Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Δάκια, λάκια, ράκια, τάκια

Posted by sarant στο 9 Ιουλίου, 2018


Το αφεντικό τρελάθηκε, θα πείτε. Σκεφτείτε όμως ότι έχουμε ένα ιστολόγιο να συντηρήσουμε, κι έτσι πρέπει να βάλουμε έναν τίτλο πρωτότυπο, γιατί ο κανονικός τίτλος που θα ταίριαζε στο άρθρο, δηλαδή «Η ανάπτυξη συνδετικού συμφώνου στα ουδέτερα υποκοριστικά» ή κάτι τέτοιο, σε πραγματεία ταιριάζει κι εμείς εδώ πραγματεία δεν γράφουμε.

Στην ομάδα Υπογλώσσια του Φέισμπουκ, που συζητάμε πολλά και διάφορα γλωσσικά, ρώτησε ένας φίλος για ποιο λόγο λέμε:

Μηλαράκι-Ποδαράκι-Ρουχαλάκι
αντί
Μηλάκι-Ποδάκι-Ρουχάκι

Οπότε μοιραία η συζήτηση στράφηκε σε όλα εκείνα τα υποκοριστικά σε -άκι, όπου στο υποκοριστικό αναπτύσσεται και ένα επιπλέον σύμφωνο που δεν υπάρχει στο θέμα της λέξης. Στο σημερινό άρθρο θα επιχειρήσω να  συστηματοποιήσω όσα ειπώθηκαν και να συμπληρώσω όσα δεν ειπώθηκαν.

Λέμε λοιπόν «μηλαράκι» και όχι «*μηλάκι», λέμε «ρουχαλάκι» και όχι «*ρουχάκι». Επίσης λέμε «*παραδάκι» και όχι «*παράκι», «λαγουδάκι» και όχι «*λαγάκι», καθώς και «γραμματάκι» και όχι «*γραμμάκι», αλλά και «αυγουλάκι» και όχι «*αυγάκι».

Να το μετριάσω λίγο αυτό που έγραψα. Επειδή το παραγωγικό επίθημα -άκι είναι πολύ συχνό και πανίσχυρο, τυχαίνει κάποιες φορές να χρησιμοποιούνται και οι «απλοί» υποκοριστικοί τύποι -για παράδειγμα, αν γκουγκλίσετε θα δείτε «ρουχάκια» ιδίως σε διαφημίσεις για ρούχα νεογέννητου. Οπότε, να έχουμε κατά νου ότι «κατά κανόνα» αποφεύγεται ο «απλός» υποκοριστικός τύπος (όπου απλός, όταν δεν παρεμβάλλεται εξωθεματικό σύμφωνο) και όχι «πάντοτε» -δεν υπάρχει άλλωστε κάποιος γλωσσικός νόμος που να μας εμποδίζει να πούμε «μηλάκι», ενώ σε κάποιες περιπτώσεις εμφανίζονται διτυπίες, π.χ. «ξυλάκι» και «ξυλαράκι».

Δυο λόγια για το υποκοριστικό επίθημα -άκι. Παράγεται από το ελληνιστικό ήδη -άκιον και έχει την αφετηρία του σε ουσιαστικά σε -αξ, π.χ. πίναξ – πινάκιον, αύλαξ – αυλάκιον κτλ. Τα πιο πολλά από αυτά τα ουσιαστικά σε -άκι(ον) έχουν σήμερα σημασία μη υποκορισμένη, σαν το αυλάκι ή το γεράκι. Και κάτι περίεργο: ενώ η κοινή νεοελληνική δυσκολεύεται να σχηματίσει γενική των γνήσιων υποκοριστικών σε -άκι, πχ του παιδακιού ή του φακελακιού (με εξαίρεση βέβαια τις διαλέκτους της Κρήτης και των νησιών που λένε αβίαστα «του παιδακιού», «του μηχανακιού») στα μη υποκοριστικά, που έχουν ίδια κατάληξη, η δυσκολία είναι μικρότερη: πολύ πιο εύκολα λέμε: του αυλακιού, του γερακιού, του σακακιού. Αλλά αυτό είναι θέμα για άλλο άρθρο, που άλλωστε το έχουμε γράψει.

Θα σημειώσουμε επίσης ότι το -άκι υποκορίζει ουσιαστικά κάθε γένους, κι έτσι τα κάνει ουδέτερα, αν και τα θηλυκά είναι σπάνια: παιδάκι, φτωχαδάκι, θαλασσάκι.

Ασφαλώς θα υπάρχουν κάποιες επιστημονικές μελέτες, αλλά δεν αναζήτησα καμία, όσα γράφω είναι εμπειρικά. Ο αδελφικός φίλος του πατέρα μου Μανώλης Στάθης είχε κάνει διδακτορική διατριβή για τον υποκορισμό, που την έχω διαβάσει πριν από πολλά χρόνια και δεν την έχω πρόχειρη. Στη γραμματική Holton-Mackridge-Φιλιππάκη υπάρχουν μερικά πράγματα, χρήσιμα και εύστοχα, αλλά το θέμα δεν καλύπτεται πλήρως. Ο Μπαμπινιώτης έχει ελάχιστα για τον υποκορισμό γενικώς στην πρόσφατη Σύγχρονη Σχολική Γραμματική του, και σχεδόν τίποτα στην παλιότερη Συνοπτική Γραμματική (με τον Κλαίρη). Περισσότερα θα βρείτε στο ΛΚΝ, στα λήμματα τα αφιερωμένα στο κάθε επίθημα.

Πάμε λοιπόν στις περιπτώσεις όπου κατά τον υποκορισμό αναπτύσσεται και πρόσθετο σύμφωνο, πέρα από το θέμα της λέξης που υποκορίζεται.

Όπως και όσο έψαξα, τα πρόσθετα σύμφωνα μπορεί να είναι μόνο πέντε: Γ, Δ, Λ, Ρ και Τ: ρολογάκι, καφεδάκι, αυγουλάκι, φιλαράκι, αιματάκι. Φυσικά δεν μας ενδιαφέρουν λέξεις που έχουν τα σύμφωνα αυτά στο θέμα τους, όπως πχ σημαδάκι, κεφαλάκι, χεράκι, γατάκι. Αν πάντως βρείτε να αναπτύσσεται και άλλο σύμφωνο, να μου το πείτε στα σχόλια.

Α. Υποκοριστικά σε -γάκι

Αυτά είναι πολύ λίγα και γι’ αυτό δεν τα έβαλα στον τίτλο, και προέρχονται από ουδέτερα που τελειώνουν σε δίφθογγο με το ι: φαΐ -> φαγάκι, τσάι -> τσαγάκι, ρολόι -> ρολογάκι, κομπολόι -> κομπολογάκι. Θα σας πω μπράβο αν βρείτε κι άλλα.

Β. Υποκοριστικά σε -δάκι

Αυτά είναι τα περισσότερα. Αρχικά, το Δ αναπτύσσεται σε ανισοσύλλαβα αρσενικά:

καφές – καφέδες > καφεδάκι
παπάς – παπάδες > παπαδάκι
ντολμάς – ντολμάδες > ντολμαδάκι
παράς – παράδες > παραδάκι

ομοίως
μεζές – μεζεδάκι
φραπές – φραπεδάκι
λεκές – λεκεδάκι,

και στη συνέχεια το επίθημα, που έχει γίνει πλέον -δάκι αυτονομείται και χρησιμοποιείται και σε μη ανισοσύλλαβα ή μη αρσενικά, κυρίως σε δάνειες λέξεις αλλά όχι μόνο:

φτωχός – φτωχαδάκι
αλλά και
έξτρα – εξτραδάκι
εμπριμέ – εμπριμεδάκι

Δεν εξαντλώ τον κατάλογο, συμπληρώστε ελεύθερα.
Κάπου εδώ να αναφερθεί και το πετραδάκι ως υποκοριστικό της πέτρας -υπάρχει και πετράδι αλλά έχει άλλη σημασία, του πολύτιμου λίθου. Ωστόσο, το πετραδάκι μπορεί να σχηματίστηκε από ένα μεσαιωνικό πετράδι με την απλή σημασία της πέτρας.

Το ΛΚΝ θεωρεί πως το επίθημα είναι -αδάκι, όμως αυτό δεν καλύπτει τους τύπος καφεδάκι, τενεκεδάκι, μεζεδάκι, κεσεδάκι, πλασεδάκι και πάρα πολλά ακόμα. Ούτε και αναγνωρίζει επίθημα -εδάκι. Οπότε εγώ λέω πως το επίθημα είναι -δάκι, αλλά έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα διακλάδωση που ακόμα δεν την έχουμε αναφέρει, την

Β1: Υποκοριστικά σε -ουδάκι.

Εδώ έχουμε ένα άλλο επίθημα, αν και με την ίδια κατάληξη. Ο λαγός δίνει λαγουδάκι, όχι λαγαδάκι ή λαγάκι, ο σταυρός δίνει σταυρουδάκι, όχι σταυραδάκι, το μυαλό δίνει μυαλουδάκι, όχι μυαλαδάκι ή μυαλάκι.

Αυτά τα υποκοριστικά έχουν την αρχική τους αφετηρία στο υποκοριστικό επίθημα -ούδι, που έχει σήμερα ατονήσει αλλά κάποτε ήταν ακμαίο, έως πρόσφατα σε διαλέκτους όπως μαρτυρούν τα βορειοελλαδικά συνήθως επώνυμα σε -ούδης. Σε κάποιο κείμενο θυμάμαι μια γιαγιά να λέει «παιδούδια», όχι «παιδάκια». Αυτό το -ούδι πρέπει να ανάγεται στο αρχαίο -άδιον, -ίδιον.

Οπότε, από τον λαγό – λαγούδι πλάστηκε το λαγουδάκι, από τον λαιμό-λαιμούδι το λαιμουδάκι, από τα λεφτά – λεφτούδια τα λεφτουδάκια, από το μυαλό – μυαλούδι το μυαλουδάκι, από το μωρό – μωρούδι το μωρουδάκι, κι από το παλτό – παλτούδι το παλτουδάκι. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να έχουμε και υποκορισμό υποκοριστικού, όπως το κρητικό βοσκαρουδάκι.

Σύντομα το επίθημα -ουδάκι άρχισε να λειτουργεί και αυτόνομα:  (σταυρός) σταυρουδάκι, (χωριό) χωριουδάκι, ιδίως για ξένες λέξεις που τελειώνουν σε -ού ή -ό: (μπιζού) μπιζουδάκι, (ραντεβού) ραντεβουδάκι., (καρό) καρουδάκι, (μαγιό) μαγιουδάκι, σκαμπό (σκαμπουδάκι) και άλλα που θα προτείνετε εσείς.

Γ. Υποκοριστικά σε -λάκι

Αυτά είναι πιο λίγα από τα προηγούμενα. Παραδείγματα:

(βήχας) βηχαλάκι, (βουνό) βουναλάκι, (γρόμπος) γρομπαλάκι, (μπόγος) μπογαλάκι, (ρούχο) ρουχαλάκι, (σύκο) συκαλάκι, (τοίχος) τοιχαλάκι, ψήφος (ψηφαλάκι) Συμπληρώνετε ελεύθερα.

Το ψηφαλάκι (και ψηφουλάκι ενίοτε) έχει κρητική αρχή.

Θα έδινε κανείς δίκιο στο ΛΚΝ που θεωρεί ότι το επίθημα είναι -αλάκι, αλλά υπάρχει μια ολιγομελής κατηγορία σε -ουλάκι:

αυγουλάκι, λιγουλάκι, σωρουλάκι, τοσουλάκι, μικρουλάκι

Θα μου πείτε ότι εδώ έχουμε υποκορισμό υποκοριστικού (αυγούλι-αυγουλάκι, μικρούλι-μικρουλάκι, σωρούλης-σωρουλάκι) αλλά το αυγούλι είναι ελάχιστα ζωντανό σήμερα. Το ΛΚΝ αναγνωρίζει ξεχωριστό επίθημα -ουλάκι και προσθέτει δυο ακόμα παραδείγματα που δεν τα ήξερα εγώ, το αστρουλάκι και το σταυρουλάκι.

Σύμφωνα με τα λεξικά, τα υποκοριστικά σε -λάκι έχουν την αρχή τους σε υποκοριστικά ουσιαστικών που είχαν το λ στο θέμα, πχ κεφαλάκι (κεφάλι), και μετά το -λάκι αυτονομήθηκε ως επίθημα. Ίσως πάντως να έπαιξε κάποιο ρόλο και το υπαρκτό υποκοριστικό επίθημα -ούλι, που έχει την αρχή του στα λατινικά (-ulla, σε θηλυκά αρχικά)

Δ. Υποκοριστικά σε -ράκι

Είναι πιο λίγα από τα -δάκια και τα -λάκια.

μηλαράκι, βιβλιαράκι (βιβλίο), φιλαράκι (φίλος), φυλλαράκι (φύλλο), κωλαράκι (κώλος), ξυλαράκι (ξύλο), σβωλαράκι (σβώλος)

Βάζουμε και το ποδαράκι, αν και θα μου πείτε πως είναι υποκοριστικό του ποδαριού.

Στο Αντίστροφο λεξικό βρίσκω και μερικούς τύπους που χρησιμοποιούνται λιγότερο: χειλαράκι, κηπαράκι, κομπαράκι, γρομπαράκι,

Αυτά τα υποκοριστικά ανάγονται στο αρχαίο υποκοριστικό επίθημα -άριον που έχει δώσει πολλά ουσιαστικά σε -άρι, πχ δοκάρι, ζευγάρι και που συνδυάστηκε με τα λατινικά δάνεια που είχαν το παραγωγικό επίθημα -arium, μη υποκοριστικό, πχ κελάρι.

Ε. Υποκοριστικά σε -τάκι

ή ισως σε -ατάκι.

Όλα τους είναι από ανισοσύλλαβα, τριών νομίζω κατηγοριών:

Ε1 ουδέτερα σε -μα: γράμμα – γραμματάκι, πλάσμα – πλασματάκι, πράγμα – πραγματάκι, πείραμα – πειραματάκι, ψαχούλεμα – ψαχουλεματάκι

Ε2 ουδέτερα ρηματικά σε -ιμο: πλύσιμο – πλυσιματάκι, μπλέξιμο – μπλεξιματάκι, ράψιμο – ραψιματάκι κτλ.

Ε3 άλλα αρχαία ανισοσύλλαβα: κρέας – κρεατάκι, τέρας – τερατάκι, γάλα – γαλατάκι. Συμπληρώστε ελεύθερα.

Στα υποκοριστικά της κατηγορίας αυτής η ανάπτυξη του τ είναι θαρρώ υποχρεωτική, οι λέξεις της κατηγορίας αυτής δεν υποκορίζονται αλλιώς -αν κάνω λάθος μου το λέτε.

Αν φτάσατε ως εδώ, θα μου πείτε ότι κακώς έγραψα πιο πάνω για «εξωθεματικό» σύμφωνο που αναπτύσσεται, αφού σε αρκετές περιπτώσεις το σύμφωνο είναι στο θέμα της λέξης πχ κρεατ- ή παπαδ- ή τσαγ-. Ωστόσο, ήθελα να διαχωρίσω το κρεατάκι από το γατάκι, το παπαδάκι από το παιδάκι και το τσαγάκι από το παγάκι, όπου το σύμφωνο είναι ορατό. Ας το πούμε «πρόσθετο σύμφωνο» να μην έχουμε φασαρίες.

Τελειώσαμε λοιπόν με τα ράκια, τα δάκια, τα λάκια και τα τάκια των υποκοριστικών μας -και τα γάκια, που είναι πιο λίγα. Αν όμως βρείτε υποκοριστικό όπου να αναπτύσσεται άλλο πρόσθετο σύμφωνο εκτός από τα παραπάνω πέντε, πολύ θα ήθελα να το δω!

 

 

Advertisements

214 Σχόλια to “Δάκια, λάκια, ράκια, τάκια”

  1. leonicos said

    η

  2. leonicos said

    Για να λείπω χτες, και διαβάζοντας τον μαρτίνο σήμερα, βεθηκα νωρίς εδώ

  3. leonicos said

    Πειράζει να ξαναπώ κι από εδώ ποσο μου άρεσε το διήγημα του Δημήτρη Μαρτίνου;

    Απόλαυσα όμως και τα σχόλια.

    Το πο ωραίο σχολιο ήταν του κακεντρεχέστατου. Η κακεντρέχεια με διεγείρει, επειδή διαπιστώνω ότι υπάρχουν ακόμα τόσο ανώριμοι άνρωποι που ξεσπάνε μέσω πληκτρολογίου. Αλλά μου ρίχνει και την πίεση και αυτό είναι επικίνδυνο. Ξέροντας τι ο στόχος του είναι να μου την ανεβάσει, αντανακλαστικά τη ρίχνω. Χαλαρώνω.
    Είναι όπως διασκεδάζουε μ’ ένα μωρό που το τσαντίζουμε για πλάκα.

    Εγώ θα ήθελα ποτέ να μη λείψουν από το ιστολόγιο

    γιατί όσο υπάρχουν αυτοί και βλαστημάνε, και ξερνάνε την κακία τους

    μαθαίνουμε να βαδίζουμε οι ίδιοι πιο προσεκτικά.

    Μη παροδηγείστε! Ο κακεντρεχείς χρειάζονται

  4. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Ε όχι δα ! Τσάι-τσαγάκι, φαϊ-φαγάκι ! (ας είναι καλά το αντίστροφο λεξικό…)

  5. leonicos said

    Το αφεντικό τρελάθηκε, θα πείτε.

    Καινούργιο είναι;

  6. Πάνος με πεζά said

    Ωχ ! Τόσο κλειστά μάτια έχω πρωί-πρωί;

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    6: 🙂
    Φταίω κι εγώ που δεν έβαλα Γάκια στον τίτλο

  8. Πάνος με πεζά said

    Το κωλαράκι πάντως υπάρχει και συντετμημένο, σε κωλάκι. Όχι, δεν έχει (άμεση) σχέση με τον υπουργό, αλλά λέμε έτσι στην αργκό τον τυχερό, τον κωλόφαρδο («Το κωλάκι που κέρδισε τα εισιτήρια»)

  9. Πάνος με πεζά said

    Είναι βέβαια κι ένα σωρό λέξεις (ξενόφερτες) που μοιάζουν υποκοριστικά, χωρίς να υπάρχει «μη υποκοριστική», όπως π.χ. το μπατζάκι, το ραβασάκι κλπ.

  10. sarant said

    9 Τα έχουμε αναφέρει αλλά όχι σε ξεχωριστό άρθρο, ίσως χρειάζεται. Θα είναι καμιά δεκαριά. Αλλά το ραβασάκι δεν είναι, υπάρχει ραβάσι και είναι δάνειο ίσως από σλάβικη γλώσσα. Το μπατζάκι πράγματι ανήκει στην κατηγορία αυτή, όπως και το πασουμάκι ή το τσαρδάκι που τα θεωρήσαμε υποκοριστικά και φτιάξαμε τσαρδί και πασούμι.

  11. dryhammer said

    Να προσθέσω μόνο ότι το ποντίκι –> ποντικάκι –>(στα χιώτικα) ποντικαλάκι. Και εκκλησιά –> εκκλησάκι –> εκκλησιδάκι (αλλά και εκκλησίδι που δεν χρησιμοποιείται). Τώρα δε βρίσκω τίποτ’ άλλο.

  12. sarant said

    Κι εγώ να προσθέσω, επειδή το ξέχασα στο άρθρο, το αλογατάκι παράλληλα με το αλογάκι.

  13. leonicos said

    Λέμε λοιπόν «μηλαράκι» και όχι «*μηλάκι», λέμε «ρουχαλάκι» και όχι «*ρουχάκι». Επίσης λέμε «*παραδάκι» και όχι «*παράκι», «λαγουδάκι» και όχι «*λαγάκι», καθώς και «γραμματάκι» και όχι «*γραμμάκι», αλλά και «αυγουλάκι» και όχι «*αυγάκι».

    Με σεβασμό και αγάπη, αλλά έχετε μπερδέψει δύο κατηγορίες υποκοριστικών

    μηλαράκι, ποδαράκι, κωλαράκι, βουναλάκι, αβγουλάκι, και το αρσενικό κρητικό ο ηλιαράκης (και κάποια άλλα ρογφανως που δεν μου έρχονται τώρα)

    εδώ παρεμβάλλεται πρώτος υποκορισμός. μήλον > μηλάριον > μηλαράκι/ον, βουνός > βουνάλιον> βουναλάκι/ον, λαγωος/ λαγος > λαγώδιον > λαγουδάκι/ον κοκ
    το ρουχαλάκι αναλογικά υποθέτω, επειδή η λέξη είναι μεταγενέστερο δανειο

    κοριτσάκι, κόρη > κοράσιον η κοράκιον (και κατ’ οικονομία το κ > τς

    βαμβάκι βάμβαξ (θέμα βαμβακ) βαμβάκι χωρίς υποκορισμό

    γράμμα (θέμα γραματ- από τον πληθυντικό) γραμματάκι κοκ και το παραδάκι αναλογικά μέσω του πληθυντικού ‘παράδες’

    Επίσης συζητείται, αν θέλεις, ότι προέρχεται απλά από την καταληξη -αξ, τη στιγμή κατά την οποία η αρχαία ελληνική είχε εντελώε διαφορετικό τρόπο υποκορισμού πρβλ ναϊδριο, λογύδριο, πατρίς < πάτρα* < πατήρ κοκ ενώ είνι ισχυλότετο υποκοριστικό τουρκικό επίθημα. Και τους έχου ε πάρει όλα τα προσφύματα

  14. Το ραβασάκι είναι υποκοριστικό, απαρχαιωμένου τύπου ‘ραβαΐσι’.

  15. Πάνος με πεζά said

    Μάλλον πρέπει να λείπει το καρεδάκι, αντίστοιχο με το καρουδάκι, από το καρέ. Είτε το κόψιμο των μαλλιών, είτε η χαρτοπαικτική παρέα, και πιο σπάνια, το σχετικό κομμάτι κρέατος, αρνίσιου ή χοιρινού.

  16. leonicos said

    Και ο Ντραϊχάμερ στο 11 προσθέτει μερικά που γίνονται κατανοητα με το σχόλιό μου

    Το φαϊ . φαγάκι και τσάι – τσαγάκι αναπτύσσται απλά ένα ευφωνικό σύμφωνο.

    υπάρχει όντως θέμα ‘φαγ’ στο εσθίω, ‘έφαγον’ αλλά δεν υπάρχει ουσιαστικό φα* για να το θεωρήσουμε διπλό υποκορισμό

  17. leonicos said

    Επίσης μερικά υποκοριστικά οφείλονται σε γλωσσική οικονομία, όπως τα λογάκια δεν είναι »μικροί λόγοι» κοκ

  18. nikiplos said

    Πραγματικά πολύ ενδιαφέρον αυτό το άρθρο… Σε αυτά της τελευταίας κατηγορίας να προσθέσω και
    Σχήμα –> Σχηματάκι
    στόμα –> στοματάκι
    στρέμμα –> στρεμματάκι

    (δεν γράφω για το Στέμμα, που σήμερα συνάντησα σε παραλία μετά από πολλά χρόνια τα νεαρά παιδιά, εγγόνια γνωστού βασιλόφρωνος των Αθηνών, τα οποία έχουν πατήσει το βασιλικό στέμμα τατουάζ πάνω τους… 🙂 )

  19. Πάνος με πεζά said

    Από το πυρ, κατά μια εκδοχή γραφής, είναι και τα πυράκια του κινητήρα, στην προανάφλεξη. Κάποιοι άλλοι βεβαίως γράφουν «πειράκια» από τον πείρο. Τέλος, υπάρχει και τρίτη γραφή, πιράκια ! Όποιος μπορεί να τεκμηριώσει μηχανολογικά τη σωστή γραφή (εμένα μου φαίνεται η πρώτη), ας το κάνει.
    Διαβάζω ότι στα σύγχρονα αυτοκίνητα υπάρχει αισθητήρας προανάφλεξης, και το πάλαι ποτέ γνωστό άκουσμα τείνει να εκλείψει (κι αυτό…)

  20. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Συγγνώμη που θα το πω, αλλά το άρθρο το βρίσκω τελείως λειψό. Περνιέται στα ψιλά η βασικότατη διαφορά ανάμεσα στο όντως ουρανοκατέβατο σύμφωνο (π.χ. ρουχαλάκι) και σ’ εκείνο που -έστω και όχι πολύ εμφανώς- ανήκει στο θέμα και δε θα μπορούσε να λείπει (π.χ. ρολογάκι, όπως ρολογάς, ρολογιά [το λουλούδι], φαγάκι όπως φαγοπότι, φαγάς, φαγωμένος κλπ.) και δε δίνεται η εξήγηση εκεί όπου είναι προφανής.

    Θεωρώ ότι πρώτα έπρεπε να γίνει αυτή η διάκριση. Πολλά ουσιαστικά έχουν δύο θέματα, εκ των οποίων το ένα λήγει σε σύμφωνο που δεν εμφανίζεται στην ονομαστική ενικού αλλά εμφανίζεται σε άλλες πτώσεις:

    -γ-: ουδέτερα σε -ι και προηγουμένως φωνήεν: φαί, τσάι, ρολόι.
    -τ-: ουδέτερα σε -μα και -μο, και ιδιωματικώς και μερικά ακόμη όπως το άλογο, τα αλόγατα, το αλογατάκι.
    -δ-: ένα σωρό αρσενικά και θηλυκά.

    Ο φυσικός ομιλητής έχει ασυνείδητη γνώση της ύπαρξης αυτού του συμφώνου, και το ξαναβγάζει στην επιφάνεια όποτε χρειάζεται. Ομολογουμένως όχι πάντοτε, γιατί λέμε λεκιάζω κι όχι λεκεδιάζω, πάντως πολύ συχνά.

    Μετά, υπάρχουν μερικά υποκοριστικά ξένων άκλιτων λέξεων με παρόμοιες καταλήξεις που σχηματίζονται κατ’ αναλογίαν προς τα παραπάνω (μπιζουδάκι), και τέλος περνάμε στις όντως διαφορετικές περιπτώσεις: -ουδάκι από πιθανό παλιότερο υποκοριστικό σε -ούδι, -αλάκι που είναι δυσεξήγητο, -αράκι (ομοίως) κλπ..

    ___________________

    Αυτά από κριτική.

    Άλλα σχόλια:

    Η υποκ. κατάληξη -ούδι είναι απολύτως εν χρήσει στα κυπριακά (-ούιν, πληθ. -ούθκια). Και σε β/ελλαδίτικα ιδιώματα πρέπει να είναι αρκετά ζωντανή, πάντως το παιδούδι το έλεγε η Σαλονικιά γιαγιά μου που σε γενικές γραμμές δε μίλαγε ιδιωματικά.

    > > αυγουλάκι, λιγουλάκι, σωρουλάκι, τοσουλάκι, μικρουλάκι: Θα μου πείτε ότι εδώ έχουμε υποκορισμό υποκοριστικού (αυγούλι-αυγουλάκι, μικρούλι-μικρουλάκι, σωρούλης-σωρουλάκι) αλλά το αυγούλι είναι ελάχιστα ζωντανό σήμερα.

    Μάλλον αυτό πρέπει να είναι, κι ας μη συνηθίζεται σήμερα το -ούλι. Προφανώς αυτά τα δις υποκοριστικά σχηματίστηκαν σε εποχές (ή ιδιώματα) όπου το -ούλι συνηθιζόταν περισσότερο. Ειδικά για το αυγουλάκι, μήπως υπάρχει και κάποια επίδραση από την αυγούλα; Θυμίζω τα ζεύγη φυλλαράκι-φιλαράκι και μηλαράκι-μυλαράκι.

    Το ΛΚΝ αναγνωρίζει ξεχωριστό επίθημα -ουλάκι και προσθέτει δυο ακόμα παραδείγματα που δεν τα ήξερα εγώ, το αστρουλάκι και το σταυρουλάκι.

    Τρεις χρόνους εβρεχούμουν κι εχιονίζουμουν
    εις Οβριοπούλας πόρτα να βγει να την ιδώ.
    Πάνω στις τρεις τις χρόνους τις απλέρωτους
    ήβγεν η Οβριοπούλα ν’ αστρονομιστεί,
    να δει το ριζικό της και τη μοίρα της:
    τι άντρα θέννα πάρει, νιο για γέροντα
    ή ράφτην, ή τσαγκάρην, ή πραματευτή.
    Και άστρο δεν ευρέθη ν’ αστρονομιστεί,
    μόνο ‘ναν αστρουλλάκι στην Ανατολη,
    θελό και βουρκωμένο κι ανεγνώριμο.
    Τότες η Οβριοπούλα κλάιει τη μοίρα της… […γιατί θα πάρει Ρωμιό.]

  21. leonicos said

    η κοινή νεοελληνική δυσκολεύεται να σχηματίσει γενική των γνήσιων υποκοριστικών σε -άκι, πχ του παιδακιού ή του φακελακιού

    Δεν δυσκολεύεται. Μια χαρά τα σχηματίζει. Ο χρήστης της γλώσσας δεν τα χρησιμοποιεί για αισθητικού λόγους

    Έχει και η γλώσσα την αισθητκή της. Το ξανάπα προχθές

  22. Σημειώνω την λατρεία που έχουμε οι Έλληνες για τα υποκοριστικά στην καθημερινή μας ομιλία. «Να μας φέρετε και πατατίτσες» παράγγελνε φίλος στο γκαρσόνι «κι όταν δε χόρταιναν έκοβαν μία ακόμη σαλατούλα» έγραφε ο Μάκιστος σε διήγημά του, κπ, κλπ. με κορυφαίο την απάντηση που μου έδωσε μία υπάλληλος μεγάλου σουπερ μάρκετ όταν την ρώτησα πώς θα ανέβω στον πάνω όροφο του καταστήματος «θα πάρετε το ασανσεράκι, στο βάθος του διαδρόμου»!
    Δεν νομίζω ότι το φαινόμενο αυτό απαντάται σε άλλους λαούς, τουλάχιστον σε αυτο τον υπερθετικο βαθμό. Γιατί, άραγε, συμβαίνει αυτό σε εμάς;

  23. leonicos said

    Είαι κακεντρεχής;

    Λιγάκι….

    Για αυτό υπεραμύνθηκα της χρησιμότητά τους

    ΟΕΔ

  24. Πέπε said

    @22:
    Ίσως στα ρώσικα;

  25. leonicos said

    @22

    Άρη

    είαστε ευγενικός λαός γεμάτος τρυφερότητα. Μην το ξεχνάς

  26. gpoint said

    Να συμπληρώσω στα σε -ατάκι την πίθανη προσφώνηση μετά κάποια χρόνια συμβίωσης στο στυλ μαζί δεν κάνουμε και χώρια δεν μπορούμε …. αστερατάκι μου !!

    «Θα σας πω μπράβο αν βρείτε κι άλλα.» (υποκοριστικά σε -γάκι)

    Φυσικά υπάρχει το μυγάκι αλλά δεν θέλω Bravo πρώτον διότι δεν είμαι (συνήθως) γενναίος και δεύτερον και κυριότερον είμαι φανατικός του καφέ παπαγάλος…

    να μην το κάνουμε σαν τον αγενέστατο επισκέπτη στο σπίτι του καφεπαραγωγού :

    – Μπράβο κύριε Λουμίδη, πολύ ωραίος ο καφές σας, μπράβο, μπράβο !!

  27. leonicos said

    Το μ του πληκτρολογίου μου πάσχει

    1δεν παταω και καλά τα πλήκτρα…

  28. gpoint said

    # 26

    παίζει και το σόι–> σογάκι

  29. leonicos said

    Το επόμενο άρθρο για το -ιτσα

    όπου αρσενικό και πάλι ένα ο θειτσος

    Συπληρώστε

  30. loukretia50 said

    κουβαδάκι, μπαγλαμαδάκι, βοριαδάκι ?

  31. Jimakos said

    Καλημέρα κι από εδώ, μ’ αυτό….

    //s.imgur.com/min/embed.js

  32. dryhammer said

    15. Και το καρεδάκι που στόλιζαν οι μανάδες μας τα πάντα (από σκρίνιο μέχρι τηλεόραση)

  33. loukretia50 said

    βιβλιαράκι ?

  34. Πάνος με πεζά said

    Τα περισσότερα, όπως διεφάνη, κάνουν το υποκοριστικό από την ονομαστική του πληθυντικού.

    Κάτι τέτοιο όμως, για να προσθέσουμε, δεν ισχύει για το σκορδαράκι.

  35. Θρασύμαχος said

    Νομίζω πως το αυγό έχει και εναλλακτικό θέμα αυγουλ- καθώς απαντά ακόμη και σε μη υποκοριστικά όπως λ.χ. περδικαύγουλο

  36. Όταν υπάρχει ανισοσύλλαβος πληθυντικός του ουσιαστικού, θαρρώ επηρεάζει το σχηματισμό του υποκοριστικού. Είναι η περίπτωση των κατηγοριών Α και Ε.
    Για τα υπόλοιπα, το μόνο που έχω να πω είναι ότι παρόμοια απρόβλεπτα (και χωρίς κανόνα) σύμφωνα αναπτύσσονται στην τουρκική σε επιτατικά επίθετα: boş άδειος bomboş ολόαδειος, başka άλλος bambaşka εντελώς άλλος, kırmızı κόκκινος kıpkırmızı κατακόκκινος κ.ο.κ.

  37. ktzavolaki said

    Με προβληματίζει κάπως η κατηγορία Ε. Γενικά η παραγωγή (στην οποία ανήκει και ο υποκορισμός) γίνεται με το θέμα της λέξης και την παραγωγική κατάληξη. Το θέμα της λέξης δεν το παίρνουμε ποτέ από την ονομαστική. Το παίρνουμε πάντα από τη γενική ενικού. Άρα πχ το γράμμα, του γράμματος έχει θέμα γράμματ- και -ακι=γραμματάκι. Όμοια και όλα τα άλλα παραδείγματα της Ε. Δεν αναπτύχθηκε το τ γιατί υπήρχε στο θέμα!

  38. Avonidas said

    Καλημέρα.

    Το επόμενο άρθρο για το -ιτσα
    όπου αρσενικό και πάλι ένα ο θειτσος
    Συπληρώστε

    Ο Πίτσος, ο Ρίτσος κλπ. 😛

  39. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    35 Τα χρυσάβγουλα αλλά και ο αυγουλάς

    22 Αγγλικά και γαλλικά δεν έχουν την ίδια ευχέρεια στα υποκοριστικά, αλλά ιταλικά και ισπανικά έχουν, εκεί θα δούμε αν υπάρχει η ίδια τάση για τις τιμούλες και τις αποδειξούλες.

    20 Τυπικά έχεις δίκιο, αλλά α) το γράφω για το θέμα στο τέλος και β) δες τη γραμματική Χόλτον-Μάκριτζ-Φιλιππάκη πώς το καλύπτει, που μιλάει για πρόσθετο σύμφωνο τ και δ.

  40. sarant said

    37 Δείτε την απάντηση που δίνω πιο πάνω.
    Τυπικά έχετε δίκιο, αλλά δείτε και τη γραμματική Χόλτον-Μάκριτζ-Φιλιππάκη πώς το καλύπτει, που μιλάει για πρόσθετο σύμφωνο τ και δ.

    19 Πειράκι κανονικά, από τον πείρο, ή πιράκι από τον πίρο 🙂

  41. Τσούρης Βασίλειος said

    Καλημέρα
    γλυκό καρυδάκι να σας κεράσουμε;
    Τα ψηφαλάκια οι πολιτικοί τα μαζεύουν πόρτα-πόρτα.

  42. Πάνος με πεζά said

    @ 40 : Έχει όμως πείρους η μηχανή να χτυπάνε, ή το έχουμε πει έτσι λόγω του μεταλλικού ήχου; (Οι «πείροι» έτσι κι αλλιώς δε χτυπάνε ποτέ, όπου μπαίνουν). Γι αυτό λέω ότι το σωστό είναι μάλλον «πυράκια», με αποκλειστική χρήση στο αυτοκίνητο.

  43. ΓιώργοςΜ said

    22 Μάλλον πρέπει να ψάξουμε σε λαούς με παραδοσιακά υπερπροστατευτικές μαμάδες, που για να υποβιβάσουν τη δυσκολία των πραγμάτων τα αναφέρουν με υποκοριστικά («στα Μαθηματικούλια, κάνε την ασκησούλα στο τετραδιάκι σου» 🙂 )
    Ίσως έχει να κάνει και με την ευκολία δημιουργίας των υποκοριστικών. Στα Αγγλικά γίνονται συνήθως περιφραστικά, οπότε το σχήμα δε λειτουργεί το ίδιο άμεσα, όσο για τις άλλες γλώσσες, δεν ξέρω καμία αρκετά καλά για να πω.

  44. sarant said

    42 Πίρος τελικά το γράφουν τα λεξικά
    ξύλινος ή μεταλλικός κύλινδρος που τον χρησιμοποιούν για να συνδέουν μεταξύ τους κομμάτια ή εξαρτήματα μιας κατασκευής ή ενός μηχανισμού: Ο ~ ενός εμβόλου.

    Και πιράκι ρητά ο Μπαμπινιώτης και το Χρηστικό.

  45. ΓιώργοςΜ said

    42 Αποκλείεται τα μαστόρια να δημιουργήσουν λέξη με βάση το πυρ=φωτιά.
    Ο π*ίρος, ακριβώς επειδή είναι σημείο σύνδεσης, ενδέχεται να κάνει θόρυβο όταν η φόρτισή του είναι οριακή, δηλαδή με λάθος γωνία.

  46. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα, δεν θα συμμετάσχω στην κουβέντα. Γράφω από την εντατική όπου νοσηλεύομαι με σπασμένο κεφάλι. Χτες η καλή μου ενώ ήμασταν στην κουζίνα μου ζήτησε ένα κουταλάκι. Της το έδωσα και μου είπε «όχι τέτοιο, της σούπας». Επιχείρησα να το καλαμπουρίσω αλλά το τηγάνι αποδείχτηκε σκληρότερο από το κρανίο μου.

  47. ΓιώργοςΜ said

    45 συνέχεια: το φαινόμενο περιγράφεται πολύ παραστατικά εδώ.
    Ο ήχος δεν έχει να κάνει με πίρο (είδα το 44 🙂 ), αλλά μοιάζει με αυτόν ενός πίρου που ζορίζεται με κρουστική φόρτιση.

  48. Νέο Kid said

    Οι Γερμανοί δεν έχουν παραδοσιακά υπερπροστατευτικές μαμάδες…κι όμως έχουν τα περισσότερα υποκοριστικά. Ακόμα και τη δεσποινίδα τη λένε «γυναικούλα ή γυναικάκι» φρόυλάιν. Σήμ. Όλα τα εις -λάιν ή -χεν στα γερμανικά είναι υποκοριστικά.

  49. loukretia50 said

    Δε θα μπορούσαμε να πούμε ότι το αντίθετο των περισσότερων σε –άκι , -δάκι κλπ , (δηλαδή όταν θέλουμε να εκφράσουμε μια ιδιότητα στον υπερθετικό), είναι η κατάληξη «– άρα » ? Με ή χωρίς το πρόσθετο σύμφωνο : αυγουλάρα, μπλεξιματάρα, θεματάρα, ρολογάρα, αλογάρα, λεκεδάρα ?
    Άκομψο, αλλά συνηθίζεται, έτσι δεν είναι?

  50. Babis said

    «Όπως και όσο έψαξα, τα πρόσθετα σύμφωνα μπορεί να είναι μόνο πέντε: Γ, Δ, Λ, Ρ και Τ»

    Το Ν νομίζω.
    Αν και δεν μου έρχεται κάποιο παράδειγμα στο μυαλό. Έχω όμως κάνει την εξής παρατήρηση, μικρά παιδιά που μόλις αρχίζουν να μιλάνε και χωρίς να το έχουν ακούσει από κάποιον άλλο, σχηματίζουν ένα από τα παρακάτω υποκοριστικά για το όνομα μου:
    Μπαμπίνο
    Μπαμπινούλη
    Μπαμπινάκι

    Είχα καταλήξει λοιπόν στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια φυσική τάση στην χρήση αυτών των νο, νουλη, νακι για σχηματισμό υποκοριστικών.

  51. venios said

    Πάρτε μια ανασούλα και σφίξτε το χεράκι για να σας πάρω λίγο αιματάκι από τη φλεβίτσα…

  52. spiridione said

    Άσχετο, για το ραβασάκι
    ραβάσι, το: σημείωμα (μικρή επιστολή, όχι αναγκαστικά ερωτική) [ ← σλαβ. ravaš και ρουμ. răvaș ← ουγγ. rovás ‘ρουνικός’ ]
    https://www.academia.edu/27996371/%CE%93%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%AC%CF%81%CE%B9_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%B1%CE%BD%CF%8E%CE%BD%CF%85%CE%BC%CE%B7_%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%AC%CF%86%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B7_%CE%B4%CE%AD%CE%BA%CE%B1_%CE%BA%CF%89%CE%BC%CF%89%CE%B4%CE%B9%CF%8E%CE%BD_%CF%84%CE%BF%CF%85_Carlo_Goldoni

    Πράγματι, και τα ρουμάνικα λεξικά (dexonline) δίνουν προέλευση απ’ το ουγγρικό rovás, ρουνικά γράμματα
    https://dailynewshungary.com/rovas-the-szekely-hungarian-alphabet/

  53. Babis said

    Τα πειράκια (εγώ με ει το έμαθα) ονομάστηκαν έτσι γιατί ο ήχος είναι ίδιος με το ήχο που ακούγεται όταν έχει φθαρεί ο πείρος του πιστονιού ή αυτός του στροφάλου (είναι αυτό που λέμε, χτύπησε μπιέλα). Ο πληθυντικός είναι γιατί ειδικά στους πολυκύλινδρους κινητήρες ακούγεται σαν είναι παραπάνω από ένας πείροι φθαρμένοι και αυτό χρησιμοποιούσαν σαν κριτήριο για να ξεχωρίσουν αν πρόκειται για προανάφλεξη ή για φθαρμένο πείρο..

  54. sarant said

    52 Α, ωραία!

    Και μια εργασία για τα υποκοριστικά, όπου και ο τύπος δεντρουλάκι καθώς και μερικά ιδιωματικά -ακάκια (μικρακάκι)

    http://www.cemog.fu-berlin.de/en/icgl12/offprints/papadopoulou/icgl12_Papadopoulou.pdf

  55. venios said

    50 Το σπανάκι είναι υποκοριστικό του σπα;

  56. «Αυτά τα υποκοριστικά έχουν την αρχική τους αφετηρία στο υποκοριστικό επίθημα -ούδι, που έχει σήμερα ατονήσει αλλά κάποτε ήταν ακμαίο, έως πρόσφατα σε διαλέκτους όπως μαρτυρούν τα βορειοελλαδικά συνήθως επώνυμα σε -ούδης. Σε κάποιο κείμενο θυμάμαι μια γιαγιά να λέει «παιδούδια», όχι «παιδάκια». Αυτό το -ούδι πρέπει να ανάγεται στο αρχαίο -άδιον, -ίδιον».

    # Αμ, δεν έχει ατονίσει καθόλου. Παρ΄ημίν (τουτέστιν μακεδονιστί), πολύ λίγο χρησιμοποιούνται τα υποκοριστικά σε –ακι (και πολύ λιγότερο εκείνα σε –ελι). Λέμε συνήθως, πιατούδ(ι), πουτηρούδ(ι), χλιαρούδ(ι), πηρουνούδ(ι), πιδούδ(ι), κουρτσούδ(ι), [ αλλά και πιδαρέλ(ι), κουρτσαδέλ(ι)]. Περιττό να πω ότι έτσι παρήχθη και το δικό μου επώνυμο, όπως εξακολουθούν να παράγονται έτσι πολλά επώνυμα μέχρι και σήμερα.
    Τώρα, δεν ξέρω αν «αυτό το -ούδι πρέπει να ανάγεται στο αρχαίο -άδιον, -ίδιον», όμως από έναν παλιό συμμαθητή μου που ασχολείται με φιλολογικά θέματα άκουσα ότι η λέξη «βούδιον» συναντάται στον Όμηρο αλλά και στα σύγχρονα κυπριακά (δεν παίρνω όρκο διότι την κουβέντα αυτή την κάναμε εδώ και αρκετές …δεκαετίες).

  57. Πέπε said

    Το βοσκαρουδάκι, που λέγεται τουλάχιστον στην Κρήτη και στην Κάλυμνο, ίσως είναι τρις υποκοριστικό: βοσκός > βοσκάριον (?) > βοσκαρούδι > βοσκαρουδάκι.

    Εκτός αν είναι: βοσκός > βόσκαρος (μεγεθυντικό) > βοσκαρούδι (υποκοριστικό του μεγεθυντικού, άρα επιστρέφουμε στο αρχικό μέγεθος) > βοσκαρουδάκι (απλό και όχι τριπλό υποκοριστικό) 🙂

    Στην Κρήτη λέγεται και το κηπούλι. Στην πράξη δεν έχει και τόσο υποκοριστική σημασία, είναι απλώς το περιβόλι (που εκ των πραγμάτων συνήθως δεν είναι πολύ μεγάλο, χωρίς όμως αυτό να τονίζεται από την κατάληξη). Παρόμοια, στην Κάρπαθο το ασκούλλι. Βρίσκουμε σκόρπια σε διάφορα μέρη υπολείμματα αυτής της υποκοριστικής κατάληξης.

    Για τα κρητικά, ενδιαφέρον είναι και ότι δεν υιοθέτησαν την υποκοριστική (αρχικά) κατάληξη -ιον που στα υπόλοιπα ελληνικά, σε αρκετές λέξεις αρσενικές και θηλυκές, έδωσε τύπους ουδέτερους που τελικά έχασαν την υποκοριστική τους σημασία. Η αρχαία χειρ, που μέσω του υποκοριστικού χέριον έγινε στα νέα ελληνικά χέρι, στα κρητικά είναι χέρα. Και ο πόδας, και η κεφαλή (το δόντι όμως είναι δόντι, όχι *δόντας).

  58. Κι εμένα μου φαίνεται σαφώς διαφορετικό το φαινόμενο της εμφανισης στα υποκοριστικά ενός συμφώνου που υπάρχει λεληθότως (αμέ!) στο βασικό θέμα (γραμματάκι, μεζεδάκι, φαγάκι…) από το φαινόμενο της εμφάνισης ολόκληρης συλλαβής, που συχνά προέρχεται από άλλο (έστω και σπάνιο ή άχρηστο) υποκοριστικό επίθημα (αυγουλάκι, φυλλαράκι…) ή από αναλογία (μηλαράκι, φιλαράκι…)
    Ανεξήγητα μένουν μ’αυτή τη λογική τα ρουχαλάκια και το συκαλάκι 🙂

  59. dryhammer said

    49. Ενώ τα υποκοριστικά είναι συνήθως ουδέτερα, τα αντίθετα (μεγεθυντικά τα λένε;) είναι συνήθως θηλυκά (συνήθως λέμε)

  60. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    57, Πέπε, για τα δόντια στην Κρήτη υπάρχει και ο τύπος αντόδια
    https://www.zarpanews.gr/%CF%85%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AE%CF%81%CF%89%CE%B5%CF%82-%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BA%CF%81%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BF-%CE%AC%CF%81%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%BF-%CF%83%CE%BF%CF%8D/

  61. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Λοιπόν τί λεχουμε σήμερα; άκι λάκι κλπ;
    Τάκη, Μάκη, Μανωλάκη
    Δημητράκη κοροϊδάκι
    Τάκη, Μάκη, Μανωλάκη
    είμαι και πολύ καμάκι

  62. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    κοπελάκι, κοπελιδάκι, δρομαλάκι, βρυσαλάκι,νερουλάκι,κηπουλάκι.

    ποναλάκι: Στη μεσα μπάντα τση καρδιάς
    έχω ΄να ποναλάκι
    πρόβαλε φως μου να σε ιδώ
    να γιατρευτώ λιγάκι

  63. Μιχάλης said

    Η γιαγιά μου Μικρασιατισσα που μεγάλωσε στην Πάτρα έλεγε ότι κάποιες αποκριες είδε «Το Σαρλο με ένα φωσακι που αναβε στον κωλο του»

  64. sarant said

    63 Και η δικιά μου η μυτιληνιά το έλεγε, αν και χωρίς Σαρλό 🙂

    62 Στα κρητικά το -αλάκι ευδοκιμεί 🙂

  65. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Αυλάκι/αυλακάκι, σπανάκι/σπανακάκι

    Τοπικά λέμε μια λάγα(ο μεγάλος λαγός) κι ένα λαγάκι(και λαγουδάκι). Παρόμοια και μια κάτα με το κατάκι(και κατσουλάκι)

  66. 63, 64α αν δεν κάνω λάθος φωσάκι και στον Παπαδιαμάντη.

  67. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    57α,β Πέπε, λέμε και βοσκάκι το βοσκαρουδάκι και βοσκαρά το βοσκό (αρνητικά «οι βοσκαράδες που κατεβάζουνε τα οζά στα στα κηπούλια))
    Τοπαλάκι (μικρός τόπος-θεσούλα),
    αυλακάκι, σπανακάκι,
    Και λαγάκι παράλληλα με το λαγουδάκι, όπως και κατάκι/κατσουλάκι

  68. Πέπε said

    #57:
    > > Βρίσκουμε σκόρπια σε διάφορα μέρη υπολείμματα αυτής της υποκοριστικής κατάληξης [-ούλι].

    Και φυσικά, στα κοινά νέα ελληνικά ως κατάληξη ουδετέρου υποκοριστικών επιθέτων: μικρούλι, γλυκούλι, χαζούλι, ομορφούλι, ασχημούλι…

  69. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>όχι «*μηλάκι»
    «Μηλάκια» σ΄εμάς το παιδικό παιχνίδι «μήλα».

    Φετάλι, φεταλίδι, φεταλάκι. (μικρή φέτα)

  70. ΣΠ said

    Άσχετο με το σημερινό θέμα. Άρθρο της Ζωής Κωνσταντοπούλου στην εφημερίδα The Guardian.
    If you love Greece, help us get rid of Alexis Tsipras and his zombie party

  71. Αρχαιοελληνιστής said

    Είναι εντυπωσιακό (και αποδεικνύει για πολλοστή φορά τον ανεξήγητο συντηρητισμό του παρόντος Ιστολογίου), ότι μετά από 5 ώρες ανάρτησης ενός άρθρου για τον ΥΠΟΚΟΡΙΣΜΟ στον ουρανό του Διαδικτύου, ουδείς έχει τολμήσει να κάνει την παραμικρή μνεία στα εξής θεμελιώδη ερωτήματα:

    1) Γιατί η Ελληνική Γλώσσα (Αρχαία, Κοινή, Βυζαντινή και ΚΝΕ) είναι μακράν η παγκόσμια πρωταθλήτρια στον Υποκορισμό, όπως βεβαιώνουν ΟΛΟΙ οι γλωσσολόγοι του κόσμου; (Αν προκληθώ θα παραθέσω εξονυχιστική βιβλιογραφία)

    2) Γιατί δεν αναφέρεται σαφώς στο άρθρο η στενή σχέσις του ΟΥΔΕΤΕΡΟΥ γένους με τον υποκορισμό στην θεία Ελληνική Γλώσσα; Σύμφωνα με την πιό αποδεκτή έως σήμερα μελέτη (Daltas, P. (1985). “Some patterns of Variability in the use of diminutive and augmentative suffixes in spoken Modern Greek Koine (MGK)”, Glossologia 4: 63-88)…

    …το 78.4 % των υποκοριστικών στην ΚΝΕ είναι ουδετέρου γένους. Με βάση αυτή την παρατήρηση, ο Daltas εισήγαγε την ακόλουθη πιθανολογική σχέση: D: 1> N > F > M > 0. Τουτέστιν, η πιθανότητα να είναι ένα υποκοριστικό ουδετέρου γένους είναι μεγαλύτερη από την πιθανότητα να είναι θηλυκού και η τελευταία είναι μεγαλύτερη από το να είναι
    αρσενικού. Ο ίδιος Daltas, προσπαθώντας να ερμηνεύσει την κυριαρχία του ουδετέρου
    γένους στον υποκορισμό (μιλάμε πάντα για τα Ελληνικά), επιχειρεί τον συσχετισμό του με την κατανομή των γενών στις απλές λέξεις, δηλαδή τρέχα γύρευε και Νικολό καρτέρει…

    …Αγνοώντας ο τάλας (ο ειδήμων Daltas) το πασιφανές που κανείς δεν τολμά να ξεστομίσει στην παρούσα ανάρτηση, ούτε κάν ο ίδιος ο κ. Σαραντάκος, αν και είμαι βέβαιος ότι το «ψυλλιάζεται»: Η τάση των Ελληνοφώνων (αυτό ισχύει και στα ποντιακά, καππαδοκικά, κυπριακά, ακόμη και τα grego της Νοτίου Ιταλίας!..) να υποκορίζουν τα πάντα μέχρις αηδίας, χρησιμοποιώντας κυρίως το ουδέτερο γένος, οφείλεται στην πανάρχαια τάση της Ελληνικής Φυλής προς τον Κωλομπαρισμό, τουτέστιν την σφοδρή επιθυμία των νεαρών αγοριών, πάνω στην οποία στηρίζεται όλος ο Ελληνικός Πολιτισμός…

    Έτσι εξηγείται η πανάρχαια τάσις της θείας Ελληνικής Γλώσσης να ουδετεροποιεί τα ονόματα των μικρών κοριτσιών (βλέπε αρχαίες εταίρες κλπ.) που συνεχίζεται μέχρι σήμερα στα χωριά μας: Η Μαρία γίνεται το Μαριώ, η Κατερίνα το Κατερινιώ και πάει λέγοντας.

    Το γιατί γίνεται αυτό, είναι ηλίου φαεινότερον: Ο Έλλην (και αυτό είναι μιά από τις πιό πειστικές αποδείξεις της Ελληνικής Συνέχειας, που αγνοούν ακόμη και οι εθνικοπαράφρονες…) αν του δώσεις την ευκαιρία να γαμήσει ένα νεαρό κορίτσι κι ένα νεαρό αγόρι, πάντοτε θα προτιμήσει το νεαρό αγόρι…

    Σταματώ εδώ, γιατί υποψιάζομαι ότι σάς σόκαρα με τις αλήθειες που ξεστόμισα. Αν τυχόν προκληθώ, θα παραθέσω καταιγιστικά επιχειρήματα από μιά πλουσιώτατη βιβλιογραφία, που θα αποστομώσουν κάθε επίδοξο αντιρρησία…

  72. Πέπε said

    Αρχαιοελληνιστά, δε μας σόκαραν τόσο οι …αλήθειες που ξεστόμισες, όσο το ότι ακόμη δεν έμαθες πως όταν γράφουμε πολλή ώρα ξανακοιτάμε κάθε τόσο τη σελίδα, μήπως οι συνταρακτικές μας αποκαλύψεις έχουν ήδη αποκαλυφθεί σε πρόσφατα σχόλια.

    Συζητήθηκε τόσο η ξεχωριστή τάση της ελληνικής για υποκορισμό όσο και η προτίμηση του ουδέτερου γένους.

  73. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    72.Η αλεπού μας η Μαριώ
    μπήκε πάλι στο χορό.
    κι η Κατερίνα η Κατινιώ
    ουδέτερη με το στανιό

  74. sarant said

    70 Η Πλεύση Ελευθερίας, βλέπω, αποδίδεται Course to Freedom

  75. loukretia50 said

    71. Το ίδιο ισχυρίζονται πολλοί και για άλλους λαούς σε θερμότερα κλίματα (αυτοί κι αν υπολογίζουν τις γυναίκες…), αλλά σταθερά αυξάνονται και πληθύνονται. Εκ των πραγμάτων δηλαδή δεν αποδεικνύεται. Τώρα με κρυφές φαντασιώσεις θα ασχοληθούμε? δε λέει…

    Δεν έχω σχετική βιβλιογραφία πρόχειρη και δεν προτίθεμαι βέβαια να ψάξω.

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    44. Πίρο λέμε κάτω όχι το σύνδεσμο(ρακόρ) αλλά την τάπα/πώμα π.χ. ο πίρος της βάρκας ή και την κάνουλα:ο πίρος του βαρελιού.

    Τα κρητικά κοιλιδάκια (κοιλίτσες από βυζαστάρια αρνόριφα) και τα παλαμάκια (κρουσταλάκια) δεν σχηματίζονται αλλιώς. Ούτε τα μανταλάκια (τα μάνταλα είναι άλλα 🙂 )

    Σπιτουλάκι, δεντρουλάκια, φυτουλάκια, α(ν)θουλάκια.

  77. Μαρία said

    παλαμάκια παλαμάκια να χτυπούν τα τακουνάκια
    να χτυπούν τα τακουνάκια στο τσιμέντο στα πλακάκια

  78. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Λοφαλάκι να κάνει η ζάχαρη στη φέτα μου παπού,
    έλεγε ο εξ Αθηνών ξάδελφος στα παιδικάτα μας.

  79. BLOG_OTI_NANAI said

    To «ξυρα-φάκι» που ανήκει;

  80. BLOG_OTI_NANAI said

    Και το «σκου-φάκι«;

  81. BLOG_OTI_NANAI said

    «αδελ-φάκι»
    «καρ-φάκι»
    «ρα-φάκι»
    «συννε-φάκι»
    «χωρα-φάκι»
    «σκα-φάκι«

  82. Πέπε said

    @69 (Έφη Έφη):

    > > φετάλι

    Ωπ! Εδώ είμαστε.

    Δεδομένου ότι από όλα τα -άκια με ανάπτυξη δυσεξήγητης συλλαβής με σύμφωνο, πολλά αποκαλύπτεται τελικά ότι έχουν πολλαπλώς υποκοριστεί, π.χ. σταυρουδάκι (<σταυρούδι, με αυτή την κατάληξη -ούδι που είδαμε ότι σήμερα δεν ευδοκιμεί παρά μόνο τοπικά), ποδαράκι (μάλλον < ποδάριον), αυγουλάκι (πιθ. < αυγούλι, ομοίως από παλιότερη υποκοριστική κατάληξη που πλέον δεν είναι ιδιαίτερα παραγωγική), σκεφτόμουν αν έχει υπάρξει ποτέ και υποκοριστική κατάληξη -άλι. Και ιδού ένα τουλάχιστον ίχνος της!

    Να πω ότι τουλάχιστον για τα -ουδάκι, -ουλάκι και -αράκι πείθομαι ολοένα και περισσότερο ότι πρόκειται για διπλούς υποκορισμούς. Ας πούμε, στην περίπτωση βιβλίον – βιβλιάριον – *βιβλιάρι – βιβλιαράκι μού φαίνεται σχεδόν βέβαιο. Μεμονωμένα, και για άλλες περιπτώσεις που αναφέρθηκαν όπως εκκλησιδάκι (εκκλησίδιον) και αυλιδάκι (αυλίδιον).

    Πιθανώς δε το διπλό υποκοριστικό να σχηματίστηκε σε περίοδο όπου η πρώτη κατάληξη είχε πάψει να είναι παραγωγική και είχε απομείνει σε λιγοστά παραδείγματα, για τα οποία τελικά ξεχάστηκε ότι ήταν υποκοριστικά, γι' αυτό και ξαναϋποκορίστηκαν. Αυτή άλλωστε είναι και η περίπτωση της απλής κατάληξης ουδετέρου -ι (αρχ. -ιον): όταν κάποια στιγμή το παιδίον υποκατέστησε πλήρως τον παίδα, δε θεωρούνταν πια υποκοριστικό, κι έτσι σχηματίστηκε το παιδάκι. (Και το βιβλίον υποκοριστικό της βίβλου ήταν αρχικά, άρα ίσως και το βιβλιαράκι να είναι τρις υποκοριστικό!)

    Φαίνεται ότι συνήθως ο ομιλητής τα υποκοριστικά τα εκλαμβάνει ως ευκαιριακούς σχηματισμούς κι όχι ως στάνταρ λέξεις. Δηλαδή, [θεωρεί ότι] τα σχηματίζει κάθε φορά σαν να ήταν πρώτη φορά, ενώνοντας το θέμα της λέξης με όποια υποκοριστική κατάληξη τον βολεύει. Γι’ αυτό, όταν μια κατάληξη ολοκληρώσει τον κύκλο της ζωής της και πέσει σε αχρηστία, οι περισσότερες λέξεις που τη χρησιμοποιούσαν την αντικαθιστούν με άλλη, και σε λιγοστές μόνο εξαιρέσεις -ή σε ιδιώματα- σώζονται ακόμη παραδείγματα της χρήσης της. Θέλω να πω: δε λέμε πια υποκοριστικά σε -ούλι, εντοπίζουμε όμως κάποια λίγα σκόρπια που έτυχε να διατηρηθούν, και εικάζουμε ότι στον καιρό τους υπήρχαν πολύ περισσότερα. Με τον ίδιο τρόπο, βλέπω το «φετάλι» της Έφης και υποθέτω ότι παλιότερα πρέπει να είχε κάποια διάδοση η κατάληξη -άλι.

  83. Πάνος με πεζά said

    Και ο άρχων του υποκορισμού, Μαμαλ-άκης !

  84. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Υποκοριστικά σε -γάκι
    πλαγάκι (πλάι),
    απογάκι (απόι),
    βασταγάκι (βαστάι-σπάγγος,κορδόνι)
    φτερουγάκι

  85. BLOG_OTI_NANAI said

    «αμα-ξάκι»

    «ανθρω-πάκι»
    «αρα-πάκι«

  86. ΓιώργοςΜ said

    79-81 Ειδικά η γενική (-φακιού) των υποκοριστικών αυτών είναι παρεξηγήσιμη στα Αγγλικά… 🙂

    Ένας φίλος, από Καρδίτσα μεριά, είπε κάποια στιγμή, «άσε τα παιδούλια να παίξουν». Δε σκέφτηκα να τον ρωτήσω αν είναι της περιοχής, πού να φανταστώ πως μετά από καμμιά πενταετία θα σχολίαζα το θέμα σε σχετικό άρθρο ιστολογίου…

    Και συνειρμικά, για την ίδια λέξη: λέμε «παιδαρέλι», αναφερόμενοι συνήθως στην πολύ μικρή ηλικία, κάπως υποτιμητικά συνήθως. Την έχουμε αναφέρει αυτή την κατηγορία, ή αφήσαμε τα Μυτιληνέικα υποκοριστικά απέξω; 🙂

  87. BLOG_OTI_NANAI said

    «καρπου-ζάκι«

  88. BLOG_OTI_NANAI said

    «ανι-ψάκι»

    «αν-θάκι«

  89. BLOG_OTI_NANAI said

    Σαν αργά να το διάβασα: «πρόσθετο σύμφωνο»!

  90. Avonidas said

    ΚΑτίνα! ΣΑλαμάκι!

  91. BLOG_OTI_NANAI said

    Αυτό πρέπει να είναι μέσα:

    κατώι => κατω-γάκι

  92. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    82.Πέπε >>υποκοριστική κατάληξη -άλι.
    βρυσάλι, βουργιάλι, πετσετάλι, ψιχάλι
    Πέρδικα να μην ξαναπχεις
    νερό ΄που το βρυσάλι
    ενέδρα στένει ο κυνηγός
    να την πλερώσει άλλη

    Κουράστηκα να κουβαλώ
    τς αγάπης το μιγόμι
    κι ένα ψιχάλι συντρομή
    δε μου ΄δωκες ακόμη

  93. Evan said

    Δεν ξέρω αν η Ελληνική κατέχει τα πρωτεία στον υποκορισμό, αλλά θα μπορούσε άνετα να παίξει τελικό με την Ρωσική (Μουντιάλ έχουμε).

    Και εκεί (ίσως και σε άλλες σλαβικές γλώσσες) είναι πολύ έντονος ο υποκορισμός στον καθημερινό λόγο. Μάλιστα συχνότατα υποκορίζεται το υποκοριστικό όταν πρόκειται για πολύ θερμή επίκληση (Μαρία-Μάσα-Μάσενκα). Στις μεταφράσεις του Αλεξάνδρου συναντούμε συχνά υποκοριστικά που θα ξένιζαν σε ελληνικό κείμενο.

    Σίγουρα η τάση σε αυτές τις γλώσσες πηγάζει από τον έντονο συναισθηματισμό των λαών τους και μάλλον όχι λόγω θερμού κλίματος.

    Μπορεί να υποβόσκει και κάτι πιο φροϋδικό, αλλά με όλο το σεβασμό, το θεωρώ τραβηγμένο. Τουλάχιστον οι Ρώσοι δεν είχαν ποτέ τάση προς τον δωρικό έρωτα.

  94. ΣΠ said

    74
    Μεζεδάκι. Σε ιστότοπο ο μεταφραστής του άρθρου στα ελληνικά το απέδωσε «Πορεία προς την Ελευθερία». Κάτι σαν αντιδάνειο δηλαδή. 🙂

  95. sarant said

    91 Αυτό ναι

    82-92 Το έγραψα και πριν ότι στα κρητικά πρέπει να υπάρχει το -άλι ως υποκοριστικό επίθημα, αλλά δεν εξηγεί το μη κρητικό ρουχαλάκι.

    Παρέμπ, η κόρη μου όταν ήταν βρέφος, ακούγοντας το παππού-παππούλη είπε και γιαγιάλη.

  96. loukretia50 said

    Τη μαμά πώς την έλεγε χαΪδευτικά?

  97. Χαρούλα said

    Τα αριθμιτικά;
    Δυαράκι, τριαράκι, πενταράκι,δεκαράκι …και στην υγειά μας!

  98. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    νεο-υποκοριστικά
    Μουντιαλάκι, προτζεκτάκι, εσπαδάκι, οφσοράκι 🙂

    -ούδι
    βυζασταρούδι, αγγελούδι, λιανοχορταρούδι

    -άλι
    Ποράλι/ποραλάκι -μικρή είσοδος σε σπηλιά/βράχο, στενό πέρασμα,δίοδος

  99. Γιάννης Ιατρού said

    Και στα γερμανικά, που το υποκοριστικό σχηματίζεται με την κατάληξη –chen (Hans –> Hänschen) ή –lein (Frau –> Fräulein), τα υποκοριστικά (πάντα) ουδέτερα είναι (die Frau –> das Fräulein).

  100. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Υπογάκι

  101. 9, 10
    Είναι και εισαγόμενα που νομίζω τα λέμε μόνο με το -άκι, πχ τσιπάκι, ρακοράκι.

  102. 36, … kıpkırmızı κατακόκκινος …

    Ντιπ-κρεμεζί, που λένε.

  103. 38, … -ιτσα
    όπου αρσενικό και πάλι ένα ο θειτσος
    Συπληρώστε

    Ο Πίτσος, ο Ρίτσος κλπ. 😛 …

    Ο Μιτσουμπίτσος
    (Από τα 80ζ)

  104. 36, >… επιτατικά επίθετα:
    boş άδειος bomboş ολόαδειος,
    başka άλλος bambaşka εντελώς άλλος,
    kırmızı κόκκινος kıpkırmızı κατακόκκινος κ.ο.κ. …

    Φαίνεται σαν επίταση με αναδιπλασιασμό, όπως
    μανουλομάνουλο.

  105. 55, … 50 Το σπανάκι είναι υποκοριστικό του σπα; …

    Μάλλον όσο το σκάκι υποκοριστικό του σκι!
    (Ένα σπα μετά το σκι είναι ό,τι πρέπει.)

  106. Nestanaios said

    20.
    Κάτι άλλο συμβαίνει· κανένα ουσιαστικό δεν έχει δύο θέματα.

  107. leonicos said

    @71 Άντε, λοιπόν! Ρίξε τη βιβλιογραφία! Να χάσουμε τέτοιο κελεπούρι;

  108. sarant said

    101 Ενδιαφέρον αυτό με κάποια ξένα όπως το τσιπάκι όπου το -άκι λειτουργεί (και) ως προσαρμοστικό στο ελληνικό τυπικό.

  109. Πάνος με πεζά said

    Στα νεο-υποκοριστικά είναι και το σεξάκι !

  110. Αρχαιοελληνιστής said

    Ο αφελής χωροφύλαξ Ιατρού (99), προσπαθώντας να μάς αποστομώσει, επιβεβαίωσε αυτό που αποκαλύψαμε στο 71 και δεν τολμήσαμε να το ολοκληρώσουμε, διά τον φόβον
    τυχόν πορτοκαλιάς κάρτας…

    Η πανθομολογουμένη μανία της θείας Ελληνικής Γλώσσης με τον υποκορισμό των πάντων μέσω του ουδετέρου γένους οφείλεται στον πανάρχαιο Κωλομπαρισμό (την λατρεία για την πυγή των νεαρών αγοριών μέχρι 15-16 ετών…) των Δωριέων. Αυτό επιβεβαιώνεται ΑΠΟΛΥΤΩΣ μέσω της Γερμανικής Γλώσσης που επίσης έχει μιά σαφή τάση προς τον υποκορισμό μέσω του ουδετέρου γένους, περισσότερο από κάθε άλλη ευρωπαϊκή γλώσσα, σύμφωνα με τους γλωσσολόγους…

    Αυτήν την πολύ ενδιαφέρουσα ομοιότητα της Γερμανικής με την θεία Ελληνική Γλώσσα την είχε παρατηρήσει και ο ακατονόμαστος Αδόλφος. Στα περίφημα «Table Talks» (Επιτραπέζιες Συνομιλίες 1940-45) του, όπου ο Αρχηγός του Τρίτου Ράϊχ δηλώνει διαρκώς ότι οι πρόγονοι των Γερμανών ήσαν οι Έλληνες (Θεωρία της Καθόδου των Δωριέων) υπάρχουν δύο τουλάχιστον αποσπάσματα, όπου ο Χίτλερ προσπαθεί να αποδείξει ότι τα Γερμανικά με τα Ελληνικά είναι αδελφές γλώσσες. Και ποιό είναι ένα από τα πιό σημαντικά του επιχειρήματα; Ακριβώς αυτό που επεσήμανε ο κακόψυχος Ιατρού στο 99: Η τάσις (ΚΑΙ) της Γερμανικής προς τον υποκορισμό μέσω του ουδετέρου γένους!..

    Αν έχω την διαβεβαίωση του κ. Σαραντάκου ότι δεν θα δεχθώ κατακέφαλα καμμιά κόκκινη κάρτα, μέχρι τα μεσάνυχτα θα βρώ αυτά τα δύο εκπληκτικά αποσπάσματα των «Table Talks» του ακατονόμαστου Αδόλφου και θα τα αναρτήσω (στα αγγλικά, εννοείται…) προς γνώσιν και συμμόρφωσιν του αφελούς + ημιμαθούς Ιατρού και της παρέας του. Μέχρι τότε, είναι πολύ πιθανόν ότι θα εμφανισθεί στην παρούσα ανάρτηση και ο κορυφαίος ερευνητής της Γλώσσης, κ. Καραποτόσογλου, και θα με επιβεβαιώσει…

  111. Alexis said

    #0: Όπως και όσο έψαξα, τα πρόσθετα σύμφωνα μπορεί να είναι μόνο πέντε: Γ, Δ, Λ, Ρ και Τ

    Υπάρχει και το Κ, έστω και άπαξ λεγόμενο:
    σκατό-σκατακάκι

    Το λαγάκι σαφώς και λέγεται, και όχι μόνο στην Κρήτη. Το έχω ακούσει στην Ήπειρο από κυνηγούς.

  112. loukretia50 said

    κ Μ.Νικολάου
    «Μάλλον όσο το σκάκι υποκοριστικό του σκι!
    (Ένα σπα μετά το σκι είναι ό,τι πρέπει.)»

    Μετά το σκι αν φωνασκεί
    Και πάει για τσαγάκι
    Δε θέλει να παραδεχτεί
    Πως έσπασε πλευράκι
    Και αν το σπα δεν του αρκεί
    κι είν΄έτοιμος να σκάσει,
    στο τζάκι ας μείνει παρακεί
    μέχρι να του περάσει
    και ας χαρεί στη θαλπωρή
    σκάκι και πιροσκάκι

  113. sarant said

    111 Υπάρχουν κι άλλα -ακάκια αλλά δεν αναπτύσσεται πρόσθετο φωνήεν, έχουμε διπλό υποκορισμό: σκατό-σκατάκι-σκατακάκι.

  114. Πάνος με πεζά said

    @ 105 :
    Καλύτερα μετά το σκι
    να κάτσει ένα καλό ξεσκί… 🙂

  115. Παναγιώτης Κ. said

    Σήμερα ασχολούμαστε μόνο με τα υποκοριστικά σε -άκι και όχι π.χ σε -άκος όπως κηπάκος, φιλαράκος,…Σαραντάκος κ.ο.κ;

  116. Συμβαίνει κατά τύχη οι δύο ξένες γλώσσες που μαθαίνουμε συχνότερα, τα γαλλικά δηλαδή και τα αγγλικά, να χρησιμοποιούν πολύ λίγο έως ελάχιστα τον υποκορισμό, δημιουργώντας μας την αφελή εντύπωση ότι είναι ιδιομορφία της ελληνικής γλώσσας. Στην πραγματικότητα, πάμπολλες άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες (ιταλικά, γερμανικά, ολλανδικά, ρωσικά για ν´αναφέρω μόνον αυτές με τις οποίες έχω κάποια επαφή) προσφεύγουν ευρύτατα στον υποκορισμό.
    Τα εβραϊκά απεναντίας τον αγνοούν τελείως. Συμβαίνει άραγε το ίδιο και με τις άλλες σημιτικές γλώσσες;

  117. Αιμ said

    Αυτό το σεξάκι και μένα με είχε στείλει …

  118. Λ said

    Το γιουτουμπάκι αναφέρθηκε;

  119. Καλησπέρα! Βρήκα καιρό να σχολιάσω!!!

    Το -ούδι στον Β. Έβρο κι ειδικά στο Διδυμότειχο είναι ολοζώντανο (ή για την ακρίβεια ξέρω πως ήταν πριν από 20 χρόνια που ήμουνα εκεί). Είναι το υποκοριστικό για το καθετί. Γι’ αυτό και υπάρχει σε πολλά επώνυμα της περιοχής.

    Το φαΐ δεν είναι απ’ το φαγητό -> φαγί – φαΐ; γιατί τον ενδιάμεσο τύπο τον χρησιμοποιούμε στο χωριό. Επίσης, ωρολόγιο -> ρολόγι -> ρολόι. Αλλά και το κομπολόι ακούγεται και σαν κομπολόγι (και κάνει του κομπολογιού). Άρα και τα τρία έχουν το -γ- που κάπου έχει πέσει σε αδράνεια. Παρόμοια ας πούμε και το τσάι που κάνει του τσαγιού. Δηλαδή, δεν προστίθεται φωνήεν, απλά εμφανίζεται το χαμένο.

    (Αλήθεια, το φαΐ στη γενική πώς το λέτε; του φαγιού ή του φαγητού;)

  120. Αρχαιοελληνιστής said

    Συγχαίρω τον σοφό Νέστορα του Ιστολογίου κ. Άγγελο (116) που τόλμησε να επισημάνει αυτό που αποφύγαμε να ξεστομίσουμε εμείς, διά τον φόβον της πορτοκαλιάς κάρτας: Τα Εβραϊκά αγνοούν εντελώς τον υποκορισμό!..

    Άς βγεί ο εκλεκτός σχολιογράφος και άριστος γνώστης της Εβραϊκής, κ. Λεώνικος, να μάς εξηγήσει το γιατί. Κατά την γνώμη μας, αυτό συμβαίνει επειδής η Τορά (τα 5 πρώτα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης) και προπάντων το Δευτερονόμιο ΑΠΑΓΟΡΕΥΟΥΝ επί ποινή θανάτου στους Εβραίους τον κωλομπαρισμό (σ.σ.: τον σφοδρό πόθο για την πυγή των εφήβων αγοριών)… Με αποτέλεσμα και η Εβραϊκή Γλώσσα να δημιουργήσει ανά τους αιώνας μία απέχθεια προς τον υποκορισμό, μέσω του ουδετέρου γένους…

  121. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    115. >> -ακος
    Παιδάκο λέει μια κυρία από την Ηλεία κάθε παιδάκι (δεν είμαι βέβαιη αν μόνο τ΄αγόρια)

    >>Δάκια, λάκια, ράκια, τάκια
    με αυτές τις καταλήξεις μπορούμε να φτιάξουμε 4 συνώνυμα;

  122. Alexis said

    #113: Δίκιο έχεις.

    #71, 110: Μετά τις …απόλυτα επιτυχείς μουντιαλικές προβλέψεις business as usual.
    Ο παλιός «καλός» Βάτμαν.
    Ή μήπως Butt-man; 😆

  123. Alexis said

    #121: Τρία μου έρχονται πρόχειρα στο μυαλό: πετραδάκι-λιθαράκι-βοτσαλάκι.

  124. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    108/101 στικάκι, φλασάκι,φλιπεράκι,φλομπεράκι,τρικάκι, στικεράκι

    123 Αλέξη στα τρία,σκέφτηκα ακριβώς αυτά (κι άλλη μιά ευωδιαστη τριάδα,με κουρα το πρώτο) 🙂
    Τετραδάκι θέμε 🙂

    το αυγουλάκι το λέμε και αυγούλι

  125. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    123 Αλέξη και 4ο : απαλετάκια ! (όμως ντοπιολαλιά 🙂 )
    απαλέτι, – μια μικρή στρογγυλή πέτρα –
    http://users.sch.gr/chetzogian/globalsch-autosch/iware/?D=63056a6fa50f98c3411b86c67d3c4452

  126. NM said

    Αν και Λέσβιος στην καταγωγή για τα σε -ελι (π.χ μωρουδέλι) δεν λέτε τίποτε.
    (Αποκρύπτετε σκοπίμως από τους αναγνώστες σας… κλπ…κλπ)

  127. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Δάκια, λάκια, ράκια, τάκια
    Παιδάκια, παιδουλάκια, βλασταράκια/μωράκια, πλασματάκια

    125 και χαλικάκι ,κοτρωνάκι έξτρα!

  128. loukretia50 said

    Στην επαρχία συνηθίζονταν να βάζουν στα επώνυμα κατάληξη που δηλώνει υποκοριστικό , όταν αναφέρονταν σε παιδάκια, νομίζω διαφορετική ανάλογα με την περιοχή.
    Πχ. Ήρθαν τα Αυγουλάκια, (ναι, γνωρίζω οικογένεια!), τα Κοκκαλάκια, τα Σκαφιδάκια κλπ, κι ας μην έληγαν σε – ακης τα επώνυμα.
    Στη Θεσσαλία όμως τα μικρά γίνονταν – ούλια! πχ τα Τσικρικούλια, τα Φωτούλια.
    Για τα Αυγουλούλια /Αυγούλια δεν παίρνω όρκο… Στην Αθήνα όμως δεν το άκουγα.
    Ξέρετε αν ισχύει γενικά ή είναι μεμονωμένες περιπτώσεις?

    119. Δηλαδή στα μέρη σας λέγανε κοριτσούδ’ ? – ή κουρτσούδ’ – δεν αποδίδεται καλά το αξάν! Το έχω ακούσει, αλλά δε θυμάμαι πού, απλώς έμεινε.
    Και ζούδι – από το ζώο ?

  129. gpoint said

    # 128

    κορτσούδια…Σαββόπουλος Αχαρνής

  130. gpoint said

    # 129

    εκεί που ανακηρύσσεται νικητής ο Δικαιόπολις κι έρχεται με δυο κορτσούδια αγκαλιά- αν θυμάμαι καλά

  131. sarant said

    122 🙂

    124α Μπράβο!

    126 🙂

  132. gpoint said

    Δεν ξέρω εσείς αλλά εγώ κάνω πολύ… αρτ διακοπές σας λέω !

  133. loukretia50 said

    130. Νοιώθω αρχαία! Είχα πάει στο Ρήγα! (με το Λαζάνη Δικαιόπολη!)
    Αλλά κορτσούδ’ με είχε αποκαλέσει μια αγριωπή γιαγιά.

  134. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    128. Ναι, κάτω λέμε τα Στρατάκια (οι αδελφοί Στρατάκη)
    Εδώ λένε και -όπουλα. Τα Σαραντόπουλα (τα παιδιά του Σαράντη). Στην Κυνουρία λέγανε Λεβεντίτσες τις κόρες Λεβέντη.Σ΄εμάς θα τις λέγανε Λεβεντοπούλες.

  135. ΓιώργοςΜ said

    126 Ενίσταμαι! (#86) 🙂

  136. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μωρουδέλι μ΄

  137. Πέπε said

    @95:
    > > Το έγραψα και πριν ότι στα κρητικά πρέπει να υπάρχει το -άλι ως υποκοριστικό επίθημα, αλλά δεν εξηγεί το μη κρητικό ρουχαλάκι.

    Σωστά. Προς το παρόν, πρώτον: φύγαμε από το «πρέπει να υπάρχει» και βεβαιωθήκαμε ότι υπάρχει.

    Δεύτερον: εγώ νομίζω ότι λίγες τέτοιες καταλήξεις ήταν ανέκαθεν τοπικές. Μάλλον τοπική είναι η επιβίωσή τους, ενώ πιθανόν να ήταν κάποτε ευρύτερης διάδοσης – για παράδειγμα, δε νομίζω το πανελλήνιο «αγγελούδι» να είναι β/ελλαδίτικο δάνειο, μάλλον κάποτε έλεγαν παντού τέτοια υποκοριστικά και σταδιακά οι Κύπριοι και ορισμένοι Βόρειοι έφτασαν να λένε κυρίως τέτοια ενώ οι υπόλοιποι τα έκοψαν, πλην ολίγων.

    Άρα, είμαστε σε αναζήτηση υποκοριστικών σε -άλι εκτός Κρήτης.

  138. sarant said

    132 Κάνει καλούς μεζ το ουζομεζ/πωλείο;

    137 Ναι, να δούμε αν υπάρχει και αλλού αυτό το υποκοριστικό -αλλιώς θα δεχτούμε είτε το ούλι σαν επιρροή είτε επιρροή από κεφαλ-άκι όπως λένε τα λεξικά.

  139. loukretia50 said

    29. Πεπε
    “Η υποκ. κατάληξη -ούδι είναι απολύτως εν χρήσει στα κυπριακά (-ούιν, πληθ. -ούθκια).”

    Κάπως έτσι ?
    »Σκουλουκούιν,σκουλουκούιν πού πάεις χωρίς βρακούιν…”

    Αρβανιτακη Ελευθερια ♫ Το σκουλουκούιν https://youtu.be/JG4_2ivgMmA

  140. Alexis said

    Δράκομαι της ευκαιρίας (ναι ρε, δράκομαι, από τον δράκο) για να αναφέρω ότι στο Ξηρόμερο έχω ακούσει μερικά από τα πιο ευφάνταστα, έως και αστεία υποκοριστικά σε ονόματα.
    Εντάξει δεν είναι όλα υποκοριστικά του τύπου που συζητάμε σήμερα αλλά έχουν γούστο:

    Γάκιας (Γιώργος)
    Λάκιας (Θεόδωρος)
    Βούλιας (Παρασκευάς)
    Μέλιας (Γεράσιμος)
    Μάκιας (Χρυσόστομος)
    Τέλιας (Αριστοτέλης, Σωτήρης)
    Φεφ’ς (Ορφέας)
    Ξούλα (Χρύσα, Χρυσούλα)
    Νόγιω (Αρσινόη)
    Τσίλιας (Βασίλης)
    Μούλιας (Σταμούλης)

    Περιέργως ο Δημήτρης δεν λέγεται ποτέ Τράκιας ή Ράκιας αλλά μόνο Τάκης (από πού κι ως πού; ) και ο Κώστας είναι πάντα Κώστας ή Ντίνος.

  141. Γς said

    -τάκι, -τατάκι

    Τέρας από μικρός ο φίλος μας ο Κυβέλος.
    Τέρας. Παρατσούκλι και πράγμα.

    Μα κι ο αδελφός του δεν πήγαινε πίσω. Ακάθεκτη, ταχεία γρήγορη ανάπτυξη.
    Τερας Β;
    Τελικά τον είπαμε Τερατάκι.

    Κι όλα πήγαιναν καλά μέχρι που πάτησε γκάζι κι ο μικρότερος τους αδελφός.
    Για τα επόμενα πενήντα χρόνια ήταν το Τέρας, το Τερατάκι και το Τερατατάκι!

  142. sarant said

    140 Τα υποκοριστικά ονομάτων είναι ενδιαφέρον θέμα. Πολλά από αυτά που λες τα έχουν και στην Ήπειρο.

    Αλλά Τράκης είναι μόνο ένας 🙂

  143. ΚΩΣΤΑΣ said

    Αυτό το ΛΚΝ τελικά πρέπει να γράφτηκε από αγίους. Αλάθητο λεξικό! 🙂
    Υπάρχει άρθρο του κ. Σαραντάκου που δεν λανθάνει αντιμπαμπινιωτισμός; :Ρ
    Ελάχιστα πρέπει να ‘ναι. Συγχωρέστε με, αλλά…:)

  144. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Νανά νανά το γιούδι μου
    και το παλικαρούδι μου

  145. sarant said

    143 Υπάρχει και άλλος ΚΩΣΤΑΣ (με κεφαλαία) οπότε αν συνεχίσετε θα σας παρακαλούσα να διαφοροποιηθείτε κάπως. Επί της ουσίας, το ΛΚΝ είναι πολύ καλό λεξικό. Όχι αλάνθαστο, αρκετές φορές έχουμε βρει ψεγάδια του. Και στο σημερινό άρθρο επισημαίνω κάποια σημεία όπου διαφωνώ.

    Αλλά το ότι έγραψε ο Μπαμπινιώτης γραμματική και δεν έχει τίποτα (στη μία) ή σχεδόν τίποτα (στην άλλη) για τον υποκορισμό, είναι μια αντικειμενική έλλειψη. Δεν οφείλεται σε αντιμπαμπινιωτισμό η επισήμανσή μου.

  146. ΚΩΣΤΑΣ said

    Διευκρίνιση, ο μονίμως αντεθνικώς και αντισυριζικώς… δρων, ΚΩΣΤΑΣ, δεν έχει καμίαν σχέση με τον συνονόματο του σχολίου 143.

    Παρακαλείται ο συνονόματος σχολιαστής, αν θέλει, να αλλάξει κάπως το χρηστώνυμό του, καθότι ως παλαιότερος έχω κατοχυρώσει το μπραντ νέιμ. 😉

    Σε κάθε περίπτωση καλούνται οι δυνάμεις ασφαλείας του ιστολογίου – με ακούς καλόψυχε Γιάννη; – να ενεργήσουν τα δέοντα! 😛

  147. gpoint said

    Το Ξούλα και το Ξάφω (Χρυσάφω) υπάρχει και σε μας.

  148. ΚΩΣΤΑΣ said

    Ωχ! με πρόλαβε ο Νικοκύρης 🙂

  149. gpoint said

    #138 α

    Ναι αλλά…πρώτον είναι…αντίδωρα και δεύτερον δρεπανηφόρα ! Είναι όμως υπέροχη θέση, δίπλα στο κύμα ιδανικό για καφέ ή κόκα κό

  150. B. said

    Θα ήθελα ως νησιώτης να εκφράσω την έκπληξή μου για το ότι η κοινή «δυσκολεύεται», λέει, με τη γενική των υποκοριστικών – εγώ από μικρός άκουγα «των κοριτσακιών» και «του Βαγγελακιού» και δε μου φαίνεται καθόλου παράξενο…

    (ίσως βέβαια να λείπει μια ακόμα συλλαβή και το σωστό να είναι «των κοριτσακιώνε» αλλά μπορεί και να υπερβάλλω…)

  151. Γς said

    145, 148:

    Απλή η επίλυση κι αυτού του ονοματολογικού:

    Να επιλέξουν μεταξύ Βορείου και Νοτίου Κώστα σύμφωνα με το γεωγραφικό πλάτους της κατοικίας τους

  152. sarant said

    149 Α, τα αντίδωρα μόνο στην εκκλησιά είναι καλά

    150 Κι εγώ μαζί σου!

  153. Γς said

    γεωγραφικό πλάτος

    https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTYqxMpwcrG2RkOLkVsDfASlBjuOCPKHDMyRupNs_PLHucoYWvd

  154. loukretia50 said

    κι ο Ξ΄τόφορος !

  155. ΚΩΣΤΑΣ said

    Γς 😉 🙂 😛

    Δέχομαι ως χρηστώνυμο το ΒΟΡΕΙΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, κρατώ όμως αποκλειστικά το δικαίωμα να γράφω μόνο εγώ στην ελληνική γλώσσα τα σχόλια και να θεωρούμαι ως μόνος Σαραντάκειος Έλληνας σχολιαστής.

  156. loukretia50 said

    Και δε θα διεκδικείτε τους υπόλοιπους Κώστα?
    Μήπως να γίνετε Κώστα – ΚΩΣΤΑ?

  157. 124α,
    Μπράβο, πολλά τέτοια!

  158. 112, πιροσκάκι 🙂

  159. Πέπε said

    Κατά τη γνώμη μου τα Ξούλα (Χρυσούλα) και Ξάφω (Χρυσάφω) δεν είναι υποκοριστικά, είναι απλώς τοπική προφορά:

    α) Χρυσούλα, Χρυσάφω
    β) χάνεται το άτονο [i] > Χρσούλα, Χρσάφω
    γ) Ενδοσυμφωνικό [r] δεν υπάρχει πουθενά στα ελληνικά > Χσούλα, Χσάφω
    δ) Η νέα ελληνική αποφεύγει γενικώς τα συνεχόμενα τριβόμενα σύμφωνα (χσ), όπως άλλωστε και τα συνεχόμενα κλειστά,και προτιμάει ένα τριβόμενο κι ένα κλειστό σε όποια σειρά βολεύει > Ξούλα, Ξάφω.

    Αντίστοιχα υπάρχει και τύπος ξος = χρυσός, κ.ά..

  160. 145, 146,
    Προτείνω «Bob».
    Ινδός φίλος μου ονόματι Χάρμπαξ,
    όταν συχνά τού ζήταγαν να πει το όνομά του 2-3 φορές, κατέληγε
    «Just call me Bob.»
    Yπάρχει, εξ άλλου, και ο διάσημος ημι-Έλληνας Bob Κώστας.
    (Με πολλά 🙂 , εννοείται.)

  161. ΚΩΣΤΑΣ said

    156 Δεν θα διεκδικώ τίποτα, αλλά Κώστας – ΚΩΣΤΑΣ θα είμαι μόνο εγώ!

  162. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    112/158
    και ρακάκι απ το
    φλασκάκι !
    ή κρασάκι
    απ΄τ΄ασκάκι

  163. loukretia50 said

    161. και ποιός θα λέει στους ξένους : Κωστά , c’ est moi ?

    159. Εννοείται πως είναι έτσι και όλοι οι μη γκάγκαροι Αθηναίοι το ξέρουμε . Οι ειδικοί κατέχουν και τα επί μέρους.
    Και βέβαια δεν το σχολιάζουμε απαξιωτικά.Η παράδοση είναι κομμάτι της ζωής μας. Έχει όμως και την πλάκα της!

    for bοth of you and chorus :
    ‘Ομως… καλοκαίρι είναι, χαμογελάστε λίγο… ακόμα και με κρυάδες….ήλπιζα σε κάποιες ωραίες ατάκες από σας!
    (πόσες φατσούλες με σώζουν?
    Έσπασα ρεκόρ στο να δυσαρεστώ κόσμο σήμερα.)

  164. 83, 🙂

    Με τον Μαμαλάκη
    και η Μάμα Λα,
    μητριάρχις Βιετναμέζικης οικογένειας
    με αλυσίδα εστιατορίων στο Χιούστον.

  165. ΚΩΣΤΑΣ said

    163 α

    Όλα εγώ θα τα λέω, και L’État, c’est moi και λεφτά σε μουά!

  166. loukretia50 said

    «chez -moi» είπατε?

  167. Αρχαιοελληνιστής said

    Μού προξενεί κατάπληξη η ανεξήγητη ασυλία που παρέχει ο κ. Σαραντάκος στον μακαρίτη δάσκαλο του Μπαμπινιώτη, Νικόλαο – Παντελή Ανδριώτη: Ενώ έχουν περάσει πάνω από 10 ώρες από τη στιγμή που ο δαιμόνιος αναρχομπολσεβίκος ερευνητής, Δημήτρης Ψαρράς, αποκάλυψε στη σημερινή «Εφ.Συν.» τη μνημειώδη λαθροχειρία του Ανδριώτη να πλαστογραφήσει μιά διάσημη φράση του Λένιν που χρησιμοποιούν όλοι οι ακροδεξιοί των ΗΠΑ, ο κ. Σαραντάκος αρνείται να κάνει την παραμικρή μνεία για την αποκάλυψη του Ψαρρά, ακόμη και στο λογαριασμό του στο Facebook όπου είναι λαλίστατος…

    Η λαθροχειρία του μακαριστού Ανδριώτη (που αποδεικνύει οριστικά πόσο απατεώνες είναι όλοι οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι στο Ρωμέικο) έλαβε χώραν στο περίφημο βιβλίο του «Το ομόσπονδο κράτος των Σκοπίων και η γλώσσα του» (1957), που αποτελεί την χαρά όλων των εθνικοπαραφρόνων Μακεδονομάχων και μοιράστηκε πρίν λίγους μήνες απο την εφημερίδα «Real News» του Νίκου Χατζηνικολάου.

    Αν ο Μπαμπινιώτης (ο οποίος αντλεί μαζικά στο δικό του βιβλίο για την Μακεδονική Γλώσσα τα αντιεπιστημονικά επιχειρήματα του Ανδριώτη) είχε διαπράξει παρόμοια γκάφα, ο κ. Σαραντάκος ήδη θα τον είχε διαπομπεύσει στο Πανελλήνιο Κοινό, και πολύ δικαίως εννοείται… Στον Ανδριώτη γιατί παρέχει τέτοια ασυλία;

  168. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    83. π.χ. Αφήνουμε το φαγάκι μας να πάρει μια βρασούλα !!

  169. loukretia50 said

    Αγαπητοί σχολιαστές καλημέρα σας (σικ ρε!) . Μετά το σύντομο διάλειμμα χωρίς διαφημίσεις – οι αμερικάνικες δε μετράνε, είναι δικά μας παιδιά- καλείστε να απολαύσετε την εκπομπή :
    «’Ολα όσα θέλατε να μάθετε για τις κρυφές σκέψεις των αρχαίων και βαριόσασταν να ρωτήσετε».
    Θα ακολουθήσει βαθυστόχαστη ανάλυση που εστιάζει στο «πού βαδίζουμε ανάμεσα σε τόσα αγγούρια που δεν είναι στρέιτ?»
    Προφανώς κινδυνεύουμε λιγότερο, είναι σαφές, άλλωστε η διαδικασία δεν είναι παραγωγική και στην πορεία μπορεί να ξεθυμάνει. Άλλωστε είμαστε από τρελή γενιά.

    Ωωω! … με ειδοποιούν απ΄το κοντρόλ ότι άλλαξε το πρόγραμμα. Δεν προλαβαίνω να τα διαβάσω, κόψε το κρόουλ ρε! – πάλι ρόμπα θα γίνουμε – αλλά το σημαντικό είναι ότι τα «Φοβερά ντοκουμέντα » είναι εδώ και μπορείτε να ενημερωθείτε αμερόληπτα.
    Ο καιρός θα είναι άστατος μετά τοπικών ξεσπασμάτων που θα αντιμετωπιστούν με αδιαφορία ως συνήθως από τους αρμόδιους.
    Απολαύστε υπεύθυνα. Σας αγαπώ!

  170. Pedis said

    Έχω την εντύπωση ότι τα τελευταία δεκα-δεκαπέντε χρόνια και βάλε παρουσιάζεται το παράδοξο φαινόμενο όπου, ταυτόχρονα με την όλο και σπανιότερη χρήση των ονομάτων Τάκης, Άκης, Σούλα, Σία, Λάκης, Κούλα, Ντίνος, Λία, Σάκης, Νίτσα προς όφελος άλλων, όπως Κωνσταντίνος, Αναστασία, Λυδία, Αλέξανδρος, Ευγενία, Ίριδα, Φοίβος, Νεφέλη, Θεόδωρος, (μα, παραδόξως, όχι Ιορδάνης) κοκ, παρατηρείται μια σταδιακή αύξηση της χρήσης των υποκοριστικών στον καθημερινό λόγο.

    (Να υπάρχει κάποια συσχέτιση μεταξύ των δύο φαινομένων, με την υπόθεση ότι είναι αληθινά και με γελά το στατιστικό μου δείγμα;)

  171. 124,
    Τώρα μόλις έπιασα ένα
    κρακεράκι,
    και το προσθέτω.
    (Είχα ακούσει, πάντως, και τα
    κρημ κράκερ,
    μικρός.)

  172. Άλλο μπιστόλι,
    άλλο μπιστολάκι (για τα μαλλιά).

  173. Γς said

    κι άλλο πιστόλι [εκ του πίσω όλοι]

    ;)

  174. Γς said

    156;

    >Και δε θα διεκδικείτε τους υπόλοιπους Κώστα?
    Μήπως να γίνετε Κώστα – ΚΩΣΤΑ?

    Μήπως Κοτ ντε Καραντ [ Côte de quarante, 40κος]

    :

  175. Γς said

    171:

    >Είχα ακούσει, πάντως, και τα
    κρημ κράκερ, μικρός

    Οταν ήμουνα νινϊ
    δεν μου δίνανε … κρημ κράκερ [λέμε τώρα]

    Τώρα που μεγπάλωσα
    πλήρωσα και … έφαγα κρημ κράκερ

  176. Γς said

    166:

    >«chez -moi» είπατε?

    Ναι, σε – βου είπε.

    Σε δικό σας χώρο.

  177. Γς said

    160:

    >Just call me Bob

    και μου γυάλισε μια σερβιτόρα της μειονότητας κει πάνω στη Θράκη, όταν ήμουνα της πολύ μαχόμενης Καμακικής.

    Και της ζήτησα το τηλέφωνο [δεν είχαμε τότε κινητά]

    -Θα ζητήσεις την Αϊμπλαμπλα. Κάτι στα τούρκικα.

    Δεν κατάλαβα και το επανέλαβε δυο τρεις φορές χωρίς να το πιάνω, οπότε:

    – Καλά, ζήτα τη Νανά!

  178. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    172. >>Άλλο μπιστόλι,
    άλλο μπιστολάκι (για τα μαλλιά).
    άλλο τηλέφωνο
    κι άλλο τηλεφωνάκι (του μπάνιου)
    και
    άλλο καναπές
    άλλο καναπεδάκι (τρώγεται)

  179. dryhammer said

    178. ..άλλο αλογάκια *
    κι άλλο αλογατάκια (τα νυν Καρουζελ)

    —————-
    * πήγα να βάλω σε παρένθεση ιππάρια αλλά τελικά άλλο ιππάριο (μικρό άλογο), άλλο ιππάριο (ιπποειδές που εξέλιπε) κι άλλο ιππάριο (αντλία αποστράγγισης στα πλοία κυρίως) – σκατά δουλειές πρωί πρωί.

  180. Γς said

    κι άλλο το αλογάκι της θάλασσας.

  181. dryhammer said

    180. Ενώ το αλογάκι της παναγίας δεν το μνημονεύουμε λόγω κακών αναπαραγωγικών συνηθειών (λετ)

  182. Γς said

    78:

    >άλλο καναπές άλλο καναπεδάκι (τρώγεται)

    άλλο λαβ τσέαρ κι άλλο κότα [που δεν τρώγεται]

    https://caktos.blogspot.com/2013/04/blog-post_7679.html?m=0

  183. Πάνος με πεζά said

    Kαι η vintage γιαπωνέζικη μηχανή Καβασί, από την οποία προέκυψε η μεταγενέστερη Καβασάκι ! 🙂
    https://media.gettyimages.com/vectors/vintage-motorbike-vector-id826272206

  184. sarant said

    170 Κι εμένα είναι αυτή η εντύπωσή μου -αξίζει ίσως άρθρο.

    174 Μην πας τόσο μακριά. Υπάρχει και ο ποταμός Σαράντ που ονοματίζει δυο νομούς της Γαλλίας, Charente

    178 Κι αυτό είναι ωραίο θέμα για άρθρο.

  185. Πότης δεν είμαι, αλλά το Pineau des Charentes το λατρεύω.
    Ξεκινήσαμε από ένα ενδιαφέρον γλωσσικό θέμα και διολισθαίνουμε σ’ένα άλλο, επίσης ενδιαφέρον: τα υποκοριστικά που έχουν διαφορετική σημασία από τη βασική λέξη (καζανάκι (αποχωρητηρίου), πιστολάκι (μαλλιών), τασάκι (για τσιγάρα) κλπ.) Μήπως να το αφήσουμε για άλλη φορά;

  186. sarant said

    185 Ναι, το αφήνουμε για άλλη φορά επειδή έχει ενδιαφέρον.

  187. Παναγιώτης Κ. said

    @140. Δίνεις εναύσματα!
    Αποτίοντας φόρο τιμής, πρέπει να αναφέρουμε το εμβληματικό ηπειρωτικό συγκρότημα της περιοχής των Ζαγορίων τα «Τακούτσια». Είναι δε Τακούτσια τα παιδιά του Τάκη.
    Υποθέτω ότι κάποιος Τάκης είναι ο γεννήτορας του συγκροτήματος.

  188. Pedis said

    # 184 – 170 Κι εμένα είναι αυτή η εντύπωσή μου -αξίζει ίσως άρθρο.

    ωραία. είμαι περίεργος να δω την άποψή σου σχετικά με την αύξηση των υποκοριστικών στον καθημερινό λόγο.

    (όσο για την αύξουσα προτίμηση σε ονόματα με γκραντέρ, ας θυμηθούμε παράλληλα ότι αριστοκρατικές οικογένειες, με διαφορετικές κουλτούρες στην Ευρώπη, παραδοσιακά φωνάζουν τα παιδιά τους με παιδιάστικα υποκοριστικά και τα σκυλιά και τα γατιά τους μπορεί να ακούν σε μεγαλοπρεπή ονόματα.)

  189. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    188 >>σχετικά με την αύξηση των υποκοριστικών στον καθημερινό λόγο.
    Σα να κατάλαβα απο τα προειρημένα (ω!),(αλλά αυτό θα σκεφτόμουν κι εγώ σε πρωτο απλό επίπεδο), ότι εν πολλοίς εξυπηρετείται ο ελληνικός γλωσσικός τύπος. Τα κάνει ελληνόστροφα ,πώς να πω.
    Όπως το γράφεις,σα να υπάρχει κάποιο πιο σύνθετο και ίσως πανούργο. Π.χ όπως στο Αμερικα (του ανεκδοτου) όλα είναι μεγάλα,εδώ όλα πια είναι μικρά; 🙂 (γι΄αυτό τόσα υποκοριστικά)
    Αλήθεια,υπάρχει επίσημη απόδοση/κομπιουτερικό/ψηφιακό λεξιλόγιο;

    .

  190. ο παλιος said

    Τραπέζι>>τραπεζάκι ;

  191. sarant said

    190 Αυτή είναι μια απλή περίπτωση υποκοριστικού. Το ρουχ-ΑΚ-άκι και τα άλλα που είπαμε διαφέρουν.

  192. Μανούσος said

    Τα αραβικά πάντως έχουν υποκοριστικά dik dwaik κόκκορας-κοκκοράκι. katib kwaitib, γραφέας *γραφουδάκος. Είναι πολύ παραγωγική η αραβική και με περιφραστικούς τρόπους. Πάντως γενικά η παραγωγή του μονολεκτικού υποκοριστικού γίνεται με διφθογγοποίηση ή έκταση του πρώτου συλλαβικού φωνήεντος. Στις σημιτικές γλώσσες η παραγωγή γίνεται με φωνολογικές αλλαγές των φωνηέντων στο εσωτερικό της τριγράμματης ρίζας (που είναι σύμφωνα) και συμπληρωματικά με έναν ορισμένο πολύ μικρό αριθμό προθεμάτων, συχνά κοινό για όλες τις σημιτικές γλώσσες, πχ τα- : ταξίμ, ταρίφ, τανζιμάτ κλπ. και το μα/ι/ου- Μαντίνα (Μεδίνα), μαμλούκ, Μουχάμμαντ, μιχράμπ (η κόγχη προς την Μέκκα), κλπ.
    Πάντως ο υποκορισμός στα Ελληνικά παράγει κανονικές λέξεις (χωρίς υποκοριστική σημασία) σε τέτοια έκταση που μόνο στα γίντις έχω δει και σε ορισμένες γερμανικές διαλέκτους ειδικά με την κατάληξη -le (πχ Νεστλέ -νέστελε/φωλίτσα). Στα γίντις η έκταση είναι τόση όπως και στην νέα ελληνική με ανάλογη χρήση της υποκοριστικής κατάληξης ως κανονικής ετυμολογικής για ουσιαστικά.

  193. Παντελής said

    Να κι αλλο σε ~γάκι: σόι (soy)> σογάκι (κατα το çay > τσαγάκι). Αμφότερα τουρκικης προέλευσης• τυχαιο; Δε νομιζω…Μαλλον επηρεαζει ο πληθυντικος (τσάγια, σόγια), οπως και σε αλλα: (αίματα, πραγματα)
    Γίνεται τιποτε με το υπεσχημένο «μπραβο» ;

  194. Μανούσος said

    170
    Δεν νομίζω ότι υπάρχει κανένα μυστήριο.
    Θεωρούνται πολύ λαϊκά, όσο πιο Ευρωπαίοι/Ελληνάρες (για μένα δεν έχει διαφορά) γινόμαστε τόσο πιο κυριλάτα ονόματα επιζητούμε. Πιο ενδιαφέρον είναι το ότι εκλείπουν/μειώνονται τα Τζίμης, Μπίλης, Τζώρτζ, Καίτη, Μαίρη, Τζώρτζια κλπ.

  195. Πέπε said

    @193:

    Δεν έχει σχέση η τούρκικη προέλευση. Το ίδιο γίνεται και με τα ελληνικά φαί, ρολόι (φαγάκι, ρολογάκι) κ.ά..

    Κάποιες από αυτές τις λέξεις ιστορικά είχαν ένα -γ- (π.χ. ωρολόγιον) που σε ορισμένους τύπους χάθηκε και σε άλλους διατηρήθηκε, άλλες αντιστρόφως δεν είχαν -γ- αλλά το ανέπτυξαν σε ορισμένους τύπους ενώ σε άλλους όχι, τους ίδιους κατ’ αντιστοιχίαν με τις πρώτες, και το αποτέλεσμα είναι ότι τελικά κλίνονται ίδια, και σχηματίζουν τα παράγωγά τους ίδια.

    σόι, σόγια (σογάκι)
    μπόι, μπόγια
    τσάι, τσάγια (τσαγάκι, τσαγιέρα)
    ρολόι, ρολόγια (ρολογάκι, ρολογάς)
    φαί, φαγιά (φαγάκι, φαγάς, φαγητό…)
    χούι, χούγια
    χρέος, λαϊκός-ιδιωματικός πληθυντικός χρέγια!
    ανώι-κατώι, ανώγια-κατώγια
    κομπολόι, κομπολόγια (κομπολογάκι, κομπολογάτη)
    μοιρολόι, μοιρολόγια (μοιρολογάω, μοιρολογίστρα)
    … κλπ. εις -λόι, και διάφορα άλλα πέρα από τα εις -λόι, άλλα ελληνόρριζα, άλλα δάνεια

  196. 112,
    Τώρα που το ξαναβλέπω το σκακιστικό σπα,
    ταιριάζει να αφιερωθεί στον
    Μπόρις Σπά-σκι!

  197. sarant said

    192 Πάντως ο υποκορισμός στα Ελληνικά παράγει κανονικές λέξεις (χωρίς υποκοριστική σημασία) σε τέτοια έκταση που μόνο στα γίντις έχω δει και σε ορισμένες γερμανικές διαλέκτους

    Να το θυμηθώ αυτό όταν γράψω το άρθρο

  198. 29: Ήθελα κι εγώ να πω για το σκουλουκούιν και πόσο με παίδεψε μέχρι να καταλάβω τι σημαίνει, αλλά με προλάβανε. Μόνο όταν είδα το βιντεάκι της Αρβανιτάκη με τις παιδικές ζωγραφιές κατάλαβα ότι σημαίνει σκουληκάκι!

  199. Γς said

    Και τούμπαλιν, τα ανθυποκοριστικά

    -άκι -> ι

    σπανάκι -> σπανί λ.χ.

    [αλλά μόνο σε ανέκδοτα]

  200. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    194.
    «…το κοριτσάκι με το εξωτικό και σπάνιο όνομα,τη Μαρία. »
    https://spigaro.wordpress.com/2016/08/04/maria/

  201. Dimi said

    Καλημέρα σας!Μερικές φορές τα υποκοριστικό δεν σημαίνουν κάτι μικρό αλλά το αντίθετο.Εχει κάτι θεματάκια με την δικαιοσύνη .Θα σου δώσω κάτι θεματάκια μουρλια ( για τις εξετάσεις) Άλλοτε χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν ευγένεια,θα μου δώσετε την αποδείξουλα?
    Ο τυπος ρουχάκια ακούγεται.

  202. Πέπε said

    201:
    >> Άλλοτε χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν ευγένεια,θα μου δώσετε την αποδείξουλα?

    Αντίστοιχα και το «λίγο»: παίρνεις λίγο τα πόδια σου να περάσω;

  203. loukretia50 said

    201 -202
    Μια αποδειξούλα, μια υπογραφούλα, μια αυξησούλα, μια ενεσούλα,
    Τελειώνω σε καμιά ωρίτσα… σ΄ένα τεταρτάκι…

    Όταν φοβάσαι πως θα σε δαγκώσουν… κι ας μη φταις … (κι αυτοάμυνα το λες!)
    Ωσαύτως και… εν αδίκω :
    Του’ριξα μια φαπίτσα … ένα μερεμετάκι είναι … μια διαρροούλα τόση δα!….μια γρατσουνίτσα μωρέ! .. ένα σκισιματάκι… μια μουτζουρίτσα…
    αλλά και :
    Πήρα μερικά κιλάκια, , ήπια δυο ποτηράκια, μια τζουρίτσα , ξέχασα κάτι πραματάκια..
    Είναι σαφής η προσπάθεια υποτίμησης του γεγονότος με τη δήθεν ωραιοποίηση της λέξης.
    Πέφτει κάπως στα μαλακά. Ή το παλεύει.

  204. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    202 Το λένε και στο σινεμά, στον ψηλό μπροστινό: Κόβεις λίγο το κεφάλι σου να βλέπω?

  205. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    203 Η υποτίμηση του γεγονότος γίνεται ενίοτε και χωρίς υποκορισμό, γρατζουνίτσες κλπ.

    Στη συνέχεια η πρόεδρος του δικαστηρίου αναρωτήθηκε γιατί η μάρτυρας δεν ρώτησε πώς ήρθε στα χέρια ο αδερφός της , που είναι και τόσο ήρεμος, με κάποιον.

    «Μου είπε ο δικηγόρος ότι ο αδελφός μου τού είπε ότι τσακώθηκε με ένα παιδί στο Κερατσίνι, δεν ξέρω γιατί

    »Ότι την ώρα που έφτασε με το αυτοκίνητο, ήταν 4-5 άτομα που τον τραβήξανε έξω από το αυτοκίνητο και ο αδελφός μου πήρε το μαχαιράκι του και έκανε στο παιδί δύο γρατζουνιές».

    Η πρόεδρος καλεί τη μάρτυρα να επαναλάβει όσα είπε.

    Φτάνοντας με το αμάξι, δεν ξέρω πού, καν δεν ξέρω τη διεύθυνση, υπάρχουν 4 άτομα, τον τραβάνε έξω και από μια θηκούλα στο λεβιέ των ταχυτήτων, πήρε το μαχαιράκι του και όπως ήταν σκυμμένος ο αδελφός μου και δεν βλέπει πού χτυπάει, έκανε 2 γρατζουνιές.

    Πρόεδρος δικαστηρίου: Και οι γρατσουνιές αυτές τι αντίκτυπο είχαν;

    Χρυσούλα Ρουπακιά: Απ’ ό,τι διάβασα[sic], να πεθάνει το παιδί.

    http://www.efsyn.gr/arthro/o-dolofonos-roypakias-me-mahairaki

  206. Πέπε said

    @203:
    Ένα τόσο δα χτυπηματάκι από μενίρ! Αποκλείεται να τον πείραζε, μάλλον θα παράφαγε το μεσημέρι.

  207. loukretia50 said

    188. «… αριστοκρατικές οικογένειες, με διαφορετικές κουλτούρες στην Ευρώπη, παραδοσιακά φωνάζουν τα παιδιά τους με παιδιάστικα υποκοριστικά και τα σκυλιά και τα γατιά τους μπορεί να ακούν σε μεγαλοπρεπή ονόματα.)».

    Και στα καθ΄ημάς, βεβαίως βεβαίως! κι ας μην έχουμε Φλο, Μπη, Σου και Μπο ( Σούλα και Μπόμπο διαθέτουμε)…
    Τόσο ο κακομαθημένος γόνος παλαιού τζακακιού*, όσο και ο ούγκανος (νεόπλουτος – ή μη), είθισται να αποκαλούν το σκύλο Ρεξ,(1) , τη γάτα Σουλτάνα, το γιο Λάκη και την κόρη Ντόλυ(2), αλλά δε νομίζω πως είναι ταξικό.
    Απλά καταδεικνύει υποσυνείδητη επίγνωση /αναγνώριση φυσικής ιεραρχίας, με βάση την αντιληπτική ικανότητα των συγκεκριμένων εκπροσώπων εκάστου είδους.

    (1) : ή Φαρούκ/Κάιζερ και Γκλόρια /Ρεγγίνα αντίστοιχα,
    (2): ή Μιμίκα -υποκ. του υποκ/κού Μιμή

    .
    * (μπορεί ο ίδιος να αποκαλείται Σούλης!)

  208. Πέπε said

    Δε νομίζω ότι πολλοί σκέφτονται τι σημαίνει (στα λατινικά!) Ρεξ, Ρεγγίνα και Γκλόρια. Ειδικά το Ρεξ είναι το κλασικό όνομα σκύλου για όσους βαριούνται να σκεφτούν κανένα πιο πρωτότυπο. Όπως και να το κάνουμε, καλύτερα έτσι παρά το παλιότερο στερεότυπο όνομα Αζόρ.

  209. loukretia50 said

    208. Σωστά, αλλά όσο νάναι προσδίδει μεγαλοπρέπεια! – όπως στο σινεμά… εκεί δεν παίζει Αζόρ!
    Κι ακόμα και στο Μάγκας ή Μόρτης αναγνωρίζουν καπατσοσύνη!

  210. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    205 χαίρε χτηνάκι 🙂
    208 Ξέρω σκυλόγατα: Νταλί, Μπετόβεν, Σωκράτη

  211. Χαίρε ΕΦΗ2. Ντιπ Μπυθουλαίος είμαι γμτ. Τη σκύλα μου (αχ) την έλεγα Μπήλιω.

  212. Πέπε said

    @210:
    Μπετόβεν, έχει γούστο να ξέρουμε τον ίδιο! Κι έναν Μότσαρτ ξέρω επίσης. Σκυλιά μουσικών.

    @209:
    > > Κι ακόμα και στο Μάγκας ή Μόρτης αναγνωρίζουν καπατσοσύνη!

    Αντίθετα από το «Βλαξ», που το έχω πετύχει κι αυτό. (Η ίδια οικογένεια είχε παλιότερα κι έναν Παυλώφ.)

  213. Γς said

    Αντε κι η δικιά μας Λίζα, η παρα τρίχα Σαξ, πρώην Λυσάξ, πάλι

    https://sarantakos.wordpress.com/2014/02/02/meze-102/#comment-202853

  214. loukretia50 said

    Μπερλιόζ και Τουλούζ το αφιερώνουν στους γατόφιλους:
    Αριστόγατες https://youtu.be/Sa3-M62nu3w?t=189

    198. Α Costa (petit) – bon appetit!
    Το πουλλούι Τσίου https://youtu.be/lbFlUpZA5hU?list=PLaP8Ie6lC2zzCXB68I4-SwUsRDr2I_O1o&t=6

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: