Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Εβραίικη φτώχεια (του Χρήστου Χρηστοβασίλη)

Posted by sarant στο 29 Απριλίου, 2018


Πριν από μερικές μέρες, καθώς συζητουσαμε για το βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ και τους Εβραίους εργάτες που ίδρυσαν τη Μπουντ, η συζήτηση ήρθε στους Εβραίους προλετάριους και ο φίλος μας ο Κόρτο ανέφερε στα σχόλια μια σειρά ανταποκρίσεων του Χρήστου Χρηστοβασιλη από την οθωμανική Θεσσαλονίκη, στις οποιες επισης θίγεται το θέμα των φτωχών Εβραίων -κόντρα στο στερεότυπο που θέλει ολους τους Εβραίους να ειναι πλούσιοι ή έστω μονομανείς με το χρήμα. Θυμηθηκα με την ευκαιρία ένα μικρο απόσπασμα από το «προλεταριακό» μυθιστόρημα Jews without Money του Μάικλ Γκολντ, που είχα μεταφράσει στα νιάτα μου (για μια ανθολογια αμερικάνικης προλεταριακής λογοτεχνιας) και ζήτησα απο τον φιλο μας τον Κόρτο να δει αν μπορει να πληκτρολογήσει κάτι να το ανεβάσουμε εδώ.

Ο Κόρτο μού έστειλε λοιπόν τη σημερινή συνεργασία -τον ευχαριστώ πολύ και τη δημοσιεύω. Βέβαια, μέσα στη βδομάδα είχαμε και ένα ακόμα άρθρο (όπου η συζήτηση ακόμα συνεχίζεται) περί αντισημιτισμού, αλλά πρόκειται για καθαρή σύμπτωση.

Εκτος από την ανταπόκριση του Χρηστοβασιλη, ο Κόρτο έστειλε και εκτενή εισαγωγή, οποτε εγω καλό ειναι να μην μακρηγορήσω. Να πω πάντως ότι ο Χρήστος Χρηστοβασίλης (1861-1937) ήταν σημαντικός λογοτέχνης και δημοσιογράφος, λίγο μεγαλύτερος από τον Κρυστάλλη, που έγραψε εκτενώς για την Ήπειρο. Σημειώνω επίσης με κάποια απορία την πληροφορία του Χρηστοβασίλη ότι στην οθωμανική Θεσσαλονίκη του 1890 είχαν μεταναστεύσει Εβραίοι απο τη Ρωσία.

Πέρα απο το μονοτονικό, δεν άλλαξα την ορθογραφια του πρωτοτύπου. Ίσως γερνάω.

ΕΒΡΑΙΙΚΗ ΦΤΩΧΕΙΑ (του Χρήστου Χρηστοβασίλη)

Πρόλογος:

Το ακόλουθο κείμενο του Χρήστου Χρηστοβασίλη ανήκει σε μία σειρά επιστολών δημοσιογραφικού χαρακτήρα, με γενικό τίτλο «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης», τις οποίες συνέταξε ο συγγραφέας κατά την επίσκεψή του στην πόλη το 1894. Η σειρά αποτελείται από ένδεκα ταξιδιωτικές ανταποκρίσεις, στις οποίες κατά κύριο λόγο περιγράφονται διάφορες όψεις της τότε πολυάριθμης εβραϊκής κοινότητας.

Η πρώτη δημοσίευση των επιστολών έγινε μόλις το 2007, από τις εκδόσεις «ΡΟΕΣ/ οι Ηπειρώτες», στο βιβλίο1 «Περί Εβραίων», με αναλυτική και κατατοπιστική εισαγωγή της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου και φιλολογική επιμέλεια της Δροσιάς Κατσίλα, εγγονής του Χρηστοβασίλη και μελετήτριας του έργου του, η οποία ανέσυρε τα κείμενα αυτά από το ιδιωτικό αρχείο του Αλέξη και της Ντόρας Μπακοπούλου, επίσης εγγονών του συγγραφέα. Όπως σημειώνεται από την Δ. Κατσίλα, δεν είναι γνωστό αν πράγματι υπήρξε ποτέ κάποιος αποδέκτης των επιστολών. Πάντως στην εισαγωγή της παραπάνω έκδοσης, η Φ. Αμπατζοπούλου εικάζει βάσιμα ότι οι επιστολές γράφηκαν για λογαριασμό της εφημερίδας «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη, με την οποία συνεργαζόταν ο Χρηστοβασίλης, αλλά τελικά δεν δημοσιεύτηκαν.

Πέραν των εθνογραφικών πληροφοριών τις οποίες κομίζουν, οι «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης» έχουν ιδιαίτερη αξία, διότι ανατρέπουν τα αρνητικά στερεότυπα και τις προκαταλήψεις της εποχής για τον εβραϊκό λαό. Ο Χρηστοβασίλης γράφει με συμπάθεια και ανοιχτό πνεύμα προς τους Εβραίους, καταγγέλλοντας συγχρόνως τις συκοφαντίες εναντίον τους, όπως τα «αφελή γραιομωρολογήματα» περί τελετουργικής θυσίας αίματος. Απορρίπτει τις γενικεύσεις, διακρίνοντας ανάμεσα στην εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης ανθρώπους διαφόρων κατηγοριών όσον αφορά την ηθική2, την καλλιέργεια, την νοοτροπία αλλά και την οικονομική επιφάνεια. Θαυμάζει την δύναμη της θρησκείας των Εβραίων, χάριν στην οποία άντεξαν ως έθνος, παρά τους φοβερούς διωγμούς τους οποίους υπέστησαν ανά τους αιώνες. Επίσης αναγνωρίζει το ιστορικό τους δικαίωμα για εθνική αποκατάσταση και εύχεται την δημιουργία ισραηλιτικού κράτους: «Τις οίδε; Ίσως ανατείλει ποτέ ημέρα, καθ’ ην εν τω δικαίω των εθνικοτήτων επιτραπή και εις τον άνευ εθνικής στέγης, ως Κάιν περιπλανώμενον Λαόν του Ισραήλ, να επανακάμψη εις την γην των Πατέρων του Αβραάμ, Ισαάκ και Ιακώβ, και να στήση την εθνικήν του σημαίαν παρά τας όχθας του Ιορδάνου! Αμήν!»

Η σημασία των κειμένων αυτών επαυξάνεται, εάν ληφθεί υπόψιν το γενικότερο αντιεβραϊκό (αντισημιτικό) κλίμα το οποίο καλλιεργούσε μία σημαντική μερίδα του ελληνικού Τύπου ήδη από το 1891, με αφετηρία τα «εβραϊκά» της Ζακύνθου και της Κέρκυρας. Σύμφωνα με την Φ. Αμπατζοπούλου, ειδικότερα η εφημερίδα «Ακρόπολις» κράτησε διφορούμενη στάση έναντι των Ισραηλιτών, δημοσιεύοντας «ανταποκρίσεις και άρθρα με έντονα αντισημιτικό χαρακτήρα, πλάι σε άλλα πιο διαλλακτικά». Ωστόσο οι επιστολές του Χρηστοβασίλη δεν θα ήταν ευπρόσδεκτες, δεδομένου ότι ο ίδιος ο Βλάσης Γαβριηλίδης το 1894 είχε επιτεθεί με δριμύ και υβριστικό τρόπο εναντίον των Εβραίων της Στοκχόλμης, σε μία ανταπόκρισή του από το ταξίδι του εκεί για το περιοδικό «Το Νέον Πνεύμα». Ενδεχομένως οι δημοσιογραφικές ανταποκρίσεις του Χρηστοβασίλη αποτελούν ένα είδος απάντησης στον αντιεβραϊκό λίβελο του Γαβριηλίδη.

Σε κάθε περίπτωση, στις «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης» αποδομείται το στερεότυπο του πλούσιου, φιλάργυρου και εκμεταλλευτή Εβραίου: «Εν Θεσσαλονίκη3 υπάρχουν Εβραίοι από πλουσίου πρώτης τάξεως και βιομηχάνου πρώτης τάξεως μέχρι του τελευταίου εργάτου, όστις αποθνήσκει της πείνης.». Ο Χρηστοβασίλης σκιαγραφεί την κοινωνική διαστρωμάτωση της εβραϊκής κοινότητας της πόλης κατά τα τέλη του 19ου αιώνα. Οι πλούσιοι αντιπροσωπεύονται πρωτίστως από τους τραπεζίτες αδελφούς Σαούλ και τους πολυπράγμονες βιομηχάνους αδελφούς Αλλατίνη· οι δεύτεροι μάλιστα παρουσιάζονται ως δίκαιοι και δημοφιλείς εργοδότες. Κλιμακωτά τοποθετούνται «Εβραίοι έχοντες το ιδικόν των, και επικερδή εργασίαν, Εβραίοι μεροδούληδες και μεροφάιδες4, Εβραίοι πτωχοί, και Εβραίοι θνήσκοντες κυριολεκτικώς της πείνης». Στους πάμπτωχους, τους εξαθλιωμένους και σε όσους ζουν από ελεημοσύνες, ο Χρηστοβασίλης αφιερώνει την ένατη επιστολή του, η οποία διαπνέεται από ειλικρίνεια και ανθρωπισμό, ενώ συγχρόνως παρουσιάζει λογοτεχνική χάρη.

Τέλος παρατηρείται ότι η γλώσσα του κειμένου είναι ιδιάζουσα: το πρώτο μισό, το οποίο παραπέμπει σε ρεπορτάζ, είναι γραμμένο στην καθαρεύουσα, ενώ στο δεύτερο μισό, με τον αφηγηματικό χαρακτήρα, επικρατούν οι τύποι της δημοτικής.

9η ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Εβραίικη φτώχεια

Απ’ όλα τα έθνη του κόσμου μόνον οι Εβραίοι ζώσι σήμερον εις τας πόλεις, χωρίς άροτρον, δικέλλαν ή αγκλύτσα. Είναι λοιπόν επόμενον ότι έθνος μη διαθέτον το ήμισυ του πληθυσμού του τουλάχιστον εις την γεωργίαν και την κτηνοτροφίαν δεν δύναται ή να είναι πτωχόν.

Καίτοι τα σκήπτρα του πλούτου όλης της υφηλίου ευρίσκονται εις εβραϊκάς χείρας, το εβραϊκόν έθνος είναι το μόνον, όπερ πλειότερον μαστίζει η φτώχεια. Οι Εβραίοι είναι οι πλουσιώτεροι και οι πτωχότεροι άνθρωποι του κόσμου. Αυτοί υπήρξαν από καταβολής αιώνων οι διδάσκαλοι της αποθησαυρίσεως και καταγίνονται εις το να μαζεύουν πολλά και να εξοδεύουν ολίγα, και επειδή δεν είναι δυνατόν να πράξουν τούτο ένεκα ελλείψεως μέσων, ειδικών τε και υλικών, έπεται ότι το μέγιστον μέρος μεταξύ αυτών είναι πάμπτωχοι, και αν δεν προσέλθη αρωγός η φιλανθρωπία, σεβαστός αριθμός των απογόνων του Αβραάμ υπόκεινται εις τον δια της πείνης θάνατον.

Η Θεσσαλονίκη ως πόλις, κατοικουμένη υπό Εβραίων, έπεται ότι έχει μέγα αριθμόν πτωχών Εβραίων, αλλ’ εκείνο το οποίον ηύξησε την κακοδαιμονίαν της εβραϊκής κοινότητος Θεσσαλονίκης είναι οι εκ Ρωσσίας μετανάσται Εβραίοι, οίτινες μη έχοντες ουδένα πόρον και μη γιγνώσκοντες την εβραιοϊσπανικήν, ήτις είναι η γλώσσα της αγοράς εν Θεσσαλονίκη, πολλοί εξ αυτών φέρουν γύρα με τας χείρας αργάς, ρεμβώδεις και μελαγχολικοί. Είναι φοβερό πράγμα η φτώχεια! Διακρίνει τις επί του προσώπου ζωγραφισμένην με τα μελανώτερα χρώματα την θλίψιν, την απελπισίαν, την απόγνωσιν, και αισθάνεται φρίκην, κλονισμόν των εντοσθίων του! Η φτώχεια είναι χειροτέρα του θανάτου, διότι ο μεν θάνατος πλήττει άπαξ, δις, τρις, πεντάκις, η δε φτώχεια διηνεκώς και ακαταπαύστως.

Ο φτωχός, εις κοινωνίαν στενωτάτην υπό οικονομικήν έποψιν, οία τυγχάνει η της Θεσσαλονίκης, ένθα δεν γίνονται δημόσια έργα, δεν υπάρχουν σπουδαία και πολλά βιομηχανικά καταστήματα, δυνάμενα να απασχολήσουν τον ως μόνον κεφάλαιον το σώμα του έχοντα άνθρωπον, ο φτωχός είναι νεκρός κινούμενος ή πάσχων και ουδέν πλέον, διότι δεν έχει τον εγωισμόν του ζώντος ανθρώπου. Καθόσον τον εγωισμόν τούτον, τον έχει εκμυζήσει η φτώχεια, εν είδει βδέλλας. Δεν έχει θάρρος, καθόσον το θάρρος το έχει σβύσει η πείνα. Δεν έχει υπερηφάνειαν, καθόσον την υπερηφάνειαν την έχει ποδοπατήσει η γύμνια.

Ο εις τας οδούς, δίκην φάσματος συρόμενος φτωχός, ο φτωχός ζητών εργασίαν, και μη ευρίσκων, ή ευρίσκων ανεπαρκή τοιαύτην προς διατροφήν της οικογενείας του, ο τοιαύτης φύσεως φτωχός έχει κλύδωνα εν τω κρανίω και τρικυμίαν εν τη καρδία.

Ευλογημέναι αι χώραι εκείναι, αι παρέχουσαι τεμάχιον άρτου εις τοιαύτας υπάρξεις, φθινούσας υπό το φοβερόν της πενίας κράτος! Ευλογημένη η καρδία, ήτις συμπονεί. Ευλογημένα τα δάκρυα άτινα ρέουσιν εκ φιλανθρωπικού αισθήματος!

Τα τέκνα των μεταναστών τούτων από της ηλικίας των 4 μέχρι των 12 ετών περιπλανώνται εις τας οδούς, από όρθρου βαθέως μέχρι της νυκτός, άλλα μεν πωλούντα εις τας χείρας των διαφόρων ειδών φώσφωρα, άλλα δε διάφορα είδη ψιλικών, ων η αξία δεν ανέρχεται εν συνόλω άνω των τριών γροσίων το πολύ (δρ.1 ½). Είναι σπαραξικάρδιον θέαμα να βλέπη τις τας τοιαύτας αδυνάτους και ανηλίκους υπάρξεις, περιερχομένας τα τραπέζια των καφφενείων, και προτεινούσας τας επαιτίδας χείρας των με τα μικρά των εμπορεύματα, ψελλιζούσας λέξεις ικετευτικάς, εις άγνωστον γλώσσαν, αλλά γλώσσαν εννοουμένην, υφ’ όλου του κόσμου, εκτός των εχόντων πετρίνην καρδίαν!

Δεν γνωρίζω πόσας δεκάρας έχω δώσει την πρώτην ημέραν της εν Θεσσαλονίκην αφίξεώς μου, πότε μεν αγοράζων φώσφορα από περιπλανώμενα μεταναστόπαιδα, -κοράσια ως επί το πλείστον- άτινα φώσφορα ουδόλως μοι εχρησίμευον, πότε δε δίδων αυτοίς, λόγω ελεημοσύνης, ελεημοσύνης ήτις μοι επίεζε την καρδιάν, διότι δεν είχα…περισσότερα να δώσω! Ήτον η μόνη περίστασις, καθ’ ην περισσότερον μ’ επόνεσε η καρδιά μου, διότι δεν ήμην Vanderbilt ή τουλάχιστον Συγγρός!

Μια βραδυά έβγαινα περίπατο προς τον εθνικό κήπο, που είναι έξω από την Πόρτα του Βαρδαριού. Ήταν και κάμποσοι φίλοι μαζύ μου. Κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό απάντησα ένα κορίτσι, ηλικίας εννιά ως δέκα χρονών, που έκλαιε με μεγάλη φωνή. Συγκινήθηκα και ζυγόνοντας, θέλησα να το ρωτήσω τι έπαθε και έκλαιε.

Ήτον ένα συμπαθητικό κορίτσι το καϋμένο! Ένα ώμορφο κοριτσάκι ξυπόλητο, με κάτι μάγουλα ρόδινα, δακρυοαυλακωμένα, με κάτι μαλλιά λευκόξανθα, σα φεγγαριού αχτίδα, με κάτι μάτια ουρανογάλαζια, πνιγμένα στο δάκρυ, που ήταν να το πάρης στην αγκαλιά σου και να του ρουφήσης τον πόνο με φιλήματα. Ώμοιαζε με περβατάρικο άγαλμα της φτώχιας και της ορφάνιας!

-«Τι έχεις;» το ρώτησα ελληνικά, ιταλικά, τουρκικά, γαλλικά, αλλ’ αυτό μ’ αποκρίθηκε κλαίοντας σε γλώσσα, που μου ήταν άγνωστη. Ίσως ήταν πολωνέζικα ή ρούσσικα. Μου έδειχνε ένα ασημένιο γροσάκι, ήτοι σαραντάλεφτο νόμισμα, που κρατούσε στα χέρια του, που ήταν απεριποίητα, αλλά διατηρούσαν ακόμα την ωραιότητα των παιδιακίσιων χεριών. Στεναχωρήθηκα, γιατί δεν μπορούσα να νοήσω το αίτιον της θλίψης του, των δακρύων του, του πόνου του, όταν ένας από τους φίλους μου που ήταν μαζύ μου, μου εξήγησεν ότι η αιτία των δακρύων του, της θλίψης του και του πόνου του ήταν ότι έχασε από την τρυπημένη τσέπη της δυο γρόσια, από τα τρία γρόσια, που άξιζαν τα εμπορεύματα, που είχε πουλήσει εκείνη την ημέρα, και έκλαιε γιατί ο πιστωτής του θα του έκοβε την πίστωση, ή το λιγώτερο θα το έδερνε αλύπητα.

Αυτά έλεγε το κοριτσάκι στο φίλο μου στη γλώσσα, που δεν την καταλάβαινα. Πρίστηκε η καρδιά μου από τη συγκίνηση, και βγάζοντας από τη τζέπη μου δυο γρόσια ήτοι ογδοήντα λεφτά του τάδωκα για να μην κλαίη πλειο.

Τη στιγμή, που έβανα στο λεφτοκαμωμένο χεράκι εκείνου του κοριτσιού το φτωχό μου δίγροσο, εδάκρυσα από ιερή ευχαρίστηση, κι’ ευλόγησα τους κόπους των χεριών μου, που έγειναν αιτία να σφουγγίσουν τα δάκρυα μιανής τέτοιας τρυφερής, κι αναξιόπαθης ύπαρξης. Αυτό το δάκρυ ήταν από τα πλειο άγια δάκρυα που έχω χύσει στη ζωή μου!

Αχ! Θεέ μου! είπα μέσα μου, γιατί δε μου έδωκες τους θησαυρούς του Κροίσου, για να μη κάνω άλλη δουλειά, παρά να σφουγγίζω τα δάκρυα των φτωχών; Και μια άλλη φωνή, υπόκωφη, μου απάντησε αμέσως:

-Εάν είχες τα πλούτη που γυρεύεις, δε θα είχες την καρδιά, που έχεις…

Ακούοντας αυτή τη φωνή, δόξασα τον Θεό, κι’ ευλόγησα τη φτώχεια μου, που μου πελέκησε έτσι την καρδιά.

Όταν εκαθήσαμε μέσα στον εθνικό κήπο, που τα εισοδήματά του συντηρούν το οθωμανικό ορφανοτροφείο της Θεσσαλονίκης, ένας άλλος από τους φίλους μου, μου είπε στωικά-στωικά:

-Μην έχης την ιδέα ότι το κορίτσι, που έκλαιε, είχε χάσει πραγματικώς τα δυο του γρόσια…

-!!!

-Αυτό είναι, ξακολούθησε, ένα από τα πολλά τεχνάσματα, που επινοούν αυτά τα συχαμένα, για να κάνουν τον κόσμο να τους δίνη χρήματα. Είναι και τούτο ένα είδος θεατρικής ζητιανιάς…

Στη στιγμή όλη εκείνη η ποικιλόχρωμη εικόνα του κοριτσιού που έκλαιε, με τες ζωηρές της φωτοσκιάσεις και τες φανταχτερές της γραμμές, έγεινε τρίμματα, σαν ένας μεγάλος καθρέφτης, που τύχει να πέση στο πλακόστρωτο. Αλλά μια σκέψη μού ήρθε αμέσως-αμέσως, ότι όπως και αν ήταν το πράγμα, πάλιν η φτώχεια ήταν το ελατήριο των κλαμάτων, και των δακρύων εκεινών.

Παρομοιάζοντας τα δάκρυα εκείνα, ως μαργαριταροειδή βιομηχανία της φτώχειας, συγκινήθηκα πλειότερο ακόμα, απ’ ό,τι είχα συγκινηθεί πριν, και έτσι η εικόνα εκεινού του κοριτσιού που έκλαιε ανυψώθηκε από τη λάσπη ακέρια, άσπιλη, και ζωηρότερη απ’ ό,τι ήταν πριν, και χωρίς ν’ απαντήσω στον φίλο μου, που δε θα με νοούσε ίσως, σκέφτηκα μέσα μου και είπα ότι χρειάζεται διπλός κόπος να κλαίη κανείς χωρίς να το θέλη, και ότι είναι ιερά τα δάκρυα που τα κάνει να τρέχουν η ανάγκη του ψωμιού!

Χ. Χρηστοβασίλης

Σημειώσεις:

  1. Στην έκδοση περιλαμβάνονται και άλλα δύο λογοτεχνικά κείμενα του Χρηστοβασίλη επίσης με θεματολογία σχετική με τους Εβραίους, το ιστορικό διήγημα «Εβραίος Βασιλειάς της Κύπρως» και το εκτενές ποίημα «Στην δημιουργία εθνικής εστίας του περιούσιου λαού του Ισραήλ».
  1. Άξια ιδιαίτερης προσοχής είναι και η παρατήρηση του Χρηστοβασίλη στην 6η επιστολή ότι στην πόλη υπάρχουν Εβραίοι «με πολλούς άθλους παλληκαριάς, πολύ συχνά συμπλεκόμενοι νύκτα τε και ημέραν μετά στρατιωτών, αστυνομικών υπαλλήλων, χωροφυλάκων Τούρκων, χριστιανών κλπ.». Η διατύπωση αυτή στοχεύει στην απόκρουση της στερεότυπης αντίληψης περί δειλίας των Εβραίων· παράλληλα όμως οδηγεί σε δύο ενδιαφέρουσες υποθέσεις. Αφενός υποδηλώνει ότι ο παλληκαρισμός εθεωρείτο από μία σημαντική μερίδα Ελλήνων ως ένα είδος εθνικής αρετής, αφετέρου υπονοεί ότι στον περιθωριακό κόσμο των οθωμανικών αστικών κέντρων δίπλα στους Έλληνες, τους Αρμένιους και τους Τούρκους ενδεχομένως να έδρασαν και Εβραίοι νταήδες.
  1. Ο Χρηστοβασίλης κάνει λόγο γενικώς για την Θεσσαλονίκη και δεν επισημαίνει κάποιον κοινωνικό διαχωρισμό. Πάντως μετά την πυρκαγιά του 1917, σύμφωνα με το βιβλίο του Κώστα Τομανά «οι κάτοικοι της παλιάς Θεσσαλονίκης» (εκδόσεις Εξάντας, 1992) η εβραϊκή φτωχολογιά συγκεντρώθηκε κυρίως στους συνοικισμούς Βαρόνου Χιρς, Καλαμαριάς, Έξι, Καραγάτσια, Ρεζί Βαρδάρ, Αγίας Παρασκευής, Κάμπελ, Εκατόν πενήντα ένα. Σύμφωνα με τον συγγραφέα «στους συνοικισμούς αυτούς, που σήμερα δεν υπάρχουν, οι άνθρωποι ζούσαν σε άθλιες συνθήκες και είχαν το μόνιμο παράπονο: “En este mundo sufrimos porque jidios (υποφέρουμε σ’ αυτό τον κόσμο γιατί είμαστε Εβραίοι)».
  1. Εβραίοι αυτής της κατηγορίας συμπεριλαμβάνονται σε ένα σύνολο πλανόδιων βιοπαλαιστών το οποίο απεικονίζεται στο ευθυμογράφημα του Ιωάννη Μπήτου με τίτλο «Είσπραξις φόρων», όπου αναφέρονται «κουλουρτζήδες, στραγαλάδες, φυστικάδες, γιαουρτσήδες, ζαχαροπώλαι, χαλβατζήδες, ντοντουρματζήδες, γαλατάδες, αυγουλάδες, λεμονατατζήδες,» και επίσης «…αχθοφόροι με το σαμάρι στην πλάτη, ψαράδες με αδειανά χέρια, κτίσται με τα εργαλεία τους, μπογιατζήδες με της βούρτσες στον ώμο σαν στρατιώτες εν πορεία, λούστροι με τα κασονάκια τους,…» (Μικρασιατικόν ημερολόγιον, Ελένης Σ. Σβορώνου, 1917).

 

 

119 Σχόλια to “Εβραίικη φτώχεια (του Χρήστου Χρηστοβασίλη)”

  1. Λεύκιππος said

    Καλημέρα

  2. ΚΩΣΤΑΣ said

    Καλημέρα:

    Εξαιρετική διήγηση, ευχαριστίες΄πολλές στον Κόρτο και στον Νικοκύρη. Πέρα απ’ο τον συναισθηματισμό, αποτελεί κατά κάποιο τόπο και τεκμήριο ιστορίας για την Εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης.

  3. Καλημέρα

    non c’è fumo senza fuoco

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια -και βέβαια τον Κόρτο για ολη τη δουλειά που έκανε!

  5. ΚΩΣΤΑΣ said

    > Μια βραδυά έβγαινα περίπατο προς τον εθνικό κήπο, που είναι έξω από την Πόρτα του Βαρδαριού

    Το Μπεχτσινάρ ή Κήπος των Πριγκήπων, στη δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης, σήμερα λιμάνι, τόπος αναψυχής παλιά, με ξεχωριστά λουτρά ανδρών – γυναικών.

  6. ΚΩΣΤΑΣ said

    > ο τοιαύτης φύσεως φτωχός έχει κλύδωνα εν τω κρανίω και τρικυμίαν εν τη καρδία

    Τρικυμία εν κρανίω λέμε σήμερα

    κλύδωνας, τι ακριβώς σημαίνει;

  7. Λ said

    Καλημέρα. Ωραίο. Το δικό μου στερεότυπο για τους εβραίους ήτανδιαφορετικό. Μουσικοί και καλλιτέχνες γενικότερα. Μαλέβιτς, Σιαγκάλ, Μέντελσον, Μενούχιν κοκ.Έχουμε και κυπροεβραίους μουσικους που διαπρεπουν οπως ο Ανδρεας Στυλιανού ο συνθέτης, ο Σπύρος Πίσινος που διετέλεσε διευθυντής της συμφωνικής ορχήστρας Κύπρου

    Μου έτυχε πολλές φορές να ακούσω μια λέξη ή ένα όνομα που δεν ήξερα και αμέσως μετά να τα συναντώ επανειλημμένα. Έτσι έγινε π.χ. με τη λέξη unobtrusive. Φανταστείτε όμως την έκπληξη μου που αναφέρεται σήμερα εδώ η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου που μολις την περασμένη Τετάρτη μίλησε στην εκδήλωση της Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου για τον Δημήτρη Ραυτόπουλο στη Λευκωσία. Κουβεντιάσαμε κιόλας στη δεξίωση που ακολούθησε.

    Τον Εβραίο βασιλιά της Κύπρος δεν τονε ξέρω. Θα τον ψάξω

  8. sarant said

    6 Κλύδων, αρχαία λέξη, άσχετη με τον κλήδονα, περιπου σημαινει τρικυμία.

  9. Λ said

    ο τοιαύτης φύσεως φτωχός έχει κλύδωνα εν τω κρανίω και τρικυμίαν εν τη καρδία

    Ακειβως στη θέση αυτή βρίσκονται εκατομμύρια παλαιστίνιοι σήμερα 😦

  10. ΚΩΣΤΑΣ said

    9 > ο τοιαύτης φύσεως φτωχός έχει κλύδωνα εν τω κρανίω και τρικυμίαν εν τη καρδία
    > Ακειβως στη θέση αυτή βρίσκονται εκατομμύρια παλαιστίνιοι σήμερα

    Δεν νομίζω ότι είναι τόσο εύστοχος ο παραλληλισμός, το ένα αναφέρεται στη φτώχεια, το άλλο στον πόλεμο

  11. sarant said

    Θα λείψω για μερικές ώρες!

  12. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    πολύ ωραίο το σημερινό. Από κάθε άποψη.

    Η φτώχεια κλπ. δεν ξέρει από έθνη και φυλές. Και σήμερα, τα όποια παιδάκια (βάσει καταγωγής), ελληνόπουλα, προσφυγόπουλα, γυφτόπουλα κλπ., το ίδιο πάνε με ψιλικά από τραπέζι σε τραπέζι.
    Ή αναγκάζονται από την ένδεια των ιδίων και των δικών τους ή τα (εξ)αναγκάζουν οι «προστάτες».

  13. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πολύ ωραίο, ευχαριστούμε, Νικοκύρη και Κόρτο.
    Χρηστοβασίλης, Κοσμάς Πολίτης και Εβραίοι:
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://www.oanagnostis.gr/%25CE%25B1%25CE%25BB%25CE%25B7%25CE%25B8%25CE%25B9%25CE%25BD%25CE%25AD%25CF%2582-%25CE%25B9%25CF%2583%25CF%2584%25CE%25BF%25CF%2581%25CE%25AF%25CE%25B5%25CF%2582-%25CE%25B3%25CE%25B9%25CE%25B1-%25CE%25B5%25CE%25B2%25CF%2581%25CE%25B1%25CE%25AF%25CE%25BF%25CF%2585%25CF%2582-%25CF%2587%25CF%2581%25CE%25AE%25CF%2583%25CF%2584/&ved=2ahUKEwillJ6jg9_aAhWlDpoKHUeEA1IQFjAAegQICBAB&usg=AOvVaw2Bf1Ba3j5SrZM0_xJArtTa

  14. Κουτρούφι said

    #6
    Τῶν παθῶν μου τὸν τάραχον, ἡ τὸν κυβερνήτην τεκοῦσα Κύριον, καὶ τὸν
    κλύδωνα κατεύνασον, τῶν ἐμῶν πταισμάτων, Θεονύμφευτε.

    (από τη μικρή παράκληση στην Παναγία)

  15. Γιάννης Κουβάτσος said

    Θυμήθηκα, λόγω του θέματος, τον Έλληνα Εβραίο ποιητή Γιωσέφ Ελιγιά, από τα Γιάννενα, που πέθανε νέος, το 1931. Οπαδός του «αφομοιωτισμού» και αριστερός…

    Το ποίημα της Αγάπης

    Με φλογισμένη τη ψυχή σα χρυσοσκάει η Αυγούλα
    Με φουντωμένα ολόμαυρα μαλλιά θα ξεκινήσω
    Κι απ’ την ερμιά θα κατεβώ στη χώρα, μια στιγμούλα
    Της ζωής το θούριο θριαμβικά, γλυκά, να τραγουδήσω.

    Θα πω τραγούδι χαρωπό στα κάλλη τα δροσάτα
    Στης Επιστήμης τ’ άγιο φως, παρηγοριά του αιώνα
    Θα τραγουδήσω τ’ άφοβα και μυαλωμένα νιάτα
    Κι απέ του ημίθεου Δουλευτή τον ατσαλένιο αγώνα.

    Κι όταν ο σκλάβος αντρειωθή και θα φουντώση η Ελπίδα
    Και στης Ασκήμιας το γκρεμνό, θα γκρεμιστεί ο Σατράπης
    Τότες θα πω πως έβαλα του τέλειου τη σφραγίδα
    Στο πλέον ωραίο μου ποίημα, στο ποίημα της αγάπης.

  16. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καί το θαυμάσιο ποίημα του Εβραίου Γιωσέφ Ελιγιά για τον Ιησού Χριστό…Οι γνήσιοι ποιητές είναι υπεράνω μικροτήτων και μισαλλοδοξίας. Φανατικοί είναι οι βλάκες και οι μικρόψυχοι…
    ΙΗΣΟΥΣ

    Απόψε ήρθα κι εγώ γλυκέ αδερφέ της Ναζωραίας

    βάρβαρα πάθη πνίγοντας εντός μου κι’ άγρια μίση

    να κλάψω μπρος σ’ το αιμόφυρτο κορμί της πλέον ωραίας

    ψυχής, που έχει ποτέ στον Κόσμο ετούτο ανθοβολήσει.

    Της Γαλιλαίας κρίνε σεμνέ, προς το λευκό το φως σου

    πόσες φορές φτερούγισαν των ταπεινών οι Ελπίδες!

    πλήθη σταυροί κατάντικρυ στηθήκαν στο δικό σου:

    δικοί και ξένοι οι Φαρισαίοι, αλί κι’ οι Σταυρωτήδες.

    Δεν είσαι ο πρώτος, μήτε κι’ ο στερνός Εσταυρωμένος

    γλυκέ Ιησού, στον κόσμο αυτόν της πίκρας και του φτόνου

    κι’ όμως η δόξα σου άσπιλη μεσ’ των θνητών το γένος :

    Είσαι, δεν είσαι γυιος Θεού, μα είσαι ο Θεός του πόνου!…

    Αθήνα, 1929

  17. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καί το θαυμάσιο ποίημα του Εβραίου Γιωσέφ Ελιγιά για τον Ιησού Χριστό…Οι γνήσιοι ποιητές είναι υπεράνω μικροτήτων και μισαλλοδοξίας. Φανατικοί είναι οι βλάκες και οι μικρόψυχοι…
    ΙΗΣΟΥΣ

    Απόψε ήρθα κι εγώ γλυκέ αδερφέ της Ναζωραίας

    βάρβαρα πάθη πνίγοντας εντός μου κι’ άγρια μίση

    να κλάψω μπρος σ’ το αιμόφυρτο κορμί της πλέον ωραίας

    ψυχής, που έχει ποτέ στον Κόσμο ετούτο ανθοβολήσει.

    Της Γαλιλαίας κρίνε σεμνέ, προς το λευκό το φως σου

    πόσες φορές φτερούγισαν των ταπεινών οι Ελπίδες!

    πλήθη σταυροί κατάντικρυ στηθήκαν στο δικό σου:

    δικοί και ξένοι οι Φαρισαίοι, αλί κι’ οι Σταυρωτήδες.

    Δεν είσαι ο πρώτος, μήτε κι’ ο στερνός Εσταυρωμένος

    γλυκέ Ιησού, στον κόσμο αυτόν της πίκρας και του φτόνου

    κι’ όμως η δόξα σου άσπιλη μεσ’ των θνητών το γένος :

    Είσαι, δεν είσαι γυιος Θεού, μα είσαι ο Θεός του πόνου!…

    Αθήνα, 1929

  18. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πάλι εις διπλούν. 😇 Δεν πειράζει, είναι υπέροχο ποίημα, αξίζει να το απομνημονεύσουμε.

  19. 10 Κι απ’ τα δυο. Και φτώχεια και πόλεμο. Ακόμα χειρότερα δηλ. Γιατί στην Θεσσαλονίκη που περιγράφει ο Χριστόπουλος, βρισκόταν κάποιος νάχει να δώσει. Στη Λωρίδα της Γάζας δύσκολο κι αυτό.

  20. Αγγελος said

    Το κοριτσάκι με τα σπίρτα θυμήθηκα. Τα φώσφωρα [sic] είναι άραγε σπίρτα ή κάποιου είδους βεγγαλικά;

  21. Αγγελος said

    Το κοριτσάκι με τα σπίρτα θυμήθηκα. Τα φώσφωρα [sic] είναι άραγε σπίρτα ή κάποιου είδους βεγγαλικά;

  22. Corto said

    Καλημέρα!
    Ευχαριστούμε τον Νίκο γιατί μας ζωντάνεψε το ενδιαφέρον για την ελληνική λογοτεχνία, την γλώσσα και…όλα τα άλλα!

    7 (Λ):
    Η πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία του»Εβραίου βασιλιά» διαδραματίζεται την εποχή κατά την οποία οι Τούρκοι προσπαθούσαν να πάρουν την Κύπρο από τους Βενετούς.

  23. Corto said

    21:
    Σπίρτα, σύμφωνα με τις σημειώσεις της Δροσιάς Κατσίλα, στο βιβλίο.

  24. ΣΠ said

    7, 22
    Στο λινκ του #13 λέει ότι πρόκειται για τον Ιωσήφ Νάζη, που έζησε τον 16ο αιώνα.

  25. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πολύ πολύ όμορφο αν και πικρό. Η ανέχεια στην πιο σκληρή της έκφραση, στα παιδιά. Δεκάδες εικόνες από αφηγήσεις, φωτογραφίες αλλά φευ κι από προσωπική επαφή στον καιρό μας, κατέκλυσαν και μαύρισαν την καρδιά μου. Και, μνήσθητί μου, ούτε που είχα σκεφτεί ποτέ,δε μου το φύτεψε κανένας ως φαίνεται, ότι οι Εβραίοι είναι μόνο πλούσιοι. Κυνηγημένοι κι έμποροι ήταν τα μόνα μου στερεότυπα και φυσικά οι μεγάλες μορφές Εβραίων από τις επιστήμες και τις τέχνες. Α και περί τσιγκουνιάς τους,από τα ανέκδοτα όμως ,γιατί κάποιοι φίλοι μας που τυχαίνει να είναι Εβραίοι είναι ,άνω του μέσου όρου, δοτικοί και γενναιόδωροι τώρα που τους σκέφτομαι. Ευχαριστούμε Κόρτο.
    Νικοκύρη, τα αυτονόητα. 🙂

    >>περβατάρικο άγαλμα της φτώχιας και της ορφάνιας
    περπατάρικο το περβατάρικο;

    …ο Χρηστοβασίλης «μοιάζει να επωμίζεται απόλυτα την ευθύνη τού συγγραφέα τής εποχής του, που δεν του αρκούσε μόνο να ασχολείται με τη μυθοπλασία αλλά έπρεπε να εκπληρώσει τα χρέη τού πνευματικού ανθρώπου […] και να επωμιστεί τον ρόλο τού ερευνητή τής ιστορίας, της εθνογραφίας, της θρησκειολογίας, πλάι στον αλύτρωτο, διωκόμενο και πάσχοντα συνάνθρωπο»
    http://www.oanagnostis.gr/%CE%B1%CE%BB%CE%B7%CE%B8%CE%B9%CE%BD%CE%AD%CF%82-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%B5%CE%B2%CF%81%CE%B1%CE%AF%CE%BF%CF%85%CF%82-%CF%87%CF%81%CE%AE%CF%83%CF%84/

  26. # 20

    Σπίρτα πολύ εύφλεκτα όμως. Γι αυτό τα κρατικά σπίρτα μονοπωλίου παλιά έγραφαν » Ελληνικά πυρεία, άνευ θείου και φωσφόρου «

  27. Σωτήρς said

    7, 22, 24
    Για τον Ιωσήφ Νάζη (Ζοάο Μίκες) και τις μάχες στην Κύπρο και τη Ναύπακτο τα έχουν γράψει λογοτεχνικά οι Wu Ming στο βιβλίο Αλτάι. Η συνέχεια του Εκκλησιαστή που το πιάνει από την Μεταρρύθμιση και έπειτα. Ωραία μυθιστορήματα.

    http://www.biblionet.gr/book/173530/Wu_Ming/%CE%91%CE%BB%CF%84%CE%AC%CE%B9

    Καλημέρα.

  28. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>η εβραϊκή φτωχολογιά συγκεντρώθηκε κυρίως στους συνοικισμούς Βαρόνου Χιρς
    «…ο Βαρόνος ντε Χιρς είχε πληρώσει για την κατασκευή ορισμένων μικρών σπιτιών κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό, για να παράσχει στέγη σε Εβραίους φυγάδες από τα Ρωσικά πογκρόμ.»
    http://www.jmth.gr/article-20032014-the-jews-of-thessaloniki

    Δροσιά Kατσίλα: ομιλία «Χρηστοβασίλης»

  29. Αξιοσημείωτη η παρατήρηση του Χρηστοβασίλη ότι «έθνος μη διαθέτον το ήμισυ του πληθυσμού του τουλάχιστον εις την γεωργίαν και την κτηνοτροφίαν δεν δύναται ή να είναι πτωχόν.» Σήμερα μάλλον θεωρούμε ότι τα ανεπτυγμένα έθνη διαθέτουν μικρό ποσοστό του πληθυσμού τους στη γεωργία και την κτηνοτροφία, αλλά για την εποχή του είχε δίκιο, συγκρίνοντας την απόλυτη φτώχεια των απόρων των πόλεων με την κατάσταση και των φτωχών ακόμη αγροτών, που υπό κανονικές συνθήκες δεν έφτανε στα όρια της λιμοκτονίας.

  30. Πολύ ωραία τα λεει ο Χρηστοβασίλης. Τω καιρώ εκείνω υπήρχαν στα σχολικά βιβλία διηγήματα του Χρηστοβασίλη. Από κει τον θυμάμαι.
    Πολύ ωραίο και το ποίημα «Ιησους» που παραθέτει ο Κουβάτσος (εις διπλούν στο 16, 17, αλλά χαλάλι του!)
    Οι Εβραίοι! Ασφαλώς, η θρησκεία είναι αυτή που τους συνδέει άρρηκτα. Όπου εγκαταστάθηκαν, πρώτα-πρώτα έστησαν τη συναγωγή με το σχολείο δίπλα (αυτό δεν κάνουν αντάν-μπαμπαντάν και οι δικοί μας ξενιτεμένοι, απανταχού της γης;; Δεν μπορώ να πιστέψω ότι αυτή την αλήθεια την αγνοεί ο Φίλης και …κάθε φίλος του).
    Τους συνδέει επίσης αυτή η ίδια η ξενιτιά, εν μέσω αλλοφύλων, αλλογλώσσων και αλλοθρήσκων! Επιπλέον, τους δυναμώνει και τους «μορφώνει» η ταλαιπωρία που συνοδεύει κάθε πρόσφυγα (γνήσιο ή…μαϊμού!) και κάθε λάθρο- (και μη) μετανάστη.
    Όλα τα ανωτέρω τους κάνουν να προκόβουν, και γι’ αυτό …εισπράττουν την οργή των παραδοσιακά βολεμένων (και γι’ αυτό …κοιμωμένων). Δεν είναι η ράτσα τους που τους κάνει να προκόβουν αλλά οι συνθήκες που περιέγραψα ανωτέρω. Ουδέν κακόν αμιγές καλού και τανάπαλιν.

  31. Corto said

    29:
    Εξάλλου τότε, στην Ελλάδα τουλάχιστον, η γεωργία και η κτηνοτροφία ήταν οι κατ’ εξοχήν εντάσεως εργασίας τομείς. Βεβαίως σήμερα αυτό τείνει να αλλάξει λόγω του εκμηχανισμού.

  32. Corto said

    Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι και η αναφορά στον Vanderbilt, που την εποχή του Χρηστοβασίλη εθεωρείτο ο πλουσιότερος άνθρωπος στην Αμερική. Φαίνεται λοιπόν ότι ήδη στα τέλη του 19ου αιώνα ο Αμερικάνοι μεγιστάνες συναγωνίζονται σε αίγλη τους Ευρωπαίους αντίστοιχους.

    «The Vanderbilts were once the wealthiest family in America. Cornelius Vanderbilt was the richest American until his death in 1877. After that, his son William acquired his father’s fortune, and was the richest American until his death in 1885.»

    https://en.wikipedia.org/wiki/Vanderbilt_family

  33. ΚΩΣΤΑΣ said

    Βέβαια, δεν υπάρχει καμιά αναφορά του Χ.Χ. στους ντονμέδες, τους εξισλαμισθέντες Εβραίους, λόγω του ψευδομεσία Σαμπετάι Σεβί. Ήταν όμως και δύσκολα αναγνωρίσιμοι. Τυπικά εμφανίζονταν ως μουσουλμάνοι και λόγω προνομίων δεν ζούσαν σε ακραία φτώχεια. Παρ΄όλα αυτά όμως δεν είχαν αποκοπεί εντελώς από τους ομοεθνείς τους.

  34. ΣΠ said

    Ερώτηση στον Νικοκύρη σε σχέση με τον τίτλο. Αν άλλαζες την ορθογραφία του πρωτοτύπου θα έγραφες Εβραίικη ή Εβρέικη;

  35. Corto said

    33 (ΚΩΣΤΑΣ):
    Ο Χρηστοβασίλης στην 3η επιστολή γράφει ότι ανάμεσα στους Εβραίους «δεν υπάρχει παράδειγμα εξομώσεως ομάδος, εκτός μίας και μόνης, περί ης θα ομιλήσωμεν εν εκτάσει εις το περί ‘Ντονμέδων’ κεφάλαιον των εντυπώσεων τούτων.»

    Δυστυχώς, σύμφωνα με την Δροσιά Κατσίλα:
    «Το κεφάλαιο που αφορά τους «Ντονμέδες», όπως γράφει στην επιστολή «Εβραίοι! Εβραίοι! Εβραίοι!» δεν βρέθηκε στο αρχείο Αλέξη και Ντόρας Μπακοπούλου και δεν είναι γνωστό αν είχε γραφεί ή αν κλάπηκε, όπως τόσα άλλα έργα του.»

  36. Avonidas said

    Καλημέρα.

    Το στερεότυπο δεν θέλει τους Εβραίους πλούσιους, αλλα σφιχτοχέρηδες, τσιγκούνηδες και τοκογλύφους – – εξ ου κι ο ρατσιστικός χαρακτηρισμός «τσιφούτης».

    Και είναι βέβαια ενα στερεότυπο που το διακωμωδουν συχνά οι ίδιοι οι Εβραίοι κωμικοί, μαζί με άλλα (όπως την τάση να γκρινιάζουν για τα πάντα και τις Εβραίες μαναδες που ειναι φορτικές).

    Δε θυμάμαι τώρα ποιος κωμικός το είχε πει, ότι η απόδειξη πως δεν υπάρχει παγκόσμια εβραϊκή συνωμοσία είναι οτι δεν θα μπορούσαν ποτέ να συμφωνήσουν σε τίποτα και θα το διαλύανε απο την πρώτη συνεδρίαση του κογκλαβίου 😜

  37. Λ said

    10 19 Ισχύει κυριολεκτικά το σχόλιο του 19. Η καθαρίστρια στη δουλειά μου ειχε βαφτίσει μια παλαιστινοπούλα, όχι στη Γάζα αλλά κάπου κοντά στη Ιερουσαλήμ. Κάθε τόσο έστελλε χρήματα μέσω κάποιου ιερέα, γιατί δεν υπηρχε σταθερή δουλειά για τους κουμπάρους της. Έτσι άρχισα κι εγώ να δίνω κάτι τι. Βοηθούσα και με την επικοινωνία και τους γνώρισα λίγο. Είχαν τέσσερα μικρά παιδιά. Μια βραδιά πήγε η μητέρα να βρει γάλα για τα παιδιά της και τη βρήκε μια σφαίρα, όχι αδέσποτη. Φτώχεια, πόλεμος, ορφάνεια, πολλές φορές κορμιά σακατεμένα . Πως να μην τρελλαθεί κανείς

    Περίεργο που δεν αναφέρθηκε ακόμα το όνομα του Όργουελ αν και μεταγενέστερος του Χριστοβασίλη. Ο Όργουελ έζησε ανάμεσα στους φτωχούς του Παρισιού και του Λονδίνου με δική του επιλογή

    Μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη
    https://antartescy.blogspot.com.cy/2011/11/blog-post_06.html

  38. Πέπε said

    Ενδιαφέρον το κείμενο, αν και λίγο κατηχητικίστικο. Έχει σημεία όπως το παρακάτω, που αποτελούν πραγματικά δυνατές περιγραφές:

    > > …ο φτωχός είναι νεκρός κινούμενος ή πάσχων και ουδέν πλέον, διότι δεν έχει τον εγωισμόν του ζώντος ανθρώπου. Καθόσον τον εγωισμόν τούτον, τον έχει εκμυζήσει η φτώχεια, εν είδει βδέλλας. Δεν έχει θάρρος, καθόσον το θάρρος το έχει σβύσει η πείνα. Δεν έχει υπερηφάνειαν, καθόσον την υπερηφάνειαν την έχει ποδοπατήσει η γύμνια. Ο εις τας οδούς, δίκην φάσματος συρόμενος φτωχός, ο φτωχός ζητών εργασίαν, και μη ευρίσκων, ή ευρίσκων ανεπαρκή τοιαύτην προς διατροφήν της οικογενείας του, ο τοιαύτης φύσεως φτωχός έχει κλύδωνα εν τω κρανίω και τρικυμίαν εν τη καρδία.

    Τα βλέπουμε και σήμερα αυτά, και όντως αυτή την εντύπωση δίνουν. Οξυδερκής περιγραφή από έναν άνθρωπο που δείχνει να έχει όντως συμπονέσει αυτά τα ζόμπι.

    Από την άλλη, δεν έχω εμπιστοσύνη στη συμπόνια κάποιου ο οποίος, άκριβώς, μιλάει για την ίδια του τη συμπόνια, όπως λίγο παρακάτω.

  39. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.

    Πολὺ ἀνθρώπινο τὸ σημερινό· καὶ ἐπίκαιρο. Πάντα ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει φτώχεια καὶ κατατρεγμός. Ὅσο γιὰ τὸ μέλλον δὲν μποροῦμε νά ᾿μαστε αἰσιόδοξοι.
    Εὐχαριστοῦμε τὸν Κόρτο καὶ τὸ Νικοκύρη γιὰ τὸ σημερινό.

    Καὶ γιὰ νὰ τὸ ἀλαφρύνω λιγάκι.

    » …μέσα στη βδομάδα είχαμε και ένα ακόμα άρθρο (όπου η συζήτηση ακόμα συνεχίζεται) περί αντισημιτισμού, αλλά πρόκειται για καθαρή σύμπτωση… »

    Τυχαῖο; Δὲ νομίζω. Μᾶλλον πρόκειται γιὰ μασωνοεβραιοσιωνιστικὴ συνωμοσία τῆς λέσχης Μπίλντεμπεργ. 🙂

  40. Ριβαλντίνιο said

    Ευχαριστούμε πολύ Corto και Νικοκύρη !

    ___________________________________________

    ένα από τα πολλά τεχνάσματα, που επινοούν , για να κάνουν τον κόσμο να τους δίνη χρήματα.

    [ Αριστοτέλης ] ὀνειδιζόμενός ποτε ὅτι πονηρῷ ἀνθρώπῳ ἐλεημοσύνην ἔδωκεν, «οὐ τὸν τρόπον,» εἶπεν, «ἀλλὰ τὸν ἄνθρωπον ἠλέησα.»

    ( Διόγ. Λαερτίου, Βίοι Φιλοσόφων , Αριστοτέλης, Κεφ. 17
    http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0257%3Abook%3D5%3Achapter%3D1#note-link22 )

  41. Ριβαλντίνιο said

    Να βάλω και έναν Εβραίο γιατρό που έμαθα.

    Διάφοροι ιδιώτες ιατροί σ’ ολόκληρη τη Μακεδονία συνέδεσαν το όνομά τους με τον ( Μακεδονικό ) Αγώνα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο εβραίος στο θρήσκευμα , Έλληνας υπήκοος , γιατρός Δαυίδ Σιακκή , που παρέμεινε 5 μήνες στη λίμνη των Γιαννιτσών.

    ( Βασίλης Γούναρης, Ο Μακεδονικός Αγώνας μέσα από τις φωτογραφίες του , σελ..65 )

  42. https://en.m.wikipedia.org/wiki/May_Laws
    Όσον αφορά την πληροφορία σχετικά με την μετανάστευση Εβραίων από την Ρωσία: Μάλλον σχετίζεται με την αντισημιτική πολιτική του τσάρου Αλέξανδρου ΙΙΙ, μάλιστα κατηγορήθηκαν και οι Εβραίοι του Κιέβου ως υπεύθυνοι για τη δολοφονία του προκατόχου του και γενικά, από ότι καταλαβαίνω οι διωγμοί κράτησαν για δεκαετίες.

  43. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    14 Α μπράβο

    25 Έτσι το καταλαβαίνω το περβατάρικο, που περπατάει.

    27 Βρε τι μαθαινει κανείς….

    34 Τα -αίικα γενικώς τα γράφω -έικα, κι ας είναι έτσι στο ΛΚΝ. Τώρα για τους εβραίους ειδικά που έχουν το -αι- φανερό, δεν ξέρω αν θα το τηρούσα.

  44. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Το «πογκρόμ» καθιερώθηκε ως περιγραφικός όρος με τις εκτεταμένες αντισημιτικές εξεγέρσεις που σάρωσαν την Ουκρανία και τη νότια Ρωσία την περίοδο 1881-1884, μετά τη δολοφονία του τσάρου Αλεξάνδρου Β’.»
    Το συγκεκριμένο πογκρόμ προκάλεσε μαζική μετανάστευση Εβραίων προς άλλες χώρες και προς τη Θεσσαλονίκη, προφανώς, που είχε και μεγάλη εβραϊκή κοινότητα.
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.ushmm.org/wlc/mobile/el/article.php%3FModuleId%3D10005183&ved=2ahUKEwjjzqn_0N_aAhUEQJoKHZfpDnYQFjACegQICRAB&usg=AOvVaw3J_cVelbgMr4pEjaGD95FX

  45. Νίκος Κ. said

    Αντιγράφω από τον Κωστή Μοσκώφ (Θεσσαλονίκη, τομή της μεταπρατικής πόλης, εκδ. Στοχαστής σελ. 136)

    Αυτή η πόλη γεννοβολά αυτόνομα θαρρείς τις μυστικές εξάρσεις – ανάμεσα στους ησυχαστές του 14ου αιώνα και τους κολλυβάδες του 18ου και 19ου, τους γνήσιους ορθόδοξους ή την «Απολύτρωση» πιο πρόσφατα, υπάρχουν οι μυστικιστές του Ταλμούδ. Η ισραηλιτική κοινότητα προσφεύγει γρήγορα, πληγωμένη από τα δεινά του διωγμού και της προσφυγιάς, μπρος στα παντού αδιέξοδα, στον μυστικισμό· βιβλίο της, πολύ περισσότερο από την Διαθήκη, γίνεται – ιδίως μετά την έλευση των μαράνος, των πορτογάλλων Εβραίων, – η Ζοχάρ, «το βιβλίο της Μετάληψης του θνητού με τον Άχρονο» με το θείο.

  46. Πέπε said

    @43 τέλος:

    Τα -αίικα γράφονται με -αι- όχι για το χατίρι του ΛΚΝ που τα έχει έτσι, αλλά γιατί βγαίνουν από τα εις -αίος. Ο Εβραίος έχει το -αι- φανερό; Δηλαδή ο Σμυρναίος ή ο Μυτιληναίος τα ‘χουν κρυφά; Φυσικά, υπάρχουν παράλληλα και οι νεότεροι / λαϊκότεροι τύποι Σμυρνιός, Μυτιληνιός (και Οβριός εξάλλου) αλλά αυτό δεν κάνει τους άλλους τύπους άγνωστους ή ανύπαρκτους, ίσα ίσα που ως επώνυμα λ.χ. μάλλον περισσότερο συνηθίζονται με ολόκληρο το -αίος. Ο δε Αθηναίος λέγεται μόνο έτσι, άρα το αθηναίικο είναι μονόδρομος.

    Εξίσου φανερό το ‘χουν και οι πληθυντικοί σε -αίοι, νοικοκυραίοι, καπεταναίοι (και σε οικογενειακά, Παπαδοπουλαίοι).

    Αλλά και κρυφοί να ήταν αυτοί οι τύποι, ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι είχαν εξαφανιστεί ολοκληρωτικά παραχωρώντας τη θέση τους στους νεότερους τύπους σε -ιός, και οι ίδιοι υπήρχαν μόνο αποθησαυρισμένοι σε αρχαία κείμενα, το -αίικο δεν παύει να παράγεται από το -αίος, ειδεμή τι τη θέλουμε την ετυμολογία;

  47. Μόλις εθριάμβευσε ο Cracksman που λέγαμε στο ParisLongchamp…

  48. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @7,22,24,27. Στὰ διαβάσματά μου γιὰ τὰ Θερμιὰ καὶ τὶς Κυκλάδες γενικότερα εἶχα διαβάσει γιὰ τὸν Ἰωσήφ Νάζη. Ὅπως λέει ἡ βικιπαίδεια

    » Όταν ο Σελίμ Β’ έγινε σουλτάνος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έδωσε το 1566 στον ευνοούμενό του τη διοίκηση και τα έσοδα του Δουκάτου της Νάξου: τη Νάξο, την Άνδρο, τη Πάρο, την Αντίπαρο, τη Θήρα, τη Μήλο, τη Σύρο, την Κέα, την Κύθνο, τη Σέριφο, τη Σίφνο, την Αμοργό, την Ίο, την Ανάφη και την Αστυπάλαια.

    Ἐπίσης σημαντικὸς ἦταν ὁ ρόλος του στὴν προσπάθεια ἵδρυσης ἑβραϊκοῦ κράτους στὴν Παλαιστίνη.

    » Το 1563 η φιλία του με τον Σελίμ Β’ ανταμείφθηκε με τη παραχώρηση γης στην περιοχή της Τιβεριάδας, στη Παλαιστίνη. Ο Νάζη σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει τη γη αυτή για να επαναπατρίσει τους Εβραίους της Ευρώπης, που διώκονταν από την Ιερά Εξέταση και υπέμειναν διάφορες άλλες διώξεις. Το 1571 έστειλε έναν πιστό σύντροφό του, τον Γιοσέφ μπεν Αμπρούθ, να οργανώσει την εγκατάσταση στην Τιβεριάδα· έστειλε γράμματα πρόσκλησης σε όλες τις εβραϊκές κοινότητες της Ευρώπης και μάλιστα διέθεσε και τα πλοία τα οποία θα τους μετέφεραν.

    Ξανάχτισε τη πόλη και τα τείχη της. Φύτεψε πολλές μουριές για να κάνει τη πόλη ισχυρό βιοτεχνικό και εμπορικό κέντρο μεταξιού – δραστηριότητα στη οποία οι Εβραίοι διέπρεπαν εκείνη την εποχή – και κάλεσε πολλούς μεταξοτεχνίτες να εγκατασταθούν εκεί.

    Κάποιες ομάδες Εβραίων από την Καμπανία και τη πόλη Πέζαρο της Ιταλίας ξεκίνησαν για το ταξίδι, αλλά πειρατές που τότε μάστιζαν τις θάλασσες έπιασαν το καράβι τους, τους αιχμαλώτισαν και τους πούλησαν για δούλους. Επίσης οι εγκατεστημένοι εκεί Άραβες διαμαρτυρήθηκαν εντόνως, λέγοντας στον σουλτάνο ότι έτσι θα δημιουργούνταν προβλήματα για τους μουσουλμάνους και η καχυποψία κυριάρχησε.

    Ο πόλεμος μεταξύ Βενετίας και Οθωμανικής αυτοκρατορίας που ξέσπασε και ο θάνατος του Νάζη το 1579 ναυάγησαν το σχέδιο οριστικά. »

    Τὰ γυρίσματα τῶν καιρῶν.
    Τὴν ἐποχήν ἐκείνη (15ος-16ος αἰώνας) τὸ Ἰσλάμ (μὲ κύριον ἐκφραστὴ τὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία) ὑπῆρξε καταφύγιο γιὰ τοὺς καταδιωκόμενους Ἑβραίους τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, εἰδικὰ τῆς Ἰσπανίας ἡ ὁποία, μετὰ τὴν ἀνακατάληψή της (Reconquista) ἀπὸ τοὺς Χριστιανοὺς προχώρησε σὲ διωγμὸ ἤ σὲ βίαιο ἐκχριστιανισμό τῶν ἀλλοθρήσκων (μουσουλμάνων καὶ ἑβραίων).

    Τότε ἔγινε καὶ ὁ ἐποικισμὸς τῆς Θεσσαλονίκης ἀπὸ τοὺς σεφαραδίτες (ἱσπανοεβραίους) ποὺ παρέμειναν ἡ πλειοψηφία τοῦ πληθυσμοῦ της μέχρι τὸ 1912.

    Μὲ τὴν εὐκαιρία ἂς θυμηθοῦμε τὸ ὁμώνυμο τραγούδι ἀπὸ τὸν θαυμάσιο δίσκο τῆς Σαββίνας Γιαννάτου Primavera en Salonico μὲ σεφαραδίτικα τραγούδια τῆς Θεσσαλονίκης.

  49. ΣΠ said

    46
    Δες αυτό το παλιό άρθρο στο τέλος:
    https://sarantakos.wordpress.com/2012/11/29/kathiki/

  50. Corto said

    41 (Ριβαλντίνιο):
    Από την εισαγωγή του βιβλίου «Περί Εβραίων» μαθαίνουμε ότι ο Χρηστοβασίλης το 1884 προσπάθησε να οργανώσει μια ομάδα αντίστασης κατά των Βουλγάρων κομιτατζήδων. Στην ομάδα αυτή μετείχε και ο φίλος του Ισραηλίτης Ιακώβ Σαδή.

  51. Ριβαλντίνιο said

    Στον Ιωσήφ Νάζι είχε αφιερώσει και ο Πλεύρης 2 σελιδούλες ( η μία εδώ ) στο γνωστό του βιβλίο με δύο αποσπάσματα από τον ΗΛΙΟ και το «Οι Οθωμανοί στην Ευρώπη» του Paul coles.

    Απ’το τελευταίο περιληπτικά. Οι Ισπανοί έκαναν διωγμούς κατά των Μορίσκος ( βιαίως εκχριστιανισθέντες μουσουλμάνοι/Μαυριτανοί της Ισπανίας ) και κατά των Εβραίων. O Ιωσήφ Νάζι ( γεννήθηκε το 1520 ) ήταν από οικογένεια Εβραίων εμπόρων και γιατρών, οι οποίοι το 1492 εκτοπίσθηκαν από την Ισπανία και εκχριστιανίστηκαν βιαίως στην Λισσαβώνα το 1497. Η εγκατάσταση της Ιεράς Εξετάσεως στην Πορτογαλία , το 1536 , έκανε την χήρα αρχηγέτιδα της οικογένειας, Γκράτσια Νάζι ( βλ. εδώ και εδώ ) να μεταφέρει όλη την οικογένεια , συμπεριλαμβανομένου και του Ιωσήφ, ανηψιού της και μέλλοντος γαμπρού της , στην Αμβέρσα. Ο Ιωσήφ έγινε πλούσιος επιχειρηματίας , ευπρόσδεκτος στις αυλές των Γαλλία, Κάτων Χωρών και Ιταλίας, πήρε τίτλο ευγενείας από τον Κάρολο Ε΄ και έγινε φίλος με τον μέλλοντα αυτοκράτορα Μαξιμιλιανό Β΄, ανηψιό του Καρόλου. Οι Νάζι μετανάστευσαν στην Βενετία γιατί τους υποψιάστηκαν για κρυπτοϊουδαϊσμό ( 1544 ). Έπειτα στη Φερράρα ( 1552 ) και τέλος στην Κων/πολη ( 1553 ).
    Η συνέχεια στο τετράγωνο αυτής της σελίδας.

    Βέβαια δεν ήταν όλα καλά για τους Ευρωπαίους Εβραίους πρόσφυγες στην Οθωμανία. Καλά τους φέρθηκαν για 2 λόγους. Ο πρώτος είναι ότι είχαν επαφές με συγγενείς, φίλους και εμπορικούς πράκτορες της Ευρώπης , γεγονός που τους καθιστούσε εξαιρετικούς πληροφοριοδότες στον αγώνα κατά της Ισπανίας. Ο δεύτερος ότι είχαν οικονομικές και τεχνικές δεξιότητες που έλειπαν από την οθωμανική κοινωνία. Τα χρόνια όμως πέρασαν , μειώθηκε η επαφή τους με την Δύση και συνεπώς η αξιοπιστία των πληροφοριών τους. Ακόμη Έλληνες άρχισαν να τους ανταγωνίζονται στο εμπόριο και κατά τον 17ο αι. ανέτρεψαν το μονοπώλιό τους στις τράπεζες και στον δανεισμό χρημάτων. Οι Εβραίοι ξέπεσαν ως τεχνίτες, καταστηματάρχες, ενεχυροδανειστές και κομπογιανίτες γιατροί. Πλέον οι πρόσφυγες ευρωπαϊκής καταγωγής έχασαν τον ρόλο τους στην Οθωμανία, ρόλο παρόμοιο με αυτόν των Γενουατών στην οικονομική ζωή και τις ναυτικές επιχειρήσεις της Ισπανίας.

  52. Ριβαλντίνιο said

    @ 50 Corto

    Ευχαριστώ !

    ____________________________________

    Στην Π-Λ-Μπ, στο λήμμα «Νάζος ή Νάζι» , λέει πως είναι οικογένεια της Τήνου που μπορεί να κατάγονται από συγγενείς του Ιωσήφ Νάζι. Ένας, ο Αντώνιος ( 1759 – 1843 ), πρόκριτος της Τήνου , γιός του Καρόλου Νάζου από το χωριό Ναζάδες της Νάξου, συμμετείχε στην Γαλλική Επανάσταση και νυμφεύθηκε την Ειρήνη Μαυρογένους , αδελφή της ηρωίδας της Μυκόνου Μαντώς, μετά την άρνηση της τελευταίας να τον παντρευτεί.
    Έχει και άλλους τρείς Νάζους.

    _________________________________

    Νικοκύρη παγιδεύτηκα ! 😦

  53. Soumela said

    Εξαιρετικό το διήγημα, ανθρώπινο και συγκηνιτικό. Εμείς που είμαστε από την Θεσσαλονίκη ξέρουμε ότι εκτός από τους ευκατάστατους Εβραίους υπήρχαν και πολλοί φτωχοί, αν κάποιος ήθελε να μεταφέρει πράγματα έλεγε φώναξε τον Εβραίο γιατί πολλοί ήταν αχθοφόροι, ή αν μια γυναίκα ήταν ετοιμόγεννη έλεγαν φωνάξτε την Εβραία να την ξεγεννήσει….
    Τον τελευταίο καιρό διάβασα 5 βιβλία, κατά τύχη όλα Εβραίων συγγραφέων.
    Όλα εξαιρετικά, ξεχώρισα το βιβλίο «Ο μάστορας» του Μαλαμούντ που περιγράφει την φτώχεια των Εβραίων της Ουκρανίας στις αρχές του προηγούμενου αιώνα και τα πογκρόμ εναντίον τους.

  54. Corto (50), «ομάδα αντίστασης κατά των Βουλγάρων κομιτατζήδων» το 1884;! Τόσο διορατικός ήτανε;

  55. sarant said

    46 Δεν παράγονται όλα τα -έικα από -αίοι, αλλά σχεδόν όλα. Ο Μιχαλέας πχ έχει Μιχαλέικα χωρις να κάνει Μιχαλαιοι.

    49 Με πρόλαβε

  56. Corto said

    53:
    Αγγελε και μένα μου έκανε εντύπωση το παραπάνω. Αν η χρονολογία είναι σωστή, φαίνεται ότι η οργάνωση του Μακεδονικού Αγώνα είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα από όσο γενικώς νομίζουμε και μάλιστα με άμεση ή έμμεση συμμετοχή του πνευματικού κόσμου της εποχής. Συγχρόνως οι Βούλγαροι μετά την Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και την Συνθήκη του Βερολίνου (1878) αρχίζουν να οργανώνονται και αυτοί.
    Αντιγράφω από το βιβλίο του Πόλυ Άλεξ. Μυλωνά «η ελληνικότητα της Μακεδονίας» (εκδόσεις Νέα Σύνορα-Α.Α. Λιβάνη, 1991, Αθήνα):

    «Μόνοι τους, λοιπόν, οργανώνονται μετά το 1878 οι Έλληνες της Μακεδονίας, καταρτίζουν Αντάρτικα Σώματα και συγκροτούν αντιστασιακές εστίες οι οποίες θα προλειάνουν το έδαφος για την ευνοϊκή έκβαση του Μακεδονικού Αγώνα…» γράφει με σαφήνεια ο καθηγητής Βακαλόπουλος.» (σελ.41)

  57. Corto said

    Το 56 σχόλιο απευθύνεται στο 54 (Αγγελος)

  58. ATM said

    Το αθηναίικο δεν είναι μονόδρομος – πέρα απ’ τον Αθηναίο, άλλωστε, υπάρχει ο Αθηνέζος και κατ’ επέκταση το αθηνέζικο. 🙂

  59. Corto said

    Αναμνήσεις από τους Εβραίους πλανόδιους μικροπωλητές μας μεταφέρει ο Κώστας Τομανάς στο βιβλίο «οι κάτοικοι της παλιάς Θεσσαλονίκης» (εκδόσεις Εξάντας, 1992), σελ.99:

    «Υπήρχαν όμως και οι πλανόδιοι έμποροι, που γυρνούσαν στις γειτονιές και διαλαλούσαν τραγουδιστά την πραμάτεια τους. Ποιος δεν θυμάται τους δυο Εβραίους, που μ’ ένα κοφίνι γεμάτο ντολμάδες και μ’ έναν τρίφτη φώναζαν:
    «Ντολμάς παρ λα Ρούτσος κον ραέ μπαραμπέρ» (ντολμάδες για γλυκό, με τον τρίφτη μαζί).
    Δυο άλλοι, Εβραίοι κι αυτοί, κρατούσαν ένα πανέρι με γυαλικά τρίτης διαλογής και διαφήμιζαν μελωδικά το εμπόρευμά τους:

    Για δίσκο ποτήρια και για νερό ποτήρια
    σήμερα έχει, αύριο δεν έχει.
    Πάρε μια ντουζίνα και βάλτα στου κουζίνα
    φαλιμέντο πράμα, ήρθε από τη Δράμα…

    Ένα άλλο ντουέτο Εβραίων γύριζε τις φτωχογειτονιές, κρατώντας ένα πανέρι γεμάτο με ετοιματζήδικα πουκάμισα και φώναζε ρυθμικά:
    «Τι καλά πουκάμισα, τι καλά πουκάμισα…»
    Αλλά τη λέξη πουκάμισα την πρόφεραν έτσι, ώστε η φράση γινόταν πολύ σκαμπρόζικη.
    Άλλοι Εβραίοι μικροπωλητές, πουλούσαν ντομάτες, νεραντζάκια και σιροπιασμένα μηλαράκια:
    «Λαβάρ, Λαβαρίκα, μπιάνκα ε κορελαδίκα»
    «Μανσάνα, Μανσανίκο, πιοράντο τσικιτίκος, ντομάντο μασανίκος»
    «Νεράτζια μπουΐδα ι μπουένα»
    «Ντομάτες κορελάδος»

    Οι παλιότεροι Σαλονικιοί θυμούνταν και οι νεότεροι ίσως άκουσαν να γίνεται λόγος για το γέρο Σακιτούδη. Ο Ισαάκ Νισίμ, ο μικρός Ισαάκ, ο Σακιτούδης, όπως τον λέγανε, ήταν γυρολόγος. Γυρνούσε στις γειτονιές και πουλούσε σιρίτια, κορδέλες, καμβάδες, κουβαρίστρες και λάστιχα για τους κορσέδες, που τους φορούσαν τότε όλες οι γυναίκες. Το εμπόρευμα το κουβαλούσε σ’ ένα πανέρι κρεμασμένο στο λαιμό του και το διαλαλούσε με την στριγκιά φωνή του στα εβραϊκά και σε παραφθαρμένα ελληνικά. Άνοιξε αργότερα ένα εμπορικό στην Εγνατία, απέναντι από τον Άγιο Αθανάσιο, και με τον καιρό και με την τσιγκουνιά του έγινε ζάμπλουτος. Οι κληρονόμοι του άφησαν την τεράστια περιουσία τους στην Ισραηλιτική Κοινότητα, που τον ανακήρυξε μεγάλο ευεργέτη.»

  60. ΚΩΣΤΑΣ said

    10 -> Δεν νομίζω ότι είναι τόσο εύστοχος ο παραλληλισμός, το ένα αναφέρεται στη φτώχεια, το άλλο στον πόλεμο

    19 -> 10 Κι απ’ τα δυο. Και φτώχεια και πόλεμο. Ακόμα χειρότερα δηλ. Γιατί στην Θεσσαλονίκη που περιγράφει ο Χριστόπουλος, βρισκόταν κάποιος νάχει να δώσει. Στη Λωρίδα της Γάζας δύσκολο κι αυτό.

    37-> 10 19 Ισχύει κυριολεκτικά το σχόλιο του 19.

    Πάω πάσο, δεν επιμένω να σας μεταπείσω, όπως νιώθει κανείς.

    Για μένα, αν χρειαζόταν να κάνω ανάλογο παραλληλισμό, θα τον έκανα με τους χιλιάδες πρόσφυγες που καταφθάνουν σήμερα στην Ελλάδα. Ούτε Παλαιστίνιους πρόσφυγες έχουμε, ούτε μ’ αρέσει το στερεότυπο Εβραίοι – Παλαιστίνιοι.

  61. Ο αντ΄αυτού... said

    Τα τρία κείμενα του Χρήστου Χρηστοβασίλη που περιέχονται στο «Περί Εβραίων» βιβλίο, δηλ. η αδημοσίευτη μέχρι πρότινος σειρά επιστολών-ανταποκρίσεων από τη Θεσσαλονίκη του 1894 («Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης», σελ. 45-117» του βιβλίου), το ιστορικό διή­γημα («Εβραίος Βασιλειάς της Κύπρως…») του 1918 από το περιοδικό της Σύρου «Αναγέννησις» και το (προφητικό σχετικά με την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ) έμμετρο ποίημα με τον τίτλο «Σούλι, 25 Απριλίου 1920» περιέχουν όντως πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τις αντιλήψεις και την πολιτισμική εικόνα στην Ελλάδα του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.

    Η εισαγωγή της κας Αμπατζοπούλου είναι επίσης πολύ κατατοπιστική και σ΄αυτή παρατίθεται και μιά μεγάλη κι ενδιαφέρουσα λίστα με σχετική βιβλιογραφία.

  62. Ηπειρώτης said

    Μια διευκρίνιση στη διένεξη των κ.κ. Κόρτου και Άγγελου (σχόλια 50 + 54 + 56): Επειδή κατά το Μάιο του 1884 το Βουλγαρικό κομιτάτο είχε αρχίσει να στέλνει κομιτατζήδες στη Μακεδονία, ο Χρηστοβασίλης αποφάσισε να οργανώσει επαναστατικό σώμα για αντιπερισπασμό των Βουλγαρικών συμμοριών. Τότε έγραψε και το ανέκδοτο ως σήμερα ποίημα «Θούριος» που είχε τους παρακάτω στίχους σαν επωδό:

    «… Εμπρός, Αδέρφια, γλήγορα για τη Μακεδονία Γιατ’ αν δεν πάμε γίνεται βουλγάρικ’ επαρχία»!…

    Κατόρθωσε μάλιστα να πείσει τον Γυμνασιάρχη Νεστορίδη, τον Δημήτριο Παπαβασιλείου από τη Σταρίτσιανη της Κόνιτσας, ο οποίος ήταν μέχρι το 1878 σχολάρχης Τρικάλων, τον Ναπολέοντα Χαρισιάδη από το Σκαμνέλι του Ζαγοριού, τον Ισραηλίτη Ιακώβ Σαδή και το δάσκαλο και φίλο του Γεώργιο Σωτήρη, να ορκισθούν ότι θα αγωνισθούν, όπως μπορούσε ο καθένας για την Πατρίδα, πάντοτε όμως κάτω από τις διαταγές και την ηγεσία του Χρηστοβασίλη. Όταν το έμαθε ο τότε Νομάρχης Τρικάλων Κατσικάτης, έκανε σφοδρές παρατηρήσεις στο Χρηστοβασίλη, λέγοντάς του ότι η Μακεδονία ήταν ήσυχη και δεν έπρεπε αυτός να εμπλέξει το Κράτος σε πολιτική διαμάχη. Ο Χρηστοβασίλης αμέσως δημοσίευσε στην «Ακρόπολι» του Γαβριηλίδη ένα δριμύ άρθρο εναντίον του Νομάρχη που διέψευδε τη δράση των Βουλγάρων στη Μακεδονία.

    Το άρθρο αυτό έγινε αφορμή να μηνυθεί ο Χρηστοβασίλης από τον Νομάρχη αλλά αθωώθηκε παμψηφει. Το ίδιο γεγονός αναφέρεται διαφοροποιημένο κάπως και στην εφημερίδα «Παλιγγενεσία» στις 14-6-1885: «Ο εν Τρικκάλοις κ. Χρηστοβασίλης ο μετά θάρρους καταγγείλας διά των εφημερίδων την κατάρτησιν ληστοσυμμοριτών εν Θεσσαλία και την εις Μακεδονίαν έξοδον αυτών κατηγορηθείς δε διά τούτο υπό του εισαγγελέως Τρικκάλων εδικάσθη ερρήμην (sic!) και ηθωώθη πανηγυρικώς, των πλείστων μαρτύρων βεβαιωσάντων το ακριβές των περί ληστειών καταγγελιών αυτού»

    Κι αν μού επιτρέπεται, μια μικρή διόρθωση στη φιλότιμη εργασία του κ. Κόρτου: Το εκτενές ποίημα του Χρηστοβασίλη (Απρ. 1920) για την επαναφορά των Εβραίων στην Γή της Επαγγελίας (Διακήρυξη Μπάλφουρ κλπ.) δεν τιτλοφορείται «Στην δημιουργία εθνικής εστίας του περιούσιου λαού του Ισραήλ», αλλά «Στην Παλιγγενεσία του Περιουσίου Λαού του Ισραήλ» Θα ήταν χρήσιμο να μας το αναρτήσει ο κ. Κόρτος για πολλούς λόγους που ο καθένας αντιλαμβάνεται

  63. sarant said

    62 Ε, δεν ήταν και διένεξη.

  64. Πέπε said

    @49, 55:

    > > Δεν παράγονται όλα τα -έικα από -αίοι, αλλά σχεδόν όλα. Ο Μιχαλέας πχ έχει Μιχαλέικα χωρις να κάνει Μιχαλαιοι.

    Σύμφωνοι. Εννοούσα εκείνα που παράγονται! 🙂

    Στο λινκ του #49 διαβάζω:

    > > Πρόκειται για τα τοπωνύμια ή τα τοπωνυμικά ή γενικώς κυριωνυμικά επίθετα σε -έικα (π.χ. μοιραλέικα, που έλεγε και ο αείμνηστος Κουτσόγιωργας), τα οποία η επίσημη ορθογραφία γράφει σε -αίικα, επειδή, ας πούμε, τα Κολοκοτρωναίικα προήλθαν από τους Κολοκοτρωναίους.

    > > Εγώ αυτό το «αίι» δεν το αντέχω, με πληγώνει στο μάτι, το θεωρώ οπτική χασμωδία.

    Εδώ είναι η πρώτη μου ένσταση. Δε φταίει η γραμματική για το όριο των αντοχών του καθενός. Για παρόμοιους (πιθανιολογώ) λόγους, άλλοι προτιμούν να γράφουν -αίϊκα, αλλά δεν μπορούμε να το δεχτούμε, γιατί είναι αντικειμενικά λάθος (για λόγους που προκύπτουν αυτόχρημα από τους κανόνες). Άρα, το προσπερνάμε αυτό και κοιτάμε τι είναι σωστό.

    Το παράθεμα συνεχίζει:

    > > Και ευτυχώς στη Λεξιλογία βρήκαμε (επιχείρημα του φίλου Ζάζουλα) ότι δεν προήλθαν όλα τα -αίικα από -αίους. Για παράδειγμα, τα Κατσαρέικα στη Μεσσηνία ασφαλώς προήλθαν από κάποιον Κατσαρέα.

    Ωραία λοιπόν, αν πρόκειται για μανιάτικα τοπωνύμια (πολύ ειδική περίπτωση: πρώτον μανιάτικα, δεύτερον τοπωνύμια – τίποτε λιγότερο από αυτά τα δύο μαζί), ας γράφονται με -ε-. Δε βλέπω τίποτε παράλογο, σε πάρα πολλές περιοχές της Ελλάδας υπάρχουν ειδικές καταλήξεις τοπωνυμίων.

    Και συνεχίζει:

    > > Άρα, όταν δικαιολογούνται και οι δυο γραφές, διαλέγουμε για ομοιομορφία την απλούστερη, οπότε: σμυρνέικα, σιφνέικα, ρωμέικα, σαρακατσανέικα.

    Λογικό άλμα. Δεν αναφέρθηκε περίπτωση όπου να δικαιολογούνται και οι δύο γραφές. Αναφέρθηκαν περιπτώσεις όπου δικαιολογείται η μία, και άλλες όπου δικαιολογείται η άλλη. Το να γραφούν τα απανταχόθεν πλην Μάνης πατριδωνυμικά επίθετα τύπου σμυρναίικος με -ε- σύμφωνα με τα μανιάτικα τοπωνύμια (που, όπως τονίστηκε, είναι μια υπερεξειδικευμένη περίπτωση) είναι υπερβολικό.

    Άρα, απομένει μόνο το επιχείρημα υπέρ της απλούστερης γραφής (ανεξαρτήτως όμως ετυμολογίας ή οποιουδήποτε άλλου κριτηρίου – απλούστευση έτσι σκέτα):

    Όσο εξακολουθούμε να γράφουμε τα -ικός ως επί το πλείστον με -ι- αλλά θηλυκός, δανεικός κ.ά. όπου υπάρχει ειδικός λόγος για μιαν άλλη γραφή, και τα ρήματα σε -ίζω ως επί το πλείστον με -ι- αλλά πήζω και αθροίζω, τέτοιες απλοποιήσεις είναι ανεδαφικές – μην πω ότι είναι και ύποπτες παμμανιατισμού 🙂 .

  65. Corto said

    62 (Ηπειρώτης):

    Εξαιρετικά ενδιαφέροντα αυτά που γράφετε για τον Χρηστοβασίλη και την ιστορία με τον Νομάρχη.
    Σας ευχαριστώ και για την παρατήρηση περί του τίτλου του ποιήματος. Έγραψα τον τίτλο, όπως τον έχει το βιβλίο με την επιμέλεια της κ. Κατσίλα. Η ίδια αναφέρει στις σημειώσεις για το ποίημα ότι:

    «Στο αρχείο του συγγραφέα βρέθηκαν 3 χειρόγραφα αντίγραφα του ποιήματος. Το πρώτο έχει τίτλο «Στην Παλιννόστηση του Περιουσίου Λαού του Ισραήλ», το δεύτερο «Στην Δημιουργία Εθνικής Εστίας του Περιουσίου Λαού του Ισραήλ», το τρίτο ¨»Στην Παλιγγενεσία του Περιουσίου Λαού του Ισραήλ». Στο περ. Χρονικά, (Αθήνα, Μάρτιος 1985), τ.75, σ.11-12, ο τίτλος είναι στην «Παλιγγενεσία του Ισραηλιτικού Έθνους». Τα χειρόγραφα παρουσιάζουν μικρές διαφορές. Εδώ δημοσιεύεται το 2ο χειρόγραφο.»

    (Να διευκρινήσω επίσης ότι προφανώς δεν υπήρξε καμία διένεξη με τον Αγγελο)

  66. Γιάννης Ιατρού said

    62: Στη σελίδα 504 της διατριβής της κας Δρ. Κατσίλα, 2004 (Ο βίος και το έργο του Χρήστου Χρηστοβασίλη: γραμματολογική και αρχειακή μελέτη) αναφέρονται 4 διαφορετικοί τίτλοι για αυτό το ποίημα. Μάλλον όλοι έχουν δίκιο, κε Ηπειρώτα 🙂 Παραθέτω:

  67. Corto said

    Το ποίημα όπως εμφανίζεται στο περιοδικό Χρονικά (σελ. 11-12):

    Click to access T075small.pdf

  68. Νεσταναιος said

    46. Πεπε.
    Συμφωνώ μαζί σου και ας έχεις ξεχάσει το «Νεσταναῖος».
    Δεν συμφωνώ μαζί σου ως προς την αναφορά στην ετυμολογία.
    Τι σχέση έχει η ετυμολογία; Μπορείς να το αποδείξεις;
    Πως μπορείς να πείσεις;

  69. sarant said

    64 Δική μου ιδιοτροπία είναι.

  70. Στράτος Βασδέκης said

    Θα ήθελα να σας ρωτήσω για κάτι που ναι μεν δε συνδέεται άμεσα με το θέμα της σημερινής δημοσίευσης, αλλά έχει σχέση με τους Εβραίους και το εργατικό κίνημα της Θεσσαλονίκης.
    Στο ενδιαφέρον μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ» γίνεται αναφορά στις διάφορες απόψεις των ερευνητών, σχετικά με τον τόπο γέννησης του Αβραάμ Μπεναρόγια. Εκεί λοιπόν, υπάρχει η εξής πρόταση: «Άλλοι αναφέρουν ως τόπο γέννησής του το ΛΟΤΖ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ (τα κεφαλαία δικά μου)» (εκδ. «Πατάκη», Αθήνα 2016 (πρώτη έκδοση), σελ. 111). Επειδή δεν μπόρεσα να εντοπίσω στον χάρτη ή σε κάποιο κείμενο τοποθεσία της Βουλγαρία με την ονομασία «Λοτζ» («Λοτζ» υπάρχει λ.χ. στην Πολωνία), θα ήθελα να ρωτήσω, αν κάποιος έχει υπόψη του την ύπαρξη (τώρα ή στο παρελθόν) τοποθεσίας στη Βουλγαρία με την ονομασία «Λοτζ». Σε ερώτηση που απηύθυνα στην κα Έλενα Χουζούρη, αν όντως πρόκειται για το «Λοτζ της Βουλγαρίας», μου απάντησε πως ναι, χωρίς όμως ν’ αναφέρει κάποιο επιπλέον στοιχείο για τον εντοπισμό του.
    Ευχαριστώ εκ των προτέρων για τις απαντήσεις σας.

  71. 70 Κε Βασδέκη,

    Η Βικιπαίδεια αναφέρει το Βιντίν της Βουλγαρίας

    https://en.wikipedia.org/wiki/Avraam_Benaroya

  72. Στράτος Βασδέκης said

    71. Αυτό το γνωρίζω. Το αναφέρει εξάλλου και η Χουζούρη. Εμένα όμως με ενδιαφέρει, αν υπάρχει τοποθεσία στη Βουλγαρία με την ονομασία «ΛΟΤΖ».

  73. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Πολύ δυνατό κείμενο, το διάβασα το πρωϊ αλλά επειδή μου θύμισε πολλά και θα έγραφα πάλι κάνα δικό μου σεντόνι είπα να σχολιάσω το βραδάκι καλύτερα. Συγχαρητήρια Νίκο για την δημοσίευση, για τον Corto δεν λέω τίποτε γιατί λόγο του ότι έχω την χαρά να γνωρίζω προσωπικά πως είναι ένα απίστευτα ευαίσθητο, αληθινό, και γλυκύτατο πλάσμα, με καρδιά από ριζόχαρτο και αέρινη μουσική ψυχή, δηλαδή από τα καλύτερα παιδιά που περπατούν στον πλανήτη, δεν θα είναι αντικειμενική η γνώμη μου, γι΄αυτό δεν θα πώ ΤΙΠΟΤΕ. 🙂

    «Καίτοι τα σκήπτρα του πλούτου όλης της υφηλίου ευρίσκονται εις εβραϊκάς χείρας,»
    Και τότε αναπαραγόταν αυτό το διεστραμμένο παραμύθι που εξακολουθεί ακμαιότατο μέχρι σήμερα (φοβερή φάρα αυτοί οι Εγγλέζοι), πότε να ξεκίνησε άραγε;

    Κάτι άσχετο, Corto το Έθνος της Κυριακής δίνει και το περιοδικό Κόρτο Μαλτέζε, το έχεις πάρει; 🙂
    Επίσης το Βήμα δίνει την Πολιτεία του Πλάτωνα και θα ακολουθήσουν και τα άλλα, επειδή με ρώτησε ένας φίλος αν αξίζει να πάρει την εφημερίδα για τα βιβλία, ξέρει κανείς αν είναι καλά;

    Μιά και είπα λίγα μόνο για τον έναν, θα σας αφιερώσω αυτό το τραγουδάκι.

  74. Corto said

    73:
    Γεια σου Λάμπρο μου! Με κάνεις και κοκκινίζω!
    Αυτό που δίνει το Έθνος είναι προσπάθεια αναβίωσης (δεν είναι τα παλιά άλμπουμ).

  75. Παναγιώτης Κ. said

    «από τα πλειο άγια δάκρυα».
    Το «πιο» που χρησιμοποιούμε στον συγκριτικό βαθμό μήπως προέρχεται από το «πλειο»;

  76. Πέπε said

    @68:
    Νεσταναίε, μ’ αυτά που μου γράφεις αναρωτήθηκα τι να σημαίνει το χρηστώνυμό σου. Έψαξα τι παρόμοια τοπωνύμια υπάρχουν, και βρήκα τη Νεστάνη Αρκαδίας. Και ετοιμαζόμουν να σε ρωτήσω αν είσαι από εκεί, μέχρι που είδα τη συζήτηση στο σχετικό λήμμα της Βικιπαίδειας, μετά από την οποία περιττεύει κάθε ερώτηση… 🙂

  77. Ηπειρώτης said

    Εδώ στην Ήπειρο, ο Χρηστοβασίλης είναι γνωστός για μια μεγάλη δημοσιογραφική του γκάφα που έγινε αφορμή να γράψει (άθελά του, εννοείται…) ο ίδιος τον επικήδειό του. Ιδού, εν συντομία, πώς έχει αυτή η ενδιαφέρουσα ιστορία: Στα μέσα Ιουλίου 1933 δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ελευθερία» των Ιωαννίνων η είδηση ότι ο μέχρι τούδε ασθενών σοβαρώς λατρευτός μας Μητροπολίτης Σπυρίδων είχε αναρρώσει από τη φυματίωση που τον βασάνιζε και ότι επανήλθε στη Μονή Βελλά. Λίγες μέρες μετά από τη θρησκευτική πανήγυρη στη Μονή Βελλά επιδεινώθηκε και πάλι η υγεία του. Ο Χρηστοβασίλης πήγε να τον δει και πιστεύοντας πως θα πέθαινε, έγραψε στην «Ελευθερία» ένα κύριο άρθρο με τίτλο «Ο ετοιμοθάνατος Σταυραετός της Ηπείρου».

    Στο περιοδικό Ηπειρωτικά Φύλλα» (Ιωάννινα, Οχτώβρης 1936) που αναδημοσιεύθηκε το άρθρο, σημείωνε τα ακόλουθα: «Μια Κυριακή του Σεπτεμβρίου 1933 έφτασε στα Γιάννινα η φριχτή και απαίσια είδηση ότι ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδωνας πέθνισκε (sic!) στην ιερή Μονή του Βελλά. Μου φάνηκε σαν να μου είχε πέσει αστραπή στο κεφάλι μου. Σηκώθηκα και πήγα να τον ιδώ για τελευταία φορά. Τον βρήκα να χαροπαλεύη απάνω στο στρατιωτικό του κρεββάτι, και να στριφογυρίζη σαν λαβωμένο φείδι. Δεν έβλεπε κανέναν γύρα του. Δεν γνώριζε κανέναν! Είταν για μένα πεθαμένος πλειά! (σ.σ.: ο Σπυρίδων Βλάχος πέθανε τελικά το 1956, 19 χρόνια μετά τον θάνατο του Χρηστοβασίλη, ως εν ενεργεία Αρχιεπίσκοπος Αθηνών!…) Τί νάκανα πλειότερο στην Μονή του Βελλά; Δεν με χωρούσε ο τόπος. Μ’ έκανε κι’ εμένα να υποφέρω το μαρτύριο του «Πληγωμένου Σταυραετού της Ήπειρως…» Του φίλησα το χέρι, του ράντησα το μέτωπο με τα καυτερά μου δάκρυα, κι έφυγα κ’ ήρθα στα Γιάννινα. Υπό το κράτος της λύπης μου για μια τέτοια εθνική απώλεια για την Ήπειρο, σύνθεσα πρόχειρα αυτό το πεζοτράγουδο και το εδημοσίευσα την άλλη μέρα 21 Σεπτεμβρίου 1933. »

    Κατά διαβολική σύμπτωση, ο Σπυρίδων Βλάχος σε λίγες μέρες ανέρρωσε, έγινε Αρχιεπίσκοπος Αθηνών (1949) και τελικά πέθανε στις 21 Μάρτη του 1956, δηλαδή έζησε 19 ολόκληρα χρόνια μετά τον θάνατο του Χρηστοβασίλη που του έβγαλε τον επικήδειο!.. Το κείμενο που είχε δημοσιεύσει ο Χρηστοβασίλης με τίτλο «Ο ετοιμοθάνατος Σταυραητός της Ηπείρου» το δανείστηκαν πολλοί λόγιοι, δημοσιογράφοι και φίλοι του για το θάνατο του ίδιου του Χρηστοβασίλη: Ο Δ. Μ. Σάρρος το εκφώνησε στην κηδεία του και πολλοί τον παρομοίωσαν με Σταυραητό της Ηπείρου, (Στράτης Μυριβήλης, Χρυσάνθη Ζιτσαία, Δημήτριος Ζώτος, Αριστοφάνης Τζάλλας κλπ.) σε ποιήματα ή στις νεκρολογίες που δημοσίευσαν γι’ αυτόν!..

  78. Πέπε said

    @75:
    Ναι, κι αυτό από το πλέον.

    Και το πια επίσης προέρχεται από το πλέον (δεν πάω πια = δεν πάω πλέον). Εκ πρώτης όψεως φαίνεται περίεργο δύο τόσο διαφορετικές λέξεις να προέρχονται από την ίδια λέξη, αλλά παύει να φαίνεται έτσι μόλις θυμηθούμε ότι το ίδιο συμβαίνει και στα αγγλικά (όπου more = πιο, περισσότερο, και [no] more = [όχι] πια), τα γαλλικά (plus = ακριβώς το ίδιο), τα ιταλικά (piu) κ.ά..

    Αντιθέτως, το όντως περίεργο είναι που η λέξη χωρίστηκε σε δύο με διαφορετική μορφή για κάθε χρήση, τη στιγμή που άλλες γλώσσες δε φαίνεται να θεωρούν καν ότι πρόκειται για διαφορετικές χρήσεις. Κι όμως, ανάμεσα σε διάφορες ιδιωματικές μορφές (πλιο, μπλιο, πουλιό, πλέα κλπ.) υπάρχουν κάποιες που καλύπτουν εξίσου και τις δύο χρήσεις, πράγμα -αν κάτσουμε να το ψειρίσουμε- πιο λογικό από αυτό που συμβαίνει στην ΚΝΕ.

  79. ΣΠ said

    70
    Λοτζ στην Βουλγαρία δεν βρήκα. Τα πλησιέστερα ονόματα πόλεων της Βουλγαρίας είναι Λόβετς, Λόζνιτσα, Λόζεν, Λόβσκο, Λομ.

  80. Πέπε said

    @78:
    …Βέβαια, τώρα που το σκέφτομαι, όταν στα ελληνικά λέμε «πια» χωρίς άρνηση, π.χ. «είναι πια αργά» ή «σταμάτα πια!», μάλλον δεν είναι ακριβώς η ίδια χρήση. Πρόκειται για μια νοηματική απόχρωση που δεν ξέρω να έχει ακριβές αντίστοιχο στις άλλες γλώσσες που ανέφερα, και που πιθανώς αναπτύχθηκε στα ελληνικά (ως έννοια) ακριβώς επειδή υπήρχε ξεχωριστή λέξη για το «πια + άρνηση», διάφορη του «πιο».

    Ωστόσο, απ’ όσο ξέρω, σε ντοπιολαλιές όπου έχουν την ίδια λέξη και για το πια και για το πιο, αυτή η ίδια λέξη μπαίνει και στην περίπτωση του «πια χωρίς άρνηση». Ίσως εξ επιδράσεως της κοινής νεοελληνικής ;;;

  81. Παναγιώτης Κ. said

    Επιτυχής η σημερινή λογοτεχνική επιλογή!

    Ο πατριδοκεντρισμός του Χρηστοβασίλη είναι γνωστός από τα έργα του.
    Ο Ηπειρώτης στο #62 μας ανέδειξε την γενικότερη πολιτική του δράση.

    Αρχές του 20ου αι.
    Είναι αξιοπρόσεκτη η δράση Ελλήνων δημοσιογράφων στις τουρκοκρατούμενες περιοχές της Ελλάδας! Ο Χρηστοβασίλης, ο Μιχαήλ Μητσάκης είναι δυο από τα ονόματα που μου έρχονται στο νου αυτή την ώρα.
    Προετοιμάσθηκαν κατά κάποιο τρόπο οι Βαλκανικοί πόλεμοι!

  82. Παναγιώτης Κ. said

    Η κατάρριψη του μύθου ότι κατά κανόνα οι Εβραίοι είναι πλούσιοι γίνεται σε πολλά λογοτεχνικά κείμενα.
    Μου έρχονται πρόχειρα τα ονόματα των Θεσσαλονικιών συγγραφέων Λ.Ζησιάδη και Νόρας Πυλορώφ. Η δεύτερη στο μυθιστόρημά της «Το διαμαντένιο Άλφα» γράφει για πολύ φτωχό και αριστερό Εβραίο που τα έχει με χριστιανή.

    Από διάφορα κείμενα προκύπτει ότι στις πιο ταπεινές και δύσκολες δουλειές βρισκόταν και Εβραίοι.

  83. Πέπε said

    82:
    Πρόσθεσε επίσης και τον Ζουργό. Αλλά αν δεν απατώμαι και τον Μαζάουερ (αν και δεν είναι Έλληνας λογοτέχνης).

  84. sarant said

    75 πλέον – πλιο -πιο

    77 Δεν τα ηξερα αυτά!

  85. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    74 – » Με κάνεις και κοκκινίζω!» Mα γιατί, δεν είπα τίποτε. 🙂

    Καμιά γνώμη για τον Πλάτωνα του Βήματος;

  86. Στράτος Βασδέκης said

    79. Ευχαριστώ για την απάντηση! Αυτήν την εντύπωση έχω κι εγώ – Λοτζ στη Βουλγαρία δεν πρέπει να υπάρχει.

  87. Γιάννης Κουβάτσος said

    Νομίζω ότι το στερεότυπο είναι πως οι Εβραίοι κρατούν τον παγκόσμιο πλούτο στα χέρια τους, κάποιοι Εβραίοι, σαν τον Ροκφέλερ. Όχι ότι όλοι οι Εβραίοι είναι πλούσιοι.

  88. Γιάννης Κουβάτσος said

    Όχι Ροκφέλερ, Ρότσιλντ, διορθώνω.

  89. Γιάννης Κουβάτσος said

    81: Και ο Δημήτριος Καλαποθάκης.

  90. Corto said

    Ενδιαφέρον και το παρακάτω απόσπασμα του Ανδρέα Καρκαβίτσα (όπου πάλι γίνεται λόγος για παλληκαράδες Εβραίους):

    «28 του Νοέμβρη.
    Σήμερα καμιά εργασία δεν γίνεται στη Θεσσαλονίκη. Ο λιμένας έρημος· ούτε βάρκα δεν βρίσκει κανείς να έμπη ή να έβγη από το βαπόρι. Είναι Σάββατο, και το Σάββατο εδώ δεν μοιάζει ούτε με Πάσχα στο λιμάνι του Πειραιά. Γιατί η Θεσσαλονίκη είναι αληθινή εβραίικη πόλις. Οι πλουσιότεροι και κυριότεροι έμποροί της είναι εβραίοι. Και όχι μόνον αυτό, αλλά και ο πληθυσμός της όλος, εκτός 25.000 Ελλήνων και άλλων τόσων Τούρκων, είναι εβραίικος. Έμποροι εβραίοι, καρρολόγοι εβραίοι, βαρκάρηδες εβραίοι, χαμάληδες εβραίοι. Για τούτο κατόρθωσαν να επιβληθούν σε όλα, και στην κοινωνική κίνηση και ζωή ακόμη. Και όποιοι θέλουν να ιδούν και παλληκαρά εβραίο, ας έρθουν εδώ να τον ζητήσουν.»

    (Ανδρέας Καρκαβίτσας, Θεσσαλονίκη, 1892)

  91. Αιμ said

    70. Θα μπορούσε να είναι παραφθορά ονόματος από Λο με κατάληξη τζ ή τς πχ Λόβετς ;
    Λεωγωτωρα

  92. ΚΩΣΤΑΣ said

    54 Άγγελος
    56 Κόρτο

    Σχετικά με το πρόωρο του μακεδονικού αγώνα. Έχω διαβάσει αρκετά βιβλία, όμως δεν μπορώ τώρα να βρω και να παραπέμψω σε τίτλους και σελίδες. Θα γράψω από μνήμης.

    Στο τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα έχουμε την ίδρυση της βουλγάρικης εξαρχίας και την αυτονόμησή της από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

    Έχουμε το κίνημα των ελληνορύθμων καθολικών – Ουνίτες. Κυρίως Βούλγαροι χριστιανοί δέχονται να αναγνωρίσουν τον Πάπα ως πνευματικό τους ηγέτη, διατηρώντας όμως τα λατρευτικά και τυπικά τους έθιμα καθώς και την λειτουργική τους γλώσσα. Βαθύτερα η κίνηση αυτή είχε και πολιτικούς σκοπούς.

    Στο πλαίσιο αυτό η Καθολική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης – Λαζαριστές αγοράζει μεγάλη έκταση στην περιοχή του Ζέιτενλικ (δυτική Θεσσαλονίκη) και κτίζουν το πρώτο κτήριο με σκοπό την φιλοξενία εγκαταλελειμμένων και ορφανών παιδιών από τις Αδελφές του Ελέους, με την ονομασία Άγιος Βικέντιος της Μακεδονίας. Αργότερο κτίζεται και δεύτερο κτήριο το Ιεροσπουδαστήριο, από όπου αποφοιτούν Βούλγαροι δάσκαλοι και ιερείς. Πολλοί από αυτούς τους δασκάλους και ιερείς υπήρξαν αργότερα στελέχη και οπλαρχηγοί του βουλγάρικου κομιτάτου.

    Σε όλη την ύπαιθρο Μακεδονία επικρατεί ένας ακήρυκτος πόλεμος για τον έλεγχο των σχολείων και των ναών.

    Όλα αυτά είναι γνωστά στο ελεύθερο ελληνικό κράτος και σε αυτά νομίζω αναφέρεται και σχεδιάζει ο Χρηστοβασίλης.

  93. Αιμ said

    79, 86. Άργησα

  94. ΚΩΣΤΑΣ said

    Η ελληνική κυβέρνησις ετίμησεν τον συμπολίτην μας Μωυσήν Αλλατίνι δια του παρασήμου του Σταυρού των Ιπποτών του Σωτήρος, δια την εν γένει φιλάνθρωπον δράσιν αυτού. Υπομινήσκομεν ότι είναι η πρώτη φορά κατά την οποίαν τιμάται δια του παρασήμου αυτού εις ισραηλίτης.

    6 Φεβρουαρίου 1879

    Κ. Τομανάς, χρονικό θεσσαλονίκης, Α τόμος, σελ.31-32

  95. Αφιερωμένο στον Γιάννη Κουβάτσο …

    Τα πράσινα μάτια του έρωτα

    Τις περισσότερες φορές έβλεπε τα πράγματα όπως ήθελε και χαμογέλαγε.
    Δεν ενοχλούσε κανέναν αυτό.
    Τις περισσότερες φορές φαινόταν να πατάει γερά στο έδαφος.
    Εστω και με περίεργη γωνία.
    Ακολουθούσε όμως το μονοπάτι των πολλών, οπότε δεν πείραζε.
    Τις περισσότερες φορές.

    Τις περισσότερες φορές μπέρδευε την γεύση των φιλιών της με την δικιά του κι ας μην θυμόταν ούτε τ’ όνομά της.
    Τις περισσότερες φορές δεν συνειδητοποιούσε πως ζούσαν χώρια.
    Τα μάτια της, τα μάτια της τα θυμόταν πάντοτε πράσινα και μεγάλα.
    Τις περισσότερες φορές δεν ήταν σίγουρος πως ζήσανε μαζί για κάποια χρόνια.
    Τις περισσότερες φορές ήξερε που θα μπορούσε να την βρει και ήταν χαρούμενος γι’ αυτό.
    Και την αφή των μαλλιών της, την είχε τόσο καλά φυλαγμένη στη μνήμη του.
    Τις περισσότερες φορές, δεν μπορούσε να νοιώσει μίσος.

    Μετά έμαθε για την καινούργια τεχνολογία των φακών επαφής.
    Μπορούσαν να αλλάξουν το χρώμα της ίριδας, ναι !
    Κάθε γυναίκα θα μπορούσε, ίσως, να έχει μεγάλα και πράσινα μάτια, τα μάτια του έρωτα.
    Κάθε γυναίκα θα μπορούσε…
    Μα αυτή θα το καταλάβαινε … εάν την απουσία της … την εκμεταλλευόταν.
    Τουλάχιστον τις περισσότερες φορές.

    Τις περισσότερες φορές, εδώ στην Αττική, ο ουρανός δεν βρέχει.

  96. Corto said

    92 & 94 (ΚΩΣΤΑΣ):
    Πολύ ενδιαφέροντα σχόλια! Για τους αδελφούς Αλλατίνη ο Χρηστοβασίλης γράφει ότι ήταν δημοφιλείς τόσο στους Εβραίους, όσο και στους Χριστιανούς.

  97. Μαρία said

    >Ωστόσο οι επιστολές του Χρηστοβασίλη δεν θα ήταν ευπρόσδεκτες, δεδομένου ότι ο ίδιος ο Βλάσης Γαβριηλίδης το 1894 είχε επιτεθεί με δριμύ και υβριστικό τρόπο εναντίον των Εβραίων της Στοκχόλμης,

    Αν ο Χρηστοβασίλης σταμάτησε οριστικά τη συνεργασία του με την Ακρόπολιν μετά τον Αύγουστο του 1894 ο λόγος είναι άλλος ή τουλάχιστον και άλλος. Ο Χρ. ήταν μέλος της εθνικιστής Εταιρείας «Ελληνισμός» του Νεοκλή Καζάζη, ενός απ’ αυτούς που ο Γαβριηλίδης αποκαλούσε «νευροπαθείς ψευδοπατριώτας».Η Εταιρεία υποστήριξε με ψήφισμα τους στρατιωτικούς που στις 20 Αυγούστου του 1894 έκαναν γυαλιά καρφιά τα γραφεία της Ακροπόλεως.
    Περισσότερα για Χρ. στο άρθρο του Ποταμιάνου, Η ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΔΕΞΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ TOΥ ΧΡΗΣΤΟΒΑΣΙΛΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ «ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ» https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/mnimon/issue/view/446/showToc

  98. Niki Reppou said

    κλυδωνίζομαι, κλυδωνισμός: από το πλοίο μέχρι την πολιτική σκηνή, πολλοί ή πολλά ακόμη λέμε, πιστεύω, οτι «κλυδωνίζονται» ή «υφίστανται κλυδωνισμούς» (από το «κλύδων»). Όχι;

  99. Αστέρω said

    Tο 1891 η Θεσσαλονίκη δέχθηκε χιλιάδες πρόσφυγες, θύματα των πογκρόμ της τσαρικής Ρωσίας. Θα τους στεγάσει μαζί με τα θύματα της πυρκαγιάς του 1890 (και αργότερα της πυρκαγιάς του 1917) στους νεοδημιουργημένους συνοικισμούς του Βαρώνου Χιρς, της Καλαμαριάς, του 151, του Ρεζή Βαρδάρ κ.λπ., τους συνοικισμούς της φτώχειας. Ένας από αυτούς, το Κάμπελ, πυρπολύθηκε από εθνικιστές το 1931, στο πλαίσιο προβοκάτσιας που κατηγορούσε τους αντιπρόσωπους του εβραϊκού αθλητικού και πολιτιστικού συλλόγου «Μακαμπή» ότι συμμετείχαν σε συνάντηση του βουλγαρικού κομιτάτου στη Σόφια. Τι σχολίαζε άραγε τότε ο Χρηστοβασίλης…

    Ευχαριστούμε Νικοκύρη και συνεργάτη Κόρτο (και) για το σημερινό.

  100. Το Αστέρω είναι το όνομα που αν αλλάξεις την σειρά των γραμμάτων γίνεται έρωτας

  101. sarant said

    97-99 Ευχαριστούμε!

  102. Άσχετος said

    @ 87
    δεν έχει και τόση σημασία δα, αλλά οι ροκφέλλερ δεν είναι εβραίοι.
    οι ρόσιλντ πάλι είναι.

  103. leonicos said

    @8 για τον κλύδωνα. Θεωρειται αρχαία λαϊκή παραφθορά (αρχαία αργκό) ττης λέξης κυκλών.

    @15 Γιάννη Κουβάτσο. Διεθνιστής και ειρηνιστής αλλά όχι αφομοιωτικός. Αφομοιωτικοί ήταν άλλοι. Αλλά δεν ήταν σεφαρντί αλλά ρουμανιώτης, δηλαδή αόγονος εβραων του βυζαντίου.
    Τα περ’ αφομοιωτιμου τα ‘ελεγα οι ίδιοι οι αβραίοι ακριβώς επειδή έγραψε το ‘είσαι ο Θεός του πόνου’. Κάποτε έκανα μια διάλεξη στη Ε. Νεολαία για τον Ελιγιά , και με ειδοποίησαν να μην αναφέρω το συγκεκριμένο ποίημα. Και βέβαια το αστεό ηταν ότι όλοι με ρώτησαν κατόπιν γιατί. Όλοι το ήξεραν.

    @36 Αβονίδα Τσιφούτ είναι ο εβραίιος τούρκικα και περσικά. και αλβανικά σήμερα,

  104. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ευχαριστώ πολύ για τη διευκρίνιση, Λεώνικε. Εδώ το είδα:
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://eranistis.net/wordpress/2014/09/16/%25CE%25BF-%25CE%25AC%25CE%25B3%25CE%25BD%25CF%2589%25CF%2583%25CF%2584%25CE%25BF%25CF%2582-%25CE%25B3%25CE%25B9%25CF%2589%25CF%2583%25CE%25AD%25CF%2586-%25CE%25B5%25CE%25BB%25CE%25B9%25CE%25B3%25CE%25B9%25CE%25AC/&ved=2ahUKEwj5w5Dq2OLaAhWDFSwKHW70C3EQFjAPegQIBhAB&usg=AOvVaw1u_bk2RdlKaKt1tzrs0bJU

  105. Corto said

    ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ

    Τον Μεσσία προσμέναμε στου αιώνα το διάβα
    πριν ρημάξει τη ράτσα μας η φωτιά και η λάβα.
    Μα η μοίρα μας, ίσως, μας κοιτούσε με μίσος
    κι είχε γίνει εχθρός μας κι ο φτωχός και ο Κροίσος.

    Το Χριστό κι αν σταυρώσαμε, τον Δαυίδ δεν προδώσαμε
    ζωντανούς μας πετάξαν και σε φούρνους μας κάψαν.
    Κι ακουστήκανε θρήνοι στου απείρου τα μάκρη
    κι αν μας κλάψανε μάτια ήταν στείρο το δάκρυ.

    Κι ο Μεσσίας δεν ήρθε…και το αίμα μας ρέει,
    οι αιώνες διαβαίνουν, κι είμαστε όλοι Εβραίοι.

    Γιώργος Μητσάκης

  106. Πέπε said

    105:
    ?????

  107. Corto said

    106:
    Ναι, είναι ο γνωστός Μητσάκης. Έγραφε και ποιήματα. Το συγκεκριμένο μάλιστα, με κάποιες μικροδιαφορές, το βλέπουμε δημοσιευμένο και στην παρακάτω ανθολογία ποιημάτων (νομίζω έκδοση του ΚΙΣ), δίπλα σε ποιήματα της Σοφίας μαυροειδή -Παπαδάκη, του Ντίνου Χριστιανόπουλου και λοιπών αναγνωρισμένων ποιητών:

    Click to access chr_olokautoma1.pdf

  108. sarant said

    Βρετιμαθαίνεικανείς!

  109. Corto said

    108:
    Χάρη στο ιστολόγιο, όλοι μαθαίνουμε!
    (Πιστεύω ότι το συγκεκριμένο είναι και ωραίο ποιήμα)

  110. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Θυμάμαι πρίν πολλά χρόνια τέλη 80 αρχές 90 ζούσε ακόμη που σε μιά εκπομπή έλεγε πως έγραφε ποιήματα και μάλιστα απήγειλε ένα που λεγόταν, Ο αράπης.

  111. Μαρία said

    107
    Τα περισσότερα είναι απ’ την ανθολόγηση του Χριστιανόπουλου.
    Ντ. Χριστ., Οι προγραμματισμένοι στο χαμό. Ποιήματα Θεσσαλονικέων ποιητών για την καταστροφή των Εβραίων της Θεσσαλονίκης.
    επιλογή
    Εκδ. Διαγωνίου αριθμ. 65. Θεσσαλονίκη 1990

  112. Corto said

    111:
    Μαρία, σε ευχαριστώ για την πληροφορία! Στην ανθολογία του ΚΙΣ έχει και ποίημα του Βαφόπουλου, που ήταν σημαντικός ποιητής, αν και σχετικά άγνωστος. (Δεν ξέρω αν το έχει και ο Χριστιανόπουλος.)

    110:
    Λάμπρο αυτό είναι:

    ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΡΑΠΗ

    Ένα παιδί μιλούσε στο Θεό για αγάπη
    Την ώρα που λευκός, μαστίγωνε αράπη
    για το Θεό, έλεος κι αγάπη, για τον αράπη.

    Ένας Χριστός γκρεμίστηκε από της ψυχής τα ύψη
    μια παιδική συνείδηση βυθίστηκε στη θλίψη.
    Και το παιδί κλονίστηκε και καταγής κυλίστηκε
    για το Θεό, έλεος κι αγάπη, για τον αράπη.

    Και το παιδί ρωτούσε, ποιος είναι ο Θεός
    Και ποια η αγάπη.
    Στην ερημιά που περπατούσε, στάθηκε σε ρυάκι
    να πιει νεράκι που κυλούσε,
    το άδικο μισούσε
    για το Θεό, έλεος κι αγάπη για τον αράπη.

    Και το παιδί μεγάλωσε
    κι ο νους του γέννησε άλλες σκέψεις.
    Σε τι μπορείς πια να πιστέψεις
    Όταν στα βάθη της ψυχής κατασταλάζει λάσπη
    για το Θεό, έλεος κι αγάπη για τον αράπη.

  113. Μαρία said

    112
    Βέβαια τον έχει. Έχει μόνο Θεσσαλονικείς με εξαίρεση τον Καφταντζή, γνωστό σε μας ως Μαλέα, που ήταν Σερραίος.
    Το ποίημα του Βαφόπουλου είναι απ’ τη συλλογή Το Τέλος, Θεσ. 1985, και γράφτηκε το 1978.

  114. Corto said

    113:
    Ωραία! Βέβαια και ο Βαφόπουλος από την Γευγελή ήταν, αλλά έζησε κυρίως στην Θεσσαλονίκη.

  115. Μαρία said

    114
    Ο Βαφόπουλος ναι όπως κι ο Κόουτς αλλά δεν αναφέρθηκα στον τόπο γέννησης ή καταγωγής. Ο Μαλέας στα Σέρρας ζούσε.

  116. Corto said

    115: Δεν το ήξερα για τον Ιωαννίδη (αν εννοείς αυτόν)!

  117. Γς said

    112:

    >έλεος κι αγάπη για τον αράπη

    -Αγάπη, σ αγαπώ!

  118. Νεσταναιος said

    76. Πεπε.

    Και παρ’όλα ταύτα, τα περί ετυμολογίας ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα.

  119. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    112 – Ναι μπράβο Corto τι μου θύμισες τώρα, φορούσε ένα μαύρο φαρδύ πουκάμισο (;) κι είχε κρεμασμένο έναν μεγάλο χρυσό σταυρό, όπως κάνουν πολλοί στα στερνά, το είχε ρίξει στην θρησκεία.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: