Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα ντουρσέκια της Σμύρνης

Posted by sarant στο 19 Σεπτεμβρίου, 2018


Διαβάζω αυτές τις μέρες την αυτοβιογραφία της Ροζίτας Σώκου, ο Αιώνας της; Ροζίτας, σε δύο τόμους παρακαλώ των 500 σελίδων έκαστος -αλλά μ’αρέσουν οι αυτοβιογραφίες κι από μερικά αποσπάσματα του βιβλίου, που τα δημοσίευσε ένας φίλος στην ομάδα Υπογλώσσια του Φέισμπουκ είδα πως θα με ενδιαφέρει το βιβλίο κι έτσι το ξεκίνησα.

Όμως δεν θα παρουσιάσω το βιβλίο σήμερα -άλλωστε ακόμα βρίσκομαι στην αρχή του πρώτου τόμου (πάντως δεν έχει διαψεύσει ως τώρα τις προσδοκίες μου). Απλώς, θα πάρω την αφορμή από μια φράση του, να γράψω ένα σύντομο αρθράκι για μια λέξη ξεχασμένη σήμερα.

Σε κάποιο σημείο, λοιπόν, η Ροζίτα Σώκου περιγράφει μιαν υπέρπλουτη Σμυρνιά θεία της, από τη μεριά της μητέρας της, η οποία, πριν από το 1922 βέβαια, είχε πει στους ελλαδίτες συγγενείς της:

«Εσείς εδώ», είπε με άπειρη περιφρόνηση, «προικίζετε τα κορίτσια με σπίτια; Εμείς στη Σμύρνη, στην Στάσα μας δώσαμε δυο ντουρσέκια και τρεις μαχαλάδες. …»

Βέβαια η Στάσα έπαιρνε απόγονο του θρόνου του Παλαιολόγου (ποιος ξέρει τι απατεώνας θα ήταν) οπότε θ’ άξιζε το πανωπροίκι. Τι ήταν όμως τα ντουρσέκια; Στο βιβλίο δεν δίνεται εξήγηση, αλλά νομίζω πως η λέξη θα προβληματίσει τους περισσότερους σημερινούς αναγνώστες (όσοι την ξέρουν, ας το δηλώσουν στα σχόλια).

Τη λέξη την ήξερα επειδή την είχα συμπεριλάβει παλιότερα στις «Λέξεις που χάνονται«, απ’ όπου θα πάρω πολλά από αυτά που ακολουθούν.

ντερσέκι

Μια λέξη με πάμπολλους εναλλακτικούς τύπους, το ντερσέκι θα το βρείτε και ως ντιρσέκι, ντουρσέκι, ντρισέκι, τρισέκι, τερσέκι! Είναι η γωνία του δρόμου, το σταυροδρόμι, και συνεκδοχικά έχει πάρει τη σημασία «σοκάκι». Ντερσέκι λεγόταν επίσης ο γωνιωτός σωλήνας στις θερμάστρες. Δάνειο από το τουρκικό dirsek, που θα πει «αγκώνας, καμπή (π.χ. ποταμού)».

Στον θρυλικό Μπαταριά του Μαλακάση, τα ντερσέκια σημαίνουν σαφώς ‘σοκάκια’: «παίρναν το δρόμο του γιαλού, οι απανωπαζαρίτες, κι οι κάτω τα ντερσέκια τα στενά». Επομένως σφάλλει ο επιμελητής του σχολικού βιβλίου, που υποσημειώνει τη λέξη και την εξηγεί «γωνιά του δρόμου». Πρέπει να διορθωθεί η υποσημείωση σε «σοκάκι».

Τη λέξη τη βρίσκουμε και στο τραγούδι «Η κόρη του Πασά» (Ξαρχάκος-Γκάτσος) με τον Ξυλούρη: «Κάτω στα ντερσέκια τα παλιά / βλέπει να περνάει μια κοπελιά».

 

Το 1910 ο Ηπίτης στο γαλλοελληνικό λεξικό του μεταφράζει το coin σε: γωνία, αγκών κοινώς αγκωνή, κόχη, τουρσέκι, τρισέκι, τρουσέκι. Ο τύπος «τρισέκι» χρησιμοποιείται αρκετά ίσως επειδή παρετυμολογικά θυμίζει το τρίστρατο. Έτσι, ο Παπαδιαμάντης στην Ψυχοκόρη χρησιμοποιεί τον τύπο «στη γωνιά, στο τρισέκι». Αλλά κι ο Καζαντζάκης στην Οδύσσεια έχει τον στίχο «πώς περπατούσε κι άνθιζεν η γης και τα τρισέκια ανάβαν!»

Ο τύπος ντουρσέκι είναι ειδικά δεμένος με τη Σμύρνη αν και ακουγόταν επίσης και σε άλλες περιοχές της Μικρασίας καθώς και στη Μυτιλήνη -τον βρίσκουμε στον Μυριβήλη και τους άλλους συγγραφείς της Αιολίδας.

Στο αριστουργηματικό Στου Χατζηφράγκου ο Κ. Πολίτης θυμάται: «κι ώσπου να προφτάσουνε οι γυναίκες να τους πουν δυο λόγια, είχανε στρίψει κιόλα το ντουρσέκι και χαθήκανε απ’ τα μάτια τους» (Κ. Πολίτης, Στου Χατζηφράγκου).  Αλλού: «με το που έσκαγε στο ντουρσέκι η μουσούδα της Λέγκως, πετάγονταν όλοι στους καφενέδες όρθιοι» (Ν. Θέμελης, Αναζήτηση) ή «πάει και περιμένει στο ντουρσέκι» (Ιφιγένεια Χρυσοχόου, Ξεριζωμένη γενιά).

Στο «Οι νεκροί περιμένουν» της Διδώς Σωτηρίου λένε για κάποιον που κορτάριζε μια κοπέλα ότι «ο έρμος τρώει τα ντουρσέκια». Ο Σμυρνιός φωτογράφος Μανώλης Μεγαλοκονόμος θυμάται Αυτούς τους φίλους μου τους «Ταμπαχανιώτες», «Αϊδημητριώτες», που μαζευόμαστε στο «ντουρσέκι» του σοκακιού μας, «βιζαβί» στου «Ρήγα τό Φούρνο».

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το ντουρσέκι είναι η γωνία του δρόμου, το σταυροδρόμι.

Στην εφημερίδα Συνάδελφος, καθημερινή εφημερίδα που εκδιδόταν στη Σμύρνη για τις ανάγκες του ελληνικού στρατού στη μικρασιατική εκστρατεία, διαβάζω χρονογράφημα με τον τίτλο «Το ντουρσέκι», στο οποίο ο συντάκτης περιγράφει τα ραντεβού που δίνονταν στη γωνιά του δρόμου ανάμεσα σε φαντάρους του ελληνικού στρατού και σμυρνιές υπηρέτριες («δουλικά»!). Ο συντάκτης, που υπογράφει Αλκαίος, άρα μπορεί και να ήταν Μυτιληνιός, παρουσιάζει τους φαντάρους για ακαταμάχητους εραστές -να μην το πάρουμε τοις μετρητοίς: δυο αράδες πιο πάνω, σε αφήγηση βέβαια Σμυρνιάς, ο κακομοίρης φαντάρος «τρώει τα ντουρσέκια».

Παραθέτω αποσπάσματα με γλωσσικό και άλλο ενδιαφέρον:

Το ντουρσέκι μας είναι στις δόξες του κάθε βράδυ. Άγρυπνοι σκοποί ο Πελοποννήσιος φαντάρος με τον Ακαρνάνα συνάδελφον. Περιμένουν και οι δύο πότε θ’ ανοίξουν τα κανάτια του καρσινού σπιτιού να προβάλει στο παράθυρο το «σπλάχνο» να πούνε δυο λογάκια στα πεταχτά, έτσι για να πάνε κάτω οι πίκρες.

Η συζήτησίς των είναι σωστή «Βαβυλωνία» του Βυζαντίου. Τα ιδιώματα και οι τοπικισμοί παίρνουν και δίνουν όταν ιδίως σχηματίζεται πέριξ αυτών ολόκληρος κύκλος στη γωνιά-ντουρσέκι από τα ευτραφή δουλικά της γειτονιάς. Το αθάνατο φουστάνι πεθαίνει για φανταρία. Μαζεύεται κοντά της σαν τη μύγα στη μελόπιτα και δεν εννοεί να ξεκολλήσει από κει αν δεν εξαντλήσει το θέμα του, το οποίον πολλάκις λαμβάνει διαστάσεις κυρίου άρθρου αθηναϊκής εφημερίδος.

Τα μιλάνε, κατά την σμυρναϊκήν διάλεκτον. Και είναι τόσον σύνηθες το θέαμα φαντάρων συνοδευόντων κατά τας Κυριακάς ροδοπαρείους Δουλτσινέας, ώστε δεν κάνει πλέον εντύπωσιν σε κανένα. Διάβολε! Είναι γιαβουκλούς, εραστής δηλαδή, αγαπητικός λέγε καλύτερα, όπως είπε κάποτε γνωστός Πειραιώτης. Και αφού είναι γιαβουκλούς έχει δικαίωμα επί της λατρευτής του. Καρφώνεται σαν πούλουδο στην καρδιά της και αν θέλει ο θεός ας βρέξει, αν όχι δεν πειράζει· εφτά έχει ο μήνας!

Πούλουδο είναι το λουλούδι. Να προσέξουμε και την παραλλαγή «εφτά έχει ο μήνας», που δεν θυμάμαι να την έχω συναντήσει αλλού. Καρσινός είναι ο αντικρινός.

Αν διαβάσετε το υπόλοιπο χρονογράφημα, ίσως διακρίνετε κάποια ανησυχία για το μέλλον. Βρισκόμαστε άλλωστε στον Μάρτιο του 1922, η απελπισμένη επίθεση του 1921 έχει αποτύχει και ο στρατός εξαντλείται στο τεράστιο μέτωπο, παρόλο που όσοι τυχεροί βρίσκονταν στα μετόπισθεν μπορούσαν πάντα να φλερτάρουν στα ντουρσέκια.

Ντουρσέκι λοιπόν η γωνία του δρόμου, το σταυροδρόμι· με γωνιακά πανάκριβα κτίρια θα την είχαν προικίσει τη Στάσα -όσο τα χάρηκε.

Advertisements

138 Σχόλια to “Τα ντουρσέκια της Σμύρνης”

  1. Αὐγουστῖνος said

    Καλημέρα.
    Τὸ ντουρσέκι τὸ πρωτάκουσα ἀπὸ τὴν μακαρίτισσα πρώτη μου γυναίκα (καταγωγὴ ἀπὸ τὰ ἱστορικὰ Ἀμπελάκια Λαρίσης) καὶ στὴ συνέχεια ἀπὸ ἄλλους ἀμπελακιῶτες (ἢ μᾶλλον ἄλλες ἀμπελακιώτισσες), μὲ τὴ σημασία τοῦ στενοῦ δρόμου, τοῦ σοκακιοῦ, ἀλλὰ κυρίως συνεκδοχικὰ μὲ τὴ σημασία τοῦ «κορσικανικοῦ κούτσουρου» ἀ λὰ Ἀστερίξ. Δηλαδὴ τῆς παρέας (κυρίως γυναικοπαρέας) ποὺ κάθεται στὴ σειρὰ καὶ σχολιάζει τοὺς περαστικούς.

  2. Γωνια, γωνιακό, αγκώνας, γειτονιά
    Açı, köşe, dirsek, mahalle
    Από την ιστοσελίδα yandex.com υπάρχειδυνατότητα άμεσης μετάφρασης σε πολλές γλώσσες.
    , κύριε Ν.Σαραντάκο. Νίκος Παπαχριστοδούλου

  3. Γς said

    Καλημέρα

    Ροζίτα Σώκου και θυμάμαι που πιτσιρικάς πήγαινα με τον φίλο μου τον Γιώργο Καλαφάτη που δούλευε στην Καθημερινή της Ελένης Βλάχου να πάρουμε τα περιοδικά της Σώκου.

    Ολα τα ευρωπαϊκά μαγκαζίνα. Δεν χόρταινα να τα ξεφυλλίζω από το Σύνταγμα μέχρι την Σωκράτους

  4. atheofobos said

    Η Ροζίτα Σώκου ήταν γνωστή κινηματογραφική κριτικός. Στις κριτικές της έθαβε συχνά μερικές από τις ταινίες, που παρά τις κακές κριτικές άρεσαν τελικά στο κοινό. Περνώντας από ένα κινηματογράφο ακούω δυο νεαρούς που συζητούσαν έντονα για την ταινία που είχαν δει.
    Ρε σύ τι μαλακία ήταν αυτή που είδαμε;
    -Δεν φταίω εγώ είχα διαβάσει την κακή κριτική της Σώκου και είπα θα μας αρέσει αυτή η ταινία!

  5. Λέξη με πάμπολλους εναλλακτικούς τύπους, το ντερσέκι θα το βρείτε και ως ντιρσέκι, ντουρσέκι, ντρισέκι, τρισέκι, τερσέκι! Είναι η γωνία του δρόμου, το σταυροδρόμι, και συνεκδοχικά έχει πάρει τη σημασία «σοκάκι». ντερσέκι λεγόταν επίσης ο γωνιωτός σωλήνας στις θερμάστρες. Δάνειο από το τουρκικό dirsek, που θα πει «αγκώνας, καμπή (π.χ. ποταμού)».

    Τα ντερσέκια τα βρίσκουμε συχνά σε αφηγήσεις για τη ζωή στη Μικρασία, π.χ. «κι ώσπου να προφτάσουνε οι γυναίκες να τους πουν δυο λόγια, είχανε στρίψει κιόλα το ντουρσέκι και χαθήκανε απ’ τα μάτια τους» (Κ. Πολίτης, Στου Χατζηφράγκου), ή «με το που έσκαγε στο ντουρσέκι η μουσούδα της Λέγκως, πετάγονταν όλοι στους καφενέδες όρθιοι» (Ιφιγένεια Χρυσοχόου, Ξεριζωμένη γενιά).

    Στον θρυλικό Μπαταριά του Μαλακάση, τα ντερσέκια σημαίνουν σαφώς «σοκάκια»: «παίρναν το δρόμο του γιαλού, οι απανωπαζαρίτες, κι οι κάτω τα ντερσέκια τα στενά». Τη λέξη τη βρίσκουμε και στο τραγούδι Η κόρη του Πασά (Ξαρχάκος – Γκάτσος) με τον Ξυλούρη: «Κάτω στα ντερσέκια τα παλιά / βλέπει να περνάει μια κοπελιά». Ο Παπαδιαμάντης και ο Καζαντζάκης προτιμούσαν τον τύπο τρισέκι, ίσως για να τους θυμίζει το τρίστρατο.

  6. spiral architect 🇰🇵 said

    @1: [..] Δηλαδὴ τῆς παρέας (κυρίως γυναικοπαρέας) ποὺ κάθεται στὴ σειρὰ καὶ σχολιάζει τοὺς περαστικούς.

    Καλημέρα.

  7. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1-6 Κάπως έτσι!

    5 Αυτό είναι δικό μου, από το βιβλίο μου. Εδώ το άλλαξα.

  8. ΓΤ said

    Το καζαντζακικό έπος γράφεται με ένα «σ», πάντα «Οδύσεια» η συγκεκριμένη, από τότε που την έγραφε έτσι, που την εξέδωσε έτσι 🙂

  9. Η Λογοτεχνία στον Αστικό Χώρο
    Αναζήτηση
    Αναζήτηση στα περιεχόμενα λογοτεχνικών πόλεων
    ________________________________________
    Βρες
    Μαγειρείο Μαυρομάτη
    • Βόλος → Βόλος → Νέα Ιωνία

    Σα δεν έχεις δουλειά γυροφέρνεις γειτονιά, στριφογυρίζεις παραπέρα, πας στην παραλία, πας στον Άναυρο, τραβάς για τον Άνω Βόλο, ξεμακραίνεις προς το Σαμπάναγα ή κάθεσαι και στο πάρκο της Βαγγελίστρας να φας κάμποση ώρα. Όταν κάνει ζέστη όμως και βράζει ο τόπος ή όταν βρέχει ή κάνει κρύο, τι γίνεται; Χώνεσαι στον καφενέ ν’ … αναπνεύσεις την τσιγαρίλα και τη χνοτίλα.
    —Καφέ, παιδί!…
    —Αμέσωωως! το λέει σε σένα το γκαρσόνι με την άσπρη μπλούζα, φωνάζοντας δυνατά, απ’ όπου βρίσκεται. Βαρύν γλυκύυν! φωνάζει το ίδιο και στον καφετζή.
    Ύστερα, από το τζάμι παρακολουθάς την κίνηση του μεγάλου δρόμου της Νέας Ιωνίας στο Βόλο, που οι κάτοικοί της τον λένε από ανέκαθεν «ο φαρδύς». Ρίχνεις λοξά τη ματιά σου να ιδείς ποιοι κατεβαίνουν, ποιοι ανεβαίνουν στη στάση των λεωφορείων, ποιοι έρχονται, ποιοι φεύγουν. Όμως οι γυναίκες είν’ εκείνες που σου τραβούν πιότερο την προσοχή.

    […]

    Ωστόσο, το «χόμπι» μου εμένα είναι άλλο: μ’ αρέσει ν’ ακούω. Γλεντάω και περνά η ώρα μου καλύτερα με… τ’ αφτί!..
    Οι νέοι δεν έχουν να μου πουν πολλά πράγματα ή μάλλον, σαν νέος που ’μαι, η ζωή και τα προβλήματά τους είναι παρόμοια με τα δικά μου και τα ξέρω. Έτσι… κολλάω στους γέρους, ν’ ακούω. Λένε κι αυτοί βλακείες, καυχησιολογίες και μπούρδες. Λένε κι αυτοί ακόμα και σόκιν και βρίζονται καμιά φορά σαν τα χαμίνια, που σε κάνει ν’ απορείς που δεν έχουν σοβαρευτεί ως αυτή την ηλικία κι οι πιότεροι έχουν πιαστεί από τα μαλλιά της εποχής τους, δεν την αφήνουν• και κατηγορούν συνέχεια χαζά «τη σημερινή νεολαία». Είναι σαν να μη μπορούν να καταλάβουν τους τωρινούς ή δε θέλουν να μας καταλάβουν. Δεν παραδέχονται τίποτε το καινούργιο. Η «δική τους εποχή» ήταν «η τίμια», «οι δικές τους ηθικές αξίες» ήταν «οι μόνες σωστές» κι άλλα.
    Μα να σας πω, απ’ αυτά τα γεροντάκια ξεπηδάει καμιά φορά και καμιά ιστορία της προκοπής, με ζουμί, με σοβαρό περιεχόμενο, άγνωστο σε μας τους νέους, εντυπωσιακό, παλιό, ιστορικό. Και γω ψοφάω για παλιές ιστορίες. Τις εκτιμώ, γιατί πιστεύω πως το παλιό — ακόμα κι ο γερασμένος άνθρωπος με την πείρα του — έχει την αξία του. Γιατί το παλιό, αν είναι ιστορία, εκτός που σ’ ευχαριστεί να την ακούς, βγάζεις συμπεράσματα, αν είναι ντοκουμέντο το ’χεις υπόψη σου, αν είναι διαγωγή ή έθιμο βλέπεις πώς συμπεριφερόταν άλλοτε και συγκρίνεις κτλ… Γι’ αυτό, άλλωστε, βλέπεις πόσο ενδιαφέρον υπάρχει για το παρελθόν, πόσα ξοδεύονται για έρευνες που γίνονται χωρίς σταματημό, συστηματικά, επιστημονικά, για τα παλιά, τ’ αρχαία, τα παμπάλαια κλπ.
    Ο σημαδεμένος γηραλαίος ανθρωπάκος ήρθε καινούργιος στον καφενέ που συχνάζω. Καθότανε σ’ ένα τραπεζάκι μοναχός, στριμωχτά κοντά στους άλλους, παράγγελνε τον καφέ του και παρακολουθούσε δίχως μιλιά που παίζανε. Αν έβρισκε λεύτερη την εφημερίδα, την έπαιρνε και διάβαζε πρώτα.
    Όσο καιρό τον παρακολουθούσα, δεν έπιανε κουβέντα με κανέναν και με το γκαρσόνι συνεννοούνταν με μονές λέξεις. Δύσκολος φαινόταν στις κουβέντες του. Είχε μιαν ουλή στο δεξί του μάγουλο —μια κοψιά— και τα δάχτυλα του δεξιού του χεριού ήταν κοντά, παραμορφωμένα.
    «Ένας γερασμένος άνθρωπος με τέτοια σημάδια, σκεφτόμουν, θα ’χει να σου πει πολλά, π.χ. πώς είχε τα σημάδια του;».

    […]

    —Σαν ξένος φαίνεστε! Αθηναίος; τον ρώτησα.
    —Όχι, απ’ εδώ ’μαι. Βολιώτης, μα πρόσφυγας απ’ τη Σμύρνη.
    —Δε μένετε όμως εδώ! είπα γω με σιγουριά.
    —Πώς, εδώ μένω, στο Συνοικισμό!
    —Τότες;
    —Θέλεις να πεις πως δε φαινόμουνα πούβετα (πουθενά);
    —Μάλιστα. Δεν σας έχω ανταμώσει ποτές πιο μπρος.
    Γέλασε κι είπε:
    —Το μανάβικό μου το ’χα σ’ ένα μαχαλά του Βόλου, σ’ ένα στενό και για δαύτο ίσως. Μα, όχι!… Εγώ πιστεύω πως έχουμε ανταμώσει εμείς οι δυο. Είδε ο ένας τον άλλονε, μα δεν… είδε κανένας μας τον άλλο. Αυτό ήγινε γιατί προσπεράσαμε αδιάφορα.
    —Τι έκανε, λέει;…
    —Να, βλέπεις καρσί (απέναντί) σου ένα πράμα, μια ταμπέλα, να πούμε, ένα πρόσωπο, ένα οτιδήποτε που δεν αφορά εσένα, πέφτει βέβαια στην αντίληψή σου, στο υποσυνείδητό σου, μα επειδή ή δεν ήγινε κείνη τη στιγμή κάτι το σοβαρό, το εντυπωσιακό ή το παράξενο (κατά το συναισθηματικό σου κόσμο), κάτι που να σου κέντρισε τσ’ αισθήσεις σου δυσάρεστα ή ευχάριστα ή ολοκληρωτικά την περιέργειά σου ή δεν έχει κανένα ενδιαφέρον για τ’ άτομό σου, δεν το συνειδητοποιείς. Έτσι είναι σα να μην αντάμωσες ένα πρόσωπο, δεν είδες μια ταμπέλα ή ένα οτιδήποτε. Είναι σα να μην υπήρχαν αυτά ποτές για σένα.
    Με κοίταξε στα μάτια.
    —Άλλωστε τι ενδιαφέρει από πού είμαι ή ποιός είμαι ή τι είμαι; είπε σαν βαριεστημένα. Κανένας δεν είμαι!… Δισεκατομμύρια-δισεκατομμυρίων άνθρωποι γεννιούνται και πεθαίνουν και χάνονται χωρίς ν’ ακούσεις να γίνεται λόγος γι’ αυτούς. Είναι οι ανώνυμες μάζες, όχι που δεν ήκαναν ένα καλό ή κακό στη ζωή τους, μα γιατί οι ειδικές συνθήκες της γι’ αυτούς, τους άφησε άγνωστους.
    Είπε αυτά και ξαναγύρισε να παρακολουθήσει τους τέσσερις στο διπλανό τραπέζι, που παίζανε πιλότα.
    Εγώ που, φυσικά, δεν περίμενα να μου πει τόσες πολλές και με ολοκληρωμένες φράσεις λέξεις, που μόνον οι κουβενταράδες λένε, σκέφτηκα αμέσως πως έκανα λάθος για τον άνθρωπο. Αυτός, αδερφέ μου, μιλάει! Και μάλιστα έχει τέτοια ευφράδεια και τέτοια λογική παρατηρητικότητα, που θα ’ταν ένας ξεχωριστός τύπος γέρου. Γιατί πρώτη μου φορά άκουγα από ένα απλοϊκό γεράκο να τα λέει έτσι. Αυτός, λοιπόν, ο μπάρμπας θα ’χει πολλά να μου πει, θα ’χει πολλά να με μάθει.
    —Πάντως, το σημάδι που έχετε στο πρόσωπό σας κι εντύπωση μου κάνει και το ενδιαφέρον μου κέντρισε, επέμεινα. Πώς έγινε;… και το χέρι σας;…
    Έστρεψε το βλέμμα του πάλι σε μένα και με περιεργάστηκε από πάνω ίσαμε κάτω. Περίμενα πως θα θύμωνε και θα μ’ έστελνε στο διάολο. Μ’ αυτός γύρισε ξανά στην πιλότα, δίχως να μου δώσει σημασία.

    […]

    —Κάποτε, άρχισε, όταν κοίταζες από τη θέση που βρισκόταν άλλοτε το παλιό Δημοτικό Θέατρο του Βόλου — από το σημερινό πάρκο τση πλατέας Ρήγα Φεραίου, που ’ναι το καινούργιο Δημαρχείο και το καινούργιο Δημοτικό Θέατρο — προς το βοριά, ο χωματόδρομος τσ’ οδού 2ας Νοεμβρίου ξετυλιγότανε κι ήφτανε ως το χείμαρρο Κραυσίνδωνα. Πέρα από το ποτάμι αυτό δεν υπήρχαν παρά χωράφια μόνον ίσαμε τον Ξεριά, απλωμένα στην κοιλάδα του Ξηρόκαμπου και μερικά χτίσματα σκορπισμένα σ’ όλη την άπλα του. Βορεινά ήπιανε κάμποσο χώρο η περιτριγυρισμένη έχταση του βολιώτικου Νεκροταφείου. Λίγο πιο ψηλά ήταν το περιφραγμένο χτήμα του Μπαλαφούτη. Μερικά αγροτόσπιτα —καλύβια— μακρυνιτσιώτικα βρισκότανε μπροστά, ας πούμε νότια, κοντά στο μπαράζι του Κραυσίνδωνα και δυτικά του το εργοστάσιο Οινοπνευματοποιίας, ή παλιά βίλα του Ιωσαφάτ — το «Οβραίικο» — που στη θέση του είναι τώρα άλλα σπίτια και στην Κατοχή το χρησιμοποίησαν οι Ιταλοί σαν φυλακή – στρατόπεδο συγκεντρώσεως κι ένα-δυο καζέλα των σιδηροδρόμων — δηλαδή σπιτάκια-καταφύγια για τους εργάτες του — το ’να σ’ αρκετή απόσταση από τ’ άλλο κατά μήκος τση σιδηροδρομικής γραμμής, που ξετυλιγότανε, περνώντας ανάμεσα από το Οβραίικο και το εργοστάσιο Οινοπνευματοποιίας, από το σταθμό του Βόλου ως τη γέφυρα του Ξεριά, στρίβοντας αριστερά μέσ’ από τη Λαμία για να χωθεί μέσ’ στα χωράφια γύρω από τους λόφους του Κάκαβου.
    […]

    —Εμείς με τη μάνα μου, συνέχισε, μέναμε στο Οβραίικο, όπου μας πήγαν, όταν μας άδειασε το μεγάλο επιβατηγό ελληνικό βαπόρι «Μεγάλη Ελλάς» στο λιμάνι του Βόλου το ’22 από την καταστραμμένη Σμύρνη, που μας παράλαβε. Εκεί μένανε και κάνα-δυο άλλες φτωχές οικογένειες ντόπιων, που κείνες τσι πρώτες μέρες τση προσφυγιάς μας βοήθησαν όσο μπορούσαν…».
    Εδώ στάθηκε μια στιγμή, έκλεισε τα μάτια, σα να ’θελε να ιδεί, λες, κάποιο όραμα κι όταν ακούστηκε πάλι η φωνή του να μιλάει, νόμιζες πως αυτό που ’λεγε τώρα, ήταν κάτι το τραγικά οδυνηρό, που αν ήταν μπορετό, δε θα το ’λεγε.
    —Όταν τα τρένα, ακούστηκε να λέει, ήφευγαν ή ήφταναν από το εσωτερικό τση Θεσσαλίας και περνούσαν από μπρος μας, εμείς τα λιγοστά παιδιά του Οβραίικου, τρέχαμε ύστερα να μαζέψουμε τα καρφιά και τσι καρφίτσες, που ’χαμε αφήσει πάνω τσι σιδερένιες ράγες και το τρένο με το βάρος του τα ’φτιαχνε σα μαχαιράκια.
    Αναστέναξε κι όταν συνέχισε, μου ’πε:
    —Σ’ αυτόν τον κάμπο, λοιπόν, το 1924, αποφασίστηκε να ιδρυθεί μια καινούργια συνοικία, ένας προσφυγικός συνοικισμός — η Νέα Ιωνία — που σιγά-σιγά γιγάντωσε σε μιαν ολάκερη πολιτεία…

    […]

    —Το καλοκαίρι του 1924, έλεγε τώρα, εκατό πενήντα μέτρα ως διακόσια, βορεινά από το καλύβι με το «θαυματουργό τζάμι» κι άλλα τόσα από τα Καραγιανναίικα χωράφια του δυτικού μπαραζιού του Κραυσίνδωνα, που ’ναι σήμερα οι κινηματογράφοι, η σκαπάνη άρχισε να σκάβει την ξερή γης, τη γεμάτη πέτρες που κατέβαζε το μεγάλο ρέμα του Ξεριά από τους πολύ πανάρχαιους αιώνες, γιατί, όπως λένε, αυτός ήταν ο αρχαίος Άναυρος τση μυθολογίας. Άνοιγε θεμέλια ξεριζώνοντας τα γομαράγκαθα, τσι κάπαρες και τις ρίζες των αγριοθάμνων, τα μόνα που ’ταν φυτρωμένα εκεί.
    »Εδώ, λέγαν οι ντόπιοι, δε φυτρώνουν τίποτις άλλα, γιατ’ είναι ξερός ο τόπος και για δαύτο λέγεται και Ξηρόκαμπος. Ωστόσο αυτό δεν ήταν σωστό, γιατί αργότερα αποδείχτηκε πως ό,τι και να φυτεύτηκε, ανδρώθηκε και καρποφόρησε, φτάνει να του ρίχναν λίγο νερό, που το υπέδαφος είχε άφθονο. Άλλη απόδειξη ήταν το Νεκροταφείο με τα δέντρα του καθώς και το χτήμα του Μπαλαφούτη, που ’ταν φουντωμένο με βλάστηση.
    »Το πρώτο συνεργείο εργατών ήφτασε.
    »Τα κάρα ξεκινούσαν από το Βόλο, διέσχιζαν τρίζοντας την οδό 2ας Νοεμβρίου και κουβαλούσαν σανίδια, τσιμέντα, άμμο, ασβέστη, πέτρες κι ένα σωρό άλλα οικοδομήσιμα υλικά. Οι επιστάτες φώναζαν και διάταζαν και οι μαστόροι ιδρωκοπούσαν. Μα ήταν ευχαριστημένοι όλοι τους, γιατί οι πιότεροί τους ήταν απ’ αυτούς που καθότανε τσι κάμαρες που ετοίμαζαν και γιατί όλοι τους γέμιζαν και τις τσέπες τους παράδες.
    »Ένας ανθρωπάκος μικρασιάτης γλυκομίλητος, γλυκομίλητος, κοντός, αδύνατος και μελαγχροινός, είχε στήσει μια φουφού και πάνω της ένα τηγάνι, που συνέχεια τηγάνιζε κεφτέδες για τους εργάτες. Ήταν ο πρώτος μάγερας τση νέας πόλης, ο πρώτος μαγαζάτοράς της. Τον έλεγαν Νίκο Μαυρομάτη και την πρώτη κάμαρα που χτίστηκε στο ντουρσέκι (στη γωνιά), αυτός την ήπιασε και απέ την ήκανε πραγματικό μαγέρικο. Το μαγέρικο αυτό βρίσκονταν δίπλα στη σημερινή στάση των λεωφορείων νούμερο 1 τση συγκοινωνίας Βόλου — Νέας Ιωνίας, στη στάση «Μαυρομάτη». Βλέπεις, είχε βάλει ο άνθρωπος τη σφραγίδα του και τ’ όνομά του έχει μείνει για πάντα στη νέα πολιτεία.
    —Α!… έκανα γω διακόπτοντάς τον.
    —Ναι, ναι… έκανε κι αυτός, γιατί κατάλαβε τι εννοούσα με το θαυμαστικό μου. Για δαύτο σου ’πα τότες πως το κατάλληλο μέρος ν’ ακούσεις την ιστορία μου ήταν εδώ.
    —Βέβαια!… μουρμούρισα, μη καταλαβαίνοντας γιατί μου τα ’λεγε όλ’ αυτά.
    —Το καφενείο που καθόμαστε τώρα και κουβεντιάζουμε, βρίσκεται ακριβώς στη θέση του πρώτου κείνου μαγαζιού τση Νέας Ιωνίας, του πρώτου μαγέρικου του Μαυρομάτη, που ’δωσε και τ’ όνομά του στο σημείο αυτό του «φαρδύ» δρόμου, στη στάση των λεωφορείων. Αυτή τη μαχαιριά που βλέπεις στο μάγουλο, όξω από το μαγέρικο κείνο την ήφαγα. Κι ήμουν τότες μικρό παιδί 14 χρονών.
    Έψαχνε με το μάτι του από το τζάμι να ιδεί έξω, λες σε ποιο σημείο ακριβώς έγινε το κακό.
    Μα γω δεν περίμενα τόσην ώρα ν’ ακούω τέτοια. Περίμενα να μου πει πώς είχε αυτά τα τραύματά τους αμέσως κι ανυπομονούσα. Αλλ’ ας είναι, κάτι άρχισε να λέει πάνω σ’ αυτό…

    Κατσιρέλος Κ. Παναγιώτης, Στάση Μαυρομάτη, Προμηθεύς, Βόλος 1974, σ. 7-13, 19-24.

  10. Και τα κανάτια είναι τα φτερά, δηλ. τα παραθυρόφυλλα (θυμίζω την κουβέντα για το καλτακανά=καρτάλ κανάτ εδώ: https://sarantakos.wordpress.com/2016/09/17/meze-237/ ). Όσο για τον «απόγονο του θρόνου του Παλαιολόγου», σήμερα διατίθεται ο αντίστοιχος της δυναστείας των Λασκάρηδων: http://www.new-byzantium.org/houseof.html

  11. leonicos said

    Λουκρητία Καλημέρα

    Για το χτεσινό παράπονόο σου, σου έγραψα και χτες, δεν ξέρω αν το είδες.

    Χτες, όπως ξέρεις, ήμουν ποοολυυυυ απασχολημένος.

    Καλές βόλτες στα ντουρσέκια του Ιστολογίου

  12. dryhammer said

    Ντουρσέκια άρα, είναι τα καντούνια.

  13. sarant said

    10 Μπράβο, είχα ξεχάσει τα κανάτια.

    Ο Λάσκαρης, λέει, μένει στη χώρα του Μαδούρου.

  14. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    για να διευκολύνω: η λέξη «ντουρσέκι» στο ανωτέρω σχόλιο του κ. Ν.Π. (#9) είναι στη μέση της τελευταίας παραγράφου:
    Τον έλεγαν Νίκο Μαυρομάτη και την πρώτη κάμαρα που χτίστηκε στο ντουρσέκι (στη γωνιά)….

  15. dryhammer said

    Και ο τίτλος θα έπρεπε να είναι, επί το προσφυγικότερον, «Τα ντουρσέκια τση Σμύρνης»

  16. Γς said

    11:

    Μαζέψου Λεώ!

    Σε λίγο δεν θά’ χουμε κούτελο να σουλατσάρουμε δω μέσα

  17. raf said

    >Ντουρσέκια άρα, είναι τα καντούνια.

    Τα οποία καντούνια τι αρχή έχουν;

  18. Τσούρης Βασίλειος said

    Καλημέρα
    Μετά το πραξικόπημα του 1967 η Ελένη Βλάχου έκλεισε την Καθημερινή φεύγοντας στο εξωτερικό και η Ροζίτα Σώκου αποτέλεσε το ένα από τα δύο στελέχη της εφημερίδας, που αρνήθηκαν να υπογράψουν τη συλλογική μήνυση κατά της Βλάχου . Με την υπογραφή της θα συνομολογούσε πως είχε άδικο η Ελένη Βλάχου όταν υποστήριζε πως υπό το υφιστάμενο καθεστώς ήταν αδύνατον να συνεχίσει η έκδοση μιας αντικειμενικής εφημερίδας. Για την άρνησή της αυτή η Σώκου πέρασε από πειθαρχικό συμβούλιο όπου απειλήθηκε με διαγραφή από την ΕΣΗΕΑ.
    Το δεύτερο στέλεχος ήταν ο Φρέντυ Γερμανός.

  19. Γς said

    15:

    … που ταΐζουν τσι γκόμενοι κι αφήνουν τα παιδιά νηστικά

  20. nikiplos said

    @10, αυτοί είχαν πλάκα παλαιότερα επί κοκού… τώρα ξυνίζουν το ίδιο…

  21. spiral architect 🇰🇵 said

    @10, 20: Λίγο από αποχετευτικό σύστημα του Βυζαντίου, μυρίζει αυτό! 😀

  22. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα ! Α, στην αρχή μου φάνηκε το αφαιρετικό «δυο ντουρσέκια και τρεις μαχαλάδες», ότι δηλαδή στην ουσία δεν της έδωσαν τίποτα ! (Αφού οι δρόμοι είναι δημόσιοι).
    Και δεν την ήξερα τη λέξη, βέβαια (γι αυτό χάνεται 🙂 )

  23. sarant said

    15 Σωστός!

    17 Ιταλικά τα καντούνια, ίδια αρχή με τα καντόνια. Έχει προταθεί απώτερη ελληνική αρχή (κανθός)

    18 Δεν το θυμόμουν αυτό, θα δω πώς το περιγράφει όταν φτάσω στον δεύτερο τόμο.

  24. Πάνος με πεζά said

    Πρώτη ξαδέρφη της Ροζίτας Σώκου, η (+)ηθοποιός Εκάλη Σώκου. Αν και η Ροζίτα έχει το ίδιο πατρικό, λέγεται «Μπουκογιάννη».

  25. Νέο Kid said

    10. Για την τρίτη Ρώμη τη Ρωσία ,ήξερα. Αλλά την τέταρτη Ρώμη , το new Byzantium (!) στο Γιου ες οφ Εη … δεν ήξερα! 😀
    Λίγο φλούφλης παντως δείχνει ο Αυτοκράτωρ … ( με μπέρμπερυς και ΒVLGARI θα πάρει την Πόλη; )

  26. dryhammer said

    17. Κοπιπάστωμα από ΛΚΝ:

    καντούνι το [kandúni] Ο44 : ονομασία στενού δρόμου, σοκακιού, κυρίως στα Επτάνησα.
    [μσν. καντούνι u] από επίδρ. του [n] )]

    Στη Χίο λέμε καντούνι
    α) τη γωνιά του δρόμου (άρα εξωτερική πλευρά της συνάντησης δύο τοίχων)

    β) το σοκάκι (λιγότερο)

    γ) τον ακρογωνιαίο λίθο ιδίως αν προεξέχει της τοιχοποιίας. Με καντούνια σταυρωτά χτίζαν τις γωνιακές κολώνες.

  27. Νέο Kid said

    25. Τώρα βέβαια, δεν ξέρω για σίγουρα, αλλά όλα και κανένα Greek restaurant ή kafeneion «New Byzantium» θα υπάρχει στην Αστόρια ή στο Σικάγο …

  28. Γς said

    24:

    και δεύτερη ξαδέλφη της Ροζέττας, της γνωστής

  29. dryhammer said

    Να σημειώσω πως για άτομο εύσωμο με γωνιώδη χαρακτηριστικά – κάτι σαν χοντρός Σβαρτζενέγκερ, υπάρχει κι η έκφραση τεσσαροκάντουνος.

  30. dryhammer said

    25. Στάχτη και Burberry.

  31. cronopiusa said

    http://alkislarlayasiyorum.com/m/content/383772/yunan-ordusunun-yikim-goruntuleri-izmir-1922

    Η Μαύρη Βίβλος του «Γιουνάν ασκέρ»

  32. Πέπε said

    @17, 26 (καντούνι = στενάκι):

    Τεσσαρακάντουνος σταυρός κρέμεται στον λαιμό σου
    κι όλοι φιλούνε τον σταυρό κι εγώ το μάγουλό σου.

    Η μαντινάδα πρέπει να είναι λίγο πολύ πανελλήνια, όπως και το μοτίβο (ένα κορίτσι εις τον λαιμό της είχε κρεμάσει χρυσό σταυρό…). ΣΥγκεκριμένα πάντως εγώ τη θυμάμαι από ροδίτικο τραγούδι.

    Το να ονομάζονται τα τέσσερα κλωνιά (ακτίνες / κεραίες) του σταυρού «καντούνια» είναι προφανώς συνεκδοχή από την έννοια «στενό»: σαν τα τέσσερα δρομάκια που συναντιούνται στο σταυροδρόμι.

    Τρικάντουνες μαντινάδες λένε στην Κάρπαθο τις ανομοιοκατάληκτες ή με μετρικά σφάλματα, γενικώς τις κακοφτιαγμένες. Υποθέτω ότι ο συνειρμός είναι από το τρίστρατο (τρικάντουνο) όπου, από το σημείο που ο ένας δρόμος διχαλώνει σε δύο άλλους, ο ένας παίρνει τη μια διακλάδωση κι ο άλλος την άλλη κι έτσι δε συμβαδίζουν πια. Ωστόσο καντούνι στα καρπάθικα δεν είναι το στενό αλλά το πεζούλι ή μάλλον ο τοίχος χωρίς οροφή, όπως οι μαντρότοιχοι.

  33. dryhammer said

    32. Θυμάμαι την παρωδία που έλεγε ένας θειός μου (και τσάτιζε τη γυναίκα του) :

    Μαλαματένιος τενεκές κρέμεται στο λαιμό σου,
    όλοι φιλούνε το σταυρό κι εγώ τον πισινό σου.

  34. 25 «Τρεις Ρώμες υπήρξαν – η τρίτη – η Μόσχα! – αντιστέκεται! Και τέταρτη ποτέ δεν θα υπάρξει!» όπως έλεγε ο Ιβάν ο Τρομερός στο τέλος του πρώτου μέρους της ταινίας του Αϊζενστάιν 🙂

  35. sarant said

    32 Ο τεσσαρακάντουνος σταυρός εδώ είναι με τέσσερις πλευρές, τέσσερις γωνίες; Μήπως με τέσσερα κατιτίς στις άκρες του;

  36. Νέο Kid said

    Kante (die Kante) πάντως στα γερμανικά είναι η ακμή . Η ευθεία που ορίζεται από την τομή δύο επιπέδων.
    Αν συνδέεται ετυμολογικά με το cantone , δεν ξέρω.

  37. Πάνος με πεζά said

    Μήπως είναι αυτός ο σταυρός που τα άκρα του κάνουν σαν δρόμοι;

  38. Νέο Kid said

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=Ακμή+&sin=all

    Ξέρω ότι τελευταία παραγκρίνιαξα για την «κατάντια» των λεξικών μας (ίσως ενοχλώντας κάπου και τον Νικοκύρη… έτσι διαισθάνομαι τουλάχιστον) αλλά τώρα πείτε μου αν έχω άδικο; Όχι, πείτε μου!

    Ακμή λέει είναι το ΣΗΜΕΙΟ (!!) που τέμνονται…

    Βρε μπάς κι είναι προαπαιτούμενο για να γράψεις λεξικό ,η παντελής αμορφωσιά ακόμα και για τις στοιχειωδέστερες έννοιες μαθηματικών και επιστήμης;
    Ή απλά τρολάρουν; ( ανεπιτυχώς μάλλον…)

  39. dryhammer said

    38. Δεν βλέπεις τι γίνεται στις μεταφράσεις των ντοκιμαντέρ, έτσι κι έχεις μιά ιδέα για το θέμα που πραγματεύονται;

  40. sarant said

    37 Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να είναι.

    38 Μπαμπινιώτης και Χρηστικό το έχουν σωστά. Σημείο αλλά λιγάκι μακρύ.

  41. Παναγιώτης Κ. said

    @9. !!!

  42. Η Ροζίτα Σώκου ήταν επίσης μία εκ των τεσσάρων κριτών (μαζί με την Σάσα Ντάριο, τον Γιώργο Κατσαρό και τον Γρηγόρη Γρηγορίου) στο με διαφορά πρώτο talent show τής ελληνικής τηλεόρασης. Μιλάω φυσικά για το «Να η ευκαιρία».

    Και με τα ντιρσέκια θυμήθηκα τον Ντιρσέου (Dirceu José Guimarães), ημίθεο Βραζιλιάνο ποδοσφαιριστή των χρόνων εκείνων που η Βραζιλία έβγαζε κολοσσιαίους ποδοσφαιριστές κι όχι κακομαθημένα μυξιάρικα. Ξεκίνησε την καριέρρα του την δεκαετία τού ’70 κι έπαιζε μέχρι τα 43 του, οπότε και σκοτώθηκε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Όποτε δε δεν σκόραρε με σουτ 30 και 40 μέτρα μακριά απ’την εστία, μοίραζε αφειδώς ντιρσέκια και ζαλάδες χορεύοντας καρσιλαμά τους αντιπάλους.

  43. nikiplos said

    27@, η πλάκα είναι πως μετά την απελευθέρωση μαζευτήκανε στην ημεδαπή πολλοί από δαύτους…
    Ο πιο διαπιστευμένος εξ’ αυτών ήταν ένας Καντακουζηνός…
    Όταν οι Γιατρακέοι της Μάνης κατάλαβαν πως για τις ορέξεις του, θα έβαζε υπό τις φτερούγες του τα δικά τους βιλαέτια, του διαμήνυσαν ευγενικά να μην ξαναπατήσει το πόδι του κάτω από το αυλάκι, γιατί θα του το έκοβαν…
    Οι περισσότεροι ήταν απατεώνες, αλλά εκείνη την εποχή δεν υπήρχε internet… κι ο κόσμος ανέκαθεν έψαχνε για έναν ΑηΓιώργη… τόση μανία να τους σώσουν άλλοι κι αυτοί οι ίδιοι να μην κουνήσουν ούτε το δαχτυλάκι τους…

  44. Alexis said

    #10: Και το «καρσινός»=αντικρινός είναι βέβαια από το τουρκικό «καρσί»=απέναντι, αντίκρυ, εξ’ ου και καρσιλαμάς=αντικριστός (χορός).

  45. Παναγιώτης Κ. said

    Διαβάζοντας «ντουρσέκι» σου έρχεται συνειρμικά και η σχεδόν ομόηχη τουρκική λέξη «ντουσέκι» που είναι το στρώμα που βάζουμε στα «μιντέρια» ή «μπάσια» ή «μαντραλίκια» που βρίσκονται εκατέρωθεν της εστίας του τζακιού σε ένα τυπικό χωριάτικο «ματζάτο».

  46. ΓΤ said

    @42> Την οποία εκπομπή παρουσίαζε η Ρένα Καπιτσαλά, την οποία προηγουμένως είχαμε μάθει από το «Μήπως γνωρίζετε;» (με τον «Ίκαρο» – Ίκαρος Κανελλόπουλος)

  47. Alexis said

    #43: Τα επώνυμα Λάσκαρης, Κατακουζηνός, Παλαιολόγος, Κομνηνός κλπ. είναι κοινότατα και ο καθένας μπορεί να φαντάζεται (ή να φαντασιώνεται) ό,τι θέλει. 🙂
    https://imgur.com/a/V20v85a

  48. Alexis said

    #43: Ήταν και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος (αργότερα) ο οποίος όμως δεν μπορώ να θυμηθώ εάν προστέθηκε ως πέμπτος ή αν πήρε την θέση κάποιου από τους τέσσερις…

  49. Alexis said

    Το 48 στο 42…

  50. Πάνος με πεζά said

    Μια που είπατε «Μήπως γνωρίζετε», να και το μουσικό σήμα της εκπομπής, χαρακτηριστικό ηλεκτρονικό της εποχής, που θα σας ξυπνήσει μνήμες !

  51. Πάνος με πεζά said

    (προσφορά του επιτελείου μας… 🙂 )

  52. Πάνος με πεζά said

    Νομίζω ότι ο στίχος στο «Να η ευκαιρία» δεν υπήρχε στην αρχή, αλλά προστέθηκε μετά (ήταν το σημείο που όταν εμγανιζόταν διαγωνιζόμενος, ο πατέρας μου μου έλεγε ευγενέστατα «Σκάσε τώρα να ακούσουμε !»). Πρώτος κριτής ο Πρόεδρος, αργότερα ο Δημήτρης Ιατρόπουλος.

  53. Alexis said

    #52: Α μπράβο, άρα ο Λ.Π. προστέθηκε στην τετράδα ως 5ος

  54. Alexis said

    Και με αφορμή το βιντεάκι σου στο #50, μόλις πριν από λίγο γκούγκλισα για να βρω την ιστορία του πιο παλιού και πιο γνωστού μουσικού σήματος της ελληνικής τηλεόρασης, αυτού της «Αθλητικής Κυριακής»
    Κι εκεί που φανταζόμουν ότι δημιουργός του θα είναι κάποιος εξωτικός ξένος συνθέτης ηλεκτρονικής μουσικής, ή κάτι παρόμοιο τέλος πάντων, είδα με έκπληξη ότι συνθέτης του είναι ο Χρήστος Λεοντής!

  55. π2 said

    To να σημαίνει η γωνιά του δρόμου ή το σταυροδρόμι συνεκδοχικά τη γειτονιά φαντάζομαι είναι συχνό σε πολλές γλώσσες. Στην αρχαιότητα η αιτία ήταν κυρίως θρησκευτική. Στα λατινικά το compitum (ή competum), το σταυροδρόμι, έφτασε να σημαίνει συνεκδοχικά τη γειτονιά γιατί στα σταυροδρόμια ανεγείρονταν μικροί βωμοί, κυρίως για τους Lares compitales, οπότε η αντίστοιχη εορτή, τα compitalia, ήταν η κατεξοχήν γιορτή των επιμέρους συνοικιών.

    Η λέξη έχει περάσει και στα λατινικά, τόσο στη Δήλο, όπου υπάρχει η αγορά του λατρευτικού συλλόγου των κομπεταλιαστών, όσο και στη Θεσσαλονίκη, όπου σώζεται ανάθημα ενός δούμου Ταύρου κομπέτου, δηλ. ενός λατρευτικού συλλόγου με επίκεντρο τη λατρεία του Ταύρου της γειτονιάς.

  56. Πάνος με πεζά said

    Αντιθέτως, οι ελληνοαμερικάνοι, εξαιτίας και του γενικότερου πληθωρισμού, δε χρειάζονται καν τη διασταύρωση («Χιούμορ από τους 45 δρόμους», έλεγε η παλιά ατάκα)

  57. Πάνος με πεζά said

    Εμείς συνήθως χρησιμοποιούμε τη γωνία, ακόμα κι αν το σπίτι μας δεν ήταν σε γωνία ακριβώς («Μεγάλωσα Ηπείρου κι Αχαρνών», π.χ.)

  58. Πάνος με πεζά said

    (Και ο Γς θα πεταχτεί τώρα και θα πει «Εγώ μεγάλωσα Ανθίμου και Γαζή, Κυρίλλου και Λουκάρεως, Καραολή και Δημητρίου» κλπ. 🙂 )

  59. ΓιώργοςΜ said

    56 Στο The Wire πάντως, τα βαποράκια σφάζονταν για τις καλές «γωνίες» που έκαναν το νταραβέρι τους. Είναι προφανής στρατηγική θέση η γωνία, έχει πάντα για τον κάτοχό της μια αόρατη στον «επιτιθέμενο» οδό διαφυγής.

  60. Ποντικαρέος said

    @44 μια ψιλοάσχετη ερώτηση: Στη Λευκάδα (σε όλο το νησί νομίζω) «Καρσάνους» λένε τους κατοίκους της Καρυάς (Λευκάδας) και καρσάνικο ό,τι προέρχεται από την Καρυά (πχ τη χαρακτηριστική βελονιά κεντήματος). Έχετε καμιά υποψία πως μπορεί να προέκυψε το τοπωνυμικό «Καρσάνος»; (Εγώ του κατοίκους της Καρυάς θα τους έλεγα Καρυώτες αλλά στη Λευκάδα αυτό είναι το όνομα άλλου χωριού/οικισμού.)

  61. Λεύκιππος said

    Και, δεν ξέρω αν αναφέρθηκε, πριν μια βδομάδα η Ροζίτα έκλεισε τα 95 της και μπήκε …. τέλος πάντων, μπήκε στα επόμενα. Είναι κάποιες ηλικίες που, μακάρι ναναι καλά και διαυγής.

  62. sarant said

    54 Βρε τι μαθαίνει κανείς!

    55 Ενδιαφερον!

  63. Λεύκιππος said

    Ναι αλλά η έκφραση «και το μαγαζί γωνία» επιμένει ελληνικά. Δεν έχω ακούσει και το μαγαζί ντουρσεκι.

  64. divolos said

    9 nikos papachristodoulou . Ενδιαφέρον φαίνεται το βιβλίο. Δεν το βρίσκω στην Biblionet. Ξέρετε μήπως που μπορώ να το βρω σε ψηφιακή μορφή ή έντυπο;

  65. Πέπε said

    @35:
    > > Ο τεσσαρακάντουνος σταυρός εδώ είναι με τέσσερις πλευρές, τέσσερις γωνίες; Μήπως με τέσσερα κατιτίς στις άκρες του;

    Δεν έχω βέβαιη γνώση της πραγματικής απάντησης. Αλλά λογικό μού φαίνεται, στο συγκεκριμένο συμφραζόμενο, να είναι ένας κοινός σταυρός. Το αν ήταν του ενός ή του άλλου συγκεκριμένου τύπου δε θα άλλαζε τίποτε στο νόημα του διστίχου.

    Απλώς θέλανε άλλες έξι συλλαβές. Θα μπορούσαν να πούνε «ένας σταυρόσχημος σταυρός» ή «ένας σταυροειδής σταυρός», αλλά ποιος ξέρει γιατί δεν τους άρεσε…

  66. Πάνος με πεζά said

    «Γωνίες», στο σούπερ μάρκετ λένε και τις άκρες από τα μπαστούνια τυριών ή αλλαντικών, που ξακρίζουν οι υπάλληλοι για να κόβει κανονικές φέτες η μηχανή, και (κατά περίπτωση) πουλιούνται σε φτηνότερη τιμή.

  67. Alexis said

    #60: Εκ του «Καρυσάνος» βέβαια με αποκοπή του «υ».
    Είναι συνηθισμένα στην περιοχή τα τοπωνυμικά σε -άνος.
    Οι κάτοικοι π.χ. του γειτονικού νησιού Κάλαμος λέγονται Καλαμισάνοι.

  68. Πάνος με πεζά said

    Αλλού διαβάζω «ο έχων τέσσερα καντούνια, τετραγωνισμένος», άρα ίσως μιλάμε για έναν ισοσκελή σταυρό τύπου Φααρμακείου.

  69. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας.

    Τὸ ντουρσέκι τὸ ἔμαθα ἀπὸ τὴ λογοτεχνία (Κοσμᾶς Πολίτης, Μαρία Ἰορδανίδου κλπ).

    Δὲν τό ᾿λεγαν στὰ Θερμιά.
    Ἡ ντοπιολαλιὰ περιλαμβάνει ἀρκετὲς λέξεις μὲ τούρκικες ρίζες ποὺ προῆλθαν ἀπὸ τὴν ἐπαφὴ τοῦ νησιοῦ μὲ τὰ μικρασιατικὰ παράλια.

    @10. Δύτης των νιπτήρων said:

    Και τα κανάτια είναι τα φτερά, δηλ. τα παραθυρόφυλλα…

    Ἄρα τὰ κανάτια τοῦ νεροῦ πρέπει νὰ ὀνομάστηκαν ἔτσι ἐπειδὴ τὰ ἔβαζαν στὸ παράθυρο γιὰ νὰ εἶναι δροσερά.

    @17,23,26,32. Στὰ Θερμιὰ καντούνι λέγανε τὴ γωνιά.

  70. cronopiusa said

    64

    Μαγειρείο Μαυρομάτη

  71. Όχι, το κανάτι (με το νερό) είναι λέει από το υστερολατινικό cannata: http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%84%CE%B1&dq=

  72. Πάνος με πεζά said

    Σαν την Λορεντάνα Κανάτα, την ηθοποιό, το μπάζο…

  73. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @71. Εὐχαριστῶ Δύτα γιὰ τὴ διευκρίνιση.

    Τελικὰ ἐδῶ λύνονται ὅλες οἱ ἀπορίες καὶ διορθώνονται τὰ λάθη στὸ λεπτό. 🙂

  74. sarant said

    65-68 Τελικά τον τεσσαρακάντουνο τον είχαμε αναφέρει και παλιότερα
    https://sarantakos.wordpress.com/2014/04/25/streets-of-athens/#comment-214447

    και τότε είχε πει και ο Πέπε για την τρικάντουνη τη μαντινάδα.

    Λογικό είναι να επαναλαμβανόμαστε, ιδίως αφού τα ξεχνάμε 🙂

  75. ΓιώργοςΜ said

    >Λογικό είναι να επαναλαμβανόμαστε, ιδίως αφού τα ξεχνάμε

    Ζυγώνει ο καιρός που θα διαβάζουμε το ίδιο άρθρο κάθε μέρα, θα εντυπωσιαζόμαστε από την πρωτοτυπία του, και παρ’ ότι θα βλέπουμε την ημερομηνία, θα θεωρούμε πως είναι σημερινό…
    Θα προηγηθεί όμως η κατάσταση όπου θα μας ρωτάνε το όνομά μας και θα βγάζουμε την ταυτότητα, για σιγουριά… :-/

  76. Ποντικαρέος said

    @67 Ευχαριστώ. Παρότι ξέρω και άλλα τοπωνυμικά σε -άνος από την περιοχή, δεν το είχα συνδυάσει τόσα χρόνια.

  77. Γιάννης Ιατρού said

    Πολύ ωραίο άρθρο και σχόλια. Όαση.

    46: ΓΤ ..είχαμε μάθει από το «Μήπως γνωρίζετε;».. Θυμάμαι την ερώτηση: (π.χ.) «Βιομηχανικό προϊόν;» όταν μαντεύανε
    55: Π2 Ωραίο !
    64: (70) Το βιβλίο είναι του Παναγιώτη Κ. Κατσιρέλου και μπορεί να το βρει κανείς (κι) εδώ 🙂

  78. Πάνος με πεζά said

    Πάμε κι εμείς να κρύψουμε χρόνια, αλλά οι άλλοι οι αλητήριοι…
    https://www.newsit.gr/lifestyle/rozita-sokou-sta-95-tis-sti-synaylia-tou-mariou-fragkouli-i-steni-kai-agnosti-sxesi-tous-pics/2619242/

  79. leonicos said

    @10

    Βρε, Δύτη, είχαμε ντόπιο βασιλιά, και δεν το ξέραμε, και πήγαμε και μαζεύαμε βαβαρούς και δανούς;

    Για φαντάσου!

  80. leonicos said

    @71,73

    Γιά γκουγκλίστε qanat, τα μεγάλα υπόγεια τούνελ που έσκαβαν για νερό στην Περσία

  81. Faltsos said

    Η κ. Ροζίτα Σώκου με το επιχείρημα ότι «είναι πολύ καλή κριτικός και πολύ αναγνωρισμένη, αλλιώς δεν θα την είχε πλάι της η Ελένη Βλάχου» διατείνεται ότι μπορεί «να μιλάει άσχημα για όποιον θέλει».
    Έτσι, χαρακτηρίζει την Μελίνα Μερκούρη αμόρφωτη, εκμεταλλεύτρια, κάκιστη ηθοποιό, πρόστυχη και… ανοργασμική. Ναι, ναι η Μελίνα ήταν ελεεινή ηθοποιός και εκμεταλλεύτηκε στυγνά τη χούντα για να γίνει σταρ…

    Για τον σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο: «Δεν μου άρεσε καθόλου. Ήταν γελοίος»

    http://www.topontiki.gr/article/129761/rozita-sokoy-gia-melina-itan-prostyhi-anorgasmiki-ithopoios-gia-na-xernoyn-oi-papies

    https://www.lifo.gr/team/bitsandpieces/41164

    Όχι ότι ήμουν ποτέ θαυμαστής της κ. ΡΣ, αλλά έχοντας υπόψη μου αυτά (και όχι μόνο) δεν έχω καμιά διάθεση να ασχοληθώ με την αυτοβιογραφία της.

    Με επανειλημμένες δηλώσεις της έχει δείξει πόσο αντικειμενική μπορεί να είναι στην παρουσίαση γεγονότων και προσώπων…

  82. Χαρούλα said

    …και μητέρα της Ιρένε Μαραντέι της μεταφράστριας Αστεριξ, Κόρτο κα. (Σχετικά γνωστό).
    Νικοκοίρη το γράφω κυριως γιατί κάπου χαθήκαμε με τον Αστερίξ. Δεν νομίζω να τελειώσαμε.

  83. gbaloglou said

    1 Μια άλλη λέξη με την ίδια σημασία/χρήση είναι το «σόμπορο»: δεν την γνώριζα ως πρόσφατα, αλλά δεν φαίνεται να είναι και τόσο σπάνια.

  84. sarant said

    82 Πρέπει να σκανάρετε περιπέτεια του Ψαρόπουλου και να μου στείλετε. Ή να φιλοτιμηθώ να το κάνω εγώ.

  85. Pedis said

    Ποιο είναι το έργο της Σώκου;

    (Φανταομαι στην κινηματογραφική κριτική. Υπάρχουν πουθενά προσβάσιμες οι κριτικές της;)

    Ισοδύναμα: για ποιους λόγους να διαβάσει κανείς την αυτοβιογραφία της;

    (Δεν είναι ρητορική ερώτηση. Δεν έχω ιδέα, ούτε με είχε απασχόλησει μέχρι σήμερα. Κοιτάζω, τώρα, το λήμμα της βίκι, καίτοι, πιθανότατα, γραμμένο από φίλους, δεν βλέπω κάτι σημαντικό και ενδιαφέρον.)

  86. Pedis said

    «προικίζετε τα κορίτσια με σπίτια; Εμείς στη Σμύρνη, στην Στάσα μας δώσαμε δυο ντουρσέκια και τρεις μαχαλάδες. …»

    στο ταιπέδ τη δίνανε την κοπέλα;

  87. sarant said

    85 Μπορώ να βρω παλιά φύλλα όπου έγραφε, αλλά θέλει αρκετό ψάξιμο και βαριέμαι. Πάντως είχε κριτικό μάτι.

  88. Alexis said

    #32:
    Τεσσαρακάντουνος σταυρός κρέμεται στον λαιμό σου
    κι όλοι φιλούνε τον σταυρό κι εγώ το μάγουλό σου.

    Συγγνώμη κι όλας, αλλά άμα ο σταυρός κρεμόταν κατ’ αυτόν τον τρόπο κι εγώ το σταυρό θα διάλεγα να φιλήσω!
    Κάνοντας βεβαίως και το …σταυρό μου 😆

  89. Pedis said

    # 87 – καλά. Στα πεταχτά που κοίταξα στο ιντερνετ δεν βρήκα τίποτα.

    Τις χοντράδες (# 81) λ.χ. για τον Αγγελόπουλο τις έλεγε και πριν ή είναι λόγω ηλικίας;

  90. Alexis said

    #89: Από τη διατύπωση «ήταν γελοίος» προκύπτει ότι πρέπει να το είπε λίγο μετά το θάνατό του.
    Και πράγματι γκουγκλίζοντας βρίσκω ότι το είπε το 2013, περίπου ενάμιση χρόνο μετά.
    Σε ηλικία 90 ετών…

  91. Γς said

    81:

    >Τις χοντράδες (# 81) λ.χ. για τον Αγγελόπουλο τις έλεγε και πριν ή είναι λόγω ηλικίας;

    Ετσι είναι αυτά. Κατά τα άλλα μπορείς να τα αποδώσεις στην ηλικία.
    Εσύ είσαι τζόβενο όμως και δεν μπορεί κανείς να πει ότι τα λες αυτά λόγω ηλικίας.

    Μπορεί όμως άνετα να επικαλεστεί άλλη ιδιότητά σου, που κάνει και ρίμα με την ηλικία…

    Ε, μα!

    85:

    >Ισοδύναμα: για ποιους λόγους να διαβάσει κανείς την αυτοβιογραφία της;

    Δύσκολος ρε παιδί μου. Και δεν σε βλέπω να την διαβάζεις.

    Ωχ και θα βάλουμε τις ρέγγες να κλαίνε σε ήχο πλάγιο

  92. sarant said

    91 Υπάρχει κάποιος λόγος που βρίζεις άλλους σχολιαστές εντελώς απρόκλητα, απλώς επειδή δεν συμφωνείς με όσα γράφουν;

    Θα σε παρακαλέσω να ζητήσεις συγγνώμη. Σου το λέω επειδή δεν είναι ούτε η πρώτη, ούτε η δεύτερη, ούτε η τρίτη φορά.

  93. Πάνος με πεζά said

    H αυτοβιογραφία της, φαντάζομαι ότι θα έχει να κάνει με την κοσμική Αθήνα της εποχής, α λα Χατζηφωτίου… Αλλά επιπρόσθετα, είναι τόσες οι ιστορίες στη ζωή του καθενός μας, που κάλλιστα μπορούμε να γεμίσουμε ένα βιβλίο…

  94. Γιάννης Κουβάτσος said

    : «Οταν ο Κουν είχε τα νεύρα του, υποχρέωνε τους ηθοποιούς του να κοιμούνται στρωματσάδα στην κάμαρά του, γύρω από το κρεβάτι του… Γνωστό και ως το διαμερισματάκι της Κυψέλης. Εκεί συγκατοικούσε ο εκάστοτε ευνοούμενός του, μέχρις ότου τον πάντρευε, για να αδειάσει το δωμάτιο… Με τον Διαμαντόπουλο (σ.σ.: εννοεί τον ηθοποιό Βασίλη Διαμαντόπουλο) είχε προηγηθεί μεγάλος έρωτας. Σε σημείο που, όταν ο Κουν έμαθε πως είχε ερωτευτεί μία από τις ηθοποιούς στην παράσταση “Το σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα”, η οποία παίχτηκε σε άλλο θέατρο, πήγε να παρακολουθήσει την παράσταση και από τα νεύρα και τη ζήλια του έκαιγε το αριστερό του χέρι με το τσιγάρο που κρατούσε στο δεξί…»
    Χίλιες σελίδες με σκάνδαλα επωνύμων…Θα κινδυνέψει το στομάχι σου, Νικοκύρη. 😊
    https://www.google.gr/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.espressonews.gr/cover-story/2018/01/168602/sodoma-gomorra-sta-krevatia-ton-stars&ved=2ahUKEwj1qbHe08fdAhXKposKHarHC2EQFjAPegQIBRAB&usg=AOvVaw1pKJLbXx18h_X09Bnip8LH

  95. Γς said

    Πάλι στημένη μου την είχατε.

    Μα τι είπα; που δεν είπα βέβαια.

    Οτι μπορεί να φταίει η αχρωματοψία του που βρίζει κάποιον που δεν συμφωνεί μ αυτά που γράφει.

    Συγνώμη κύριε αλλά να την προσέξεις όσο είσαι τζόβενο

  96. sarant said

    95 Κανείς δεν σου την έχει στημένη. Εσύ κάνεις μπούλινγκ συνέχεια. Ας μην γράψεις άλλο ως αύριο το πρωί, 12 ώρες.

  97. Γς said

    Το βρήκα με τώρα με τα ηλικιακά ρατσιστικά .
    Δεν ντρέπεσαι την ηλικία σου, Σέβομαι την ηλικία σου και τέτοια

    Κι όταν μάλιστα δεν είσαι αρκούδα ανσενέ σαν τον Γιάννη μας που σεβάστηκε την ηλικία του Βασιλακόπουλο

    Μάνατζερ Αντετοκούνμπο: Ο Βασιλακόπουλος είπε τον Γιάννη αρκούδα με χαλκά

    http://www.skai.gr/news/sports/article/383677/manatzer-adetokounbo-o-vasilakopoulos-eipe-ton-gianni-arkouda-me-halk1a/

  98. 85 κλπ Δεν ξέρω πολλά για τη Σώκου, αλλά πάντως η μετάφραση που έκανε στον Στάνισλαφ Λεμ (σε ένα δυσκολότατο κείμενο, την Κυβεριάδα) ήταν καταπληκτική. Το έχω ξαναγράψει πρόσφατα εδώ νομίζω.
    https://lexilogia.gr/forum/showthread.php?7369-%CE%9F%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%86%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%B3%CE%B1%CF%80%CE%AE%CF%83%CE%B1%CE%BC%CE%B5

  99. Γς said

    96:

    ΟΚ, Καλή συνέχεια

  100. raf said

    98 Το θέλω!

  101. 100 Κι εγώ… Πέρασε από τα χέρια μου, ευγενική προσφορά φίλης, αλλά ο ηλίθιος το επέστρεψα χωρίς να το φωτοτυπήσω.

  102. Γς said

    Μόνο αυτό και καληνύχτα.

    Βλάχου, Σώκου, Γερμανός.
    Δημοσιογράφοι.
    Χαίρομαι που τους γνώρισα από κοντά

  103. sarant said

    102 Οκ, τα λέμε αύριο μετά τις 9.15

    98-101 Η Σώκου αγαπάει την ΕΦ και πρέπει να είναι πολύ καλή μεταφράστρια. Ο πατέρας της, που τον υπεραγαπούσε, την έβαζε από όταν ήταν 9 χρονών να του μεταφράζει γαλλικά μυθιστορήματα (είχε μια σπάνια αρρώστια και ήθελε να τα διαβάζει).

  104. Μαρία said

    10
    Φτερά τα κανάτια; Έτσι τα λέτε στην Αθήνα;

    83
    https://sarantakos.wordpress.com/2018/01/21/makedonski/#comment-479070

    98
    Σε δικιά της μετάφραση έχω τα σενάρια του Μπέργκμαν. Δύο τόμοι σε Γαλαξία.

  105. Pedis said

    # 98, 104 – από τα πολωνικά και τα σoυηδικά;

  106. sarant said

    104 Βρε σαν τα χιόνια, κι είχα αρχίσει να λέω τι έγινες!

    105 Σίγουρα όχι.

  107. 54, … ιστορία του πιο παλιού και πιο γνωστού μουσικού σήματος της ελληνικής τηλεόρασης, αυτού της «Αθλητικής Κυριακής»
    … είδα με έκπληξη ότι συνθέτης του είναι ο Χρήστος Λεοντής! …

    Κι η δική μου έκπληξη είναι μεγάλη, γιατί το μουσικό σήμα της Αθλητικής Κυριακής, που γράφτηκε το 1969 από τον Λεοντή (για διαφήμιση του Παπαστράτου αρχικά*) είναι φανερά ξεπατικωτούρα από το πρωτύτερο τραγούδι (1965) «Ας ήταν να ‘χα» του Σταύρου Κουγιουμτζή, σε δίσκο 45 στροφών, που κυκλοφόρησε και σε LP αργότερα.

    Η ειρωνεία είναι πως, όπως βλέπω, στο 45άρι του «Ας ήταν να ‘χα» η δεύτερη πλευρά έχει τίτλο «Κυριακή χωρίς αγάπη».
    Λόγω «Αθλητικής Κυριακής» άραγε;

    (Παρεμπ. υπάρχει για τις ΗΠΑ ο όρος Super Bowl Widow, για τις γυναίκες που «χηρεύουν» όταν οι άντρες/σύντροφοί τους είναι εντελώς απορροφημένοι στο φούτμπολ (με το πεπόνι) την Κυριακή του μεγάλου τελικού, τέλος Ιανουαρίου – αρχές Φεβρουαρίου.)
    ___________
    * Νομίζω ήταν διαφήμιση για τον Άσσο με την Αλπίν του Σιρόκο (Τάσου Λιβιεράτου), αλλά μπορεί και να μην θυμάμαι καλά.

  108. Λεύκιππος said

    Τελικά το βιβλίο της Σώκου πρέπει να είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Μου άρεσε η ατάκα της αδελφής της, «Κι εμένα μου αρέσει ο Κουν, γιατί να μην αρέσει στον Μήτσο;”»

  109. sarant said

    108 Ξαδέρφη

  110. Κουτρούφι said

    #26, 69 κλπ
    Και στη Σίφνο «καντούνι» είναι η γωνιά. Εκτός για τους τοίχους έχει και άλλη χρήση π.χ. καντούνι της φρατζόλας του ψωμιού. Υπάρχουν επίσης και η «καντουνιά» και το «καντουνίδι» που σημαίνουν απότομο και δυνατό κτύπημα, συνήθως, στο κεφάλι.

    Και στη Σίφνο «κανάτι» για το παραθυρόφυλλο. Για το πήλινο σκεύος χρησιμοποιούνται το «κουμάρι» ή ο «λάηνας» (από το λα(γ)ήνι)

  111. Μαρία said

    105
    Στον ένα τόμο αναφέρεται η αγγλική έκδοση, στον άλλο τίποτα 🙂

  112. Πάνος με πεζά said

    Δεν βρίσκω το σήμα της Α.Κ. αντιγραφή από το τραγούδι του Κουγιουμτζή…Έχει μια ρυθμική ομοιότητα, αλλά μελωδικά είναι διαφοροποιημένο αρκετά. Αλλά μια που βγήκε αυτό το τραγούδι στην επιφάνεια, κι ακούγοντάς το, πιστεύω ότι το «Ας ήταν να χα», αντιγράφτηκε στην εισαγωγή του
    και όχι μόνο, σίγουρα από το «Θυμήσου κάποια δειλινά», Γλέζου-Παπαδόπουλου, που κυκλοφόρησε το 1969…

  113. Pedis said

    # 106 β, 111 – είπα κι εγώ.

    # 94 – να υποθέσουμε ότι πασχίζει να βρει τρόπους να βάλει το όνομά της στη (μεγάλη) καλλιτεχνική ιστορία;

  114. sarant said

    113 Είναι ιδιαίτερη περίπτωση νομίζω.

  115. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Για τη Ρ.Σ. είμαι αυτήκοος σε πηγαδάκι σοβαρών του είδους να την χαρακτηρίζουν κοσμικογράφο κι όχι κριτικό.(Είχαν ένσταση που την καλούσαν σαν κριτικό στο Φεστιβάλ κινφου Θεσνίκης, αν θυμάμαι καλά). Νομίζω ότι χαρακτήρισε άθλιους κάποιους καλλιτέχνες,μαζί και τον Αγγελόπουλο.

    Μπήκα αργά και κουρασμένη και διάβασα κουτουλώντας.Αφήνω σας καληνυχτιά με αυτά τα ολίγα 🙂
    >>Τεσσαρακάντουνος
    τεσσαρορούκουνο ήταν φτιαχτός χαρταετός με σκελετό δυο σταυρούμενες βεργες.
    Ρούκουνας, η γωνία:
    Καλημερίζω το στενό
    που τηνε φανερώνει
    και βλαστημώ το ρούκουνα
    που την αποκωλώνει

    88 >> Αλέξη, το αίσθημα σε ρυθμό κρητικής σούστας 🙂
    Να κάμω θέλει κοπελιά
    του χριστιανού τ΄αντέτι*
    να σου φιλήσω το σταυρό
    απου φορείς στον μπέτη**

    ποιος ειν αυτός ο χριστιανός
    απού θα προσκυνησει
    και θα φιλήσει το σταυρό
    και το λαιμό θ΄αφήσει …

    *συνήθειο
    **στήθος

  116. 112,
    Αν επαναλάβεις τις νότες στο …Ας ήταν να ‘χα… δις (αντικαθιστώντας το …ένα αηδονάκι…), το κουπλέ είναι σχεδόν ίδιο σε ρυθμό και μελωδία με το μουσικό σήμα της Αθλητικής Κυριακής!

  117. ΓΤ said

    @82 Μην ξεχάσουμε, Χαρούλα, και τον εγγονό της Σώκου (http://www.biblionet.gr/author/105300/%CE%A4%CE%B1%CE%BD%CE%BA%CF%81%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B9_%CE%9C%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AD%CE%B9)

  118. ΓΤ said

    @115> Σώκου «εγέννησεν» Γκολεμά, Γκολεμά τέξεται δε…

  119. Alexis said

    #112, 116: Άκουσα δύο και τρεις φορές το «Ας ήταν να ‘χα» αλλά ομολογώ ότι δεν βρίσκω αντιγραφή του στο σήμα της «Αθλητικής Κυριακής».
    Αυτό που λες Μιχάλη στο 116 θέλει πολύ φαντασία για να το σκεφτεί και να το υποστηρίξει κανείς.
    Ίσως κάποιος με περισσότερες μουσικές γνώσεις να μπορούσε να μας βοηθήσει…

    #115: Είδες Έφη; Επιβεβαιώνομαι και μουσικώς! 🙂
    Σοφοί άνθρωποι τελικά οι Κρητικοί, για όλα έχουν κάτι να πούνε …τραγουδώντας.

  120. Alexis said

    Και με αφορμή την πρώτη μαντινάδα της Έφης στο #115 ας πω και τούτο: Στο Ξηρόμερο, αλλά και αλλού, έχω ακούσει την έκφραση «πήρε την αποκωλωμένη» (ορθογραφία κατά το δοκούν) που σημαίνει «τον απέρριψαν, του έβαλαν πάγο, πήρε τον πούλο, του κόψανε το βήχα» κλπ. κλπ.
    Ξέρει κανείς τι είναι η αποκωλωμένη και τι σημαίνει; (αν σημαίνει κάτι… )

  121. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλημέρα !
    120β 🙂 121 Αλέξη
    Αποκωλώνω,είναι χάνομαι από τα μάτια του άλλου, είτε γιατί στρίβω πχ από τη γωνία,είτε γιατί απομακρύνομαι πολύ. Μπορεί και μεταβατικό: Πήρε τς αίγες και τσι ‘ποκώλωσε στην από πέρα μπάντα.
    Είναι δηλαδή και διώχνω, «κυνηγάω», μέχρι να χαθεί από το βλέμμα μου .Να πάψουν να φαίνονται και τα οπίσθιά του, ας πούμε.

  122. Alexis said

    #121: Ευχαριστώ. Άρα «πήρε την αποκωλωμένη» το καταλαβαίνω κάπως σαν «πήρε το δρόμο που οδηγεί μακριά, εξαφανίστηκε, τον έδιωξαν»

  123. gbaloglou said

    83 Έχει πάντως αναφερθεί, το Σλαβικής προέλευσης «σόμπορο», στο παρόν ιστολόγιο, εδώ και εδώ :-).

  124. Πάνος με πεζά said

    Απλά για να κλείσουμε το άρθρο, ένα ωραίο τραγούδι για μαχαλάδες…
    Συλλεκτική εκτέλεση, με Στέλιο Μανωλά στα back vocals !

  125. sarant said

    120κε

    Στο ΙΛΝΕ βρίσκω ότι το αποκολώνω (έτσι το γράφει περιέργως) σημαίνει αφενός αυτό που λέει η Έφη και αφετέρου «στρέφω τα νώτα σε κάποιον, περιφρονητικά συνήθως»

    Από αυτό προκύπτει η έκφραση πυο λες, από το «σου στρέφω τα νώτα». Το Λεξικό καταγράφει την έκφρ. «παίρνω την αποκολωμένη μου» με τη σημασία «παίρνω αρνητική απάντηση, αποτυγχάνω στο σκοπό μου» στα Επτάνησα -που δεν είναι μακριά από το Ξηρόμερο.

  126. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Λέγεται μεταφορικά: «εποκόλωσε η όρεξή μου», έχασα τη διάθεση για φαγητό.

  127. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    126 και (μεταφορικά)

  128. gbaloglou said

    123 … και πολύ ενδιαφέρουσα η χρήση του στην Χαλκιδική και στον Παπαδιαμάντη!

  129. ΣΠ said

    107
    Το μουσικό σήμα ακουγόταν σε διαφήμιση των τσιγάρων Άσσος πριν από την ραδιοφωνική μετάδοση των αγώνων ποδοσφαίρου. Αργότερα χρησιμοποιήθηκε στην τηλεόραση.

  130. Alexis said

    #125: Νίκο ευχαριστώ για την απάντηση. Πρέπει να λέγεται και αλλού, αν θυμάμαι καλά το έλεγε και ο πατέρας μου που καταγόταν από Ηλεία.

  131. konstantinos said

    Υπάρχει και ο «ντερές» της οικοδομής (ανοιχτή υδρορροή συλλογής ομβρίων).
    Με το «ντερέκι» (τον ψηλό) έχει κάποια σχέση η λέξη;

  132. sarant said

    131 Δεν την ξέρω την πρώτη λέξη

  133. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    131/132 < τουρκ. dere = ρυάκι, ρέμα. Κάτι έλεγε ο Λουντέμης στο Παιδί, για τον Μπίθρο που ήθελε να μουλιάσει ένα χαμίνι στο ντερέ. Με την οικοδομική σημασία δεν το ξέρω. Για το ντερέκι δεν προκάνω να δω.

  134. 119α,

    Για να φανεί εύκολα, παίζουμε πρώτα για 5-6 δευτερόλεπτα αυτό, και μετά καπάκι, για 5-6 δευτ. πάλι, αυτό.
    Είναι ακριβώς τα ίδια!
    Στο υπόλοιπο (πριν και μετά), υπάρχουν όντως μικρές αρμονικές παραλλαγές εδώ κι εκεί, στον ίδιο ακριβώς ρυθμό.

  135. 131 ντερέκι < τρκ direk = δοκάρι, πάσσαλος, κατάρτι, ιστός σημαίας. Στα Καλά Παιδιά του Γ. Κάτου υπάρχει και ως ντιρέκι.

    Mόνο ύστερα από ώρα, καθισμένος στο γραφείο του Α’ μ’ ένα ζευγάρι χειροπέδες στα χέρια μου και με δυό ντιρέκια μέχρι κει πάνω δεξιά κι αριστερά μου […]

  136. attikanet said

    Ανήκει σ’ αυτούς που κάναν καρριέρα (η εν λόγω, ως κριτικός) βρίζοντας σπουδαίους και σημαντικούς για το έργο τους ή για την προσωπική τους ζωή. Ποτέ δεν έπαιρνα σοβαρά τις κριτικές της. Εκτός από τον Αγγελόπουλο, είχε «περιποιηθεί» ανάλογα και τον Λευτέρη Βογιατζή. Βλέπετε, ότι δεν φτάνει η αλεπού… Άσε που μας ζάλιζε κάθε λίγο και λιγάκι με τον Μ. Φραγκούλη και τον …Νουρέγεφ!

  137. Γς said

    136:

    >Εκτός από τον Αγγελόπουλο, είχε «περιποιηθεί» ανάλογα και τον Λευτέρη Βογιατζή

    Μα κριτικός ήταν. Ειδικά για τον Βογιατζή που λες είχα δει μια παράστασή του και ο αδαής τον λυπήθηκα που οι ηθοποιοί του την είχαν καταστρέψει με το παίξιμό τους.

    Επρεπε όμως να διαβάσω την κριτική της για να καταλάβω ότι ήσαν εξαίρετοι και αν κάτι έφταιξε ήταν η σκηνοθεσία.

  138. Γς said

    137:

    Και μ έκανες πρωί πρωί να ψάχνω αυτήν την κριτική της. Και ψάχνοντας βρήκα και άλλων καταξιωμένων κριτικών για την ίδια παράσταση. Τα ίδια έλεγαν με την Σώκου.

    Θέλεις να τις διαβάσεις;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: