέψει την αρχαιολογική είδηση με ένα ωραιότατο γλωσσικό επιστέγασμα.

Γιατί ονομάστηκε Δασκαλιό το νησάκι της Κέρου; Ή το νησάκι του Τολού; Ή των Αλκυονίδων; Ποια σχέση μπορει να έχει με δασκάλους και σχολεία; Τα περισσότερα από τα νησάκια αυτά είναι μικρότατες βραχονησίδες, ακατοίκητες, κάποιες από αυτές αρκετά μακριά από κατοικούμενες ακτές -πού βρέθηκε ο δάσκαλος; Κι όμως, για πολλά από τα νησάκια που λέγονται Δασκαλιό υπάρχει τοπική παράδοση ότι εκεί υπήρχε κάποτε δάσκαλος, ίσως και κρυφό σχολειό.

Το γεωγραφικό όνομα «Δασκαλιό» το διερεύνησε ήδη στα τέλη του 19ου αιώνα ο πρωτοπόρος γεωγράφος και ιστορικός Αντωνιος Μηλιαράκης (1841-1905). Σε άρθρο του που το ανέβασα εδώ για να το δείτε, με τίτλο «Πόθεν η λέξις Δασκαλειό ως γεωγραφικό όνομα», ο Μηλιαράκης κάνει λόγο για πέντε ή έξι νησάκια με το όνομα αυτό (του Τολού, του Πόρου, της Κερατέας, των Αλκυονίδων, της Σκιάθου κι ένα μεταξύ Ιθάκης και Κεφαλονιάς). Επισημαίνει σωστά ότι είναι απίθανο να υπάρχει σχολείο με δάσκαλο και μαθητές σε άνυδρα και άδενδρα νησάκια, όπου δεν μπορεί να ζήσει άνθρωπος ούτε λίγες ώρες, οπότε κάποιο άλλο πρέπει να είναι το κοινό χαρακτηριστικό που οδήγησε να ονομαστούν έτσι αυτές οι βραχονησίδες.

Η αρχή, λέει ο Μηλιαράκης, ειναι η ιταλική λέξη scoglio, που σημαίνει σκόπελος ή νησίδα. Οι Βενετοί που έφτιαχναν ναυτικούς χάρτες, τον καιρό της θαλασσοκρατορίας, δεν ήξεραν τα ελληνικά ονόματα των πάμπολλων μικρών βραχονησίδων, οπότε κάποιες τις ονόμαζαν scoglio, π.χ. Scoglio di St. Theodore έλεγαν το Μπούρτζι έξω απο το Ναύπλιο. Από αυτό το ντα σκόλιο / ντα σκόλι / ντι σκόλι προέκυψε με παρετυμολογία το Δασκαλιό. Έτσι εξηγείται ότι το όνομα αυτό σήμερα το βρίσκουμε πάντοτε σε πολύ μικρές βραχονησίδες, που μάλιστα όλες τους βρίσκονται σε περιοχές που είχαν δεχτεί τη βενετική γλωσσική επιρροή.

Ωστόσο, όπως είπαμε, για πολλά νησακια που λεγονται «Δασκαλιό» οι κάτοικοι της πλησιέστερης ακτής έχουν την παράδοση ότι οντως υπήρχε κάποιος δάσκαλος ή καλόγερος εκεί, που μάλιστα λειτουργούσε κρυφό σχολειό. Για παράδειγμα, για το Δασκαλιό που είναι έξω από το Τολό, η τοπική ιστοσελίδα αναφέρει: «Λέγεται ότι εδώ, την περίοδο της Τουρκοκρατίας, λειτούργησε ιερατικό κρυφό σχολείο, για τα παιδιά της γύρω περιοχής».

Πέρα από το ότι το κρυφό σχολειό είναι σε γενικές γραμμές μύθος που πλάστηκε τον 19ο αιώνα, όπως έχουμε παλιότερα γράψει, ειδικά στην περιπτωση των βραχονησίδων είναι εντελώς παράλογο να σκεφτούμε ότι καθημερινά μικροί μαθητές διαπεραιώνονταν, συχνά διαπλεοντας όχι ασήμαντες αποστάσεις, σε ένα ξερό και αφιλόξενο νησάκι και το βράδυ επέστρεφαν στα σπίτια τους.

Ενδιαφέρον έχει ότι η παράδοση για κρυφό σχολειό σε νησάκι Δασκαλιό υπάρχει και σε μέρη όπως η Πάτμος, η οποία επί τουρκοκρατίας δεν είχε Τούρκους κατοίκους, και αντίθετα είχε ακμάζοντα εκπαιδευτικά ιδρύματα που προσέλκυαν μαθητές κι από τα γύρω μέρη -για ποιο λόγο να φτιαχτεί κρυφό σχολειό και μάλιστα σε ένα σχετικά απομακρυσμένο ξερονήσι;

Εδώ έχουμε μια ενδιαφέρουσα λειτουργία της παρετυμολογίας. Το ντα σκόλιο παρετυμολογήθηκε σε Δασκαλιό, και απο τη στιγμή που το όνομα Δασκαλιό εδραιώθηκε, η επόμενη γενιά, προσπαθώντας να καταλάβει για ποιο λόγο ονομάζεται έτσι το νησάκι, σκέφτηκε ότι κάποιος δάσκαλος θα υπήρχε εκεί -έτσι γεννιούνται οι παραδόσεις.

Όσο για το Δασκαλιό της Κέρου δεν έχει απ’ όσο ξέρω διατυπωθεί θεωρία ότι στέγαζε κρυφό σχολειό -η αρχαιολογική σκαπάνη μπορεί να φέρει στο φως πράματα και θάματα, αλλά όχι ανύπαρκτες επινοήσεις!

 

 

Advertisements

177 Σχόλια to “Δασκαλιό χωρίς δασκάλους”

  1. Ωραίο. Αλλά φοβάμαι ότι θα πυροδοτήσει νέα κρυφοσχολειάδα, μέρες που ‘ναι. Η προηγούμενη μέτρησε 534 σχόλια…!

  2. Βρεθήκανε, εκεί, και ίχνη μεταλλουργικών δραστηριοτήτων.

  3. Παντελής said

    Καλημερα!
    Υπαρχει και το Δασκαλειο της Κερατέας (χωρις κερατα)..

  4. nikiplos said

    Μπράβο, πολύ ωραίο άρθρο. Δεν το γνώριζα. Έχοντας μόνο εις γνώση τον όρμο της Αττικής, η φαντασία μου έπλαθε ότι ήταν κάποιο μέρος που έκαναν μαθήματα οι ναυτικοί σε μαθητευόμενους ναυτίλους. Έκαναν λεμβοδρομίες, ή χειρισμό σκαφών (με τα πανιά). Αυτά η φαντασία μου. Η πραγματικότητα όμως άλλα απεργαζόταν… 🙂

  5. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολυ για τα πρώτα σχόλια!

    1 Ναι, πάντα υπάρχει αυτός ο κίνδυνος…

    3 Το γράφει και το άρθρο 🙂

  6. cronopiusa said

    Καλή σας μέρα!

  7. Tah ala tahalasa said

    Τι ωραίο άρθρο!! Έτσι όπως διάβαζα μου ήρθε να πάω για καμία βουτιά η να ακούσω Βιολάρη… Α είναι Φλεβάρης.. οχιιιι
    Καλημέρες.

  8. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Έχετε παρατηρήσει ότι αναβιώνει η λέξη «διδασκαλείο»; Όχι ως χοροδιδασκαλείο, που θα περίμενε κανείς (αυτά λέγονται σχολές χορού), αλλά ως «οικοδιδασκαλείο». Αυτό πρέπει να είναι ένας τρόπος να κάνεις στο σπίτι σου ένα χώρο διδασκαλίας, χωρίς όμως το πλήθος των προϋποθέσεων που απαιτεί ένας κανονικός εκπαιδευτικός χώρος. Στην ουσία γίνεται μάθημα σε ολιγομελή γκρουπ, σαν «διευρυμένο» ιδιαίτερο.
    Συνήθως μαθήματα Γυμνασίου, ή και ξένες γλώσσες.

  9. Γς said

    4:
    >η φαντασία μου έπλαθε ότι ήταν κάποιο μέρος που έκαναν μαθήματα οι ναυτικοί σε μαθητευόμενους ναυτίλους

    Δασκάλες νεαρές σε αμούστακα

    http://www.protothema.gr/world/article/752689/nea-uorki-kathigitria-katigoreitai-oti-ekane-stomatiko-erota-se-14hrono-mathiti-tis-/

  10. Spyros said

    Οι Βενετοί έγραφαν σκόλιο τη βραχονησίδα. Το «ντα» ομως, από πού προκύπτει; Το ιταλικό da δηλώνει προέλευση ή χρήση. Κάτι δεν ταιριάζει πολύ…

  11. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Καὶ γιὰ τὰ Ἴμμια εἶχα διαβάσει κάποτε σὲ ἐπιστολὴ κάποιου ἀναγνώστη, ἢ στὴν Ἐλευθεροτυπία ἢ στὸ Βῆμα πὼς οἱ κάτοικοι τῆς περιοχῆς τὰ ὀνομάζουν ἄλλοτε Λημνιά, ἄλλοτε μ ὲ τὸ τουρκικὀ ὄνομα ποὺ μοῦ διαφεύγει ἐξελληνισμἐνο κι ἔγιναν Ἴμμια ἐπειδὴ Ἰταλικοὶ χάρτες εἶχαν μετατρέψει τὰ Λημνιὰ σὲ L’Immia κι ἀπὸ ἐκεῖ τὰ ἀντέγραψαν οἱ Ἕλληνες χαρτογράφοι. Ἔχω βέβαια μιὰ ἀμφιβολία, γιατὶ στὰ ἰταλικὰ τὸ mn δὲ γίνεται mm ἀλλὰ nn (onnipresente, onnisciente…)

  12. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πάντως δὲ γίνεται νὰ μὴν τὸ πῶ. Οἱ Ρῶσσοι ἔχουν τὴν τάση νὰ μετατρέπουν τὸ ἄτονο ο σὲ α. Λέτε κανένας Ὀρλὼφ νὰ ἔβαλε τὸ χεράκι του; 🙂

  13. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Υπέροχο άρθρο, που δίνει διαστάσεις στα ονόματα του Παπαδιαμάντη, τη μόνη σαγήνη στην οποία είχαμε κάποτε παραδοθεί…
    (Οι απομυθοποιήσεις ήρθαν, σαφώς, πολύ αργότερα -σαν τον Αγιο-Βασίλη, που δεν μας επισκέφτηκε ποτέ!)

  14. Γς said

    >η Κέρος ήταν το σημαντικότερο λατρευτικό κέντρο των Κυκλάδων.

    Φτιάχτηκα,
    Νά’ μουν στην Πάρο.

    Κάτω απ την Δήλο της Μυκόνου και την Κέρο πίσω απ την Νάξο

  15. ΓιώργοςΜ said

    Εγώ έχω πληροφορίες από μέσα από την ανασκαφή (ο μπατζανάκης της θείας της πρώτης ξαδέρφης μιας ανηψιάς μου, που έχει καντίνα εκεί), πως υπάρχει επιγραφή σε οψιδιανό (αλήθεια, έγινε οψιανός ή εγώ το ξέρω λάθος;) σε άρτι αποκρυπτογραφηθείσα γραφή ίδια με αυτή του δίσκου της Φαιστού, που λέει «η Μακεδονία είναι ελληνική, γατάκια…» (σε ελεύθερη απόδοση) 🙂 🙂

  16. Corto said

    Καλημέρα!

    «Το Δασκαλιό έγινε ένα πρωτο-αστικό κέντρο σε βαθμό πρωτόγνωρο για τα νησιά, που μπορεί να ανταγωνιστεί μόνο η Κνωσός στην Κρήτη»

    Πράγματι τα αρχαιολογικά ευρήματα στο Δασκαλιό της Κέρου είναι τεράστιας σημασίας.
    Ωστόσο στα δημοσιογραφικά άρθρα τα οποία παρουσίασαν την ανασκαφή, ενώ γίνεται σύγκριση με την Κνωσό, παραδόξως παραλείφθηκε κάποια αναφορά στην Πολιόχνη της Λήμνου. Πρόκειται για αστικό κέντρο τουλάχιστον 1000 ετών παλαιότερο από το Δασκαλιό (4η ή 5η χιλιετία π.Χ.), με εντυπωσιακά στοιχεία οικιστικής υποδομής. Μάλιστα είναι πιθανόν να αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα παγκοσμιώς λίκνα της Δημοκρατίας, καθώς υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι εκεί λειτουργούσε ένα είδος Βιουλευτηρίου. Δυστυχώς αυτός ο ανεκτίμητης αξίας αρχαιολογικός χώρος παραμένει σχετικά άγνωστος.

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%8C%CF%87%CE%BD%CE%B7

  17. Πάνος με πεζά said

    Ο Όμηρος βεβαίως, δεν ήθελε νησάκι, του αρκούσε και μια πέτρα…

  18. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλημέρα
    6. Ο λεπτεπίλεπτος υπέροχος αρπυστής της Κέρου (αφού με πρόλαβες Κρόνη!)
    http://odysseus.culture.gr/h/4/gh430.jsp?obj_id=4500

  19. atheofobos said

    Εδώ έχει φωτογραφία του Δασκαλιού και φωτογραφίες από ευρήματα εκεί.
    http://www.mixanitouxronou.gr/o-thisavros-tis-kerou-ke-i-megali-leilasia-tou-ierou-nisiou-ton-kikladon-sta-koufonisia-apo-tous-archeokapilous-pos-entopistikan-ta-perifima-marmarina-idolia-se-mousia-ke-eponimes-idiotikes-silloges/

  20. spiral architect 🇰🇵 said

    Καλημέρα.

    «Ωραίο το Τολό», «υπέροχο το Τολό» μου έλεγε -καλή του ώρα- ένας συμμαθητής που είχε εξοχικό εκεί, αλλά όταν πρωτοπήγα καλεσμένος του πριν από τριαντατόσα χρόνια περπατώντας στον παραλιακό δρόμο δεν έβλεπα θάλασσα, γιατί κάποιοι είχαν χτίσει στον αιγιαλό. Τώρα, το πράμα έχει χειροτερέψει έτι περαιτέρω οπότε, όταν με βγάλει ο δρόμος προς τα εκεί, πάω για κολύμπι λίγο παραδίπλα στην Αρχαία Ασίνη.

    Γεγονός είναι ότι, στη γύρω περιοχή και στο βρόντο να σκάψεις, αρχαία θα βρεις.

  21. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο θησαυρός της Κέρου (σύνολο μαρμάρινων κυρίως κυκλαδικών
    ειδωλίων κλπ)
    … πιθανολογείται ότι αριθμούσε τουλάχιστον 350 θραύσματα ειδωλίων. Η Ελλάδα διαθέτει – εκτός από τα 370 θραύσματα ειδωλίων που αποκάλυψαν επίσημες έρευνες στο Δασκαλιό-Κάβο της Κέρου (από τον Κόλιν Ρίφριου, τον έφορο Αρχαιοτήτων Χρήστο Ντούμα και την Φωτεινή Ζαφειροπούλου στη δεκαετία του ’60 και στη δεκαετία του ’80 από τους Χ. Ντούμα, Λ. Μαραγκού, Κ. Ρίφριου) και βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Νάξου – 76 θραύσματα που εκτίθενται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Τα 76 θραύσματα (από 140 θραύσματα του «θησαυρού» που διέθετε η συλλογή Erlenmeyer) εκποιήθηκαν στου Σόθμπις, το 1990-1992, παρά τη διαμαρτυρία και προσφυγή της Ελλάδας στην αγγλική Δικαιοσύνη για τη ματαίωση της δημοπράτησης. Το αγγλικό δικαστήριο επέτρεψε τη δημοπρασία και έτσι το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης αγόρασε τα 76 αντικείμενα, για να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Αλλα 17 ειδώλια δώρισε στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης η Εμπορική Τράπεζα, ενώ ένας ιδιώτης δώρισε άλλα 4 στο Ιδρυμα Κυκλαδικής Τέχνης στη Ν. Υόρκη.
    https://www.rizospastis.gr/story.do?id=3186992

  22. Faltsos said

    15
    Γράφε τέτοια και θα δεις σε λίγο να αντιγράφουν τα σαΐνια ότι στου Σαραντάκου διαβάσαμε πως βρέθηκε στην Κέρο αποκρυπτογραφηθείσα γραφή ίδια με αυτή του δίσκου της Φαιστού, που λέει…

  23. Γς said

    18:

    Τι φοβερό κομμάτι, μάστερπις

  24. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα.
    10 Το ιταλ. da σημαίνει και κίνηση προς, πχ vado dal medico = πάω στον γιατρό. Κάτι σαν το δικό μας πάω απ’ τον Γιώργο = πάω στον…
    Ένα Δασκαλειό στην Κίμωλο πραγματεύεται και ο Δ. Κούρτοβικ στη Νοσταλγία των Δράκων, αναφέροντας και τη βενετσιάνικη ετυμό.

  25. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μία επιγραφή που έρχεται από το 425 π.Χ. με τα ονόματα των φορολογουμένων συμμάχων της Αθηναϊκής Δημοκρατίας παρέχει πληροφορίες και για την Κέρο. Κέρεια ή Κερία ονομαζόταν κατά την Κλασική εποχή και το γεγονός ότι κατέβαλλε φόρο, συγκεκριμένα 10 δραχμές και 3 οβολούς, σημαίνει ότι ήταν κατοικημένη.
    http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=329200

  26. nikiplos said

    Απέναντί μας είχαμε ένα πολύ μικρό νησάκι, όπου πήγαινες και κολυμπώντας -εκεί κόβαμε φραγκόσυκα.

    Ας σημειωθεί ότι αρκετές κοντινές βραχονησίδες, αποτελούν τον κατ’ εξοχήν «κράχτη» δεινών κολυμβητών. Τα ρεύματα της θάλασσας όμως συχνά επιφυλάσσουν δυσάρεστες εκπλήξεις στους ανυποψίαστους. Το αναφέρω ως παθών από το Κάτεργο της Φολεγάνδρου… 🙂

  27. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    24. Ἀντίστοιχο τοῦ γαλλικοῦ chez. Ἀλλὰ πράγματι δὲν ἔχει νόημα νὰ χρησιμοποιηθεῖ γιὰ βράχο

  28. Να σημειώσω ότι το Δασκαλ(ε)ιό στην Σκιάθο ακόμη και σήμερα διατηρεί το ίδιο όνομα.

    Η Ιταλική δε εκδοχή ίσως ενισχύεται από το ότι το Δασκαλειό βρίσκεται ακριβώς μπροστά απο την μικρή χερσόνησο Μπούρτζι, το οποίο γνωρίζουμε ότι το οχύρωσαν οι αδελφοί Gizi to 1207, εξ ου και η ονομασία του.

  29. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Μοῦρθε μία ἔμπνευση. Μήπως εἶναι da scalo; Μήπως ἄραζαν ἐκεῖ τὰ πλοῖα γιὰ ἀνάπαυλα. Ἡ λέξη scalo ἔχει τὴν ἔννοια τῆς προσωρινῆς στάσης τοῦ πλοίου.

  30. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα

    Θυμάμαι κάτι είχαμε συζητήσει εκτενώς σε ένα παλιό άρθρο (σ΄αυτό για το Αγκίστρι ;;, δεν θυμάμαι τώρα) για τα νησάκια στην περιοχή.

    10/24: Μπορεί να είναι και «di» αντί για «da»

  31. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    18. Ωχ Αρπιστή μου! Άρπα έπαιζες, δε στραγγάλιζες άρπυιες !
    «Μια «συντροφιά» από μουσικούς, πότες, θεατές και χορευτές ξεσηκώνει τον θαυμασμό όλων. Τα ειδώλια μουσικών, ο «Αρπιστής» και ο «Αυλητής», είναι μέλη της παρέας όπως οι καθιστές γυναικείες μορφές και ο «Εγείρων πρόποσιν» που κρατάει κύπελλο στο δεξί χέρι. Ενα όμορφο σύμπλεγμα αγκαλιασμένων μορφών που σαν να σέρνουν τον χορό.»
    http://www.kathimerini.gr/899891/article/politismos/eikastika/sygkinhtika-eidwlia-gemata-kinhsh-kai-zwh

    Εντυπωσιακά μεγάλο γυναικείο άγαλμα που προέρχεται μάλλον από την Κέρο. Mε τον αριστερό γοφό και τον αριστερό ώμο ελαφρώς υπερυψωμένους να δημιουργούν μια κίνηση, αυτή που χαρακτηρίζει τους Κούρους. Στην πίσω πλευρά του υπάρχουν και ίχνη από πριόνι, ό,τι άφησε ο αρχαιοκάπηλος που προσπάθησε να το κόψει στη μέση.

  32. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    30 Άμα ήτανε di θα λεγόταν Δυσκολιό 🙂

  33. spiridione said

    Το οποίο scoglio είναι αντιδάνειο απ’ το ελλην. σκόπελος.
    http://www.treccani.it/vocabolario/scoglio2/

  34. spatholouro said

    Προσπαθώ μέσω του γουγλομπούκη να ανασυστήσω το λήμμα «Δασκαλειό» που έγραψε ο Γεωργακάς στο ανάτυπο «Νεοελληνικά Γλωσσικά» (1951) και έχω φτάσει μέχρι ένα σημείο.

    Από το έως τώρα κείμενο του Γεωργακά προκύπτει ότι αμφισβητείται η ερμηνεία Μηλιαράκη, ενώ η ορθή ερμηνεία είναι αυτή του Βογιατζίδη που έχουν λέει δεχθεί και οι ειδικοί.

    Εάν κάποιος συλλογικός σοφός μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση του κειμένου Γεωργακά, η πατρίς θα είναι όπως πάντα ευγνωμονούσα!

    Δασκαλειό
    Το τοπωνύμιο αυτό που βρίσκεται σε πολλά μέρη εξήγησε ο Αντ. Μηλιαράκης3 από το ιταλικό di scoglio ή da scoglio. Οι ιταλικές όμως λέξεις scoglio και (βενετσιάνικο) scogio έγιναν πράγματι τοπωνύμια, όπως Σκόλιο, Σκόγιο, Σκόγι στην Κέρκυρα, Κρήτη, Χίο, αλλά δεν έγιναν Σκαλιό ή Δασκαλιό. Ο κ. Μπίρης εξάλλου λέει ότι κάθε Δασκαλιό καθιερώθηκε άπό τούς Βενετούς, σημαίνει «σκάλα» και παράγεται άπό τό Όα βοαΗο’ και επειδή ή περιοχή του τετραγώνου της Βιβλιοθήκης του Αδριανού ελέγετο Δασκαλιό και ήταν γνωστή «Στά Σκαλιά» και υπήρχε κι «Αγιος Ασώματος στά Σκαλιά», τό Δασκαλιό των Αθηνών έγινε κι αυτό άπό τό Όά 30&1ΪΟ 4. Ή ορθή ερμηνεία όμως έχει δοθή άπό τον Ίω. Βογιατζίδη5 κ’ έγινε δεκτή άπό τούς ειδικούς6. Τό προσηγορικό δασκαλειό (τό) σημαίνει είτε ‘σχολείο’ (π. χ. στή Νίσυρο) είτε «κατοικία δασκάλου δηλ. μοναχού, άναχωρητήριο». Στο μεσαίωνα βράχοι και νησάκια ώνομάστηκαν Δάσκαλος άπό τό προσηγορικό δάσκαλος «μοναχός» καί Δασκαλειό (άπό τό δασκαλειό), διότι εκεί εμόνασαν καλόγεροι, όπως άλλα νησάκια και βράχοι ώνομάστηκαν Καλόγερος

    3. Εστία (περιοδ.) 1890, σ. 43-44.
    4. Μπίρης, Τοπωνυμικά τών Αθηνών,

  35. π2 said

    Πολύ ενδιαφέρον και δεν το ήξερα.

    Για μερικές φωτογραφίες ακόμη: https://www.bsa.ac.uk/index.php/381-unusually-sophisticated-prehistoric-monuments-and-technology-in-the-heart-of-the-aegean

    Το da scoglio και μένα με προβληματίζει.

  36. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    8 Δεν το είχα παρατηρήσει αυτό

    11 Ισχυει, ένα διπλανό νησί λεγεται Καλόλιμνος.

    28 Ευχαριστούμε. Και το Μπούρτζι το αναφέρει ο Παπαδιαμάντης, βέβαια.

    34 Ισχύει ότι δάσκαλο λέγανε και τον μοναχό και θα έπρεπε να το αναφέρω στο άρθρο. Ωστόσο, σε πολλά από αυτά τα νησάκια είναι αδύνατο να μείνει άνθρωπος, έστω και μοναχός.

  37. spatholouro said

    Το θέμα είναι να βρεθεί η «ορθή» ερμηνεία Βογιατζίδη και η παραπομπή στους ειδικούς που την έκαναν αποδεκτή.

  38. Γιάννης Ιατρού said

    Πολλές και αξιόλογες σχετικές δημοσιεύσεις (και σαν πιντιΕΦΗα 🙂 ) στον ιστότοπο (academia.edu) του καθ. Michael Boyd εδώ

  39. sarant said

    37 Σε ένα πολύ μεταγενέστερο άρθρο που έχω βρει, αναφέρεται ότι ο Βογιατζίδης «συμπληρώνει τον Μηλιαράκη» και τον κατηγορεί ότι δεν έλαβε υπόψη τοπικές παραδόσεις για λειτουργία σχολείου όπως στην Κίμωλο ή για εγκαταβίωση μοναχού.
    Υπάρχει και η παραπομπή, Ι. Βογιατζίδης, Κίμωλος. Ιστορικαί έρευναι περί της νήσου. Αθηνά 35 (1923) 97, 100-102.

    Άλλοι μεταγενέστεροι όπως ο Σμυρνάκης (Η Πάτμος, τόμ. Ε’) δέχονται την εκδοχή του Μ.

    Όσο για τον Γεωργακά, έχω παρατηρήσει ότι γενικά είναι αλλεργικός στο να παραδεχτεί ξένη ετυμολογία.

  40. spiridione said

    Ο Συμεωνίδης πάντως δέχεται την άποψη του Μηλιαράκη
    https://symeonidis.wordpress.com/2011/02/20/%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%B3%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1/

  41. ΚΩΣΤΑΣ said

    Έχουμε δύο δεδομένα. Το τοπωνύμιο αναφέρεται σε βραχονησίδες πλησίον κατοικημένων περιοχών και είναι σχετικά ευρέως διαδεδομένο. Νομίζω ότι με το εύρημα του Σπαθόλουρου κινούμαστε προς τη λύση του μυστηρίου, αν δεν φτάσαμε ήδη.

  42. Kουτρούφι said

    Επιτρέψτε μου μια μουσική παρένθεση. «Κέρος» του Νίκου Οικονομίδη: https://www.youtube.com/watch?v=hQAn1ujpXbI

  43. Έχω την αίσθηση ότι κάποια νησάκια λέγονται Καλόγερος (και τα παρόμοια, όπως ίσως Δάσκαλος/δασκαλειό) όχι επειδή πράγματι κάποιος μόνασε εκεί, αλλά επειδή είναι απομονωμένα και μικρά, ίσως και μαύρα σαν καλογέροι.

  44. sarant said

    41 Δεν είναι όλες πλησίον κατοικημένων περιοχών: Κέρος, Αλκυονίδες κτλ.

  45. nikiplos said

    Στο μεσαίωνα βράχοι και νησάκια ώνομάστηκαν Δάσκαλος άπό τό προσηγορικό δάσκαλος «μοναχός» καί Δασκαλειό (άπό τό δασκαλειό), διότι εκεί εμόνασαν καλόγεροι, όπως άλλα νησάκια και βράχοι ώνομάστηκαν Καλόγερος.

    Το παραπάνω το βρίσκω τόσο αστήριχτο, όσο και το κρυφό σχολιό. Εάν δεν βρεθούν ίχνη ή περιγραφές της εποχής που θα υπήρξαν αυτοί οι μοναχοί – κατά τεκμήριο ιστορικές περιγραφές, πχ κατάστιχα μοναστηριών κλπ που έκαναν δοσοληψίες, είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί ένας τέτοιος ισχυρισμός.

    Ένα στοιχείο που συνηγορεί ενάντια στο παραπάνω και το τόνισε πάνω από μια φορά ο Νικοκύρης, είναι πως ιδίως αυτοί οι βράχοι δεν ενδείκνυνται για να μονάσει κανείς εκεί, παρά μόνο αν θέλει να … αυτοκτονήσει. Λογικότερη εξήγηση μου φαίνεται από το λεπτό και ψηλό σχήμα τους, που από μακριά στους ναυτικούς θα θύμιζαν κάτι σαν …καλόγερο. Αυτό υπάρχει και σε άλλες περιγραφές, όπως πχ στην Πάρο οι βραχονησίδες ανοικτά του λιμένα λέγονται «πόρτες».

  46. ωραίο θέμα, θα επανέλθω…δημήτριος !

  47. Στο Δασκαλιό του Πόρου υπάρχει κι ένα εκκλησάκι, με την επιγραφή «Ψυχών Ιατρείον». Κακεντρεχής φίλος μου, όταν κάποτε κολυμπησαμε ως εκεί, σχολίασε «Καλά που δε λέει Ψυχιατρείον!»
    Κι εγώ πάντως δεν καταλαβαίνω πως να κόλλησε το da στο scoglio. Αν υπήρχε παγιωμένη έκφραση τύπου «νησάκι της ξέρας», που δεν ξέρω να μαρτυρείται, δεν θα ήταν έναρθρη, dello scoglio;

  48. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Θὰ ἤθελα νὰ ρωτήσω τὸ ἑξῆς. Ὑπάρχει πράγματι κάποιος χάρτης ἐποχῆς ποὺ νὰ κατονομάζει ἀποδεδειγμένα τὰ συγκεκριμένα νησιὰ «scoglio»; Αὐτὸν τὸν χάρτη ὁ συγγραφέας τὸν ἔχει δεῖ;

  49. Χρίστος Δάλκος said

    Ἔχω τήν ἐντύπωση ὅτι τό τοπωνύμιο Δασκαλιό προέκυψε μέ ἀντιμετάθεση ἐκ τοῦ Σκανταλιό (πρβλ. καί τοπων. Ζακύνθου Σκανταλιό). Στό ἴδιο συμπέρασμα μᾶς προσανατολίζει τό τοπωνύμιο Δασκαλόπετρα (ἐκ τοῦ Σκανταλόπετρα).

    Ἡ «σκανταλόπετρα» μπορεῖ νά σημαίνῃ δύο πράγματα:

    1) Τήν πέτρα ἤ πλάκα πού χρησιμεύει ὡς παγίδα, ὡς ἐπί τό πλεῖστον πουλιῶν, πρβλ. ἀ.ἑ. σκανδάληθρον (= ραβδίον ἤ ξυλάριον τῆς παγίδος || παγίς), σκάνδαλον (= παγίς ἤ βρόχος στηθείς ὑπό ἐχθροῦ), ν.ἑ. σκανταλιά (= παγίδα || ραδιουργία κ.τ.τ.), σκανταλ(ι)άρι (= ὄργανο παγίδας), σκαντάλι (= παγίδα), σκανταλίδι (= ἐξάρτημα παγίδας γιά πουλιά), σκανταλίζω (= βάζω παγίδες), κ.ἄ.

    2) Τήν ἄσπρη πέτρα πού βουτοῦν στήν θάλασσα γιά νά φοβίζουν τά ψάρια, ὥστε νά βγοῦν στόν γιαλό. Ἡ «κυνηγετική» αὐτή θαλάσσια πέτρα μπορεῖ νά εἶναι ἐξέλιξη τῆς στεριανῆς πέτρας πού ἔπεφτε καί πλάκωνε τά θηράματα.

    2β) Τήν πέτρα πού κρατάει ὁ δύτης γιά νά κατέβῃ στόν βυθό || Ὄργανο βυθομέτρησης, βολίδα, τό σκαντάλιο ἤ σκαντάγιο, πού ἐτυμολογεῖται ἀπό τό ἰταλ. scandaglio, πρβλ. scandagliare (= βυθομετρῶ).

    Σέ κάθε περίπτωση, ἀποδεικνύεται, νομίζω, γιά μιά ἀκόμη φορά ὅτι εἶναι δυνατόν στό ἐσωτερικό μιᾶς καί τῆς αὐτῆς γλώσσας νά δημιουργηθοῦν νέες λέξεις, μέ φωνητικές ἀλλαγές (ὅπως ἡ ἀντιμετάθεση φθόγγων) πού δέν ὑπακούουν σέ κάποιο εἶδος νομοτέλειας.

  50. sarant said

    48 Δες το άρθρο, το έχω ανεβάσει.

  51. leonicos said

    @34 Σπαθόλουρε

    Ο πατέρας μου είχε έναν καθηγητή μαθηματικών, ο οποίος όταν τον μπέρδευαν οι μαθητές με δύο διαφορετικές λύσεις έλεγε

    Και τούτο σωστόν και τούτο σωστόν

    Ο αδελφός μου, η νύφη μου μόνο πια δυστυχώς, έχει σπίτι στην κακή Θάλασσα, δίπλα από το χωριό Δασκαλειό, αλλά δεν είχα φανταστεί ότι το χωριό πήρε το όνομάτου από το νησάκι.

    Στην πραγματικότητα δεν είχα ποτέ ακούσει ότι τι νησάκι το λένε Δασκαλειό.

    Είναι πεταλοειδές, και μέσα στον κόλπο του έχει πολύ ζεστά νερά. Αλλά είναι ανοιχτό προς τ’ ανοιχτά, γι’ αυτό δεν αφήνουν βάρκες μέσα.

  52. leonicos said

    Πάντως, τα της Κέρου συνταρακτικά

    Αλλά, πρέπει πάντα να προηγούνται οι αρχαιοκάπηλοι;

  53. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    50. Λέει ὅτι γενικὰ ὀνόμαζαν scoglio ὅταν ἀγνοοῦσαν τὸ ὄνομα τοῦ νησιοῦ. Δὲν ἔχει ὅμως μιὰ φωτογραφία κάποιου χάρτη ποὺ νὰ μᾶς λέει ὅτι τὰ συγκεκριμένα νησιὰ πράγματι τὰ εἶχαν ἔτσι γραμμένα, οὔτε λέει πὼς ἔχει πέσει στὰ χέρια του ἕνας τέτοιος χάρτης. Ἄρα μπορεῖ νὰ ἔχει φτάσει στ’ἀφτιά του ἢ νὰ τὸ ἔχει διαβάσει κάπου καὶ νὰ τὸ ἔχει πιστέψει χωρὶς νὰ τὸ ἔχει ἐπιβεβαιώσει. Ἀλλὰ ἔστω ὅτι ἰσχύει. Οἱ κάτοικοι περίμεναν νὰ δοῦν τοὺς Ἐνετικοὺς χάρτες γιὰ νὰ ὀνοματίσουν τὰ νησιά; Δὲν εἶχαν τὰ νησιὰ αὐτὰ κάποιο ὄνομα πρὶν τὰ κάνουν οἱ Ἐνετοὶ scogli. Κι οἱ κάτοικοι ὅλων αὐτῶν τῶν νησιῶν εἶδαν τοὺς χάρτες, ξέχασαν τὰ μέχρι τοῦδε ὀνόματα καὶ παρετυμολόγησαν τὰ νησιά, ὅλοι μὲ τὸν ἴδιο τρόπο; Δὲν ξέρω ἀλλὰ κάτι δὲ μοῦ κολλάει σὲ ὅλα αὐτά;

  54. spyridos said

    Η ετυμολογία του Μηλιαράκη είναι η πιθανότερη φυσικά. Γιατί η πιό απλή εξήγηση είναι και η πιθανότερη.
    Οπως και η κοντινότερη απόσταση ανάμεσα σε δυό σημεία η ευθεία.
    Αλλά στη Νοτιοβαλκανία (Γιουνανιστάν) τα πράγματα είναι θεατρικά.
    Εκεί ο ξιφομάχος δεν κάνει την απλότερη και καλύτερη επίθεση για να σκοτώσει τον αντίπαλο.
    Ενα ευθύ χτύπημα στο ακάλυπτο στηθος του αντιπάλου. Οχι.
    Εμείς στη Νοτιοβαλκανία είμαστε Ερολ Φλυν και κάνουμε κύκλους με το ξίφος στον αέρα.

    Πριν 5-6 χρόνια πήγα ως το Δασκαλιό του Τολού με σκάφος κωπηλασίας. Ηταν ιδιαίτερα κουραστικό και όλοι οι άλλοι επιβαίνοντες ήταν αθλητές κωπηλασίας
    γεγονός που έκανε το εγχείρημα για εμένα ευκολότερο.
    Αλλά δεν μπορώ να φανταστώ ότι έκαναν κάτι τέτοιο επί Τουρκοκρατίας σε μια περιοχή με ελάχιστους κατοίκους
    η οποία κατοικήθηκε από Κρητικούς αργότερα.
    Και η κάτοικοι του Τζαφέρ Αγά και Χαιντάρ Πασά που ήταν Αρβανίτες έκαναν απίστευτες αποστάσεις
    για να μάθουν Ελληνικά
    από καλόγερους
    ενώ ήταν Αλβανοί.
    Κι ενώ δίπλα και στα δυό έχει σπηλιές που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν γιαυτό, λέμε τώρα.

    Μάλιστα συνεχίστε.

  55. # 49

    … ἄσπρη πέτρα πού βουτοῦν στήν θάλασσα γιά νά φοβίζουν τά ψάρια… αυτή λέγεται κλάπανος και κλαπανάω το ρήμα

  56. Alexis said

    #15: Με ιδεογράμματα πρέπει να είναι η επιγραφή. Εύκολο.
    (Χάρτης Μακεδονίας)=(Χάρτης Ελλάδας) (δύο μικρά γατάκια)

    #29: Scalo δεν ξέρω Αρχιμήδη, σκάλο ξέρω.
    Πάω για σκάλο λένε οι αγρότες (όπως πάω για ρέντο) 🙂

  57. ΚΩΣΤΑΣ said

    Πάντως αν εξαιρέσουμε την ιταλική προέλευση, η λέξη δασκαλιό ή δασκαλειό φαίνεται ότι έχει λαϊκή καταγωγή. Σε αυτή την περίπτωση οι επικρατέστερες ερμηνείες είναι:
    α) κατοικία δασκάλου.
    β) χώρος που γίνεται εκμάθηση – εξάσκηση μιας δραστηριότητας ή μιας τέχνης. Θα μπορούσαμε ακόμη να προσθέσουμε ότι γίνεται μακριά από αδιάκριτα βλέμματα, λόγω της ιδιομορφίας του χώρου.

  58. ΚΩΣΤΑΣ said

    54 > Μάλιστα συνεχίστε.

    Ζητώ προκαταβολικά συγγνώμη γι’ αυτό που θα πω, αλλά αφού μας τσιγκλάς. Όλο τα ίδια και τα ίδια. Όλα σου τα βιώματα προέρχονται από περιοχές με Αρβανίτες, Σλαβομακεδόνες… αλλά είσαι και Ελληναράς, πήγες στο συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης το 1992.

    Άσε μας, θα συνεχίσουμε για το δασκαλιό.

  59. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

  60. Χρίστος Δάλκος said

    55 ἄσπρη πέτρα πού βουτοῦν στήν θάλασσα γιά νά φοβίζουν τά ψάρια… αυτή λέγεται κλάπανος και κλαπανάω το ρήμα

    Λέγεται καί ἔτσι. Ἀλλά στό Ἀγαθονήσι λέγεται «σκανταλόπετρα».

  61. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    56. Λέμε la nave che va Santorini, fa scalo a Paros (τὸ πλοῖο ποὺ πάει Σαντορίνι πιάνει Πάρο). Θὰ μποροῦσαν νὰ προσάραζαν κάποια πλοῖα ποὺ δὲν ἤθελαν νὰ φτάσουν στὸ λιμάνι. Λόγοι; Πολλοὶ καὶ κανένας…

    54. Τὸ ὅτι ἐκφράζει κάποιος ἀμφιβολίες γιὰ μιὰ ἐτυμολογία δὲ σημαίνει ὅτι ἀποδέχεται τὴν πλέον διαδεδομένη. Οὔτε ἐμένα μὲ πείθουν τὰ περὶ δασκάλων καὶ κρυφῶν σχολειῶν.

  62. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Στη Βικιπαίδεια αναφέρονται δεκατέσσερα νησιά
    Και το Δασκαλιό του Σαρωνικού,δεκαπέντε
    Κοντά στο νησάκι Δασκαλιό με το γραφικό εκκλησάκι της Κοίμησης της Θεοτόκου, εντόπισε ο Σεφέρης το ναυάγιο της Κίχλης….

    http://www.mixanitouxronou.gr/to-navagio-pou-entopise-o-seferis-eno-kopilatouse-ston-poro-to-onoma-tou-skafous-itan-kichli-ke-ton-enepnefse-na-grapsi-tin-perifimi-piitiki-sillogi-giati-o-nompelistas-iche-ormitirio-tin-kokki/

  63. Λ said

    Φέικ νιους/στόρι

  64. Theo said

    @34:
    Και στην Κύπρο δάσκαλο λένε τον ιερέα ή τον μοναχό.

    @47:
    «Ψυχής ιατρείον» (εδώ ιατρείον=φάρμακο) ήταν η επιγραφή στην περίφημη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας*, που αντέγραφε μια επιγραφή στον τάφο κάποιου Φαραώ σε mια πυραμίδα, με την έννοια πως όλα τα αγαθά, οι δούλοι, κλπ. που είχαν ταφεί μαζί του ήταν τα εφόδια που θα έτρεφαν την ψυχή του στον άλλο κόσμο.

    Αυτή η επιγραφή πρωτοαντιγράφηκε στη βιβλιοθήκη ενός ελβετικού μοναστηριού, με την έννοια ότι τα βιβλία είναι φάρμακα για την ψυχή, και στη συνέχεια σε πολλές βιβλιοθήκες ελληνικών μοναστηριών.

    *Ψάχνοντας στο TLG, βρίσκω τις δυο λέξεις στον Διόδωρο (ἑξῆς δ᾽ ὑπάρχειν τὴν ἱερὰν βιβλιοθήκην, ἐφ᾽ ἧς ἐπιγεγράφθαι Ψυχῆς ἰατρεῖον, συνεχεῖς δὲ ταύτῃ τῶν κατ᾽ Αἴγυπτον θεῶν ἁπάντων εἰκόνας, τοῦ βασιλέως ὁμοίως δωροφοροῦντος ἃ προσῆκον ἦν ἑκάστοις, καθάπερ ἐνδεικνυμένου πρός τε τὸν Ὄσιριν καὶ τοὺς κάτω παρέδρους ὅτι τὸν βίον ἐξετέλεσεν εὐσεβῶν καὶ δικαιοπραγῶν πρός τε ἀνθρώπους καὶ θεούς) και στον Εκαταίο που τον αντιγράφει, ενώ ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τις χρησιμοποιεί μέ άλλη έννοια: Εὐχὴ γὰρ θησαυρὸς ἀνέκλειπτος παντὸς ἀγα θοῦ, λιμὴν ἀχείμαστος, γαλήνης ὑπόθεσις, ψυχῆς ἰατρεῖον.
    Με τις ίδιες λέξεις τιτλοφορούνται κι ένα μπλογκ κι ένα κανάλι του Yutube.

  65. Theo said

    Α, ναι, κι αυτό το περί δασκάλων και κρυφών σχολειών, ουδόλως πειστικόν 🙂

  66. Λ said

    63. Ότι τάχα εκεί ήταν σκολεία

  67. spiridione said

    Πράγματι στα βενετσιάνικα είναι scogio. Υπάρχει η λ. σκόγιος, σκόγιο στον Σομαβέρα, Βλάχο κλπ λεξικά.
    Και στους Πορτολάνους
    https://books.google.gr/books?id=BoKzlzR2zcgC&pg=PA177&lpg=PA177&dq=%22%CF%83%CE%BA%CF%8C%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CE%BD%22&source=bl&ots=r2L2K1_A4A&sig=QFFiK17AHrWzbKj4XeTK-83c4CQ&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwiG2OSSk4fZAhXDjSwKHVb4DoUQ6AEIJjAA#v=onepage&q=%22%CF%83%CE%BA%CF%8C%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CE%BD%22&f=false

  68. Theo said

    64, διόρθωση:
    Ο Διόδωρος αντιγράφει τον Εκαταίο, όχι το αντίθετο 🙂

  69. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πάντως, έτσι όπως τα βλέπουμε τα διάφορα Δασκαλιά, έχουνε κοινά χαρακτηριστικά: Μικρά νησάκια, βραχώδη.Μικρές προεξοχές που απόμειναν στην επιφάνεια θα μου πεις, βραχώδεις θα ήταν.

    Δασκολιάς υπάρχει επώνυμο στην Κυνουρία.

  70. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    67.στο λίκνο σου γράφει και ακρωτύρι , πολύ μ΄άρεσε- αν και προτιμώ τη…μεσαρά ! 🙂

  71. ellitzav said

    Στους πορτολάνους θα σας πάω κι εγώ. Φαίνεται ότι το Δασκαλιό της Κέρου ήταν γνωστό στους ναυτικούς του Μεσαίωνα – ένας πορτολάνος του 16ου αι. προειδοποιεί: «Ήξευρε ότι η Κέρος έχει μίαν ξέρην εις τον πουνέντη». Η «ξέρα» είναι το Δασκαλιό. Τα νερά μεταξύ του Δασκαλιού και της Κέρου είναι ένα απάνεμο σημείο, πολύ χρήσιμο για σύντομο αραξοβόλι αν πιάσει αέρας. Ο ίδιος πορτολάνος γράφει: “Η Κέρος και η Νιος και η Σίκινος και η Καριότισα και η Πολύκανδρος [Φολέγανδρος], όλα βλέπονται εις την κάρταν του πουνέντη εις τον γαρμπήν, μίλια ν’.» Δηλαδή η Κέρος, και μάλιστα η δυτική άκρη της, το Δασκαλιό, βρισκόταν πάνω σε μία γραμμή θαλάσσιας επικοινωνίας.

    Ιταλικοί χάρτες του 16ου-18ου αι. σημειώνουν νησάκια με τη λέξη ‘scoglio’, πχ. ‘Scoglio Garabuse’ [Grambousa], και ‘Scogli di S. Antonio’, στον Άγ. Νικόλαο, και τα δύο στην Κρήτη.

    Σαν ετυμολογία έχω βρει τη ‘λαϊκή’ λατινική λέξη ‘scoclus’ ή ‘scoplus’ που προέρχεται από το ‘ορθό’ λατινικό ‘scopulus’, που με τη σειρά του προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ‘σκόπελος’.

    Τέλος, οι ανασκαφές των Renfrew και Boyd στο Δασκαλιό Κέρου, εκτός από τα πολύ σημαντικά προϊστορικά ευρήματα, αποκάλυψαν στην κορυφή και ένα πολύ-πολύ μικρό εκκλησάκι (2×3 μ., όχι παραπάνω), σε ερείπια, με κεραμική του 600-700 μ.Χ. περίπου. Σπίτια της ίδιας περιόδου δεν υπάρχουν. Ήταν το εκκλησάκι στο Δασκαλικό ένα προσκυνητάρι των ναυτικών του Μεσαίωνα κατά το σύντομο αραξοβόλι τους, που θα μπορούσε να λειτουργεί και σαν πρώιμος φάρος;

  72. Πάνος με πεζά said

    Μια από τις πιο εντυπωσιακές βραχονησίδες του Αιγαίου είναι το Πιπέρι, το νησάκι που μοιάζει σαν ορθογώνιο τρίγωνο που ακουμπάει στην υποτείνουσα. Κοντά στο στενό Κύθνου-Σερίφου.
    Μάλιστα ήταν και προς πώληση, δεν ξέρω αν βρέθηκε κανένας ενδιαφερόμενος…

  73. ellitzav said

    Ετυμολογία (αν και δεν ξέρω ιταλικά): όχι da scoglio αλλά d’ ascoglio.

    Με βάση και το σχόλιο 24: scoglio > d’ ascoglio (προς τη νησίδα / σκάλα)

  74. spiral architect 🇰🇵 said

    @71: Για τσουλήθρα καλό φαίνεται. 😆

  75. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεοτερα, προστέθηκαν πολλά τερπνά και ενδιαφέροντα!

    72 Ποιος θα το αγόραζε και γιατί;

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η Σκάλα (που έχουν πολλά νησιά και παραθαλάσσια ως λιμάνι-και ιχθυόσκαλα) από πού ετυμολογείται; Συγγνώμη αν το έχουμε ξαναπεί, σα να θυμάμαι κάτι.

  77. Πάνος με πεζά said

    @ 75 : «Και το σάπιο φρούτο, έχει τον αγοραστή του»…

  78. Πάνος με πεζά said

    @ 76 : Καλά, Σκάλα και Εμπορειο-νημπο(ου)ρειό (ς), δυό στο τάλιρο…

  79. sarant said

    76 Η σημασία σκάλα = αποβάθρα πλοίου, σημείο αποβίβασης είναι της ύστερης αρχαιότητας.

  80. Faltsos said

    Σχετικά με την διαμάχη για την προέλευση της ονομασίας των κατά τόπους Δασκαλιών δηλώνω αναρμόδιος, ωστόσο δικαιούμαι να κρίνω τα επιχειρήματα που καταθέτουν οι δυο πλευρές.
    Έχει γραφεί πολλές φορές εδώ ότι δεν μπορούμε να ετυμολογούμε με επιχειρήματα του τύπου αυτό μοιάζει σωστό ή έτσι λένε κάποιοι. Δεν διαφέρουν και πολύ από πορτοκαλισμούς για την προέλευση του κιμονό από τον χειμώνα.
    Διαβάζοντας τον Μηλιαράκη βλέπω ότι σε μια τουλάχιστον περίπτωση (Τολό) αναφέρει γραπτές μαρτυρίες για την ύπαρξη Castello di Scoglio το οποίο σήμερα λέγεται Δασκαλειό. Για να τον αμφισβητήσει κάποιος, πρέπει να ανατρέξει στις πηγές που αναφέρει και να τον διαψεύσει.
    Η γενίκευση στα υπόλοιπα νησάκια δεν είναι απαραίτητο να γίνει δεκτή. Όπως έγραψε ο Λεόνικος υπάρχει το ενδεχόμενο «Και τούτο σωστόν και τούτο σωστόν».
    Για να μας πείσουν όμως οι υποστηρίζοντες την ελληνική προέλευση της ονομασίας, πρέπει να παρουσιάσουν ή παλιά γραπτά κείμενα ή τουλάχιστον να μας δείξουν, ερείπια κτισμάτων που χρησιμοποιήθηκαν σαν διδασκαλεία. Γιατί ακόμη κι αν αμφισβητήσω αυτό που επανέλαβε δυο τρεις φορές ο Νικοκύρης ότι δηλαδή σε τέτοια ξερονήσια δεν μπορούσε να ζήσει δάσκαλος ούτε παππάς, θα έπρεπε τουλάχιστον να είχε φτιάξει μια καλύβα, ένα εκκλησάκι να υπάρχει μια σπηλιά. Μόνο στον Πόρο διαβάζω ότι κάτι υπήρχε (47), αλλά κι αυτό δεν στηρίζει ικανοποιητικά την ονομασία Δασκαλιό.
    Συμπέρασμα: Από τα στοιχεία που διάβασα μέχρι να αρχίσω να γράφω το σχόλιο μου, δεν υπάρχει αμφιβολία για την ιταλική/βενετσιάνικη προέλευση της ονομασίας του Δασκαλιού του Τολού και για τα υπόλοιπα μπορούμε να δεχθούμε την γενίκευση, κρατώντας κάποια επιφύλαξη.

  81. Ριβαλντίνιο said

    Την Πάτμο θα την καταπίεζε ο καπουδάν πασάς

  82. sarant said

    81 Mια φορά το χρόνο πήγαινε ο Τούρκος για να πάρει τα δοσίματα.

  83. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    79.Ευχαριστώ! άσχετη η …σχέση δηλαδή 😦

  84. Ριβαλντίνιο said

    @ 82 sarant

    Η Π-Λ-Μπ λέει πως ο Σουκιούρμπεης που είχε έδρα την Ρόδο καταπίεζε τους νησιώτες.

  85. Faltsos said

    49
    Σχετικό – άσχετο

    Pesce da scoglio (πετρόψαρα)

  86. ΣΠ said

  87. Jago said

    Πάντως ο Alain Manesson Mallet, χαρτογράφος του 17ου αιώνα, σημειώνει σε ένα χάρτη την Ανάφη (Namphio) με μια συστάδα τριών νησίδων στα νότια της ως scoglio.
    https://www.vintage-maps.com/en/antique-maps/europe/greece/mallet-greece-cyclades-thira-ios-sikinos-1686::861
    Κι εδώ επιχρωματισμένο

    Γενικά χρειάζεται πολύ ψάξιμο σε παλιούς πορτολάνους, ευτυχώς το διαδίκτυο δίνει πολλές επιλογές αναζήτησης, άρχισα ψάχνοντας στο Χάρτες και Χαρτογράφοι του Αιγαίου Πέλαγους των Σφυροέρα, Αβραμέα και Ασδραχά αλλά είναι συνήθως γενικοί χάρτες ανά περιοχή το λιγότερο και λίγοι ανά νησί.

  88. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.

    Πολύπλευρα ἐνδιαφέρον τὸ σημερινό.

    Λεξιλογικά, ἱστορικά, ἁλιευτικά, γαστριμαργικά.

    Λεξιλογικά: γιὰ προφανεῖς λόγους· ἤδη οἱ παρεμβάσεις τοῦ Σπαθόλουρου καὶ τοῦ Χρίστου Δάλκου ἔδωσαν δυὸ διαφορετικὲς προσεγγίσεις στὸ θέμα.

    Ἱστορικά: καὶ μόνο ἡ ἀναφορὰ τοῦ κρυφοῦ σχολειοῦ ἀπὸ τὸν Νικοκύρη δίνει ἔναυσμα γιὰ συζητήσεις.

    Ἁλιευτικά: προσωπική μου γνώμη· τέτοια νησάκια διέθεταν (τὶς παλιές, καλὲς ἐποχὲς) μεγάλον ἁλιευτικὸ πλοῦτο στὶς ἀποχές τους.

    Γαστριμαργικά: ἡ περιοχὴ τοῦ Δασκαλιοῦ Κερατέας διαθέτει ἀξιόλογες ψαροταβέρνες. 🙂

  89. Jago said

    Κι εδώ ο Boschini Marco (1658) πάλι στην Ανάφη.

  90. Γιάννης Ιατρού said

    Τι τα θέλετε, (ιερή μεν αλλά) χωματερή όλης της περιοχής ήταν το νησάκι, τουλάχιστον επί Κυκλαδικού πολιτισμού, πριν 4.500 χρόνια!

    Μερικά ενδιαφέροντα και απεικόνιση του Δασκαλιού (με την Κέρο δίπλα)

  91. ΣΠ said

  92. ellitzav said

    87: Δες και εδώ
    Τόλιας Γ. (2010), Το Αιγαίο Πέλαγος: Χαρτογραφία και ιστορία, 15ος-17ος αι., Αθήνα.
    Tolias, G. (2011), Mapping Greece, 1420-1800. A History. Maps in the Margarita Samourkas Collection, Athens.

    Tolias (2011), σελ. 213, χάρτης IV.9 (‘Scoglio di Garabuse’ [Grambousa], Κρήτη) και σελ. 215, χάρτης IV.12 (‘Scogli di S. Antonio’, έξω από το λιμάνι Αγ. Νικολάου Κρήτης).

  93. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    85 Spaghetti allo scoglio η μακαρονάδα με θαλασσινά και scarpe da scoglio τα λαστιχένια παπούτσια θαλάσσης.

  94. Jago said

    92. Αυτό λες; Ακριβούτσικο κτγμ.
    https://www.politeianet.gr/books/9789602504451-sullogiko-miet-morfotiko-idruma-ethnikis-trapezis-to-aigaio-pelagos-104869

  95. ΕΦΗ - ΕΦΗ said


    Πρόκειται για μια μικρή νησίδα που στην αρχαιότητα ήταν χερσόνησος και σε βενετικούς χάρτες αναφέρεται με την ονομασία Scoglio de muflo,
    http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2448

    Τα Δασκαλειά είναι παραπέρα,ανατολικότερα, στο Ακρωτήριο/Κάβο Σίδερος , στη νότια πλευρά. Δε βρίσκω σε παλιό χάρτη πώς λέγονταν αυτό το ξερονησάκι

  96. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Βλέπω μιὰ ἐμμονὴ στὴν ἄποψη ὅτι ὅποιος ἔχει ἀμφιβολίες γιὰ τὴν προτεινόμενη ἐτυμολογία, θέλει νὰ προτάξει κάποια, ἢ μιὰ συγκεκριμένη ἑλληνικῆς προελεύσεως ἐτυμολόγηση. Ἐγὼ κατ’ἀρχὰς ἔχω πειστεῖ ἀπὸ τὰ ἱστορικὰ δεδομένα πὼς δὲν ὑπῆρξε κρυφὸ σχολειὸ συνεπῶς δὲ θὰ εἶχε γιὰ μένα νόημα μιὰ τέτοια θεώρηση. Θεωρῶ ἔγκυρη τὴν προτεινόμενη θεωρία, ὅμως καθ’ὅ,τι ἰταλομαθὴς μὲ προβλημάτισε ἡ ἔνσταση στὸ σχόλιο 24. Δέχομαι τὰ ἱστορικὰ στοιχεῖα γιὰ τὴ συγκεκριμένη βραχονησίδα, ὅμως θὰ ἤθελα μιὰ πειστικότερη ἑξήγηση γιὰ τὸ πῶς κόλλησε αὐτὸ τὸ da στὸ scoglio, γιατὶ στὰ ἰταλικὰ δὲ βγάζει νόημα. Ἄλλωστε καὶ στὸ ἄρθρο μιλᾶμε γιὰ scoglio di. Μὲ ποιά διαδικασία τὸ di μετακινήθηκε, μπῆκε πρὶν τὸ scoglio καὶ ἐξελίχτηκε σὲ da; Καὶ δεύτερον πῶς αὐτὴ ἡ ἴδια διαδικασία πραγματοποιήθηκε σὲ περισσότερα ἀπὸ ἕνα νησιὰ ποὺ ἀπέχουν πολὺ μεταξύ τους. Δὲ ρωτάω ὡς γνώστης γιατὶ δὲν εἶμαι. Ρωτάω ὡς μὴ γνώστης τοῦ ἀντικειμένου ποὺ θέλει ὅμως νὰ μάθει. Ἂν παρεξηγήθηκα ζητάω συγγνώμη

  97. Πέπε said

    Συγγνώμη ρε παιδιά: αν η βραχονησίδα λέγεται στα ιταλικά scoglio, γιατί να μην πέρασε στα ελληνικά ως Σχλείο/Σκολειό, κι από κει Δασκαλ(ε)ιό χωρίς άλλες φωνολογικές αλλαγές αλλά κατευθείαν μέσω του νοήματος;

  98. Πέπε said

    *σχολείο* (#97)

  99. sarant said

    97 Το λέει και αυτό σαν πιθανότητα ο Μηλιαράκης.

    87 Αν βλέπω καλά, λέει SCOGLI, πληθυντικός

  100. Jago said

    97. Είναι για μένα προφανές ότι έτσι έγινε.
    87β. Ναι ακριβώς.

  101. BLOG_OTI_NANAI said

    Μερικά παραθέματα. Εκτός άλλων, ο Γεωργακάς το 1946 είχε δημισεύσει βιβλιοκρισία στον Μπίρη στην ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ:

    Άλλο:

  102. BLOG_OTI_NANAI said

    #3 Ελληνικά 32β

    #4 Ηλίου 5,807

    #5

  103. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Σχετικὰ μὲ τὴ βραχονησίδα Πιπέρι (#72, 75, 77), πού, ὅπως λέει ὁ Πάνος (ἀλήθεια, πῶς πάει τὸ πόδι;), » μοιάζει σαν ορθογώνιο τρίγωνο που ακουμπάει στην υποτείνουσα. »
    Δέν νομίζω νὰ μπορεῖ νὰ κατοικηθεῖ. Ὅπως φαίνεται στὴ φωτογραφία ἀπὸ τὴ μιά μεριά εἶναι γκρεμὸς κι ἀπὸ τὴν ἄλλη πολὺ ἐπικλινές. Εἶναι καὶ ἐκτεθειμένο σ᾿ ὅλους τοὺς καιρούς στὴ μέση τοῦ πελάγου. Κάποιοι εἶχαν ἀμολήσει κουνέλια ποὺ γεννοβολήσανε καὶ αὐξήθηκαν πολύ, ἀλλὰ μετὰ ψόφησαν, ἴσως ἀπὸ κάποιαν ἀρρώστια.

  104. BLOG_OTI_NANAI said

    #6 Λαογραφία 1971

    #7

  105. Faltsos said

    97
    Υποθέτω με παρόμοιο τρόπο που η Σμύρνη έγινε Izmir (εις Σμύρνην) και η Κωνσταντινούπολη Istanbul (εις την Πόλη).
    (Υπάρχουν βέβαια και άλλες εκδοχές, αλλά αυτές μας πιστεύω ότι είναι οι επικρατέστερες)

  106. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @55, 60. Τὸ «κλαπανάω» στὰ Θερμιὰ (καὶ ἀλλοῦ) τὸ λένε βολάζω.

  107. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @105. Πρόσφατα ἀναφερθήκαμε στὸ θέμα τῆς ἐτυμολογίας τῆς λέξης İstanbul. Κάποιος μάλιστα μᾶς ἔδωσε τὴ δυνατότητα νὰ κατεβάσουμε καὶ σχετικὸ ἄρθρο (Marek STACHOWSKI (Kraków) / Robert WOODHOUSE (Brisbane)
    THE ETYMOLOGY OF İSTANBUL:
    MAKING OPTIMAL USE OF THE EVIDENCE*).

    Ἐπειδὴ δὲν διακρίνομαι γιὰ τὶς περὶ τὰ κομπιουτερικὰ γνώσεις μου, παρακαλεῖται ἡ συλλογικὴ σοφία τοῦ ἱστολογίου νὰ ξαναδώσει τὴν πρόσβαση σὲ τυχὸν ἐνδιαφερόμενους,

  108. sarant said

    101-104 Ευχαριστούμε

    107 Και γι αυτό χρειάζεται άρθρο

  109. Κ. Καραποτόσογλου said

    Δωδεκανησιακά Χρονικά 26 (2014) 644-659.

    ΒΑΓΓΕΛΗΣ Δ. ΠΑΝΤΑΖΗΣ
    Δρ. Ιστορίας – Δικηγόρος – Συγγραφέας
    ΚΑΛΟΓΕΡΟΙ ΚΑΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΣΤΑ ΒΡΑΧΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
    -ΠΩΣ ΠΡΟΕΚΥΨΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΩΝ ΒΡΑΧΟΝΗΣΙΔΩΝ
    «ΚΑΛΟΓΗΡΟΣ»;1
    Το Αιγαίο είναι διάσπαρτο από μοναχικούς βράχους που φέρουν το
    όνομα «Καλόγηρος». Τουλάχιστον εννέα απ’ αυτούς αναφέρουν οι ερευ-
    νητές.2 Ο πρώτος μαρτυρούμενος «Καλόγηρος»3 εντοπίζεται εκεί που δια-
    σταυρώνονται οι διαδρομές από το βόρειο προς το νότιο και από το ανατο-
    λικό προς το δυτικό Αιγαίο, μεταξύ Χίου και Άνδρου. Είναι περισσότερο
    γνωστός -και έτσι θα τον αναφέρουμε στη συνέχεια- ως «ο Καλόγηρος της
    Άνδρου». Ο πιο φημισμένος όμως είναι «ο Καλόγηρος της Κω», ο οποίος
    παραδόξως είναι και ο πλέον προβληματικός και… καταζητούμενος.
    Ο «Καλόγηρος της Άνδρου» δεν είναι ακριβώς ένας, λόγος για τον ο-
    ποίο η ονομασία απαντάται και στον πληθυντικό («Καλόγηροι»): ο μεγα-
    λύτερος βράχος περιστοιχίζεται από μερικούς πολύ μικρότερους υφαλο-
    βράχους, που μόνο όταν πλησιάσει πολύ κανείς τους βλέπει. Ο ίδιος ο
    «Μεγάλος Καλόγερος» γίνεται ορατός τη μέρα μόνο από μικρή απόσταση,
    σαν καράβι που αναδύεται στον θαλάσσιο ορίζοντα. Σύμφωνα με την περι-
    γραφή του Mediterranean Pilot IV: 212, .Bráckhoi Kalóyeroi.,
    «Εἶναι ἄγονος ἡφαιστιογενὴς ὄγκος ὕψους 120 ποδῶν, μὲ βράχους
    ὑπεράνω τοῦ ὕδατος, οἱ ὁποῖοι ἐκτείνονται ΝΑ… Ἀπὸ  ποστάσεως 8 ἢ 9
    μιλίων ἐκλαμβάνονται ὡς ἱστίον. Ἐμφανίζεται εἰς σχῆμα κώνου, ἐκτὸς
    ὅταν τὸν βλέπωμεν  ἀπὸ  ἀνατολῶν ἢ δυσμῶν, ὅτε φαίνεται σχισμένος εἰς
    δύο. Αἱ πλευραὶ τοῦ …. Μεγάλου Καλογέρου εἶναι  ἀξιοσημείωτοι διὰ με-
    ρικὰς περιέργου σχήματος ἐξογκώσεις, αἱ ὁποῖαι φαίνονται  ἀπό τινων ση-
    μείων ὁμοιάζουσαι μὲ κεφαλὰς «κουκουλωμένων Μοναχῶν», ἐκ τῆς ὁποί-
    ας ὁμοιότητος καὶ τὸ ὄνομα Καλόγεροι (Μοναχοὶ) ἔχει προέλθει..
    Κατά τον Buontelmonti,4 .Μεταξὺ Χίου καὶ Ἄνδρου ὑπάρχει βράχος
    πάρα πολὺ ὑψηλὸς ὀνόματι Καλόγερος (Caloerus), μὲ πολλὰς  ἀγρίας καὶ
     ἀποκρήμνους βραχώδεις  ἀκτὰς καθ’ ὅλην τὴν περιφέρειάν του, οὕτως ὥστε
    νὰ μὴν ὑπάρχῃ πρόσβασις πρὸς τὴν κορυφήν. Καλεῖται δὲ Καλόγερος
    (Caloerus) ἐκ τῶν ἑλληνικῶν καλὸς (calos) ὅπερ σημαίνει λατινιστὶ bonus
    καὶ γέρος (ghéros = senex.) δηλαδὴ καλὸς γέρων (bonus senex) κατ’ εὐφη-
    μισμόν,  ἀφ’ οὗ οἱ ταξιδιῶται τὸν εὑρίσκουν πολὺ ἄγριον καὶ  ἀπειλητικὸν
    ὅλας τὰς ἐποχάς. Πολὺ συχνὰ τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα διακινοῦνται μεταξὺ τοῦ
    Ἑλλησπόντου καὶ τοῦ Κρητικοῦ πελάγους, πλέουν ἐγγὺς τοῦ βράχου τού-
    του καὶ ναυαγοῦν. Πράγματι μίαν φορὰν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου, τὴν ἐποχὴν
    τοῦ Σχίσματος καὶ τῆς Συνόδου τῆς Κωνσταντίας (δηλ. μεταξὺ 1414 και
    1417) ἓν Γενοβέζικον πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἐπέστρεφεν ἐκ τοῦ Πέραν παρα-
    πλέον τὴν  ἀρχαίαν Τροίαν καὶ κατερχόμενον μεταξὺ τῶν νήσων Τενέδου
    καὶ Λήμνου, ἐπλήγη τὴν νὺκτα ὑπὸ σφοδροῦ βορείου  ἀνέμου, ὁ ὁποῖος
    ἔρριψεν αὐτὸ ἐπάνω εἰς αὐτὸν τὸν βράχον. καὶ οἱ ναυτικοί μὲ τὰς χεῖρας
     ἀνυψωμένας πρὸς τὸν οὐρανόν, παρέδωσαν τὸ πνεῦμα καὶ ἐχάθησαν  ἀνά-
    μεσα εἰς τοὺς ὡς βελόνας αἰχμηροὺς ὑφάλους. διὰ τοῦτο οἱ ναυτικοὶ οἱ
    ὁποῖοι πλέουν διὰ μέσου τῆς θαλάσσης αὐτῆς, συνηθίζουν νὰ καταρῶνται
    αὐτὸν τὸν βράχον καὶ δεικνύοντες τὸ μέρος αὐτὸ  ἀπὸ μακρὰν «γυρίζουν
    γρήγορα τὰ πανιὰ» πρὸς τὴν  ἀνοιχτὴν θάλασσαν.
    Ὅταν μίαν φορὰν ἓν τουρκικὸν σκάφος ἐβυθίσθη ἐκεῖ, οἱ ἄνδρες κατέ-
    φυγον ἐπὶ δύο ἡμέρας ἐπὶ τῶν  ἀγρίων βράχων. τὴν τρίτην ἡμέραν ἐνεφα-
    νίσθη ἓν χριστιανικὸν πλοῖον καὶ τὸ πλήρωμά του ἐπειδὴ τοὺς ἐλυπήθη
    τοὺς διέσωσεν ὅλους ἡμιθανεῖς ἐπὶ τοῦ πλοίου του. Ἀλλὰ πλησίον τῆς νή-
    σου τῶν Ψαρῶν, ὅταν οἱ Τοῦρκοι, οἱ ὁποῖοι ἐκυκλοφόρουν ἐπὶ τοῦ πλοίου
    χωρὶς φρούρησιν  ἀνέκτησαν τὰς δυνάμεις των, ἐπετέθησαν ἐναντίον τῶν
    χριστιανῶν καὶ πλέοντες πρὸς τὴν ἰδικήν των πατρίδα ἔρριψαν εἰς διαρκῆ
    δουλείαν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοὺς εἶχον διασώσει.
    Ἐδῶ ἐπίσης εἰς τὸ ὑψηλότερον μέρος αὐτοῦ τοῦ βράχου ἱέρακες καὶ
    ἀετοὶ κτίζουν τὰς φωλεάς των….»
    Σύμφωνα με αφήγηση του Andr. Thevet (1571),5 όπως την αναφέρει ο
    Allen,6 .Ἀκόμη καὶ ὅταν οἱ ἄνεμοι εἶναι  ἀσθενεῖς, εἶναι δυνατὸν τὰ ρεύμα-
    τα νὰ εἶναι ἰσχυρά, καὶ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ πλησιάζει τις περισσότερον  ἀπὸ
    ἀπόστασιν «βολῆς κανονιοῦ», ἐὰν δὲν θὰ εἶναι βέβαιος ὅτι ἡ θάλασσα εἶναι
    ἥρεμος. Εἰς αὐτὴν τὴν περιοχὴν ὁ πηδαλιοῦχος θὰ ἔπρεπε νὰ  ἀγρυπνῇ καὶ
    νὰ ἔχῃ καλοὺς ναυτικοὺς χάρτας, ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ υποστῇ ὅσα ὑπέστη εἷς
    ὑποπλοίαρχος τῆς Barbarossa (ἐνωρίτερον, τὸν 16ον αἰῶνα), ὅστις πλέων ἐξ
    Ἀδριατικῆς πρὸς Κωνσταντινούπολιν μὲ 36 τριήρεις καὶ 14 μεγάλα σκάφη,
    ἐρρίφθη εἰς αὐτοὺς τοὺς βράχους ὑπὸ ἑνὸς ΝΝΑ  ἀνέμου, μὲ  ἀποτέλεσμα
    τὴν  ἀπώλειαν 14 πλοίων καὶ τῶν πληρωμάτων των».
    Το ζήτημα της προέλευσης του ονόματος «Καλόγερος» θα το εξετά-
    σουμε πιο κάτω -αν και ήδη είδαμε δύο απόπειρες εξήγησής του, η μία εκ
    των οποίων («καλός γέρων») συνιστά σαφώς παρετυμολόγηση. Αρκεί για
    την ώρα να έχουμε υπόψη μας ότι ο Καλόγηρος της Άνδρου ήταν αδύνατο
    να οφείλει το όνομά του στο ότι υπήρξε κατοικητήριο οιουδήποτε μοναχού,
    καθώς δεν διαθέτει νερό, δεν παρέχει τροφή και καθώς -ιδίως με τα μέσα
    άλλων εποχών- ήταν αδύνατη η τακτική τροφοδοσία. Αυτό, βέβαια, δεν
    εμπόδισε τον ευφάνταστο ή εύπιστο Thevet να το εφοδιάσει με μερικούς
    κατά καιρούς θρυλικούς ερημίτες. Από τη στιγμή πάντως που ένας σημα-
    διακός μοναχικός βράχος αποκτάει το όνομα Καλόγηρος και συνδέεται με
    συναρπαστικές ιστορίες περί καλογέρων, όλοι οι θαλάσσιοι βράχοι που του
    μοιάζουν παίρνουν το ίδιο όνομα και ιδιοποιούνται τους ίδιους ή παρόμοι-
    ους ήρωες. Έτσι σε σχετικά σύντομο διάστημα προκύπτουν οι τουλάχιστον
    εννέα βράχοι / Καλόγηροι στις ελληνικές θάλασσες. Περιέργως ο πιο φη-
    μισμένος απ’ αυτούς είναι εκείνος που παρά τις επίμονες αναζητήσεις δεν
    βρέθηκε ποτέ: ένας Καλόγηρος στα νότια της Κω. Ο πρώτος που τον περι-
    γράφει (1420) είναι ο Buondelmonti:
    «Τώρα θὰ σᾶς δείξωμεν τὸν πολὺ ὑψηλὸν βράχον Caloierus εὑρισκό-
    μενον ἐν μέσῳ τῆς θαλάσσης,7 ὁ οποῖος ὑψοῦται μόνος πρὸς νότον  ἀντίκρυ
    τῆς Κῶ, («coram Choa insula ad austrum solus elevator») περιστοιχιζόμενος
    ὑπὸ πολὺ ὑψηλῶν  ἀποτόμων βράχων. Ἐπὶ τῆς κορυφῆς φαίνεται μία μικρὰ
    ἐκκλησία μὲ μίαν περιοχὴν εἰς τὴν ὁποίαν δύο ἄνδρες  ἀφιερωμένοι εἰς τὸν
    Θεόν, ἐν  ἀσφαλείᾳ ἤσκουν τὰ τῆς λατρείας. Καὶ εἶχον ἑτοιμάσει ἓν σχοινίον
    μὲ τὸ ὁποῖον καὶ οἱ δύο μαζὺ ἔσυρον ἐπάνω μίαν μικρὰν λέμβον, οὕτως ὥστε
    νὰ δύνανται νὰ τὴν προφυλάξουν  ἀπὸ τοὺς  ἀγρίους πειρατὰς καὶ τοὺς
    ἀσεβεῖς ληστάς, καὶ νὰ προσφέρουν σπονδὰς καὶ θυσίας ἡμέραν καὶ νύκτα
    χωρὶς φόβον, μὲ εὐλαβεῖς προσευχὰς εἰς ὡρισμένας ὥρας. Ἀλλ’ ὅταν κάποτε
    εἶχον προσφέρει ἐπ’ ὀλίγον μίαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, εἶδον ἕνα Τοῦρκον
    ἐνδεδυμένον μὲ ἐνδύματα ὅμοια πρὸς τὰ ἰδικά των, ὁ ὁποῖος μόνος  ἀπὸ μίαν
    μικρὰν λέμβον φωνάζει δυνατά: «Ἱερωμένοι, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ»,
    δεχθῆτε με ποὺ εἶμαι ὁλομόναχος,  ἀφ’ ὅτου μία τρομερὰ τρικυμία ἔρριψε τὸ
    πλοῖον μας ἐπάνω εἰς αὐτοὺς τοὺς βράχους καὶ κανεὶς δὲν ἐσώθη παρὰ μό-
    νον ἐγώ.. Καὶ αὐτοὶ ἐπειδὴ ἐλυπήθησαν,  ἀνέσυραν αὐτὸν, τὸν ἐπισκέπτην
    Sinon, καὶ τὸν ἐδέχθησαν εἰς τὴν κορυφήν. Τότε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς νυ-
    κτός, ἐνῷ αὐτοὶ προσέφερον λατρείαν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, αὐτὸς ἐκλείδωσεν
    τὴν θὐραν ἔξωθεν, καὶ καλέσας τοὺς συντρόφους του, οἱ ὁποῖοι ἐκρύπτοντο
    πλησίον τοῦ βράχου,  ἀπήγαγον τοὺς μοναχούς, τοὺς ὑπηρέτας τοῦ Χριστοῦ,
    καὶ τὰ ὑπάρχοντά των εἰς τὴν Τουρκίαν».8
    Οι αφηγήσεις και οι παραστάσεις του Buondelmonti υπήρξαν το πρότυπο
    για πλήθος άλλων χαρτογράφων, ναυτικών και περιηγητών,9 καθένας από τους
    οποίους πρόσθετε και την δική του «μαρτυρία» και πινελιά. Έτσι, με τον καιρό
    οι ναυτικές «ειδήσεις» για τον Καλόγηρο της Κω πληθαίνουν, διογκώνονται
    και επισκιάζουν αυτές που αναφέρονται στον Καλόγηρο του κεντρικού Αιγαί-
    ου. Το περίεργο είναι πως όσο αυξάνεται η φήμη του Καλόγηρου της Κω και
    όσο όλοι τον αναζητούν -και πολλοί μάλιστα σπεύδουν να τον εμφυτεύσουν
    στους χάρτες τους- κανείς δεν τον βρίσκει, είτε γιατί εκεί που τον ψάχνει δεν
    υπάρχει είτε γιατί αυτό που βρίσκει εκεί δεν ταιριάζει σ’ αυτό που ψάχνει.
    Μέσα από μια εξονυχιστική ανάλυση πηγών ο Allen διαπιστώνει πως
    τούτος ο Καλόγηρος / φάντασμα έχει τα χαρακτηριστικά που είτε πράγματι
    είχε, είτε είχε προσλάβει μέσω των μυθοποιητικών αφηγήσεων ο Καλόγηρος
    της Άνδρου. Μερικές μάλιστα από τις αφηγήσεις αυτές τις διεκδίκησε και τις
    κατοχύρωσε ως αποκλειστικά δικές του. Μεταξύ των άλλων στοιχείων που ο
    φανταστικός βράχος-Καλόγηρος (της Κω) αντέγραψε από τον πραγματικό
    (της Άνδρου) και ιδιοποιήθηκε ήταν κάποιες από τις ζωγραφικές του απεικο-
    νίσεις. Αδιάσειστη απόδειξη της (προφανώς αθέλητης) «λαθροχειρίας» απο-
    τελεί το γεγονός ότι μερικά σχεδιαγράμματά του ενώ αναφέρονται ως απει-
    κονίσεις του Καλογέρου της Κω, έχουν βασιστεί σε σχέδιο από αυτοψία του
    Καλογέρου της Άνδρου! Αν κάποιος αμφιβάλλει γι’ αυτό, δεν έχει παρά να
    αντιπαραβάλει τα πανομοιότυπα σχέδια των δύο Καλογήρων από το χειρό-
    γραφο Holkham του Buondelmonti, ή την εικόνα του «Καλογήρου της Άν-
    δρου, δηλαδή του καλού γέροντος» από την σελίδα -203 της έκδοσης του
    Buondelmonti από τον Legrand10 με την εικόνα του Καλογήρου της Κω που
    προσάγει ο Coronelli11 ή ο Bordone, και εν συνεχεία να αντιπαραβάλει και
    τις δύο με φωτογραφίες του Καλογήρου της Άνδρου.12
    Γεννάται όμως αναπόφευκτα το ερώτημα: πώς προέκυψε τούτος ο Καλό-
    γηρος – φάντασμα της Κω, τον οποίο έκτοτε γενεές χαρτογράφων τοποθετού-
    σαν κάπου σ’ αυτή την περιοχή, όπου και ματαίως τον αναζητούσαν γενεές
    και γενεές ταξιδευτών; Η λύση του αινίγματος πρέπει μάλλον να αναζητηθεί
    σε μία παρανάγνωση που εμπεριέχει η προαναφερθείσα φράση του Buondelmonti:
    «coram Choa insula ad austrum solus elevator». Είναι προφανές πλέον
    -έτσι, τουλάχιστον, νομίζουμε- ότι την συγκεκριμένη αναφορά η νήσος Χίος
    (Chio) αναγνώστηκε ως Χόα (Choa), όνομα το οποίο αναγνωρίστηκε στη συ-
    νέχεια ως Κως. Ο Καλόγηρος, δηλαδή, αυτός προέκυψε από ένα ορθογραφικό
    λάθος, ήταν τερατογέννημα ανορθογραφίας ή παρανάγνωσης! Όπως φαίνεται,
    στις σχετικές με τον «Καλόγηρο» αναφορές του ο Buondelmonti προφανώς
    συνέραψε περιγραφές δύο διαφορετικών πηγών για τον ίδιο βράχο, την μία
    όπου η Χίος αναφερόταν ως Chio και κάποιαν άλλη όπου από πλημμέλημα
    ανάγνωσης ή καταγραφής αναφερόταν ως Choa -την οποία εξέλαβε ως Κω.
    Το ότι η Choa ήταν η Χίος και όχι η Κως, ενισχύεται και από το γεγονός ότι αν
    δοκιμαστικά νοήσουμε αυτήν ως Choa, και αναζητήσουμε στα ανοιχτά του
    νότιου άκρου της («ad austrum») κάποιον έρημο βράχο, θα πέσουμε πάνω
    στον «Καλόγηρο της Άνδρου», εν αντιθέσει προς την Κω, που στα νότια ανοι-
    χτά της δεν υπάρχει κανένας βράχος με αυτά τα χαρακτηριστικά.
    Τέτοιου είδους παραναγνώσεις και παραναγνωρίσεις κάθε άλλο παρά ά-
    γνωστες είναι στον χώρο της χαρτογραφίας. Το φαινόμενο αυτό, όχι ασυνήθι-
    στο στα πλαίσια της ίδιας γλώσσας, γίνεται περισσότερο συχνό όταν τα τοπω-
    νύμια περνούν από μία γλώσσα σε άλλη. Ενίοτε μάλιστα οδηγεί σε τραγελα-
    φικές παρεξηγήσεις. Η πλέον διαβόητη περίπτωση είναι εκείνη της ανύπαρ-
    κτης γερμανικής πόλης Siatutanda, που ο Πτολεμαίος τοποθέτησε στην Γεω-
    γραφική Υφήγησή του επειδή εξέλαβε ως τοπωνύμιο την φράση του Τάκιτου
    «ad sua tutanda», που σήμαινε απλά «για να προστατέψει το έχει του».13
    Από το κείμενο του ίδιου του Allen πληροφορούμαστε για δύο περιπτώ-
    σεις παρομοίων παραναγνώσεων, οι οποίες συμπτωματικά σχετίζονται και οι
    δύο με τον «Καλόγερο της Άνδρου». Στην σελ. 78 αναφέρεται στην παρανά-
    γνωση του αποσπάσματος 4.51 της Φυσικής Ιστορίας του Πλίνιου, όπου η
    Τήνος του αναγνώστηκε από κάποιους μεταγενέστερους ως Τένεδος. Στο
    κέντρο και τούτης της παρεξήγησης βρισκόταν ο ίδιος βράχος, τον οποίο ο
    Πλίνιος ονομάζει «Αἶγα» -απ’ όπου ετυμολογεί το όνομα του Αιγαίου- και
    τον τοποθετεί μεταξύ Τήνου και Χίου. Η παρανάγνωση της Τήνου ως Τενέ-
    δου οδήγησε πολλούς μεταγενέστερους να αναζητήσουν και, φυσικά, …να
    βρουν ένα θαλάσσιο βράχο μεταξύ Τενέδου και Χίου. Λες και δεν μεσολαβεί
    ανάμεσά τους η πολύ μεγαλύτερή τους Μυτιλήνη, λες κι αυτός ο (υποθετι-
    κός) βράχος να ήταν περισσότερο σημαδιακός και σημαντικός απ’ αυτήν!
    Στη σελ. 18, εξάλλου, ο Allen παρατηρεί ότι πολλοί συγγραφείς, μεταξύ των
    οποίων και οι G. Wheler (1682), Dapper (1688/1703) και Μελέτιος (1807),
    συνέχεαν τον Καλόγερο με την Γυάρο, παρασυρμένοι από την ομοιότητα
    του ενός τοπωνυμίου με το δεύτερο συνθετικού του άλλου.
    Μία άλλη εξήγηση της εσφαλμένης ταύτισης του Καλόγερου με την
    Γυάρο κατά τη γνώμη μας βρίσκεται στην παρανάγνωση της λέξης «Χίος»
    ως «Κέως». Αυτό τουλάχιστον συνέβη στην ελληνική μετάφραση του λα-
    τινικού χειρόγραφου του Buondelmonti (Legrand, κεφ. 29) από κάποιον
    ανώνυμο, ο οποίος ως εκ τούτου μας (παρα)πληροφορεί ότι «μεταξύ τῆς
    Κέω καὶ τῆς Ἄνδρου. υπάρχει «σκόπελός τις πετρώδης καὶ λίαν τραχὺς Κα-
    λόγερος ὀνομαζόμενος». Το να ταυτίσει κανείς τον υποθετικό αυτό σκόπε-
    λο με την Γυάρο, ένα κατοικήσιμο νησί με έκταση 17.574 τ.χλμ., μήκος
    ακτών 33 χιλιόμετρα και ύψος 400 μέτρα, είναι φυσικά παράλογο.
    Δυστυχώς, ο Allen, παρότι με ευρηματικό τρόπο απέδειξε πως οι «ειδή-
    Σεις» περί του Καλογέρου της Κω ουσιαστικά προέρχονταν από τις αφηγήσεις
    και απεικονίσεις που αρχικά αναφέρονταν στον Καλόγηρο της Άνδρου, έχασε
    την ευκαιρία που του έδιναν τα ευρήματά του για να εντοπίσει την πραγματική
    αιτία της «δημιουργίας» του Καλογέρου της Κω. Δεν υποπτεύθηκε επίσης πως
    οι θρύλοι περί των ενδημούντων εκεί καλογέρων δεν ήταν αποτέλεσμα πραγ-
    ματικών περιστατικών αλλά μιας απλής παρετυμολόγησης, που στη θέση ενός
    ακατοίκητου βράχου «εγκατέστησε» έναν ή περισσότερους φανταστικούς κα-
    λογέρους. Αποδεχόμενος τις ιστορίες περί καλογέρων του βράχου ως κατά
    βάσιν αληθινές, ο Allen ήταν υποχρεωμένος να βρει γι’ αυτούς τον ανάλογο
    «ζωτικό χώρο». Κατέληξε έτσι σε μια λύση περισσότερο προβληματική από
    το πρόβλημα που επιχειρούσε να λύσει: πως την εποχή του Buontelmonti με-
    ταξύ Άνδρου και Χίου υπήρχε ένα κατοικήσιμο νησί, το οποίο καταποντίστη-
    κε σε μία ηφαιστειακή έκρηξη κατά το 1650 μ.Χ. αφήνοντας στη θέση του
    μόνο τον σημερινό Καλόγηρο. Στην πραγματικότητα το έτος αυτό εξερράγη
    μόνο το ηφαίστειο της Σαντορίνης, ενώ στην μεταξύ Χίου και Άνδρου περιοχή
    δεν υπήρξε ποτέ ηφαίστειο, στους ιστορικούς τουλάχιστον χρόνους. Εξάλλου
    κανένα προ του 1650 γεωγραφικό ή ιστορικό κείμενο δεν κάνει λόγο για κά-
    ποιο άξιο λόγου νησί στη θέση του Καλόγηρου της Άνδρου. Το ότι διάφοροι
    πορτολάνοι τον δείχνουν σε μέγεθος μεγαλύτερο του πραγματικού δεν συνι-
    στά καν ένδειξη πως κάποτε ήταν αισθητά μεγαλύτερος, για δύο λόγους: πρώ-
    τον, γιατί το μέγεθος σε παλαιότερους χάρτες ανταποκρινόταν στην σημασία
    των απεικονιζομένων, και η απεικόνιση ενός τόσο σημαντικού για την ασφά-
    λεια των πλόων βράχου σε φυσική κλίμακα θα τον καθιστούσε χαρτογραφικά
    αόρατο, και, δεύτερον, γιατί και σε χαρτογραφικές παραστάσεις μεταγενέστε-
    ρες του 1650 ο Καλόγηρος αυτός εμφανίζεται με το ίδιο δυσανάλογο προς το
    πραγματικό του μέγεθος.
    Από τη στιγμή που διαδόθηκε ο θρύλος του μοναχικού θαλάσσιου βρά-
    χου, όπου διέμενε κάποιος Καλόγηρος, όλοι σχεδόν οι βράχοι της ανοιχτής
    θάλασσας, που έμοιαζαν κιόλας με δυσοίωνους Καλόγηρους, συνδέθηκαν με
    τον θρύλο αυτόν και το καθένα απέκτησε τον δικό του φανταστικό καλόγερο
    μαζί με το όνομα. Ήταν άλλωστε βολικό για τους ναυτικούς το να μπορούν
    να επικαλεστούν το πνεύμα του βράχου και να το εκλιπαρήσουν να τους
    σώσει από το ναυάγιο ή, σε περίπτωση ναυαγίου, να φορτώσουν σε αυτό το
    καταστροφικό αποτέλεσμα της δικής τους στραβοτιμονιάς.
    Όπως συμβαίνει συχνά στις φανταστικές αφηγήσεις που γίνονται πι-
    στευτές, έτσι και εδώ, προκειμένου να εξηγήσει κανείς μία επινοημένη κα-
    τάσταση που την θεωρεί βέβαιη, κατ’ ανάγκην επινοεί κάτι ακόμη πιο υπο-
    θετικό και ακόμη μεγαλύτερο, ικανό να την επικαλύψει. Έτσι, π.χ., εκείνοι
    που πίστεψαν πως ο άγονος βράχος όφειλε το όνομά του σε κάποιον καλό-
    γερο, έπρεπε να επινοήσουν (και να απεικονίσουν) και το ενδιαίτημά του
    και την ρυμουλκούμενη (για να μην σπάει στα βράχια, ή για να μην είναι
    έρμαιο ανεπιθύμητων θαλασσίων επισκεπτών) βάρκα του.15 και μια και η
    βάρκα δεν μπορούσε να καταβιβάζεται και να ανασύρεται από ένα μόνο
    άτομο, έπρεπε να μπει στην φανταστική ιστορία τουλάχιστον ένας ακόμη
    καλόγερος. Δύο καλόγεροι όμως για να επιζήσουν χρειάζονταν μία στοι-
    χειώδη έκταση καλλιεργήσιμης γης, οπότε ανάμεσα στις ακίδες των βρά-
    χων προστέθηκε ένα μικρό οροπέδιο. Στο τέλος θα έπρεπε να εξηγηθεί για-
    τί δεν υπήρχαν πια καλόγεροι, οπότε η «βρώμικη δουλειά» της εξαφάνισής
    τους ανατέθηκε στους απεχθείς Τούρκους -πολύ φυσικό, αφού οι «εργοδό-
    τες» τους ήσαν θρησκόληπτοι χριστιανοί αφηγητές. Το γιατί δεν μπορούσε
    πια να βρει κανείς σε κανένα Καλόγηρο υλικά ίχνη αυτών των περιγραφών,
    ήταν το πιο εύκολο να εξηγηθεί: μετά από χρόνια ερήμωσης, με τους ανέ-
    μους, τα άγρια κύματα και την άλμη να κατατρώγουν τα πάντα ασταμάτη-
    τα, φυσικό θα ήταν να έχουν φθαρεί και χαθεί και τα τελευταία ίχνη όχι
    μόνο του βαρούλκου αλλά και της σκήτης των μοναχών!
    Το περιστατικό των καλοπροαιρέτων καλογέρων και των δολίων Τούρ-
    κων επαναλαμβάνεται σε διάφορες παραλλαγές από διάφορους μεταγενέστε-
    ρους χαρτογράφους και περιηγητές, ο καθένας από τους οποίους προσθέτει
    την προσωπική του πινελιά. Δύο βασικές παρατηρήσεις μπορούμε να εξάγου-
    με απ’ αυτό το μοτίβο: πρώτον, ότι η φανταστική αφήγηση περί των Τούρκων
    πηγή έμπνευσης φαίνεται να έχει κάποιο πραγματικό περιστατικό σαν κι αυτό
    που αναφέρει ο Buontelmonti σχετικά με το τουρκικό ναυάγιο στον Καλόγηρο
    της Άνδρου. και δεύτερον, η ίδια αφήγηση έδινε μία θαυμάσια εξήγηση στο
    γιατί δεν μπορούσε κανείς πια να βρει πραγματικούς καλόγερους σε κανένα
    «καλογερόβραχο». Στην πραγματικότητα τους καλόγερους των ομωνύμων
    βραχονησίδων δεν μπόρεσε να τους συναντήσει ποτέ κανείς, γιατί πολύ απλά
    ποτέ δεν υπήρξαν: ήταν το γεννήματα μιας παρετυμολόγησης!
    Ο ισχυρισμός ότι μπορεί ένα τόσο ευρέως διαδεδομένο τοπωνύμιο, μα-
    ζί με τις τόσο ζωντανές αφηγήσεις καλογέρων που το συνοδεύουν, να ο-
    φείλεται σε μια απλή παρετυμολόγηση ηχεί ως τερατωδία. Το να προκύψει
    από ένα αρχικά άσχετο όνομα ένας θρυλικός πρωταγωνιστής και γύρω απ’
    αυτόν ένας ολόκληρος κύκλος θρύλων φαίνεται απίθανο. Και όμως, οι ελ-
    ληνικές θάλασσες διαθέτουν μία εξίσου θρυλική μορφή με ένα παρόμοιο
    ταπεινό ξεκίνημα: τον σοφό Δάσκαλο που έχει αποσυρθεί σε κάποιο υφα-
    λόμορφο νησίδιο, και εκεί τον επισκέπτονται πια οι μαθητές για να αντλή-
    σουν από την σοφία του. Το περίεργο είναι πως οι σοφοί αναχωρητές Δά-
    σκαλοι ήταν τόσο πολλοί όσες σχεδόν και οι χαμηλές πετρονησίδες: υπήρ-
    χαν πάνω από δέκα τέτοια Δασκαλιά σκορπισμένα στις ελληνικές θάλασ-
    σες, και το καθένα από αυτά διέθετε κάποτε τον δικό του σοφό αναχωρητή.
    Υποτίθεται ότι η φήμη του Δασκάλου ήταν αυτή που τους έδωσε το συγκε-
    κριμένο όνομα. Στην περίπτωση μάλιστα του Δασκαλιού που βρίσκεται
    μεταξύ Κεφαλονιάς και Ιθάκης η φήμη αυτή οδήγησε ακόμη πιο πέρα: ή-
    ταν τόσοι οι μαθητές που επισκέπτονταν τον σοφό Δάσκαλο, ώστε το νησί
    να μετονομαστεί από κάποιους σε «Μαθηταριό».16 Στην πραγματικότητα η
    μετάβαση ήταν αντίστροφη: από το όνομα προς την ιστορία. Ο περίφημος
    σοφός των νησίδων γεννήθηκε από την διασταύρωση παρετυμολόγησης
    και άγνοιας: το όνομα Δασκαλιό αποτελεί εξελληνισμό του βενετσιάνικου
    di-scoglio («ο ύφαλος») ή da-scoglio: «(προσοχή) από τον ύφαλο!».17 Από
    τη στιγμή που τα υφαλόμορφα νησίδια εξελληνίζονταν σε Δασκαλιά,
    χρειάζονταν επειγόντως κάποιον Δάσκαλο που θα δικαιολογούσε το όνομα
    και την φήμη τους. Και αφού τον είχαν τόσο ανάγκη, η φαντασία των ναυ-
    τικών ή των απλών ανθρώπων δεν ήταν δύσκολο να τον δημιουργήσει.
    Πώς προέκυψε όμως η τόσο διαδεδομένη ονομασία θαλασσοβράχων
    «Καλόγηρος»; Ο Χάρης Κουτελάκης στην πιο πρόσφατη επί του θέματος
    εργασία του18 συνοψίζει όλες τις γνωστές υποθέσεις:
    «Το όνομά τους οι βραχονησίδες «Καλόγερος»… το οφείλουν είτε στη
    μοναχικότητά τους καταμεσίς του πελάγους, είτε στο χρώμα τους (μαύρο),
    καθώς τις ατενίζεις από μακριά, είτε κατ’ ευφημισμόν, γιατί κατά τις αντιλή-
    ψεις των ναυτικών αποτελούσαν σημεία συντριβής των πλοίων, είτε εξ αιτί-
    ας του σχήματός τους ως κουκουλοφόρου μοναχού, είτε γιατί σε μία απ’ αυ-
    τές υπήρχε ερημητήριο καλογήρων ή μοναχών, είτε τέλος γιατί ανήκαν σε
    ιδιοκτήτη κοντινού μεγάλου νησιού που έφερε το επίθετο «Καλόγερος»».
    Δεν αποκλείεται κάποιες βραχονησίδες -όπως αυτή της Τήνου που ε-
    ξετάζει ο Χάρης Κουτελάκης- να οφείλουν το όνομά τους στο ότι ανήκαν
    σε κάποιον πολύ γνωστό καλόγερο της εποχής τους ή στο ότι αποτελούσαν
    μετόχια μοναστηριών (υπό την προϋπόθεση πως θα είχαν κάποια αξία ως
    μετόχια). Νησίδες με μοναχούς ασφαλώς και υπήρχαν στο Αιγαίο, τέτοιες
    όμως που επέτρεπαν στοιχειώδη αυτάρκεια σε πόσιμο νερό και τροφή. Ε-
    ντούτοις, κανένα από τα προαναφερόμενα χαρακτηριστικά δεν ταιριάζει σε
    έναν έστω απ’ όλους τους συγκεκριμένους βράχους. παραμένει συνεπώς
    ανεξήγητο το πώς όλοι ονομάζονται Καλόγεροι. Κάποια άλλη αιτιολόγηση
    ίσως πρέπει να αναζητηθεί. Προφανώς το όνομα μεταδόθηκε από τον ένα
    βράχο στον άλλο, ποια όμως ήταν η αφετηρία; και ποια η αιτία μετάδοσης;
    Όταν για πρώτη φορά επιχείρησα να βρω -για προσωπική μου, ως συ-
    νήθως, χρήση- απάντηση, η υπόθεση που μου ήρθε στο νου ήταν πως το_
    όνομά τους αυτό οι συγκεκριμένες βραχονησίδες το οφείλουν στην ομοιό-
    τητά τους με τoν στύλο που έδενε ο «κάλως» του καραβιού, πιθανώς αρχι-
    κά «καλώγυρος». Για να εξεταστεί όμως περαιτέρω μία τέτοια υπόθεση θα
    έπρεπε α) όλοι οι Καλόγηροι να είχαν παρόμοιο σχήμα -που δεν είχαν- και
    β) να είχε εντοπιστεί στα μεσαιωνικά κείμενα κάποια σχετική μαρτυρία –
    που μέχρι τώρα δεν έχω εντοπίσει.
    Η υπόθεση που εξετάζω στη συνέχεια19 αφετηρία της έχει την ταυτότητα
    τού μεταξύ Άνδρου / Τήνου και Χίου «Καλόγερου» με την «Γυραία πέτρα» (ή
    τις «Γυρὰς πέτρας»), όπου κατά την Οδύσσεια (δ 499 κ.ε.) ο Ποσειδώνας συ-
    νέτριψε τον Αίαντα τον Λοκρό κατά την επιστροφή του από την Τροία:
    «Αἴας μὲν μετὰ νηυσὶ δάμη δολιχηρέτμησι.
    Γυρῇσιν μιν πρῶτα Ποσειδάων ἐπέλασσε
    πέτρῃσιν μεγάλῃσι, καὶ ἐξεσάωσε θαλάσσης.
    καὶ νύ κεν ἔκφυγε κῆρα, καὶ ἐχθόμενός περ Ἀθήνῃ,
    εἰ μὴ ὑπερφίαλον ἔπος ἔκβαλε καὶ μέγ’  ἀάσθη.
    φῆ γὰρ  ἀέκητι θεῶν φυγέειν μέγα λαῖτμα θαλάσσης.
    τοῦ καὶ Ποσειδάων μεγάλ’ ἔκλυεν αὐδήσαντος.
    αὐτίκ’ ἔπειτα τρίαιναν ἑλὼν χερσὶ στιβαρῇσιν
    ἤλασε Γυραίαν πέτρην,  ἀπὸ δ’ ἔσχισεν αὐτὴν.
    καὶ τὸ μὲν αὐτόθι μεῖνε, τὸ δὲ τρύφος ἔμπεσε πόντῳ,
    τῷ ῥ’ Αἴας τὸ πρῶτον ἐφεζόμενος μέγ’  ἀάσθη.
    τὸν δ’ ἐφόρει κατὰ πόντον  ἀπείρονα κυμαίνοντα.
    ὣς ὁ μὲν ἔνθ’  ἀπόλωλεν, ἐπεὶ πίεν ἁλμυρὸν ὕδωρ..
    Τα σωζόμενα αρχαιοελληνικά γεωγραφικά και ιστορικά κείμενα δεν
    κάνουν καμία αναφορά στις συγκεκριμένες πέτρες, ενώ οι αρχαίοι σχολια-
    στές του Ομήρου (και του Λυκόφρονα) τις τοποθετούν κάπου στις Κυκλά-
    δες, με το σκεπτικό, όπως φαίνεται, πως η λέξη «γυρός» (= «κυκλικός»)
    παρέπεμπε στον «κύκλο» που σχημάτιζαν αυτά τα νησιά.20
    Το ότι οι αρχαίοι «ομηριστές» βρίσκονταν σε πλήρη σύγχυση ως προς
    την θέση διαφόρων ομηρικών τοπωνυμίων, δεν σημαίνει πως και ο Ποιη-
    τής βρισκόταν σε σύγχυση. Και το ότι η αφήγησή του είναι φανταστική,
    δεν συνεπάγεται πως φανταστικό είναι και το γεωγραφικό σκηνικό της.21
    Όταν ο Όμηρος μιλάει για τον ρεαλιστικό πυρήνα της γεωγραφίας του, τον
    ελλαδικό νησιωτικό χώρο, δείχνει πως είναι άριστος γνώστης του, πως έχει
    ταξιδέψει σ’ αυτόν πολλές φορές και τον περιγράφει με αξιοθαύμαστη α-
    κρίβεια. Όταν, λοιπόν, συνδέει τις «Γυρές» πέτρες με ένα θρυλικό περιστα-
    τικό ναυαγίου, είναι σαφές πως μιλάει για κάποια χαρακτηριστικά επικίν-
    δυνη φυσική «σημαδούρα» στην διαδρομή που αναγκαστικά θα ακολου-
    θούσαν οι Αχαιοί καθώς θα επέστρεφαν από την Τροία προς τη νότια Ελ-
    λάδα διασχίζοντας το ανοιχτό Πέλαγος: τον .Καλόγηρο της Άνδρου.. Σε
    πολύ παλαιότερες εποχές, τότε που δεν υπήρχαν φάροι, μηχανικά μέσα
    πλοήγησης και χάρτες ακριβείας, το φόβητρο ενός τόσο ύπουλου βράχου
    μεγέθυνε κατά πολύ την σημασία του.
    Η προηγηθείσα περιγραφή του Μεσογειακού Πλοηγού δεν είχε καμία
    πρόθεση αντιπαραβολής του Καλογήρου με την «Γυραία πέτρα» (ή τις «Γυ-
    ρές πέτρες») του Ομήρου, και τούτο κάνει πιο εντυπωσιακές τις ομοιότητές
    της με τις ομηρικές περιγραφές: τη θέση της στο «μέγα λαῖτμα θαλάσσης»,
    το «γυρόν» σχήμα του κώνου, την ταυτόχρονη αναφορά σε ενικό και πληθυ-
    ντικό -σε αντιστοιχία με τον έναν βράχο που δεσπόζει τους μικρότερους που
    τον περιβάλλουν- το σχίσιμο του μεγάλου βράχου, που παραπέμπει στην
    κτύπημα με την τρίαινα του Ποσειδώνα, και τους πολυάριθμους γύρω υφά-
    λους, που ταιριάζουν με τα υπολείμματα του «τρύφους» που σκόρπισε η τρί-
    αινα στον πόντο. Αν δει κανείς φωτογραφίες του μεγάλου βράχου, θα εντυ-
    πωσιαστεί όχι μόνο από το στρογγυλό του σχήμα αλλά και από τις ιδιαίτερες
    ραβδώσεις του που μοιάζουν με παράλληλες ζώνες που τον τυλίγουν. Τα
    χαρακτηριστικά αυτά εξηγούν απόλυτα το όνομα «Γυραία».
    Μπορεί οι λόγιοι της Αρχαιότητας να είχαν χάσει την επαφή με το συ-
    γκεκριμένο ομηρικό τοπωνύμιο, δεν συνέβη όμως φαίνεται το ίδιο και με
    τους ναυτικούς, για τους οποίους η γνώση της συγκεκριμένης θαλάσσιας
    «σημαδούρας» ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου. Για τον λόγο αυτό το όνο-
    μα και οι αρχαιότεροι θρύλοι της Γυραίας πέτρας κληροδοτήθηκαν στο
    νεότερο όνομά της Καλόγηρος.
    Πώς προέκυψε όμως το νεότερο όνομα; Οι μεσαιωνικές παραδόσεις το
    αποδίδουν σε κάποιον Καλόγηρο ή κάποιους Καλόγηρους που ζούσαν πά-
    νω στον βράχο. Εντούτοις, παρά και την παροιμιώδη ικανότητα των μονα-
    χών να επιβιώνουν για χρόνια ακόμη και πάνω σε στύλους (υπό την προϋ-
    πόθεση ότι θα τους προμήθευαν τακτικά νερό και τροφή), δυνατότητα μα-
    κρόχρονης επιβίωσης σε έναν τόσο άγονο, άνυδρο, μοναχικό και δυσπρό-
    σιτο βράχο δεν υπήρχε. Το όνομα «Καλόγηρος», επομένως, κάποια άλλη
    αφετηρία έχει. Και η αφετηρία αυτή νομίζω πως θα πρέπει να αναζητηθεί
    στο ομηρικό όνομα του βράχου. Η σειρά μετάβασης από την «Γυραία πέ-
    τρα. στον .Καλόγηρο» θα μπορούσε να ήταν: «Γυραία»> «*Γραία»>
    «*Γριά»> «*Κωλόγραια.» /»*Κωλόγρια»> «Καλόγρια»> «Καλόγηρος».
    Η ετυμολογική αυτή αλυσίδα από πρώτη άποψη φαίνεται «τραβηγμένη
    από τα μαλλιά». Ας την δούμε όμως λίγο πιο αναλυτικά. Το ότι στην αρχαιό-
    τερη σωζόμενη αναφορά καθώς και σε μερικές από τις πρώτες που ακολού-
    θησαν το όνομα εμφανίζεται ως θηλυκό («Kalogrea» ή «Calogrea»),22 ενι-
    σχύει κατ’ αρχήν την υπόθεσή μας για την προέλευση από το αρχαίο «Γυραία
    πέτρα» (Οδύσσεια δ 507) ή «Γυραὶ πέτραι» (δ 500). Η -υποθετική, βεβαίως-
    μεταβατική εκδοχή «*Κωλόγραια»/ «*Κωλόγρια» από πρώτη ματιά φαίνεται
    όχι απλώς παρατραβηγμένη αλλά και απρεπής, μια περαιτέρω όμως εξέταση
    δείχνει πως είναι τουλάχιστον εύλογη. Στο Carte des côtes de la Mediterranée
    («Χάρτης των Ακτών της Μεσογείου») του F. Berthelot, τέλη του 17ου αιώνα,
    στο σημείο που αντιστοιχεί στον «Καλόγηρο της Άνδρου» βρίσκουμε μόνο
    τη λέξη Colonera, χωρίς εικόνα νησίδας ή βράχου.23 Κατά την πιο πιθανή
    εξήγηση η λέξη θα πρέπει να προέρχεται από σύνθεση των ιταλικών colonnanera,
    24 που στα ελληνικά θα σήμαινε «μαύρη κολόνα»· το πρώτο συστατικό
    (colonna) θα ταίριαζε και στο στρογγυλό σχήμα του κεντρικού βράχου καθώς
    και στο ομηρικό όνομα του («Γυραία»), ενώ το δεύτερο (nera) θα ταίριαζε
    ίσως στο χρώμα του ή/και στη σκοτεινή του φήμη. Ίσως πάλι το -era να προ-
    ερχόταν από την ιταλική κατάληξη -eria, οπότε το Colonera (από το colonn’eria)
    θα μπορούσε να σημαίνει «περιοχή με κολόνες (=βράχια)». Δεν
    μπορεί όμως να αποκλειστεί μία άλλη εκδοχή, που βρίσκεται πιο κοντά στην
    μορφή της λέξης: να πρόκειται για «ελληνικούρα» που υιοθέτησαν αυτούσια
    οι ξένοι ναυτικοί, συγκεκριμένα «Κωλόνερα». Αν πράγματι έτσι συνέβη, για
    να βάλει αυτή την τόσο χαρακτηριστικά υβριστική λέξη ένας Γάλλος στον
    διεθνή χάρτη του, σημαίνει πως στην εποχή του (και ενδεχομένως πολύ πριν
    απ’ αυτήν) την «είχαν ψωμοτύρι» όλοι όσοι διέσχιζαν το κεντρικό Αιγαίο. Αν
    τα νερά της συγκεκριμένης περιοχής ήταν διάσημα ως «κωλόνερα», δεν θα
    όφειλαν τον χαρακτηρισμό αυτό στην κακή τους ποιότητα -ως ύδατα του
    ανοιχτού πόντου ήταν τα πιο καθαρά, αν και τούτο καμία σημασία δεν είχε
    τότε- αλλά στην επικίνδυνη για τους ναυτικούς «κωλόπετρα» που ήταν φυ-
    τρωμένη εκεί. Είναι ενδεικτική η προαναφερθείσα φράση του Buondelmonti:
    «οἱ ναυτικοὶ οἱ ὁποῖοι πλέουν διὰ μέσου τῆς θαλάσσης αὐτῆς, συνηθίζουν νὰ
    καταρῶνται αὐτὸν τὸν βράχον καὶ δεικνύοντες τὸ μέρος αὐτὸ  πὸ μακρὰν «γυ-
    ρίζουν γρήγορα τὰ πανιὰ» πρὸς τὴν  ἀνοιχτὴν θάλασσαν.. Η «γυρή» αυτή πέ-
    τρα, κατά την συνήθη στους ναυτικούς μυθοποιία, φυσικό θα ήταν να προ-
    σωποποιείται ως μία κακή γριά που τσάκιζε τα πλεούμενα που αρμένιζαν α-
    νυποψίαστα στην περιοχή, οπότε φυσικό θα ήταν, όταν ο άνεμος και τα νερά
    την έφερναν ξαφνικά μπροστά τους, να την «καταρῶνται» -με ποιάν άραγε
    άλλη «αρμόζουσα» στη γλώσσα των ναυτικών φράση αν όχι με κάτι σαν το
    «Αμάν! η Κωλόγρια!»; Η μετάβαση από το «Κωλόγρια» στο «Καλόγρια» θα
    μπορούσε εύκολα να προκύψει είτε ως παράκουσμα25 είτε ως ευφημισμός
    (για το καλόπιασμα του κακόβουλου πνεύματος). Όσο για τη μετάβαση από
    το θηλυκό (Καλόγρια) στο αρσενικό (Καλόγηρος), αυτή θα μπορούσε να
    προκύψει είτε από την αλλαγή φύλου σημαδούρας αυτής -από «πέτρα» σε
    «βράχο»- είτε γιατί θα φαινόταν πιο φυσικό να επιβιώνει άνδρας ερημίτης
    πάνω σ’ αυτόν τον αφιλόξενο βράχο παρά γυναίκα.
    Από τη στιγμή που το νέο όνομα «Καλόγηρος» εδραιώθηκε, απαιτούσε
    αυτοδικαίως την εξήγησή του. Αυτή δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από
    την ύπαρξη κάποιου ερημίτη μοναχού πάνω στον βράχο. Όλες οι πραγμα-
    τικές ή φανταστικές ναυτικές αφηγήσεις που αναφέρονταν σε βραχονησί-
    δες με αυτό το όνομα είχαν έκτοτε ως πρωταγωνιστή τον θρυλικό αυτόν
    καλόγηρο, που τις τράβηξε πάνω του όπως ο συγκεντρώνει ο μαγνήτης τα
    σκόρπια μεταλλικά ρινίσματα.
    Γεράκια και Καλόγεροι
    Ένα από τα εντυπωσιακά μοτίβα που επαναλαμβάνονται σε όλες σχε-
    δόν τις αφηγήσεις περί των βραχονησίδων Καλογήρων είναι η έντονη πα-
    ρουσία γερακιών σ’ αυτές. Σε κάποιες μάλιστα περιπτώσεις τα γεράκια
    αποτελούν για τους καλόγερους όχι απλά συντροφιά στην ερημιά τους αλ-
    λά και βασικό μέσο βιοπορισμού: τα εκπαιδεύουν για κυνήγι και τα που-
    λούν πανάκριβα. Ένας οξύς παρατηρητής όπως ο Allen δεν θα μπορούσε
    να μην παρατηρήσει αυτή την σταθερή συνύπαρξη μοναχών και γερακιών
    πάνω στους «Καλογήρους» και να μην επιχειρήσει την εξήγησή της:
    «Δὲν εἶναι, ἐν τούτοις  ἀπίθανον  ἀμφότεροι, Μοναχοὶ καὶ Ἱέρακες νὰ
     ἀνεζήτουν τὰς ἰδίας βραχώδεις ἑρημίας καὶ ὅτι, ἑπομένως, περισσότερα τοῦ
    ἑνὸς νησίδια, ὀνομαζόμενα «Καλόγερος», θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχουν τὴν
    προτίμησιν τῶν πτηνῶν».26
    Αυτά όλα είναι αληθοφανή, εκτός από μια βασική …λεπτομέρεια: τα
    γεράκια δεν τρέφονται με ψάρια, ενώ ένα βραχονήσι μίλια μακριά από στε-
    ριά, καταμεσής του πελάγου, δεν τους προσφέρει την απαραίτητη στεριανή
    τροφή από ζωικά θηράματα.27 Από την άλλη, θα ανέμενε κανείς σ’ αυτά τα
    βράχια να βρει καλοθρεμμένους γλάρους κι άλλα θαλασσοπούλια, για τα
    οποία όμως μάταια θα αναζητήσει κάποια μνεία στις περί «Καλογήρων» α-
    φηγήσεις. Ποια εξήγηση θα μπορούσε άραγε να δοθεί σε τούτα τα παράδοξα;
    Οι παρετυμολογικοί συνειρμοί υποθέτω πως και εδώ βρίσκονταν σε δι-
    αρκή αυτόματη λειτουργία: το δεύτερο συνθετικό του ονόματος των εν λόγω
    βραχονησίδων παραπέμπει ηχητικά στα συγκεκριμένα αρπακτικά πτηνά, και
    ως εκ τούτου προωθεί υποσυνειδήτως την ανάλογη παράσταση. Αυτό συμ-
    βαίνει μάλιστα συμπτωματικά τόσο στη λόγια όσο και στη λαϊκή εκδοχή των
    λέξεων, πράγμα που ασφαλώς θα ενίσχυε τους σχετικούς συνειρμούς κάνο-
    ντάς τους σχεδόν αναπόφευκτους: Calo-iero και «ἱέραξ», Καλό-γερος> «κα-
    λο-γεράκι» και «γεράκι». Αν έτσι, για μια ακόμη φορά, το παράκουσμα και η
    παρετυμολόγηση συλλαμβάνονται να εμπνέουν ή τουλάχιστον να ενισχύουν
    λαθραία ένα διαρκώς επανερχόμενο μοτίβο αφηγήσεων.
    Συμπερασματικά, πρότυπο όλων των «Καλογήρων» βράχων του Αι-
    γαίου ήταν ο μεταξύ Χίου και Άνδρου βράχος, του οποίου το όνομα πιθα-
    νολογώ πως προέρχεται από παραλλαγή και παρετυμολόγηση του ομηρι-
    κού του ονόματος (ουσιαστικοποιημένου επιθέτου) «Γυραία» / «Γυρός».
    Όσο για τους καλόγερους που τάχα κατοικούσαν κάποτε τις ομώνυμές τους
    βραχονησίδες, αυτοί ήταν τόσο πραγματικοί όσοι και οι σοφοί δάσκαλοι
    που δίδασκαν στα Δασκαλιά του Αιγαίου -τερατογεννήματα των παρετυ-
    μολογήσεων και της γόνιμης αφηγηματικής φαντασίας των ναυτικών.

  110. Κ. Καραποτόσογλου said

    1 Για την πληρέστερη μέχρι τούδε αναδίφηση -προϋπόθεση τούτης της ανα-
    κοίνωσης- βλ. W.S. Allen, .Καλόγηρος. Μία Ἀτλαντὶς ἐν μικροκόσμῳ., ΕΕΚΜ
    10, 1874-1977, 1977: 13-98, και Χάρης Κουτελάκης, Τήνος, αρχαία και χριστιανι-
    κή, Αθήνα, 2001, κεφ. ΣΤ΄ 1. .Ο Καλόγηρος της Άνδρου-Τήνου., σελ. 355-61, και
    Αιγαίο και Χάρτες με ανατρεπτική ματιά, Αθήνα 2008, κεφ. ΙΧ, .Η νήσος «Καλό-
    γηρος» στο νότιο Αιγαίο, σελ. 97-100, και κεφ. Χ, .Οι «Καλόγηροι» του Β. Αιγαί-
    ου., σελ. 101-12.
    2 W.S. Allen και Χ. Κουτελάκης, ό.π. O Mediterranean Pilot (Μεσογειακός
    Πλοηγός) αναφέρει συνολικά περί τα είκοσι βραχονήσια με αυτό το όνομα!
    3 Κατά τον W.S. Allen (1977: 62) .πιθανῶς  ἀπὸ τοῦ 13ου αἰῶνος εἶναι ὁ θα-
    λάσσιος χάρτης, τοῦ ὁποίου τὸ χειρόγραφον «Luxoro» ἐδημοσιεύθη πανομοιοτύ-
    πως ὑπὸ τῶν Desimoni καὶ Belgrano τῷ 1867 (πίναξ VI), καὶ  ἀργότερον ὑπὸ τοῦ
    Nordenski.ld (πίναξ XVIII) καὶ τοῦ Youssouf Kamal (1937 πίν. 25). Εἰς αὐτὸν ἡ
    νῆσος ὀνομάζεται εἰς τὸ θηλυκὸν γένος Καλόγρηα («nun»).. Ο επόμενος πορτολά-
    νος που αναφέρει τον βράχο (ως Calloiaro) είναι αυτός του γενοβέζου Petrus Vesconte
    (1318).
    4 Χειρόγραφο Holkham Hall, αρ. 475, του 1429, όπως το μεταφέρει σε ελλη-
    νικά ο Allen 1977: 16-7.
    5 A. Thevet, Portraits et vies des homes illustres (Προσωπογραφίες και βίοι
    επιφανών ανδρών), 1571.
    6 W.S. Allen, 1977: 55-6.
    7 Ο τονισμός δικός μας.
    8 Κατά το χειρόγραφο Holkham, όπως το μεταφέρει σε ελληνικά ο Allen,
    1977: 20-1.
    9 W.S. Allen, 1977: 13 κ.ε., 31, 41 κ.α.
    10 W.S. Allen, 1977, εικ. 14, σελ. 52.
    11 W.S. Allen, 1977, εικ. 15, σελ. 59.
    12 Δεν στερείται ασφαλώς σημασίας η παρατήρηση του Allen (ό.π.: 32) το ότι
    στο Isolario dell’ Arcipelago et altri Luoghi particolari του Francesco Lupazolo
    (1638), μετά τον «Καλόγηρο της Κω» (που εδώ «εντοπίζεται» 20 μίλια δυτικά της
    Νισύρου), «παραδόξως ἡ περιγραφὴ καταλήγει εἰς τὰς νήσους τοῦ Ἀρχιπελάγους,
    μετὰ τὴν Τένεδον, Λῆμνον, Σαμοθράκην καὶ Σκύρον, καὶ ὄχι εἰς τὰ τμήματα τὰ
    σχετικὰ μὲ τὴν Δωδεκάνησον», ενώ απουσιάζει ο Καλόγηρος της Άνδρου. Είναι
    πιθανόν ο Lupazolo να χρησιμοποιεί δύο διαφορετικές πηγές πληροφοριών περί
    Καλογήρου, η μία των οποίων τον τοποθετεί κοντά στα νησιά του βορείου Αιγαί-
    ου, πράγμα που ισχύει για τον Καλόγηρο της Άνδρου.
    13 A. Schulten, .Römische Flurkarten., Hermes 33, 1898: 534-68, O.A.W.
    Dilke, Greek and Roman Maps , London 1985: 77.
    14 Η σύγχυση αυτή ίσως κρατάει από την αρχαιότητα, ως σύγχυση ανάμεσα
    στα ονόματα «Γυραία» και «Γύαρα».
    15 Η ιδέα της βάρκας ίσως προήλθε από το καλάθι που οι στυλίτες -όπως και
    οι καλόγεροι της Καλαμπάκας- χρησιμοποιούσαν για την τροφοδοσία και την επι-
    κοινωνία τους με τον έξω κόσμο, ενδέχεται όμως να προέκυψε από την ομοιότητά
    του με τον «Μικρό Καλόγερο», που κατά την περιγραφή τού Mediterranean Pilot
    έχει μήκος 8 ποδών «καὶ μέγεθος περίπου μικρᾶς λέμβου».
    16 Η πληροφορία για το τοπωνύμιο αυτό από J. Partsch, Kephallenia und Ithaka ,
    Gotha, 1890, μετ. Λ.Γ. Παπανδρέου, 1892, Κεφαλληνία καὶ Ἰθάκη, ανατύπωση
    Βιβλιοθήκης Ιστορικών Μελετών (αρ. 167): 149, σημ. 1.
    17 Στο λήμμα Δασκαλιό της ΜΕΕ (τ. 8: 903) διαβάζουμε: .Ὀνομασία ὑφ’ ἢν
    φέρονται βραχονησίδες τῶν θαλασσῶν μας, ὀνομαζόμεναι ὡσαύτως καὶ Δάσκαλοι ,
    Δασκόλι, Δασκαλονήσια, γενόμεναι δὲ ἐνίοτε  ἀνάδοχοι τοῦ ἐγγὺς ὅρμου ἢ
    ἀκρωτηρίου. Ἡ ἐτυμολογία τῆς ὀνομασίας κατὰ τὸν Ἀντ. Μηλιαράκην (Ἑστία
    1890 σελ. 43) δέον να  ἀναζητηθῇ εἰς παρετυμολογίαν τοῦ ἐνετικοὺ ὅρου scoglio
    (=βραχονησίς, σκόπελος, μετὰ τοῦ ἄρθρου di-).. Στη συνέχεια του λήμματος απα-
    ριθμούνται 17 νησίδια με αυτό το όνομα. Σύμφωνα με τον Χ. Κουτελάκη («Το
    ανέκδοτο χειρόγραφο GE. FF 13731 της Βιβλιοθήκης του Παρισιού και η Σάμος»,
    Σαμιακές Μελέτες 1997-1998: 165-253, σσ. 181, 209), ακόμη και η Δασκαλόπετρα
    της Χίου, όπου κατά τον τοπικό λαϊκό θρύλο δίδασκε ο Όμηρος, πήρε το όνομά
    της με μια παρόμοια διαδικασία.
    18 Χ. Κουτελάκης, 2008: 101.
    19 Από 22 Σεπτ. 2012.
    20 Ευστ. Οδ. Ι.179: «πέτραι δέ φασι περὶ Μύκονον εἰσὶν αἱ γυραί. Νῆσος δὲ
    κυκλὰς ἡ Μύκονος· εἰκὸς δὲ καὶ στρογγύλην εἶναι τὴν πέτραν καὶ οὕτω καλεῖσθαι
    γυρήν». Σχόλ . σε δ 500: «γυραὶ πἐτραι εἰσὶν περὶ τὴν Μύκονον πλησίον, Μύκονος
    δὲ καὶ Νάξος τῶν Κυκλάδων νήσων». Ησύχ.: «Γυρῇσι πέτρῃσιν· οὕτω καλοῦνται
    Γυραὶ Πέτραι ἐν τῷ Ἰκαρίῳ πελάγει πρὸς Μυκόνῃ τῇ νήσῳ., και «Γυράς· ὄρος ἐν
    Τήνῳ». Φιλόστρατος Φλάβιος, Ἡρωϊκὸς 707: «ὅτε δὴ πλέων εὐθὺ Τήνου τε καὶ
    Ἄνδρου πρὸς Γυραῖς  ἀπέθανεν». Σχόλ . 365 σε Λυκόφρονα: «…ναυαγεῖ περὶ
    Τῆνον καὶ Μύκονον ἢ Ἄνδρον καὶ Τῆνον… περὶ τὰς Γυραίας πέτρας ἐσώθη».
    Σχόλ. 1141 σε Λυκόφρονα: «Αἴαντος τοῦ Λοκροῦ περὶ τὰς Γυραίας ναυαγήσαντος
    καὶ ταφέντος ἐν Τρέμοντι χώρᾳ τῆς Δήλου».
    Πέρα όμως από το προβληματικό σκεπτικό των αρχαίων «ομηριστών», ακόμη
    και η ιδέα πως το όνομά τους οι Κυκλάδες το οφείλουν στον κύκλο που τάχα σχη-
    ματίζουν είναι αμφισβητήσιμο. Ο Χάρης Κουτελάκης, π.χ., (2008, κεφ. ΙΙ, σελ. 15-
    29, «Αιγαίο και «κυκνάδες νήσοι»») υποστηρίζει την ενδιαφέρουσα ιδέα πως το
    αρχικό, μη μαρτυρούμενο όμως, όνομα των Κυκλάδων ήταν Κυκνάδες.
    21 Το ζήτημα αυτό το έχει διαπραγματευτεί κατ’ επανάληψη και εν εκτάσει ο
    γράφων στο παρελθόν: Ομηρική Γεωγραφία και Ομηρική Εποχή Ι, Ο Εξομηρισμός
    της αρχαίας Ελλάδας και το πρόβλημα των Μυκηνών, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα
    1996, ιδίως 36-40. «Ομηρική γεωγραφία (Αρχαία προβλήματα -νέα ερωτήματα)»,
    Έρανος. Από τα πρακτικά του Θ΄ Συνεδρίου για την Οδύσσεια (2-7 Σεπτεμβρίου
    2000), Ιθάκη 2001: 429-54, ιδίως 430-1. και Όμηρος και Τροία -ερμηνεύοντας τα
    νέα ευρήματα, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα 2006, ιδίως 41-6.
    22 Βλ. πιο πάνω σημ. 3 και εκτενέστερα W.S. Allen, 1977: 63-5.
    23 Η πληροφορία από την σημ. 43, σελ. 74 του W.S. Allen, 1977.
    24 Κατά συγκοπή, όπως στα αρχαιοελληνικά «ἀμφιφορεὺς.> «ἀμφορεὺς» και
    «τετράπεζα» > «τράπεζα».
    25 Πρβλ. την αντίστροφη μετάβαση, από το «ἐσχατόγερος» στο «σκατόγερος».
    26 W.S. Allen, 1977: 43.
    27 Θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς την περίπτωση της νησίδας «Φαλκονέ-
    Ρα», της οποίας το όνομα πιθανότατα προήλθε από το ιταλικό falconeria («γερα-
    κότοπος») ή falconerο («μαύρο γεράκι»). Προς την ίδια κατεύθυνση μας οδηγεί
    και το παλιότερο ελληνικό όνομα της νησίδας, «Γερακούλι». Κατά τον Άδωνι Κύ-
    ρου (.»Κυνήγι» χαλκού κατά την Πρώιμη Χαλκοκρατία στον Αργολικό Κόλπο. Οι
    νησίδες Παραπόλα και Φαλκονέρα., Πρακτικά του Στ΄ Διεθνούς Συνεδρίου Πελο-
    ποννησιακών Σπουδών , τ. Β΄, Αθήνα 2002: 257-72, σελ. 267), η Φαλκονέρα
    «ἀκόμη καὶ σήμερα βρίθει γερακιῶν.. Σημειωτέον ότι στο νησί μαρτυρείται και
    ενδιαίτημα ασκητών από τον 12ο ή 13ο αιώνα (Α. Κύρου, ο.π. : 270). Τα γεράκια
    αυτά, όπως με πληροφόρησε ο κ. Κύρου σε τηλεφωνική επικοινωνία μας της 4ης
    Δεκ. 2012, είναι πολύ μικρά και τρέφονται από επίσης μικρά ζώα που μπορούν να
    επιβιώσουν σε νησίδες, όπως, π.χ. ποντικοί και σαύρες. Άρα δεν είναι γεράκια που
    θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν σε κυνήγι. Εξάλλου, ούτε τα θηράματά τους ούτε
    τα ίδια θα μπορούσαν να επιβιώσουν σε έναν μικρόκοσμο βράχων σαν κι αυτόν
    του Καλόγερου της Άνδρου ή οιονδήποτε άλλον παρομοίου μεγέθους και υφής. Αν
    τα μικρόσωμα αυτά γεράκια έπαιξαν κάποιο ρόλο στους σχετικούς με τους Καλο-
    γερόβραχους θρύλους, αυτός βρίσκεται στο ότι μεγεθύνθηκαν και μεταφέρθηκαν
    φαντασιακά στους συγκεκριμένους άγονους βράχους, όπου η μυθοποιία τους ανέ-
    θεσε τον συγκεκριμένο ρόλο.

  111. BLOG_OTI_NANAI said

    #8 Ο Ρήγας θεωρεί ότι το «Δασκαλιό» είναι από το «Δευκαλίων’:

    Και στο διαδίκτυο μια αναφορά
    #9
    Το Δασκαλειό της Ρήνας και οι Αγαρηνοί Κουρσάροι

    #10 Κριαράς 5,110

  112. BLOG_OTI_NANAI said

    109,110: Το βαρύ πυροβολικό 🙂

  113. Πάνος με πεζά said

    Το Δασκαλειό Κερατέας, φυσικά το έμαθα από τις πάλαι ποτέ ραδιοφωνικές διαφημίσεις για πωλήσεις οικοπέδων… Μάλιστα, έψηνα και τους γονείς μου να πάμε τη «δωρεάν επίσκεψη με πούλμαν», χωρίς καμία υποχρέωση, που λένε… ΤΟ «μαγευτικό» Δασκαλειό τότε…

  114. Πάνος με πεζά said

    Άλλα τέτοια μέρη από διαφημίσεις τότε (δεν τα ήξεραν ούτε οι λύκοι…) ήταν η Διψέλιζα, και… (συμπληρώστε)

  115. 72, … το Πιπέρι, το νησάκι που μοιάζει σαν
    ορθογώνιο τρίγωνο …
    Μάλιστα ήταν και προς πώληση,
    δεν ξέρω αν βρέθηκε κανένας ενδιαφερόμενος…

    Ακούστηκε πως διατύπωσε μια απύθανη πρόταση αγοράς
    επιχειρηματίας από την Σάμο.

    Επ’ ευκαιρία, φωτο. με το Πιπέρι από το Λιοτρίβι,
    στην άλλη μεριά της Κύθνου από τον Μέριχα του δικού μας Δ. Μ.
    Το καλοκαίρι του Γιούρο, των Ολυμπιακών, και πάσης Ελλάδος.

  116. sarant said

    109-110

    Ευχαριστούμε πολύ για το άρθρο αυτό του αείμνηστου Βαγγέλη Πανταζή, που είχα την τύχη να τον γνωρίσω από κοντά αλλά και με αλληλογραφία. Αφορά βέβαια το όνομα Καλόγερος . Με όλο το θάρρος, ενώ συμφωνώ με τον Πανταζή στη δυσπιστία του για την παρουσία καλόγερων σε κάθε τέτοιο ξερονησάκι, βρίσκω τραβηγμένη από τα μαλλιά την πρότασή του και πολύ πιθανότερη την εξήγηση του Κουτελάκη: μοναχικά νησάκια με μαύρο χρώμα.

    Ο αείμνηστος Βαγγέλης, δεινός ομηριστής, εδώ μάλλον έπεσε θύμα του πάθους του συλλέκτη,

    Ας δούμε πάντως και το ιστολόγιό του
    https://vaggelispantazis.wordpress.com/

  117. Jago said

    109-110. Πάρα πολύ ενδιαφέροντα αλλά στους Καλόγηρους της Άνδρου-Χϊου όντως υπάρχουν ερείπια κάποιου ασκητηρίου το λιγότερο. Και πολλοί χάρτες, όπως του Buondelmonti, το απεικονίζουν με σαφήνεια με μοναστήρι καθώς ήταν γνωστό και πολυδιάβατο σημείο αφού είναι στη μέση του Αιγαίου. Γκουλκγίζεται εύκολα και υπάρχου και σημερινές φωτογραφίες του. Μια λεπτομέρεια από τη Βικιπαίδεια, δεν ξέρω κατά πόσο ισχύει:

    Το νησί στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε από τους διάφορους στόλους ως πεδίο βολής, και έτσι σήμερα έχει πολλά θραύσματα από οβίδες. Το 1920 τοποθετήθηκε στο μεγάλο Καλόγερο αυτόματος φάρος για την διευκόλυνση της ναυσιπλοΐας, λόγω των επικίνδυνων βράχων γύρω από το νησί. Αναφέρεται από τον Γ. Κ. Γιαγκάκη στα νησιολόγιά του ότι στην απογραφή του 1940 ο μεγάλος Καλόγερος είχε 6 κατοίκους, οι οποίοι, πρόσθεσε, πιθανόν ήταν άνδρες του πολεμικού ναυτικού που επιτηρούσαν το Θαλάσσιο χώρο εν όψει Ιταλικής επίθεσης.[2] Κατά τη διάρκεια της κατοχής οι Γερμανοί κατασκεύασαν αποθήκες νερού και πυρομαχικών στο νησί, οι οποίες υπάρχουν μέχρι σήμερα. Σήμερα στο μεγάλο καλόγερο λειτουργεί μεταλλικός φάρος, του οποίου μάλιστα τον Νοέμβριου του 2006 εκλάπησαν κινητά στοιχεία και μπαταρίες.[3]

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9_(%CE%B2%CF%81%CE%B1%CF%87%CE%BF%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%82)

  118. Faltsos said

    Στην «Εστία» που παραθέτει ο Νικοκύρης, μετά το άρθρο του Μηλιαράκη υπάρχει άλλο άρθρο με τίτλο «Βαρείς Χειμώνες» και περιγράφει πώς παγώνουν τα ποτάμια. Δεν είναι αυτό το αξιόλογο, αλλά η μονάδα μήκους υφεκατόμετρο! Δεν είχα ξαναδεί να λένε έτσι το εκατοστόμετρο.

    Στο σχόλιο 95 μπήκε ακάλεστο ένα «μας». Παρακαλώ να διαγραφεί.

  119. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @109. Μιὰ μικρή διόρθωση.
    Ἡ ἔκταση τῆς Γυάρου εἶναι περίπου δεκαεφτὰ καὶ μισὸ (17,574) τετραγωνικὰ χιλιόμετρα καὶ ὄχι δεκαεφτὰ χιλιάδες πεντακοσιαεβδομηντατέσσερα (17.574), ὅπως ἀναφέρεται, προφανῶς λόγῳ λάθους πληκτρολογήσεως.

  120. spyridos said

    Υπέροχο βίντεο του haanity.

    Στο 40+ η πίσω πλευρά της Ρώμβης με το Δασκαλιό.
    Στο 45 περίπου πάνω αριστερά η Ψιλή και η Πλατειά τα δυό ‘αλλα μεγαλούτσικα νησάκια του Αργολικού.

    Σε άλλο σημείο το μικρό νησάκι με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου πάντα γεμάτο φραγκοσυκιές.

  121. sarant said

    120 Α γεια σου!

  122. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @114. Πάνο, ἡ Διψέλιζα μὲ ἐνέπνευσε νὰ διδιαπράξω αὐτὸ τὸ στιχούργημα*.

    * ὄπως λέμε κακούργημα

    ΩΔΗ ΣΤΗ Ν.Α. ΑΤΤΙΚΗ
    (Φαφούτας ἐγκώμιον)

    Περνώντας τη Διψέλιζα*
    «ἔχω μιὰ δίψα» ψέλιζα.

    Σάν ἔφτασα στὸ Βγέθι*
    τὴν εἶδα νὰ μοῦ γνέφει.

    «Βγὲ θὺ*, ἔλα ‘δῶ» μοῦ ’πε ψευδὰ
    μέσ’ ἀπ’ τὰ οὖλα τὰ νωδὰ*.

    Μοῦ ‘δωσε δροσερὸ νερὸ
    νὰ πιῶ, να ξεδιψάσω

    καὶ στὴν πεζούλα μοῦ ‘στρωσε
    λίγο νὰ ξαποστάσω.

    Ξάπλωσα νὰ ξεκουραστῶ
    λιγάκι στὴν πεζούλα της

    κι ἔμαθα τότε τί θὰ πεῖ
    γυναίκα μὲ τὰ οὖλα της!

    *Διψέλιζα, Βγέθι: Τοπωνύμια τῆς Ν.Α. Ἀττικῆς
    Νωδά: Χωρὶς δόντια, φαφούτικα.
    Βγὲ θύ: Βρὲ σύ (ψευδά)

  123. rogerios said

    Κάτι δεν μου πάει καλά. Από το scoglio πας χαλαρά (σχεδόν) στο δασκαλιό, από το scogio, όμως, πώς τα καταφέρνεις; Και, συνήθως, ότι πήραμε από τα ενετικά το αφήσαμε ήσυχο, δεν το μετατρέψαμε εκ των υστέρων με βάση τα στάνταρ ιταλικά (για αυτό και λέμε μάντολες κι όχι μάντορλες). Το scalo (da scalo) το έχουμε κάψει εντελώς ως εξήγηση προέλευσης ή όχι; 🙂

  124. Πάνος με πεζά said

    Κι έτσι μετά, στο Βρωμοπούσι,
    ε, της το ξ@!@$# το pussy ! 🙂

  125. rogerios said

    ότι = ό,τι (βέβαια, το πληκτρολόγιό μου και το μυαλό μου να πάρει…) 🙂

  126. Πάνος με πεζά said

    Tο ρήμαξα, ε;

  127. Πάνος με πεζά said

    Στις περιοχές ραδιοφωνικού real estate ήταν και η «μαγευτική» Καμάριζα, ανάθεμα κι αν ξέρω κατά που πέφτει… Επίσης έπαιζε πολύ Ανάβυσσος.
    http://www.mixanitouxronou.gr/fos-nero-tilefono-ikopeda-thea-stin-keratea-radiofono-stin-ipiresia-ton-afthereton-defteris-genias/

  128. mitsos said

    Πολύ όμορφο άρθρο και πολύ ενδιαφέροντα σχόλια.
    Υπάρχει ενδεχόμενο το όνομα να προέρχεται από κάτι εντελώς διαφορετικό ; Ας πούμε αν το όνομα κάποιου εργαλείου αλιείας είναι «δασκάλα» ;
    Αν κάποιος έχει πρόσβαση σε κάποια ιδιαίτερα ονόματα των ψαράδων μας, ας ελέγξει και κάτι που είχα διαβάσει σχετικά με τους στίχους του τραγουδιού Βάρκο γυαλό ..
    Στους στίχους (έγραφε κάποιος ) «ρίχνω το γυαλί στον πάτο , βρίσκω την δασκάλα κάτω» … το γυαλί και η δασκάλα είναι όργανα ψαρικής ( αν θυμάμαι καλά έλεγε ότι η δασκάλα είναι όνομα για είδος παγίδας )
    Εγώ από ψάρεμα δεν σκαμπάζω γρι …

  129. Κ. Καραποτόσογλου said

    116
    Η ερμηνεία του για τους καλόγηρους είναι αξιοπρόσεκτη, καθώς δείχνει που μπορεί να οδηγήσει η δημιουργική φαντασία· το δασκαλειό το διαπραγματεύεται προσεκτικά και με επιτυχία.

  130. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @127. Καὶ ἡ Καμάριζα κοντὰ εἶναι. Τὰ περισσότερα τοπωνύμια τῆς Λαυρεωτικῆς, ὅπως καὶ τῆς ὑπόλοιπης Ἀττικῆς, εἶναι Ἀρβανίτικα π.χ. Διψέλιζα, Καμάριζα, Σπηλιαζέζα, Πουνταζέζα κλπ. Σχετικὰ εἶχε γράψει ὁ Corto, ἄν θυμᾶμαι καλά, καὶ εἶχε δώσει καὶ τὶς ἐξηγήσεις τους.

  131. Γς said

    Και πρέπει να΄ταν πολύ Κουασιμόδος, έστω Κλαύδιος Φρολό, ο γέρος που λιμπίστηκε τον Εσμεράντο στην άγρια δολοφονία που περιγράφει τώρα η Στεφανίδου στο Τατάνια Λάιβ στην ΤιΒι.

    Ντάξει, Αλβανός είναι ο νεαρός Εσμεράντο του σεξουαλικοκού [κατα τον δράστη] εγκλήματος

  132. leonicos said

    Προσωπικά τείνω προς τον Μηλιαράκη, επειδή για πολλούς αιώνες η θάλασσα αυτή ενετο-προβηγκο-καταλανο-κλπ-κρατείτο και το ναυτικό ιδίωμα έχει πολλούς λατινογενείς όρους. Οπότε, δεν αποτελεί έκπληξη.

    Προσωπικά δεν με καίει και πολύ η ακριβής ετυμολιγία, πρώτον γιατί αμφισβητείται, δεύτερον επειδήμπορεί να μην εφαρμόζεται το ίδιο σε όλες τις περιπτώσεις και τρίτον επειδή δεν θα έχει επίπτωση στη γλώσσα μου.

    Έκπληξη αποτελεί η αφοσίωση με την οποία επιδοθήκατε στην έρευνα και την κατάθεση στοιχείων.

    Ως σχολιαστές αποδείξατε ότι αξίζετε τα λεφτά σας.

  133. Πέπε said

    Σε κάποιαν από τις πηγές που παρέθεσε παραπάνω ο Μπλογκ αναφέρεται ότι σ’ ένα Δασκαλειό (της Σκιάθου αν συγκράτησα σωστά) υπήρχε όντως δάσκαλος και διδασκαλείο. Όπως είπαμε, όπου αυτό είναι φύσει αδύνατο ή σφόδρα απίθανο, πρόκειται για αιτιολογικό μύθο. Αν όμως υπάρχουν τόσες νησίδες Δασκαλειά στην Ελλάδα, κι άλλα τόσα που δεν είναι νησίδες, δεν είναι υποχρεωτικό να έχουν όλα την ίδια ετυμολγία. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπήρχε όντως σχολείο – όπου κάτι τέτοιο δεν φαντάζει εκ των πραγμάτων αδύνατο.

  134. Γς said

    Ντάξει ήταν Κρυφό Δασκαλιό

  135. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Μιὰ καὶ μιλᾶμε γιὰ καλογήρους καὶ θάλασσες, θ’ἀναφερθῶ στὴν καλογριά. Εἶναι τὸ ὄνομα κάποιου ψαριοῦ. Ὁ παππούς μου ἔλεγε καλογριὲς κάτι μαύρους τεράστιους ἀχινούς, οἱ ὁποίοι εἶναι σκέτοι ἀγκάθια. Μᾶς ἔλεγε δηλαδὴ ὅτι ὅταν εἶναι μικρὸς καὶ κόκκινος εἶναι ἀχινός, κι ὅταν εἶναι μαῦρος καὶ τεράστιςο εἶναι καλογριά. Καὶ μᾶς εἶχε δείξει κιόλας καὶ μᾶς εἶχε μάθει νὰ τοὺς ξεχωρίζουμε. Ὅταν ὅμως ἔκανα στὸ σχολεῖο στὴ φυσικὴ ἱστορία γιὰ τὰ ἐχινοειδή, ὁ δάσκαλος μίλησε ἐκτεταμένα γιὰ τὸν ἐχινὸ καὶ στὸ τέλος απηύθυνε στὴν τάξη τὴν ἑξῆς ἐρώτηση «ξέρετε ἄλλα ἐχινοειδή;». Σήκωσα τὸ χέρι μου κι ἀπάντησα πρόσχαρος «ἡ καλογριά». Ὁ δάσκαλος, ἠπειρώτης, ἀφοῦ μὲ κοίταξε γιὰ λίγα δευτερόλεπτα ἄφωνος μοῦ ἀπάντησε «σιγὰ μὴν εἶναι κι ὁ καλόγηρος»

  136. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    129 Ναι, σωστά, δίκιο έχετε.

  137. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @Mitsos (#128). Συνονόματε, πολὺ ἐνδιαφέρον αὐτὸ ποὺ γράφεις γιὰ τὴ δασκάλα-ἁλιευτικὸ ἐργαλεῖο. Ἄν καὶ ἀσχολοῦμε μιὰ ζωὴ μὲ τὸ ψάρεμα δὲν τὸ ἔχω ἀκούσει. Μέχρι τώρα νόμιζα πὼς τὸ τραγούδι ἀναφερόταν σὲ κάποια δασκάλα ποὺ πνίγηκε. Ἕχεις κάποια στοιχεῖα γιὰ τὴν προέλευση τῆς πληροφορίας;

    Πάντως δὲν εἶναι πρώτη φορὰ ποὺ κάποιοι στίχοι δὲν ἀναφέρονται στὸ προφανές.

    Στὸ Σταυρὸ τοῦ Νότου ὁ Καββαδίας γράφει:

    Άλλοτε απ’ τον ίδιον ουρανό
    έπαιρνες τρεις μήνες στην αράδα
    με του καπετάνιου τη μιγάδα
    μάθημα πορείας νυχτερινό

    Νόμιζα, ὅπως οἱ περισσότεροι, ὅτι ὁ ἥρωας τοῦ ποιήματος ἔπαιρνε νυχτερινὰ μαθήματα (μὲ ὅ,τι αὐτὸ ὑπονοεῖ) ἀπὸ κάποια μιγάδα, ποὺ εἶχε μαζί του στὸ ταξίδι ὁ καπετάνιος.
    Ὑπάρχει ὅμως καὶ δεύτερη ἀνάγνωση, κυριολεκτική. Σύμφωνα μὲ τὸν Ἀντώνη Πετρίδη, » “μιγάδα” στην ιδιόλεκτο των ναυτικών είναι ο εξάντας. «

  138. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    137. Πόπο! Αὐτὸ εἶναι ἡ μιγάδα; Μοῦ κατέστρεψες ὅλη τὴν εἰκόνα ποὺ εἶχα φτιάξει

  139. sarant said

    128-137 Και τη δασκάλα και τη μιγάδα τις εννοούσα κυριολεκτικά. Για τη δασκάλα εξακολουθώ να έχω αυτή τη γνώμη.

    Το Ιστορικό Λεξικο της Ακαδημίας δεν δίνει καμιά μεταφορική σημασία της λ. «δασκάλα» για εργαλείο ή άλλο αντικείμενο, μονο για… γριά προβατίνα.

  140. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @135. Αὐτοὺς τοὺς ἀχινοὺς, ποὺ ἦταν ὅλο ἀγκάθια καὶ καθόλου φαΐ, στὰ Θερμιὰ τοὺς λένε καλόγερους. Ποῦ νὰ τὸ ἄκουγε ὁ δάσκαλος! 🙂

    @138. Αὐτὴ εἶναι ἐκδοχὴ κάποιων μελετητῶν. Ἐμεῖς μποροῦμε πάντα νὰ πιστεύουμε ὅτι ἄλλο θέλει νὰ πεῖ ὁ ποιητής. 🙂

  141. Λεύκιππος said

    137 Πλάκα κάνεις για τη μιγάδα. Πάνε όλες οι φαντασιώσεις μου που είχαν και ταξικό χαρακτήρα (η μιγάδα ήταν του καπετάνιου)

  142. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    134. Βρήκαμε το Δασκαλιό μας με δαύτο τελικά 🙂

  143. Πέπε said

    @135:
    Δυστυχώς συμβαίνει. Ακόμη κι ένας δάσκαλος που δε θεωρεί τον εαυτό του παντογνώστη, μερικές φορές δε βάνει με το νου του ότι κάποια συγκεκριμένη πληροφορία είναι δυνατόν να την ξέρει ο μαθητής και να μην την έχει ούτε ακουστά ο ίδιος.

    (Εμένα μου είχε τύχει μια θεολόγος να γράφει στον πίνακα, γύρευε με ποιο θεολογικό συμφραζόμενο, τη λέξη «υϊκό», και εξυπνακίστικα τη διόρθωσα: «υιικό». Πού ακούστηκε, μου λέει, λέξη με ύψιλον-γιώτα-γιώτα;)

    Πάντως, για να ‘μαστε πλήρεις:

    > > ὁ δάσκαλος μίλησε ἐκτεταμένα γιὰ τὸν ἐχινὸ > *ἐχνο*

    Πέραν αυτού, υπάρχουν άπειρα πράγματα που ονομάζονται παπάδες, καλογήροι, καλογριές κλπ.:
    -ο καλόγηρος (το σπυρί)
    -καλογρίτσα (ψάρι)
    -ο παπάς της τράπουλας, ο παπάς του κομπολογιού, ο παπάς (ψυγείο!) του αυτοκινήτου, ο παπάς της φούντας
    -παίζει παπάδες
    -η κλασοπαπαδιά (βρωμούσα)
    -η παπαδίτσα (πουλί)
    -…

  144. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Στο θέμα των καλόγερων-βράχων, να συνεισφέρω ότι είναι μάλλον διαδεδομένη συνήθεια να ταυτίζονται οι βράχοι με καλόγερους λόγω σχήματος της καλογερικής κουκούλας, εξού και οι καλόγεροι στα κεφάλια μας.

    Επίσης στην Ήπειρο ακριβώς «κουκούλια» λέγονται οι μεμονωμένοι βράχοι, ειδικά οι κωνικοί. Υπάρχουν και χωριά (Κουκούλια, Κουκούλι) που βρίσκονται κάτω από τέτοιους βράχους.

    Για το Δασκαλιό, νομίζω η βενετοϊταλική ετυμολογία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί πειστικά.

    Παραδόξως, το Δασκαλιό της Ιθάκης αποτελεί το τεκμήριο ταύτισης της σημερινής με την ομηρική (όχι τη μυκηναϊκή) Ιθάκη. Δηλαδή, εντοπίστηκε σε μεσαιωνικό πορτολάνο η ονομασία της βραχονησίδας, που όμως τότε ήταν ακόμα «Αστερίδα», όπως ακριβώς δηλαδή αναφέρεται στο δ της Οδύσσειας.

  145. Γς said

    Ποιος είπε ότι δεν είναι σοβαρές οι καταγγελίες του Νίκου Κοτζιά για την απειλητική επιστολή;

    Εγώ ακόμα, μετά από 60 τόσα χρόνια, φοβάμαι για το σημείωμα που είχα βάλει κάτω απ το χαλί της πόρτας του κυρΚώστα απέναντι.

    «Καριόλη θα πεθάνεις!»

    Μου’ χε ρίξει μια σφαλιάρα όταν του σπάσαμε το τζάμι με τη μπάλα μας

  146. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Εἶναι ἀπορίας ἄξιο πῶς δημιουργήθηκε τόσο ἀξιόλογος πολιτισμὸς καὶ μάλιστα τόσο πρώιμα (τρίτη χιλιετία π.Χ.) σ᾿ ἔναν τόπο ὅπως ἡ Κέρος. Εἶναι ἔνα βραχῶδες, ἄνυδρο νησὶ μὲ ἀπότομες πλαγιές, καὶ ἀπότομες ἀκτές, χωρὶς φυσικὰ λιμάνια. Ἀντίθετα, τὰ γύρω νησιὰ (Πάνω καὶ Κάτω Κουφονήσι, Σχινοῦσα, Ἡρακλειά) καὶ πιὸ ὁμαλὰ εἶναι καὶ πιὸ εὔκολα προσεγγίσιμα ἀπὸ τὴ θάλασσα.

  147. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλογρ(ι)ές λέγαμε και κάτι ,αρκετά σπάνια,μαύρα σαλιγκάρια (της στεριάς).

  148. mitsos said

    @137 (συνονόματε )

    Την αρχική μου ανάμνηση αναγνώσματος (δασκάλα = αλιευτικό εργαλείο ) δεν μπόρεσα να επαληθεύσω πουθενά
    Όμως τώρα είδα ότι στο «ρεμπέτικο φόρουμ» (www.rebetiko.gr) υιοθέτησαν κάποια στιγμή για τον στίχο «ρίχνω το γυαλί στον πάτο , βρίσκω την δασκάλα κάτω» την άποψη ότι ναι μεν το γυαλί είναι γνωστό εργαλείο των ψαράδων για εξερεύνηση του βυθού αλλά για την δασκάλα φαίνεται να συμφωνούν ότι
    Δασκάλα = μεγάλη γόπα ( στην ψαρική )
    Όσο το σκέφτομαι τόσο απίθανο το βρίσκω να συνδέεται με γόπες το τοπωνύμιο Δασκαλειό.
    Να έχει σχέση με τον όρο «σκάλα» που έχει πια καθιερωθεί από τον καιρό της τουρκοκρατίας ως χώρος εκφόρτωσης , διαλογής και καταγραφής των ψαριών; … Δεν νομίζω πως πρέπει να μπω σε χωράφια των λεξιλογούντων κατ’ επάγγελμα …

    Η ανασύσταση της ιστορίας της εξέλιξης των λέξεων με ενθουσιάζει πλην όμως είναι πολύ μακράν των δικών μου σπουδών …

  149. «Πέρα από το ότι το κρυφό σχολειό είναι σε γενικές γραμμές μύθος που πλάστηκε τον 19ο αιώνα, όπως έχουμε παλιότερα γράψει»

    # Κοπυπαστάρω και πάλι μια παλιά δημοσίευση στο Φ/Β:
    (Το ίδιο έκανα και σε μιά πρόσφατη ανάρτηση του Σαραντ, με τίτλο «Ο Γκόλιος, ο Ζάρκος κι ο Τσιπλάκης»

    ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΤΟ ΞΥΛΟΤΡΟ
    Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, η Εκκλησία κατάφερνε να παίρνει άδεια και να ιδρύει σχολεία, όταν διέθετε το απαιτούμενο «μέσον», χρήματα για μπαχτσίσια κλπ. Έτσι ιδρύθηκαν σχολεία σε αρκετές πόλεις, όπως στις Σέρρες, τη Νιγρίτα κλπ. Σε φτωχά χωριά όμως, όπως το Ξυλότρο, δεν υπήρχαν τέτοιες προϋποθέσεις ενώ οι ανάγκες της εκκλησίας (και όχι μόνο) ήταν επιτακτικές: Οι Δεσποτάδες χρειάζονταν παπάδες, και αυτοί με τη σειρά τους χρειάζονταν ψαλτάδες!
    Ο παπα-Μάλαμας Φραντζανάς, ο παλιότερος γνωστός παπάς του Ξυλότρου (η «θητεία» του ίσως να άρχισε γύρω στα 1850), όλη τη μέρα όργωνε με τα βουβάλια και το βράδυ έπιανε το Ψαλτήρι για να διαβάσει κάποια «κολυβογράμματα» στους μαθητές του, που δεν ήταν περισσότεροι από 5-6.
    Στα μάτια των Τούρκων του χωριού, αυτή η δραστηριότητα ήταν συνυφασμένη με τη θρησκεία των «γκιαούρηδων». Άλλωστε, και αυτοί έκαναν ακριβώς το ίδιο: Στο τζαμί, που βρίσκονταν ακριβώς εκεί που είναι το σπίτι του Γκούντα, ο ιμάμης-χότζιας μάθαινε στα Τουρκάκια κάποια «κολυβογράμματα» από το Κοράνιο.
    Το σχολείο του παπα-Μάλαμα ήταν άτυπο, αφανές και ΚΡΥΦΟ: Ήταν λαθραίο, αφού δεν είχε καμιά «άδεια» από κανέναν. Ο παπάς δεν μπορούσε και δεν τολμούσε να έχει περισσότερους μαθητές διότι τότε θα τραβούσε τις υποψίες των αγάδων. Φυσικά δεν το χρηματοδοτούσε κανένας. Ένα ξύλο που έφερνε κάθε μαθητής για τη σόμπα της εκκλησίας, ένα μπαχτσίσι από τους γονείς, μια κερένια κουλούρα που κρατούσε κάθε μαθητής για να φέγγει το ψαλτήρι, ήταν όλη κι όλη η αμοιβή του παπά. Δεν είχε και πολλά έξοδα. Η παπαδιά του, καταγόμενη από το Σκούταρι (τότε Κίσκεπι) δεν του είχε χαρίσει παιδιά.
    Αυτό ήταν το Κρυφό Σχολειό του Ξυλότρου, όμοιο με εκείνο που ύμνησε ο Ι. Πολέμης και αποθανάτισε σε πίνακα ο Ν. Γύζης, πριν 120 και πλέον χρόνια.
    Οι παλιοί διηγούνταν ότι ο παπα-Μάλαμας ήταν αθυρόστομος(!): Όταν κάποτε πέρασε από έναν σόμπορο γυναικών και άκουσε κάποια να βήχει, σταμάτησε και την επέπληξε: «Εσείς οι γ’ναίκες δεν φυλάγεστε αφέντω μ’. Δεν κηδεύεστε αφέντω μ’. Με συγχωρείτε αφέντω μ’ από κάτ’ παίρν΄τι αέρα»!
    Όμως, αθυρόστομος ή μή, δίδαξε γύρω στα 50 χρόνια, όχι μόνο το ψαλτήρι αλλά και στοιχειώδεις γνώσεις αριθμητικής, κάποια γεωγραφία, κάποιες ιστορίες για την Πόλη με τον Μαρμαρωμένο Βασιλιά, για τον Μεγαλέξανδρο κλπ. Από τα χέρια του βγήκαν ψαλτάδες, δημογέροντες, επίτροποι της εκκλησίας, ενοικιαστές της δεκάτης και πολλοί άλλοι «αξιωματούχοι» του χωριού!
    Παρόλα αυτά, δεν αναφέρεται σε καμιά γραπτή πηγή. Τον μνημόνευε όμως στη δεκαετία του ’50 ο παπα-Γιάννης: «Δημητρίου, Μάλαμα, των προκατόχων ιερέων». Ίσως το όνομα παπα-Μάλαμας να είναι παρατσούκλι. Ίσως να ταυτίζεται με τον παπα-Απόστολο, εντελώς άγνωστο στους παλιούς, που όμως εμφανίζεται να έχει τελέσει έναν γάμο το 1882, σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο Πασχάλης Β. Αγγελόπουλος.
    Ο χώρος που είχε το σχολείο του ο παπα-Μάλαμας, ταυτίζονταν με την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής που τότε βρίσκονταν κάπου εκεί που σήμερα είναι η κουζίνα (και οι τουαλέτες) της «Αίθουσας Δεξιώσεων». Η σημερινή εκκλησία θεμελιώθηκε το 1888 και άρχισε να λειτουργεί από το 1894.
    Ο γηραιός παπάς, φαίνεται ότι πρόλαβε να δει τη νέα εκκλησία, αλλά μάλλον δεν ευτύχησε να κάνει μαθήματα και σ’ αυτήν. Αρκετά χρόνια πριν, τον είχαν βρει τα γεράματα και ο Δεσπότης των Σερρών είχε φροντίσει να του φέρει παρέα. Ήδη από το 1880, ίσως και παλαιότερα, συλλειτουργούσε μαζί του ο παπα-Δημήτρης, που κατάγονταν από τη Νιγκοσλάβη και λέγονταν Μανάφης. Ήταν νέος, δραστήριος και επιβλητικός. Οι Τούρκοι του Ξυλότρου του κόλλησαν το παρατσούκλι παπα-Δάρης. Αυτός πήρε τη σκυτάλη και ανέλαβε το «κρυφό σχολειό» του χωριού μέχρι τη δεκαετία του 1900 που άρχισε να φουντώνει ο Μακεδονικός Αγώνας. Τότε κτίστηκε το πρώτο (αναγνωρισμένο) σχολείο του χωριού, περίπου στη θέση του σημερινού, και προφανώς με την στήριξη του Μακεδονικού Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου που από το 1870 είχε ιδρυθεί στις Σέρρες.

  150. Alexis said

    Έχει ανέβει δύο (τουλάχιστον) φορές στο ιστολόγιο, αν θυμάμαι καλά από τον Γς, ένα καταπληκτικό βιντεάκι, με τον Τούρκο λαϊκό οργανοπαίκτη και τους αστυνομικούς που μπουκάρουν και του λένε ότι απαγορεύονται τα λαϊκά άσματα και να παίζει μόνο κλασικούς συνθέτες, οπότε αυτός αρχίζει να παίζει κλασικά κομμάτια λαϊκότροπα.
    Μήπως μπορεί κάποιος να με βοηθήσει να το βρω γιατί το ψάχνω εναγωνίως στο ΥΤ χωρίς αποτέλεσμα;

  151. BLOG_OTI_NANAI said

    Ψάχνοντας για το «Βάρκα Γιαλό» (δεν βρήκα κάτι διαφωτιστικό) έπεσα στο πολύ μεγάλο αφιέρωμα του περιοδικού Πολίτης στον Τσιτσάνη (στον απελπιστικά αργό ιστότοπο εδώ: τεύχος 78-79 και τεύχος 80)

    Συνολικά βγήκε ένα PDF 32 σελίδων αρκετά χορταστικό. Για το Βάρκα Γιαλό αναφέρεται στην σελίδα 14,15 και 16 του PDF.

    Το PDF είναι είτε για online διάβασμα είτε για κατέβασμα, ΕΔΩ: http://pdfsr.com/pdf/poliths-tsitsanhs.pdf

  152. Αιμ said

    137. Τι λες τώρα …

  153. Raf said

    Καλησπέρα! Εφόσον σήμερα αναφέρθηκε το νησάκι μου δεν μπορούσα να μην παρέμβω.

    Το Πετροκάραβο, λιγότερο γνωστό σήμερα ως Δασκαλιό, βορειοδυτικά της Πάτμου.

  154. # 106

    Το βολάζω χρησιμοποιείται περισσότερο όταν ρίχνεις φλόμο ή χλωράσβεστο σε αποκλεισμένα σε βράχια ψάρια (βόλους). Αν βέβαια έρθει το λιμενικό βαράς με την πέτρα…

  155. sarant said

    152 Α, πολύ ωραία φωτογραφία!

    150 Το έχουμε και σε άρθρο:

    https://sarantakos.wordpress.com/2010/05/02/dytiko/

  156. Γιάννης Ιατρού said

    146: Δημήτρη, ξαναδές το #90. Περί «ιερής χωματερής» πρόκειται στη Κέρο.

  157. Κωνσταντίνα said

    Ωραία κοπέλλα αυτή η υπουργός Αχτσιόγλου, αλλά τα κάλλη μαραίνονται: Είναι πιά 33 ετών και κινδυνεύει να μείνει στο ράφι. Η σούπερ – μίνι φούστα που φόρεσε στην αποψινή κοπή της βασιλόπιττας είναι μιά ανοιχτή πρόσκληση ενδιαφέροντος για να προσέλθουν οι γαμπροί που διαθέτουν τα κατάλληλα προσόντα

  158. Alexis said

    #155:Ευχαριστώ πολύ!

  159. was said

    150. https://www.youtube.com/watch?v=tc6SzH4FxAc

  160. Γιώργος Τ said

    150 χαρείτε είναι διαταγή

  161. Υπάρχει νομίζω και ειδικό συνεργό για το βόλαγμα, η βολαστήρα, κάτι σαν το ξεβουλωτήρι του καμπινέ (καμπάνα με χέρι).
    Δεν έχω ιδέα από ψαρεμα• ο μόνος λόγος που τα έχω ακούσει αυτά είναι ότι βρίσκονται στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια δίπλα στο άρθρο περί Βολαπύκ, όπου παραπέμπει το άρθρο για την Εσπεράντο…

  162. Σύνεργο παρακαλώ, προπαροξύτονα, κ. Σπελ Τσέκερ!

  163. Γς said

    161:

    Να φύγει τό λύμα!

    Βρωμίζει το γλωσσικό λήμμα 😉

  164. Χρόνια πολλά επί τη επετείω…

    Η ιστορία του ΠΑΟ κηλιδώθηκε επί χούντας όπου έπαιξε τον ρόλο της ομάδας της δικτατορίας με τον Κίτσιο να παραμένει στην διοίκησή του και μετά την πτώση της χούντας. Το τελειωτικό κτύπημα ήρθε με την εμπλοκή του στα σχέδια Μπακογιάννη-Κακλαμάνη για διπλή ανάπλαση και μπούρδες που κατέληξε στο φιάσκο του Βοτανικού. Εκτοτε χρησιμοποήθηκε σαν όχημα για διάφορες δουλειές των Πατέρα, Βγενόπουλου και Αλαφούζου πρόσφατα αφού η ηθική είναι κάτι άγνωστο στη ιδεολογία του. Ετσι τον χρησιμοποίησε και η Ε.Ο. και τον χρησιμοποιεί ακόμα όταν χρειάζεται ενισχύσεις για να αποφύγει την κάθαρση. Με το καλό να πάει στα χωράφια της Γ’ Εθνικής γιατί η μόνη χρησιμότητά του τώρα είναι να κάνει το ανάχωμα για να μην επέμβει η δικαιοσύνη στον γάβρο.
    Το ότι οι οπαδοί του δεν παίρνουν χαμπάρι τι γίνεται (ή πως πήραν πρωτάθλημα το 10 ) δεν τους αθωώνει.

  165. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    140. Εἶναι σαφὲς ὅτι τὴν ἐννοεῖ κυριολεκτικά. Ὅμως πιστεύω ὅτι ὁ ποιητὴς ἤθελε καὶ περίμενε ὅτι οἱ ἀναγνῶστες θὰ παρερμηνεύσουν τὴ φράση

  166. Λ said

    Κάτι ανάλογο με το μύθο για το κρυφό σχολειό εινσι και ο μύθος για τις εσωτερικές αυλές. Οτι δηλαδή κατα την τουρκοκρατία ο έλληνισμος επιβίωσε επειδή είχε τη φαεινή ιδέα να εντάξει την εσωτερική αυλή στο σχεδιασμό των σπιτιών. Μέσω της εσωτερικής αυλής, που συγκοινωνεί με την αυλή του ομόθρησκου γείτονα, απομονώνεται απο τους κακούς Τούρκους και φυγαδευει τις παρθένες να μην του τις πάρουν κλπ κλπ

  167. Γιάννης Ιατρού said

    166: Καλόοοο 🙂 Έτσι θα έκαναν κι οι ΑΗΠ, οι Ρωμαίοι κλπ. 🙂

  168. Πέπε said

    166:
    Η οποία εσωτερική αυλή είναι, νομίζω, τυπική στην αρχιτεκτονική των μουσουλμανικών λαών!

  169. sarant said

    166 Κι ας υπήρχαν εσωτερικες αυλές από τν αρχαιότητα!

  170. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @Gpoint said(#154):
    » Το βολάζω χρησιμοποιείται περισσότερο όταν ρίχνεις φλόμο ή χλωράσβεστο σε αποκλεισμένα σε βράχια ψάρια (βόλους). Αν βέβαια έρθει το λιμενικό βαράς με την πέτρα…»

    Σ᾿ ἐμᾶς αὐτὸ τὸ λένε φλόμωμα. Πραγματικὸς χημικὸς πόλεμος. Κανένας ντόπιος ψαρὰς δὲν τὸ κάνει, ἐπειδὴ διώχνει τὰ ψάρια καὶ χρειάζεται πολὺ μεγάλο χρονικὸ διάστημα γιὰ νὰ καθαρίσει ὁ βυθὸς καὶ νὰ ξαναπιάσει ψάρια. Οἱ φλομιτζῆδες εἶναι περαστικοὶ ψαράδες· κάνουν τὴν ἁρπαχτή τους καὶ πᾶνε ἀλλοῦ.
    Βόλαγμα λένε τὴ δημιουργία θορύβου (γιὰ νὰ φοβίσουν τὰ ψάρια καὶ νὰ πέσουν πανικόβλητα στὰ δίχτυα) μὲ πέτρες, μὲ βολαχτήρα ἤ βολαστήρα (ὄπως αὐτὴ ποὺ περιγράφει ὁ Ἄγγελος στὸ 161) ἤ χτυπώντας τὰ κουπιὰ στὴ θάλασσα.

    @156. Γιάννη, σ᾿ εὐχαριστῶ πολύ. Δὲν τὸ εἶχα διαβάσει.

    Ἀπ᾿ ὅ,τι βλέπω ὁ κλῶνος τοῦ ἀκατανόμαστου δὲν ἐστάλη στὸ λουτρό. Ἐγὼ πάντως θὰ ἐπιμένω μαζὶ μὲ τὸν Μπάτη νὰ μπεῖ νὰ κάνει μπάνιο.

  171. sarant said

    170 Εστάλη τώρα

  172. # 170

    Δημήτρη τι να σου πω, την φράση δεν είχα άλλη σκόνη να βολάσω την έχω ακούσει ουκ ολίγες φορές και το μάντρωμα των ψαριών με δίχτυα βόλους το λένε. Πιο παλιά γινότανε με φλόμο αλλά μετά βγήκανε τα χημικά ποιος έτρεχε σε βουνά και λαγκάδια να βρει φλόμο. φυσικά μετά την Κατοχή πιο συνηθισμένος τρόπος ήταν η χειροβομβίδα ή δυναμίτης στα μαντρωμένα ψάρια, πιο γρήγορος και πιο αποτελεσματικός. Ασε που τα λιμά που μένανε μαλαγρώνανε τον τόπο…
    Εσείς δεν έχετε την έκφραση «πάμε για βόλους ;»

    Ψαρεύω ερασιτεχνικά με καθετή γιατί τα παραγάδια και τα δίχτυα είναι η εισαγωγή στον επαγγελατισμό και εκεί είναι σκληρά τα πράγματα.

  173. spatholouro said

    Τώρα που βρήκα το ανάτυπο του Γεωργακά, να συμπληρώσω ότι η «ορθή» ερμηνεία αναφέρεται στο προμνημονευθέν κείμενο του Βογιατζίδη, όσο για τους ειδικούς που έκαναν αποδεκτή την ερμηνεία Βογιατζίδη η παραπομπή είναι στον Άμαντο και στο περιοδικό «Βυζαντινά-Μεταβυζαντινά» I, 2 (1949): σελ. 3 (όποιος Blog ή άλλος το έχει, καλό θα ήταν να μας πει τι λέει επ’ αυτού ο Άμαντος)

    Από του Βογιατζίδη το κείμενο (στο περιοδικό Αθηνά) επί του συγκεκριμένου θέματος («Περί των Δασκαλειών της Κιμώλου») σημειώνω κάποια πράγματα. Ρωτά ο Βογιατζίδης: «Διατί εξ όλου του πλήθους των νησίδων των ελληνικών θαλασσών, των της αυτής φύσεως ήν ανωτέρω περιεγράψαμεν, ουχί πάσαι αλλά τινες ωρισμέναι εκλήθησαν scoglio-Δασκαλειά;»

    Μετά ρωτά: «Διατί το παρά την Αττικήν Δασκαλειό λέγεται και Δασκαλονήσι; Το δεύτερον τούτο όνομα δεν υποδεικνύει ότι πρόκειται περί νησίδος ανηκούσης εις δάσκαλον ή επί της οποίας κατώκει δάσκαλος;»

    Παρακάτω αναφέρει ότι αυτό που καθιστά πιθανότερη τη δική του ερμηνεία είναι ότι «πλην των εναλίων Δασκαλειών υπάρχουσι και μεσόγεια. Τοιαύτα δύο τουλάχιστον σαφώς παραδίδονται: Εν μεν παρά τον Αστακόν της Ακαρνανίας και έτερον εν Ζίτση της Ηπείρου, το τελευταίον μάλιστα μετά σχετικής περί σχολείου παραδόσεως (περ. Εβδομάς 1890, Ζ, 7, 11). Τούτο δ’ υπήρξεν η αιτία δι ήν ο Τρύφων Ευαγγελίδης (Εβδομάς αυτόθι) και ο Φ. Κουκουλές (Εκ του βίου των Βυζαντινών, 1920: 93) εδέχοντο την ύπαρξιν Διδασκαλείων=σχολείων, μόνον επί των μεσογείων Δασκαλειών, τα δε ενάλια εθεώρουν ως scogli».

  174. Μανούσος said

    Δεν φαίνεται λογική η ιταλική προέλευση καθώς το ντα-δα δεν ερμηνεύεται, η ιχθυολογική μου φαίνεται λογικότερη. Απ΄ την άλλη τώρα βέβαια σκεπτόμενος κανείς την Δασκαλόπετρα της Χίου (βωμός της Κυβέλης) όπου παρά θιν’ αλός λένε ότι εδίδασκε ο Όμηρος, ίσως η ίδια η μυθοπλασία να έδωσε το όνομα και όχι το όνομα την μυθοπλασία. Καλά για κρυφό σχολειό ούτε λόγος και απορώ και που αναφέρθηκε.
    Ως προς την Κέρο νομίζω έπρεπε να είχε τονιστεί όχι τόσο η αστική δόμηση κλπ όσο το ότι φαίνεται να ήταν νεκροταφείο ειδώλων καθώς από τις χιλιάδες κομμάτια κανέναν δεν ταίριαξε με κανένα. Η εποχή του Χαλκού έχει και άλλες μεγάλες πόλεις που δεν είναι και τόσο γνωστές όπως το Παλαίκαστρο στο ανατολικό Λασίθι που είναι πραγματική κωμόπολη με έκταση 300 (τριακόσια) στρέμματα μερικώς ανασκαφέντα. (https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=14894)

  175. ellitzav said

    79: «Η σημασία σκάλα = αποβάθρα πλοίου, σημείο αποβίβασης είναι της ύστερης αρχαιότητας.» Αν δεν σας βάζω σε κόπο, θα με ενδιέφερε πολύ η τεκμηρίωση. (Δεν το αμφισβητώ, απλώς με ενδιαφέρουν οι λιμανίσιες λέξεις της Ύστερης Αρχαιότητας.)

  176. sarant said

    175 Και πιο παλιά είναι. Στο Ονομαστικόν του Πολυδεύκη, που χρονολογείται στον 2ο αιώνα μΧ, γράφει:

    ἀποβάθρα καὶ διαβάθρα, ἣν σκάλαν καλοῦσιν

  177. Ανδρεας Τ said

    Δεν είχα καιρό αυτές τις ημέρες και μόλις διάβασα τα περί Δασκαλιού. Θα προσθέσω ένα ακόμη Δασκαλιό, στα Ψαρά. Είναι ακριβώς ένα μικρό νησάκι σε μικρή απόσταση από τη παραλία, που παλιά ενωνόταν με τη ξηρά(30 χρόνια πριν), τώρα όμως η λωρίδα που το ένωνε είναι πλέον ελαφρά υποθαλάσσια. Σε αυτή τη περιοχή του νησιού βρέθηκαν μυκηναϊκοί τάφοι, ένδειξη κατοίκων και έπεται συνέχεια…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: