Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το «σωστό» και το «λάθος» στη γλώσσα (άρθρο του Χριστόφορου Χαραλαμπάκη)

Posted by sarant στο 28 Ιανουαρίου, 2019


Δημοσιεύω σήμερα ένα πολύ αξιόλογο άρθρο του φίλου γλωσσολόγου Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, που δημοσιεύεται στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Χάρτης (Ιανουάριος 2019).

Το θέμα του, όπως καταλαβαίνετε και από τον τίτλο, βρίσκεται ακριβώς μέσα στον κύκλο ενδιαφερόντων του ιστολογίου μας. Ο Χαραλαμπάκης θίγει ζητήματα αρκετά από τα οποία τα έχουμε συζητήσει και στο ιστολόγιο και που ασφαλώς θα τα συζητήσουμε ξανά και ξανά -και επιπλέον το άρθρο του έχει το καλό ότι δεν περιορίζεται να αναφέρει γενικές αρχές αλλά εξετάζει συγκεκριμένα 15 περιπτώσεις «λαθολογίας», που τις αντικρούει, επιχειρηματολογώντας με φρέσκια ματιά και κάνοντας παρατηρήσεις διεισδυτικές: παραδέχομαι ότι πολλά από αυτά που γράφει δεν τα είχα επισημάνει αν και με το θέμα αυτό ασχολούμαι κι εγώ εδώ και χρόνια.

Οπότε, το άρθρο αξίζει αναδημοσίευση και συζήτηση. Όμως, πριν το παρουσιάσω πρέπει να πω δυο λόγια για το περιοδικό Χάρτης. Αφού ειναι το πρώτο τεύχος του, που τώρα κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο, θα έλεγε κανείς πως είναι καινούργιο περιοδικό.

Είναι καινούργιο. Και δεν είναι. Το περιοδικό Χάρτης εκδόθηκε πρώτη φορά το 1982, από τον Δημήτρη και την Έλενα Καλοκύρη. Ήταν δίμηνο λογοτεχνικό περιοδικό, αν και στην πράξη εκδιδόταν σε πιο αραιά χρονικά διαστηματα.  Είχε πολύ αξιόλογη λογοτεχνική και δοκιμιακή ύλη, ενώ θυμάμαι πολύ ζωντανά κάποιους ομηρικούς καβγάδες για μεταφραστικά θέματα στις στήλες της αλληλογραφίας του, όπως για τη μετάφραση του Μόμπι Ντικ. Είχα απο τότε κλίση προς τη μετάφραση ή έκανα τα πρώτα μου βήματα και διάβαζα με απληστία τη σχετική αντιπαράθεση. Επίσης, ο Χάρτης ήταν πολύ διαφορετικός από τα άλλα λογοτεχνικά περιοδικά από εικαστική-τυπογραφική πλευρά.

Μέσα στα 6 χρονια της κυκλοφορίας του, ο Χάρτης της πρώτης περιόδου εξέδωσε 26 τεύχη, κάποια διπλά και επηρέασε όχι λίγο τα λογοτεχνικά μας πράγματα. Τώρα, το περιοδικό επανεκδίδεται -σε δεύτερη περίοδο, τούτη τη φορά σε ηλεκτρονική μορφή.

Βλέπετε, έχουμε περάσει στην εποχή όπου όλο και περισσότερα «ειδικά» περιοδικά εγκαταλείπουν την έγχαρτη έκδοσή τους και κυκλοφορούν μονάχα σε ηλεκτρονική μορφή. Εμείς οι παλιότεροι δεν αισθανόμαστε και πολύ άνετα (εκτός από λίγους που έχουν εξοικειωθεί απόλυτα με την ηλεκτρονική ανάγνωση). Από την άλλη, για οικονομικούς και μόνο λόγους η έντυπη έκδοση του Χάρτη θα ήταν ίσως αδύνατη. Τον (ηλεκτρονικό) Χάρτη μπορείτε να τον διαβάσετε εδώ, ενώ από τον ιστότοπο του Δημήτρη Καλοκύρη μπορείτε να διαβάσετε λίγο περισσότερα πράγματα για τον Χάρτη της πρώτης περιόδου.

Το άρθρο του Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, λοιπόν:

Το «σωστό» και το «λάθος» στη γλώσσα

Η νεοελληνική γλώσσα, όπως κάθε γλώσσα, εξελίσσεται διαρκώς παρακολουθώντας τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και πολιτιστικές αλλαγές που συμβαίνουν στην κοινωνία, διαπίστωση την οποία ορισμένοι δεν θέλουν να παραδεχτούν. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν εκατοντάδες άρθρα με θέμα «Γλωσσικά λάθη», «Επισημάνσεις ποικίλων γραμματικών και εκφραστικών λαθών», κ.τ.ό., συχνά όμως οι αναπαραγόμενες «οδηγίες και συμβουλές» των υποτιθέμενων ειδικών στηρίζονται σε εσφαλμένη βάση. Πρόκειται κατά κανόνα για μονόπλευρες και ατεκμηρίωτες θέσεις, χωρίς το απαραίτητο θεωρητικό υπόβαθρο. Το «σωστό» και το «λάθος» στη γλώσσα έχει σχετική αξία, όπως θα φανεί από την αντίκρουση των παρακάτω υποδείξεων.

1. Το ουσ. λάθος δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως επιθετικός προσδιορισμός: λανθασμένη άποψη (και όχι: λάθος άποψη).

Το ουσιαστικό λάθος χρησιμοποιείται ευρύτατα ως επίθετο κυρίως στον προφορικό λόγο. Συγγνώμη, πήρα λάθος νούμερο θα ανταπαντήσει κάποιος στο άγνωστο πρόσωπο που σήκωσε το τηλέφωνο. Από την αφηρημάδα μου πήρα λάθος λεωφορείο θα πει κάποιος αυθόρμητα. Αν πει: Πήρα λανθασμένο λεωφορείο θα βάλει τα γέλια όποιος το ακούσει.

2. Κακώς χρησιμοποιούνται αδόκιμες λέξεις όπως: νεολαίος, πισωγύρισμα, αντιπαλότητα κλπ.

Γιατί είναι αδόκιμες οι λέξεις αυτές; Οι νεολαίοι του κόμματος θα πούμε, όχι οι νέοι. Το πισωγύρισμα ανήκει στον προφορικό λόγο, εκτός του ότι παραπέμπει σε συγκεκριμένο κομματικό λεξιλόγιο. Θα διαγράψουμε με μια μονοκοντυλιά την αντιπαλότητα επειδή δεν αρέσει σε κάποιον η λέξη; Η χρησιμότητά της φαίνεται με μια πρώτη ματιά στο σχετικό λήμμα του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 2014: Εθνικό Τυπογραφείο. [εφεξής ΧρΛεξ]

αντιπαλότητα [ἀντιπαλότητα] α-ντι-πα-λό-τη-τα ουσ. (θηλ.) {αντιπαλοτήτ-ων}: ανταγωνισμός, σύγκρουση, αντιπαράθεση: αιώνια/θρησκευτική/ιδεολογική/πολιτική ~. Παραδοσιακή ~ μεταξύ δύο χωρών. Μίσος και ~ (πβ. εχθροπάθεια). Κλίμα/σχέση ~ας. ~ες, πάθη και εντάσεις. Επίλυση των ~ων. Πβ. αντιζηλία, διαμάχη, εχθρότητα. Βλ. -ότητα.

[< γαλλ. rivalité]

3. Δέσμη μέτρων (και όχι: πακέτο), εκδοχή πολιτικών εξελίξεων (και όχι: σενάριο).

Η υπόδειξη να αποφεύγουμε την έκφραση πακέτο μέτρων υποδηλώνει άγνοια των σημασιολογικών αλλαγών που έχει υποστεί η λέξη πακέτο, οποία δεν σημαίνει μόνο «τυποποιημένη συσκευασία, συνήθ. με τη μορφή μικρού χάρτινου κουτιού». Έχει αποκτήσει τη μεταφορική σημασία (βλ. ΧρΛεξ) «σύνολο στοιχείων που συνδέονται μεταξύ τους, δέσμη»: ασφαλιστικό πακέτο.

Η λεξική σύναψη εκδοχή πολιτικών εξελίξεων εμφανίζει πολύ χαμηλή συχνότητα σε σχέση με τα σενάρια πολιτικών εξελίξεων. Ο συνδυασμός σενάρια εκλογών παρουσιάζει στο Google 46.600, ενώ οι εκδοχές εκλογών 0 παραδείγματα (28.9.2018). Αν ενοχλεί το σενάριο, διερωτώμαι πώς θα πούμε το διδακτικό/εκπαιδευτικό σενάριο το οποίο αξιοποιεί τις Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας και έχει ανοίξει νέους δρόμους στη μαθησιακή διαδικασία.

4. Αποφεύγουμε ξένες λέξεις και εκφράσεις, όταν υπάρχουν αντίστοιχες ελληνικές: καριέρα (σταδιοδρομία), σαμποτάζ (δολιοφθορά), ίματζ (εικόνα, εντύπωση), πρεστίζ (κύρος), γκλάμουρ (σαγήνη, αίγλη), σνομπάρω (περιφρονώ, υποτιμώ), μίτινγκ (συνάντηση), κουλ (ψύχραιμος), τιμ (ομάδα), πρότζεκτ (έργο, μελέτη), ντιζάιν (σχέδιο).

Όλες οι παραπάνω λέξεις έχουν ενσωματωθεί στο λεξιλόγιο της Νεοελληνικής και δεν είναι πάντα εύκολο, αλλά ούτε και χρειάζεται, να τις αποφεύγουμε.

Καριέρα είναι βέβαια η σταδιοδρομία, επομένως οι δύο λέξεις ταυτίζονται κατά κάποιον τρόπο σε ορισμένα συγκείμενα (λαμπρή καριέρα/σταδιοδρομία), στα περισσότερα όμως διαφοροποιούνται. Στα σώματα κειμένων της Ακαδημίας Αθηνών η καριέρα εμφανίζεται 5 φορές συχνότερα απ’ ό,τι η σταδιοδρομία. Ο διπλωμάτης καριέρας είναι παγιωμένη έκφραση, ενώ ο διπλωμάτης σταδιοδρομίας δεν λέγεται, εκτός αν θέλει κάποιος να δείξει ότι είναι καθαρολόγος. Έκανε καριέρα στο εξωτερικό είναι μια απόλυτα φυσιολογική διατύπωση, ενώ το Έκανε σταδιοδρομία στο εξωτερικό είναι κάπως αφύσικη έκφραση. Αποδεκτή είναι η πρόταση Σταδιοδρόμησε στο εξωτερικό. Η καριέρα συνυποδηλώνει την επαγγελματική εξέλιξη ή καταξίωση με κάθε τρόπο, συχνά με εγωιστικά ή άλλα κίνητρα, φτάνοντας στα όρια του τυχοδιωκτισμού. Ενδιαφέρεται μόνο για την καριέρα του λέμε απαξιωτικά, εξού και καριερισμός, καριερίστας, καριερίστικος, δεν υπάρχουν όμως αντίστοιχα παράγωγα από τη λέξη σταδιοδρομία.

Τo σαμποτάζ < γαλλ. sabotage, 1870, αποτελεί διεθνισμό. Στη Νεοελληνική μεταφράστηκε ως «δολιοφθορά», δεν καλύπτει όμως όλες τις σημασίες της γαλλικής λέξης. Ακόμα και αν μπορέσει κάποιος να αποφύγει το ουσιαστικό, το ρήμα σαμποτάρω είναι δύσκολο να αποδοθεί με ένα μόνο ρήμα, αφού, ανάλογα με το συγκείμενο, δηλώνει «δυναμιτίζω, ναρκοθετώ, τορπιλίζω, υπονομεύω, υποσκάπτω, φαλκιδεύω».

Το ίματζ δεν είναι ούτε για μένα «ωραία λέξη». Η υποκειμενική αυτή διαπίστωση δεν σημαίνει από μόνη της τίποτα. Σημασία έχει ότι ο νεολογισμός αυτός απεικονίζει μια νέα κοινωνική πραγματικότητα. Δεν ισοδυναμεί ούτε με την «εικόνα» ούτε με την «εντύπωση». Πιο πολύ έχει να κάνει με το γόητρο, το κύρος, το πρεστίζ (και η λέξη αυτή επικρίνεται από τους καθαρολόγους οι οποίοι παραγνωρίζουν τις υφολογικές της ιδιαιτερότητες). Πρόκειται για τη «δημόσια εικόνα προσώπου, θεσμού, προϊόντος, η οποία προβάλλει κυρίως τα θετικά του στοιχεία από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας».

Το γκλάμουρ συνδέεται με την αίγλη, όχι όμως με τη σαγήνη που σημαίνει «γοητεία, ακατανίκητη έλξη». Τα παράγωγα γκλαμουράτος και γκλαμουριά έχουν, όπως και η πρωτότυπη λέξη, ειρωνική σημασία. Ο γκλαμουράτος γάμος παραπέμπει σε χουλιγουντιανή υπερπαραγωγή, σε γάμο με ασυνήθιστη χλιδή, προκλητική πολυτέλεια και επιδειξιομανία, δεν είναι ούτε «καλαίσθητος», ούτε «κομψός», ούτε «σαγηνευτικός», αφού τα επίθετα αυτά έχουν πάντα θετική συνυποδήλωση.

To σνομπάρω εκφράζει ό,τι περίπου και τα ρήματα περιφρονώ και υποτιμώ. Δεν μεταφέρουν, όμως, με την ίδια ένταση τη συνυποδηλωτική σημασία του υπερόπτη και αλαζόνα. Ας υποθέσουμε ότι μπορεί να περιθωριοποιηθεί το σνομπάρω. Το ουσιαστικό σνομπ, σε ρόλο ουσιαστικού και επιθέτου, δεν είναι εύκολο να διαγραφεί από το νεοελληνικό λεξιλόγιο για ιστορικούς και υφολογικούς λόγους. Ένας ηλικιωμένος κύριος μπορεί να πει: Αυτός ο νεαρός υποτιμά τους άλλους. Ας αφήσουμε και το νέο παιδί να εκφραστεί στη δική του γλώσσα: Αυτός ο κυριλέ τύπος το παίζει πολύ σνομπ. Η σνομπαρία, το σνομπάρισμα και ο σνομπισμός επιτελούν ανάλογες υφολογικές λειτουργίες στον προφορικό λόγο. Ο όρος σνομπ διαδόθηκε ευρύτατα και εκτός Αγγλίας στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, χάρη στο αξεπέραστο για το γεμάτο κυνισμό και τρυφερότητα έργο The Book of Snobs (1848) (Το βιβλίο των σνομπ) του William Makepeace Thackeray (1811-1863).

Το μίτινγκ δηλώνει «συνάντηση», αλλά όχι την οποιαδήποτε. Αν πει κάποιος: Το μίτινγκ με τους παλιούς συμμαθητές μου με συγκίνησε σημαίνει ότι έχει άγνοια της σημασίας της λέξης. Πρόκειται για «αθλητική διοργάνωση και γενικότερα επίσημη συνάντηση προσώπων για επαγγελματικούς λόγους». Είναι πιθανόν να έχει κάποιος μια τυχαία συνάντηση, όχι όμως ένα τυχαίο μίτινγκ.

Η επιμονή ορισμένων ότι το επίθετο κουλ πρέπει να αντικατασταθεί από το υποτιθέμενο συνώνυμο «ψύχραιμος» κρίνεται παράλογη από αυτούς που ξέρουν την ακατανίκητη δύναμη της νεανικής αργκό, όπως επίσης την ιστορία και την πολυσημία της λέξης, η οποία έχει γίνει δεκτή σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Θα γελοιοποιηθεί αναμφισβήτητα όποιος επιχειρήσει, σύμφωνα με τις υποδείξεις των καθαρολόγων, να κάνει λόγο για «ψύχραιμη τζαζ». Jazz cool τη λένε οι Γάλλοι από το 1952. Στο ΧρΛεξ το σχετικό λήμμα έχει την ακόλουθη μορφή:

κουλ επίθ. {άκλ.} (νεαν. αργκό) ΣΥΝ. κουλαριστός 1. ατάραχος, ήρεμος, ψύχραιμος: Να είσαι ~. Πολύ ~ τύπος. Πβ. ακομπλεξάριστος. ΑΝΤ. αγχώδης, νευρικός.|| (ΜΟΥΣ.) ~ τζαζ (= χαλαρή). 2. προς δήλωση επιδοκιμασίας· πολύ καλός: ~ μέρος. Πολύ ~ ιδέα.|| (ως επίρρ.) -Πώς σου φαίνεται/το βλέπεις; -~! 3. μοδάτος, μοντέρνος: ~ ντύσιμο/στιλ. Δεν είναι ~ να … Πβ. τρέντι. [< αγγλ. cool, γαλλ. ~, 1952, ιταλ. ~, 1960]

Το τιμ συμπίπτει σε ορισμένα συγκείμενα με την ομάδα. Σε κάποιες περιπτώσεις υπερτερεί στατιστικά το αγγλικό team. Το σύμπλοκο προπονητικό τιμ είναι πολύ πιο συχνό από το συνώνυμο προπονητική ομάδα. Αν, σύμφωνα με τους καθαρολόγους, πρέπει να αποφύγει κάποιος το τιμ, η έκφραση το προπονητικό τιμ της ομάδας οφείλει να γίνει η προπονητική ομάδα της ομάδας, πρόταση που είναι αφύσικη. Η ποδοσφαιρική ομάδα, εξάλλου, δεν ταυτίζεται με το ποδοσφαιρικό τιμ. Το ιατρικό τιμ της ομάδας υπάρχει. Η ιατρική ομάδα της ομάδας είναι άγνωστη. Εδώ δεν παίζουμε με τις λέξεις, αλλά διαπιστώνουμε τα αδιέξοδα των μονόπλευρων ή ισοπεδωτικών προτάσεων.

Η ταύτιση του πρότζεκτ με το «έργο» και τη «μελέτη» είναι εντελώς εσφαλμένη. Δεν είναι, επίσης, σε καμιά περίπτωση συνώνυμο με την «ερευνητική εργασία». Τα υποτιθέμενα δύο πρώτα μεταφραστικά ισοδύναμα είναι πολύσημα και ανήκουν μαζί με το πρότζεκτ στο ίδιο χαλαρό σημασιολογικό πεδίο. Αυτό δεν σημαίνει ότι στη θέση της αγγλικής λέξης μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι δύο αυτές ελληνικές λέξεις, οι οποίες συνειδητά δεν αναφέρονται καν στο σχετικό λήμμα του Χρηστικού Λεξικού:

πρότζεκτ πρό-τζεκτ ουσ. (ουδ.) {άκλ.} 1. σχέδιο, σχεδιασμός εργασίας, δράσης, που εκπονείται συνήθ. με ομαδικό πνεύμα: Εταιρεία που αναλαμβάνει μεγάλα ~. ~ μάνατζερ. 2. ΠΑΙΔΑΓ. & (συχνότ.) σχέδιο εργασίας: διδακτική μέθοδος, τρόπος ομαδικής εργασίας στην οποία συμμετέχουν μέλη της σχολικής τάξης: διαθεματικά ~. [< αγγλ. project, 1916]

Τα πρότζεκτ αποτελούν οργανωμένο πλαίσιο έρευνας, με επίκεντρο βιωματικές και επικοινωνιακές δραστηριότητες τις οποίες υλοποιεί συνήθως ομάδα μαθητών με την εποπτεία και εμψύχωση του δασκάλου ή του καθηγητή τους.

Το ντιζάιν (design) οι καθαριστές της γλώσσας υποδεικνύουν να το λέμε «σχέδιο». Άλλοι προτείνουν εντελώς αδόκιμες μεταφράσεις: «σχεδιασμός, σχεδιολόγηση, σχεδιολόγημα, προσχέδιο, προμελέτη, πρότυπο, τύπος», φέρνοντας στην επιφάνεια την πλήρη αμηχανία αντιμετώπισης του μεταφραστικού αυτού προβλήματος. Δεν κατάλαβαν ότι η λέξη πρέπει να μείνει αμετάφραστη γιατί δεν γίνεται αλλιώς. Και ο ντιζάινερ θα παραμείνει γιατί δεν είναι απλώς «διακοσμητής, στιλίστας, σχεδιαστής». Το επίθετο ντιζαϊνάτος, κυρίως στον προφορικό λόγο, δεν έχει, επίσης, κάτι ισοδύναμο στη γλώσσα μας.

5. Αποφεύγουμε ερμηνεύματα αγγλικών λέξεων ελληνικής προελεύσεως που οι αντίστοιχες τους ελληνικές έχουν άλλη σημασία (π.χ. φανταστικός: ο της φαντασίας, τρομερός: ο προξενών τρόμο, και όχι καταπληκτικός, υπέροχος, που σημαίνουν οι αγγλικές fantastic, terrific). Επίσης, δεν μεταφράζονται αγγλισμοί: απευθείας μετάδοση (και όχι: ζωντανή μετάδοση).

Η πρώτη υπόδειξη είναι από μόνη της «τρομερή» με την αρχική σημασία της λέξης, καθώς γίνεται προσπάθεια ταρίχευσης της γλώσσας. Οι σημασίες «καταπληκτικός, υπέροχος» και για τα δύο επίθετα είναι προϊόν της αναπόφευκτης γλωσσικής εξέλιξης και της αλληλεπίδρασης των γλωσσών. Οι νεότερες σημασίες τις οποίες αποκηρύσσουν οι επίδοξοι προστάτες της γλώσσας υπάρχουν σε όλα τα νεότερα λεξικά της Νεοελληνικής, το γεγονός όμως αυτό δεν τους αρκεί για να συνειδητοποιήσουν την πραγματικότητα.

Τέλειος παραλογισμός θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η υπόδειξη να αποφεύγει ο κόσμος αυτό που έχει εδώ και δεκαετίες καθιερωθεί. Η ζωντανή μετάδοση παρουσιάζει στο Google 949.000 παραδείγματα και η απευθείας μετάδοση 176.000 (28.9.2018).

6. Πριν από την έναρξη (και όχι: πριν την έναρξη).

Το πριν ως πρόθεση συντάσσεται με την από, στον προφορικό όμως λόγο παραλείπεται πολύ συχνά. Η απορριπτέα σύνταξη ανταγωνίζεται πλήρως την προτεινόμενη. Η έκφραση πριν λίγες μέρες λέγεται συχνότερα. Το πριν από λίγες μέρες παρουσιάζεται σε προσεγμένο γράψιμο. Απόλυτοι κανόνες δεν υπάρχουν, όπως δείχνει η στερεότυπη έκφραση Πέθανε πριν την ώρα της.

7. Ευχαριστούμε όλους όσοι μας συμπαραστάθηκαν (και όχι: όσους, διότι είναι υποκ. στο ρ. που ακολουθεί), ή: ευχαριστούμε όσους …

Η υπόδειξη αυτή δείχνει την εμμονή σε μονόπλευρους κανόνες. Με το σκεπτικό ότι το υποκείμενο είναι πάντα σε ονομαστική πτώση εκφοβίζονται και νιώθουν ντροπή πολλοί φυσικοί ομιλητές, ιδίως οι μαθητές, καθώς δεν θα έλεγαν ποτέ «τον Γιώργο είναι καλό παιδί». Αποδέχονται, επομένως, ασυζητητί το «φρικτό λάθος» τους. Όταν όμως μιλούν αυθόρμητα ξεχνούν τον κανόνα και λένε «όλους όσους», χωρίς πολλοί να γνωρίζουν ότι δεν κάνουν κανένα λάθος, αφού η έλξη του αναφορικού είναι ήδη αρχαία.

8. απαθανατίζω (και όχι: αποθανατίζω), αντεπεξέρχομαι (και όχι: ανταπεξέρχομαι), μελαψός (και όχι: μελαμψός), χειρουργός (και όχι: χειρούργος), παρεισφρέω (και όχι: παρεισφρύω), ακατονόμαστος (και όχι: ακατανόμαστος).

Το αποθανατίζω, όπως και το ανταπεξέρχομαι, αποτελούν στοιχεία του προφορικού λόγου και δεν είναι καταδικαστέα.

Η απόρριψη του τύπου μελαμψός είναι ακατανόητη, κυρίως για τους αρχαιόπληκτους, αφού η λέξη υπάρχει ήδη στον Κοσμά Ινδικοπλεύστη, χριστιανό γεωγράφο του 6ου μ.X. αιώνα, με τη σημασία «μαύρος, μαυριδερός» (για το κόκκινο κρέας). Στο ΧρΛεξ καταγράφονται οι δύο τύποι ως ισοδύναμοι, προκρίνεται όμως με στατιστικά κριτήρια ο τύπος μελαμψός. Η προτίμηση που δείχνει ο κόσμος στον τύπο με -μ- οφείλεται στο ότι θεωρείται πιο εύηχος, με παράλληλη επίδραση των λέξεων γαμψός και κομψός, καθώς δεν υπάρχουν νεοελληνικές λέξεις που λήγουν σε –ψός.

Έχει χυθεί πολύ μελάνι χωρίς λόγο για να απαντηθεί το ερώτημα: «χειρούργος ή χειρουργός»; Το χειρούργος ενοχλεί ορισμένους γιατρούς της ειδικότητας αυτής γιατί παραπέμπει στο «κακούργος» και «πανούργος». Η χρήση έχει επιβάλει το χειρούργος στον προφορικό λόγο, ενώ το χειρουργός ανήκει στο επίσημο ύφος. Ο κόσμος, πάντως, λέει αυθόρμητα: «χειρούργος» και «χειρούργος οδοντίατρος». ΄Ηδη στο λεξικό της «Πρωίας» οι δύο τύποι εμφανίζονται ισοδύναμοι.

Το παρεισφρέω ανήκει στο απαιτητικό λεξιλόγιο. Η καταχρηστική χρήση παρεισφρύω οφείλεται στην αναλογική δύναμη των συνωνύμων διεισδύω και παρεισδύω. Το καταχρηστικό παρείσφρυση, αντί παρείσφρηση, οφείλεται, επίσης, στη δύναμη της αναλογίας, κατά το διείσδυση και παρείσδυση.

Το ακατονόμαστος των μεταγενέστερων χρόνων λέγεται και γράφεται συχνότερα από το αποδεκτό ακατανόμαστος, προφανώς λόγω αναλογικού σχηματισμού, μονοπώλησης σχεδόν στη Νεοελληνική του μορφήματος ακατα-: ακαταμάχητος, ακατανίκητος, ακατανόητος, ακαταπόνητος, ακατάστατος κ.τ.ό., έναντι μόνο του ακατόρθωτος. Ενδέχεται σε λίγες δεκαετίες να μην ενοχλεί πια.

9. Των (πρώην) τριτόκλιτων θηλυκών ουσιαστικών να προτιμάται η γενική σε -έως αντί σε -ης μετά από λόγιες προθέσεις ή λόγιες ή μη λόγιες τυποποιημένες φράσεις: σχέδιο πόλεως, πρώτης τάξεως, οδηγίες χρήσεως, έτος ιδρύσεως κλπ.

 Η γενική σε -εως υποχωρεί σταθερά σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις και δεν πρόκειται να βελτιωθεί η θέση της με αυτές τις γενικόλογες υποδείξεις. Θα ήταν προτιμότερο να συγκεντρωθούν οι σταθερές συνάψεις που δεν επιδέχονται αλλαγή, όπως βρέθηκα προ εκπλήξεως και όχι προ έκπληξης. Η έκφραση ένταξη στο σχέδιο πόλης έχει διπλάσια συχνότητα απ’ ό,τι η λόγια διατύπωση. Αντίθετα, το σύμπλποκο μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία παρουσιάζεται τρεις φορές πιο συχνά από το μιας πρώτης τάξης ευκαιρία. Το έτος ιδρύσεως της εταιρείας παραπέμπει σε παλαιότερες εποχές. Το έτος ίδρυσης ανταποκρίνεται περισσότερο στη σύγχρονη γλωσσική χρήση.

10. Τέως βασιλιάς: ο μέχρι προ τινος βασιλιάς. Πρώην βασιλιάς: ο πριν από πολύ καιρό βασιλιάς.

 Η σαφής διάκριση ανάμεσα στα επιρρήματα τέως και πρώην δεν ισχύει πια. Στην πράξη ίσως να μην ίσχυσε ποτέ. Στο εννεάτομο Mέγα Λεξικόν της ελληνικής γλώσσης του Δ. Δημητράκου (1936-1950) είχε ήδη καταγραφεί η διαπίστωση ότι το τέως χρησιμοποιείται αντί του πρώην (βλ. λήμμα τέως). Οι σημασίες του τέως «μέχρι πριν από λίγο καιρό» και του πρώην «για ιδιότητα που ανήκει στο παρελθόν» δεν είναι χρονικά ακριβώς προσδιορίσιμες, με αποτέλεσμα να συμπίπτουν ως προς την παρελθοντολογική δήλωση, επομένως να ταυτίζονται στα περισσότερα συγκείμενα. Δεν υπάρχει «χρονόμετρο» για να καθορίσει πότε ένας βασιλιάς, πρωθυπουργός, υπουργός, βουλευτής, δήμαρχος κ.ο.κ. είναι πρώην ή τέως.

11. Δεν αποφάσισα ακόμη, γιατί δεν έχω τα απαιτούμενα στοιχεία (και όχι: Δεν αποφάσισα ακόμη. Και αυτό γιατί …).

Η παραπάνω υπόδειξη στερεί από τον φυσικό ομιλητή τον αυθορμητισμό του. Το θεωρούμενο ως εσφαλμένο εκφώνημα φέρνει στην επιφάνεια τη γνησιότητα της προφορικής επικοινωνίας. Ο άνθρωπος δεν είναι ρομπότ. Σκέπτεται και μιλά και συγχρόνως μιλά και σκέπτεται. Γιατί θεωρείται επιλήψιμο αν κάποιος, καθώς μιλά, κάνει μικρή ή μεγάλη παύση για να βρει τρόπο να συνεχίσει τη διατύπωση της σκέψης του; Το συχνά εμφανιζόμενο σύμπλοκο «και αυτό γιατί» λειτουργεί ως εμφατικό αιτιολογικό της προηγούμενης απόφανσης, με ή χωρίς παύση. Η Γαλλίδα συγγραφέας Ζοέλ Λοπινό έχει στο ενεργητικό της υπέροχα μυθιστορήματα στη γλώσσα μας, η οποία δεν είναι μητρική της. Δεν λαμβάνει υπόψη της τις ανούσιες υποδείξεις των καθαρολόγων γι’ αυτό γράφει τόσο ζεστά και ανθρώπινα. Στο μυθιστόρημα Αυτό το σπίτι είσαι εσύ (Αθήνα 2012: Καστανιώτης) διαβάζουμε: «Δεν πά’ να έχουν αποκτήσει όλα τα πτυχία του κόσμου, διαστρεβλώνουν συστηματικά την πραγματικότητα, και αυτό γιατί δεν είναι η γνώση που μας οδηγεί στον εαυτό μας, αλλά η σοφία».

12. Ποιούμαι την νήσσαν (κοινώς: κάνω την πάπια) (και όχι: ποιώ την νήσσαν).

Και οι δύο διατυπώσεις είναι αποδεκτές. Η φράση εμφανίζεται κυρίως στο γ΄ πρόσωπο. Το ποιεί τη(ν) νήσσα(ν) έχει πλέον καθιερωθεί, ενώ το ποιείται τη(ν) νήσσα(ν) περιθωριοποιείται ολοένα και περισσότερο ως «υπερκαθαρευουσιανισμός». Συμμερίζομαι την άποψη του Σαραντάκου ότι «εδώ έχουμε χαριτόλογη ‘‘μετάφραση’’ της λαϊκής έκφρασης ‘‘κάνει την πάπια’’ στην καθαρεύουσα, όπως άλλοι λένε ‘‘στα παλαιότερα των υποδημάτων του’’, οπότε δεν βλέπω γιατί είναι σωστό μόνο το ποιούμαι και όχι το ποιώ».

13. Η λέξη αυτή απαντά συχνά στον Όμηρο (και όχι: απαντάται).

Και οι δύο διατυπώσεις είναι δόκιμες. Υπάρχουν, βέβαια, και άλλες εναλλακτικές δυνατότητες οι οποίες καταγράφονται στο ΧρΛεξ: βρίσκεται, εμφανίζεται, μαρτυρείται, συναντάται, υπάρχει, χρησιμοποιείται. Ο γλωσσικός ρυθμιστής σε άλλη περίπτωση αντιφάσκει, καθώς προτιμά το ποιούμαι την νήσσαν και απορρίπτει το ποιεί.

14. Επί τούτω (και όχι: επί τούτου).

  Στο ΧρΛεξ καταγράφεται η πραγματική χρήση η οποία αναιρεί την υπόδειξη του γλωσσικού ρυθμιστή:

επί τούτου 1. & (σπάν.-λόγ.) επί τούτω & επί τούτο: για τον λόγο ή τον σκοπό αυτό, επίτηδες: Το κάνει ~ ~, για να με εξοργίσει. Ο νόμος έγινε ~ ~ (πβ. ad hoc). Ο διαγωνισμός διενεργείται από την ~ τούτω συγκροτηθείσα επιτροπή. 2. σχετικά με αυτό: Θα ενημερωθείτε ~ ~. Η κυβέρνηση δεν θα τοποθετηθεί ~ ~. Ουδέν σχόλιον ~ ~!

15. Ενήργησα στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων μου (και όχι: στα πλαίσια). Τα τελευταία γεγονότα φοβάμαι πως θα ανοίξουν τον ασκό του Αιόλου (και όχι: τους ασκούς).

Οι παραπάνω υποδείξεις αναπαράγουν τη στενή και μονόπλευρη λογική ανθρώπων που δεν συμβιβάζονται με τη γλωσσική πραγματικότητα. Και στις δύο περιπτώσεις ο πληθυντικός εκφράζει έμφαση. Στατιστικά εμφανίζονται συχνότερα τα πλαίσια (που μπορεί να είναι πολλά) και οι ασκοί (ενώ ήταν πράγματι ένας, σύμφωνα με την ομηρική Οδύσσεια). Η γλώσσα δεν λειτουργεί ομοιόμορφα ούτε στηρίζεται στην άτεγκτη λογική. Η φράση άνοιξε το κουτί της Πανδώρας δεν έγινε τα κουτιά για να δηλωθεί έμφαση.

Συμπερασματικά, θα έλεγα ότι τα ενδεικτικά παραδείγματα που παρουσίασα σε αυτήν εδώ την εργασία καθιστούν σαφές ότι τα κριτήρια με τα οποία ορίζεται το μεταγλωσσικό δίπολο «ορθό» – «λάθος» είναι σε αρκετές περιπτώσεις αυθαίρετα. Οι αλιευτές λαθών ή υποτιθέμενων «μαργαριταριών» αποδεικνύεται σε πολλές περιπτώσεις ότι δεν γνωρίζουν ή παραβλέπουν τους κανόνες λειτουργίας της γλώσσας οι οποίοι δεν συμβαδίζουν με αυτούς που δημιουργούν ή εφαρμόζουν εσφαλμένα οι ρυθμιστές της. Οι αποκλίσεις από τον κανόνα και οι νεολογισμοί αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του γλωσσικού συστήματος. Επιβεβαιώνουν ότι η γλώσσα δεν είναι κάτι το στατικό, ούτε μπορεί να περιοριστεί σε στενά καλούπια. Πρόκειται για ένα άψογα δομημένο και αρκετά ευέλικτο σύστημα, με πολλά υποσυστήματα, που υπόκειται σε διαρκείς αλλαγές, ανάλογες με αυτές που βλέπουμε στην κοινωνία χωρίς την οποία δεν υπάρχει γλώσσα.

Όλες οι περιπτώσεις που ανέφερα πιο πάνω εντάσσονται ρητά ή υπόρρητα στη γενική αντίληψη ότι η εξέλιξη της γλώσσας ισοδυναμεί συχνά με υποβάθμιση και παρακμή. Ορισμένες από τις παραπάνω υποδείξεις επιβεβαιώνουν ότι όσοι τις προτείνουν ή τις ασπάζονται περιφρονούν την αξία του προφορικού λόγου, ο οποίος σε καμιά περίπτωση δεν είναι υποδεέστερος του γραπτού. Τα στερεότυπα εν γένει, και οι γλωσσικές προκαταλήψεις ειδικότερα, αναπαράγονται εδώ και χιλιάδες χρόνια και δεν ανατρέπονται από τη μια μέρα στην άλλη. Άλλο τόσο αποδεικνύεται η άγνοια ή υποβάθμιση της υφολογικής λειτουργίας που επιτελούν λέξεις και εκφράσεις που βρίσκονται στο στόχαστρο των κυνηγών λαθών. Οι ξένες λέξεις, ιδίως οι αγγλικές, οι οποίες εισέρχονται, ιδίως σήμερα, σε όλες της γλώσσες του κόσμου, λόγω των μεγάλων επιστημονικών ανακαλύψεων και της οικονομικής, πολιτιστικής και τεχνολογικής επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, μπορεί να ενοχλούν πολλούς, τους περισσότερους όμως ενθουσιάζει το περιεχόμενο που μεταφέρουν και τα οφέλη που έχουν όλοι οι άνθρωποι όπου γης. Οι λέξεις σέλφι (αγγλικό selfie, 2002), σκάιπ (αγγλική εμπορική ονομασία Skype, 2003), φέισμπουκ (αμερικανική εμπορική ονομασία Facebook, 2004), και γιουτιούμπ (αμερικανικό YouTube, 2005), για να αναφέρω λίγους μόνο νεολογισμούς των αρχών του 21ου αιώνα από τον χώρο της υψηλής τεχνολογίας, έχουν γίνει δεκτές σε όλες σχεδόν τις γλώσσες του κόσμου, όχι γιατί είναι ωραίες, αλλά γιατί συνδέονται με ανακαλύψεις που άλλαξαν τη ζωή των ανθρώπων και τους φέρνουν πιο κοντά.

Η μεγάλη πρόκληση για όλους, ιδίως για τους δασκάλους, τους φιλολόγους και τους καθηγητές ξένων γλωσσών, είναι να απαγκιστρωθούν από τα γλωσσικά στερεότυπα. Για να διευρύνεται ο ορίζοντας της σκέψης τους, είναι απαραίτητο να συμβουλεύονται τουλάχιστον τρία με τέσσερα λεξικά, να επισημαίνουν τις ομοιότητες και τις διαφορές τους, και να διαμορφώνουν τη δική τους άποψη ως αποτέλεσμα ώριμης κριτικής σκέψης την οποία μόνο έτσι θα μπορέσουν να καλλιεργήσουν και στους μαθητές τους. Όπως σε ποικίλες ατομικές και κοινωνικές εκφάνσεις, έτσι και στη γλώσσα, δεν αρκεί η ανοχή στη διαφορετικότητα, όπως διακηρύσσει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Χρειάζεται να προχωρήσουμε ένα βήμα μπροστά. Προέχει ο σεβασμός της διαφορετικότητας ο οποίος όμως, για να έχει διάρκεια, επιβάλλεται να εδράζεται στην κατανόησή της. Το δικαίωμα στη διαφορά ισχύει για κάθε άτομο και για κάθε γλώσσα.

 

Advertisements

225 Σχόλια to “Το «σωστό» και το «λάθος» στη γλώσσα (άρθρο του Χριστόφορου Χαραλαμπάκη)”

  1. Λεύκιππος said

    Μια μελαμψη καλημέρα…

  2. Θα διόρθωνα τον Χαραλαμπάκη σε ένα μόνο λάθος, που νομίζω ότι είναι πράγματι λάθος: χρησιμοποιεί στην κατακλείδα του άρθρου του τη λέξη ανακαλύψεις εννοώντας εφευρέσεις.

  3. Πέπε said

    Καλημέρα.

    Τι σόι κείμενο είναι πάλι τούτο; Σχεδόν δεν επιχειρηματολογεί.

    Στο σημείο #8 λέει «Το αποθανατίζω, όπως και το ανταπεξέρχομαι, αποτελούν στοιχεία του προφορικού λόγου και δεν είναι καταδικαστέα», και αυτή είναι σύνοψη όσων λέει σχεδόν σε όλα τα σημεία. Αυτό προβάλλεται ως αντίλογος στην άποψη ότι διάφορες τέτοιες μορφές και διατυπώσεις είναι καταδικαστέες. Δε μας εξηγεί όμως γιατί δεν είναι καταδικαστέες!

    Ο Χαραλαμπάκης στηρίζεται κυρίως στο ότι όλες οι εκφράσεις που υπερασπίζεται έναντι κατηγοριών από τους καθαρολόγους είναι υπαρκτές και λέγονται. Μα, και οι καθαρολόγοι αυτό ακριβώς λένε: ότι είναι υπαρκτές, ότι λέγονται, αλλά ότι δε θα έπρεπε να λέγονται. Κανείς δεν έχει γράψει άρθρα για να καταδικάσει ένα τυχαίο λάθος που κάποια φορά έκανε κάποιος, μόνο για όσα έχουν καθιερωθεί ή τείνουν προς καθιέρωση. Επομένως, η διαπίστωση ότι έχουν καθιερωθεί ή τείνουν δεν είναι επαρκής αντίλογος.

    > > Τo σαμποτάζ […] μεταφράστηκε ως «δολιοφθορά», δεν καλύπτει όμως όλες τις σημασίες της γαλλικής λέξης.

    Αυτό μάλιστα, είναι επιχείρημα. Το κείμενο χρειαζόταν περισσότερα από δαύτα.

    > > Η επιμονή ορισμένων ότι το επίθετο κουλ πρέπει να αντικατασταθεί από το υποτιθέμενο συνώνυμο «ψύχραιμος» κρίνεται παράλογη από αυτούς που ξέρουν την ακατανίκητη δύναμη της νεανικής αργκό

    Δεν καταλαβαίνω τι ακριβώς υποστηρίζει: Ότι είναι αργκό, και άρα πρέπει να γίνει αποδεκτό ως αργκό; Ή ότι είναι αργκό, και άρα πρέπει να γίνει αποδεκτό και γενικότερα;

    Αν εννοεί το πρώτο, τότε και πάλι συμφωνεί μ’ αυτούς με του οποίους διαφωνεί: ε ναι, φυσικά είναι αργκό! Αυτό ακριβώς λένε και οι καθαρολόγοι, μόνο που γι’ αυτούς η αργκό είναι καταδικαστέα. Περιμένουμε επιχειρήματα για το γιατί δεν είναι καταδικαστέα η αργκό, κι όχι βέβαια για το γιατί μια συγκεκριμένη έκφραση είναι αποδεκτή ως αργκό.

    Το ότι όμως μια έκφραση είναι καθιερωμένη στην αργκό δε σημαίνει ότι είναι και γενικότερα αποδεκτή. Η αργκό έχει εν πολλοίς δικούς της κανόνες. Μόλις μια έκφραση ξεφύγει από τα όρια της αργκό και τύχει ευρύτερης αποδοχής, απλούστατα δεν είναι πια αργκό. Επομένως, αποκλείεται να εννοεί το δεύτερο (ή, αν το εννοεί, σφάλλει).

    ______________________________

    Από τον Νίκο έχω διαβάσει πολύ πιο συγκροτημένες θέσεις για τα ίδια, εν πολλοίς, ζητήματα. Μπορεί σε αρκετά να έχω διαφωνήσει, επειδή δε συμφωνώ με την επιχειρηματολογία του, αλλά τουθλάχιστον έχει επιχειρηματολογία.

  4. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα !
    Πολύ μεγάλο άρθρο για Δευτέρα πρωί – θέλει χρόνο. Η πρώτη παράγραφος βεβαίως, έχει βάση : σκέψου να λέγαμε «Ο λανθασμένος άνθρωπος στη λανθασμένη στιγμή», ή «Είσαι λανθασμένος…»…

  5. Πάνος με πεζά said

    Επίσης ποτέ δεν κατάλαβα, γιατί παλιότερα λέγαμε «Έχεις λάθος», λες και το λάθος ήταν μεταδοτικό νόσημα ! Προφανώς είχε γίνει η γνωστή έλξη από το «έχεις άδικο».

  6. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2 Δίκιο έχεις για τις ανακαλύψεις, αλλά θα έλεγες εφεύρεση το Φέισμπουκ; Μήπως επινόηση;

    4 Λανθασμένη πόρτα χτύπησες 🙂

  7. Πέπε said

    @5
    Βασικά, από το «έχεις δίκιο».

  8. nikiplos said

    Καλημέρα. Δεν με έπεισε το ντιζάϊν με τη σχεδίαση, που πιστεύω πως αναπαράγει πλήρως την έννοια της λέξης. Κατά τα άλλα μου φάνηκε ενδιαφέρον το άρθρο, χωρίς να έιμαι ειδικός… Να προσθέσω και το απογοήτευση που στον προφορικό λόγο απαντάται συχνά ως: απαγοήτευση…

  9. dryhammer said

    Καλημέρα!.

    Περίπτωση 6 (πριν από…)

    Ένας από τους θείους μου, που στην Κατοχή πήγε στη Μέση Ανατολή διηγόταν πως κάποιος στο Λίβανο πήγε να του πουλήσει μια εικόνα της παναγίας με το βρέφος. Στην ερώτηση αν είναι παλιά απαντούσε: «Πρί Χριστού»

  10. Πάνος με πεζά said

    Το «απαγοήτευση» έχει τραγουδηθεί κιόλας, σε πολύ χαρακτηριστικό τραγούδι. Να το βάλουμε κουϊζ; Eυκολάκι.

  11. ΧριστιανοΜπολσεβίκος said

    α)Το κείμενο είναι πολύ ενδιαφέρον. Δεν έχω αντιρρήσεις εκτός από το «τέως» το οποίο δίνει ακρίβεια στον λόγο όταν χρησιμοποιείται σωστά(άρα να διαφυλαχθεί η σωστή χρήση).
    β) Αν αντί σαμποτάρω πούμε δολιοφθείρω τι πειράζει; δεν νομίζω ότι θα ειναι το πρώτο ρήμα που προέρχεται από ουσιαστικό.
    γ) Στα Αγγλικά πως θα πούμε «το προπονητικό τιμ της ομάδας»;

  12. ΧριστιανοΜπολσεβίκος said

    9 Πολύ γέλιο!
    10 απ α γοήτευση δεν θυμάμαι να έχω ακούσει

  13. 6: Ε, ναι, εφευρέσεις με την ευρεία έννοια: επινοήσεις, επιτεύγματα, εργαλεία· πάντως, όχι ανακαλύψεις.

  14. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Το ακατονόμαστος των μεταγενέστερων χρόνων λέγεται και γράφεται συχνότερα από το αποδεκτό ακατανόμαστος, προφανώς λόγω αναλογικού σχηματισμού, μονοπώλησης σχεδόν στη Νεοελληνική του μορφήματος ακατα-: ακαταμάχητος, ακατανίκητος, ακατανόητος, ακαταπόνητος, ακατάστατος κ.τ.ό., έναντι μόνο του ακατόρθωτος. Ενδέχεται σε λίγες δεκαετίες να μην ενοχλεί πια.

    Μήπως είναι ανάποδα;

  15. Πάνος με πεζά said

    Για το τιμ : μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιείται σε κάθε περίπτωση ο όρος «επιτελείο», απλώς γενικά στη γλώσσα «τσινάνε» οι στρατιωτικές εκφράσεις. Ίσως κατάλοιπο της Χούντας.
    Οι γιατροί πολλές φορές από μόνοι τους χρησιμοποιούν και τον όρο «ομάδα», και είναι κι αυτή σωστή. Η ομάδα, σε σχέση με το επιτελείο, έχει τη διαφορά που καταλαβαίνουμε όλοι μας : περιλαμβάνει από πολύπειρα μέχρι πολύ μικρότερης εμπειρίας άτομα (όπως ίσως και μια ομάδα έργου), ενώ το επιτελείο το συνδέουμε συνήθως με «κορυφαίους» (π.χ. ανακοινώσεις για την κατάσταση της υγείας κάποιου).
    Ο όρος «ομάδα» κερδίζει πάντως στα σημεία, γιατί συνοδεύεται και από τις έκφρασεις «Λειτουργούμε ως ομάδα», «Είμαστε ομάδα ή δεν είμαστε;» κλπ. Κανείς δε θα έλεγε «τιμ»…

  16. Πάνος με πεζά said

    Κι όμως την έχετε ακούσει την απ-α-γοήτευση, από πασίγνωστο τραγουδιστή, σε πασίγνωστο τραγούδι. Άντε να βοηθήσω, ο στιχουργός που την έγραψε (ΜΑΖΙ και με τη μουσική), είναι σκηνοθέτης…

  17. Πάνος με πεζά said

    Ή μάλλον, ο τραγουδιστής ερμήνευσε «απαγοήτευση», ο στιχουργός μπορεί και να μην το είχε γράψει έτσι. Αλλά ηχογραφήθηκε κι έμεινε.

  18. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα, ωραία σύνοψη.
    Επειδή μου αρέσουν οι λεπτές διακρίσεις, κι επειδή αυτή ήταν από τις πρώτες που έμαθα, θα κρατήσω του τέως και πρώην με την έννοια που ξέρω: Τέως είναι ο τελευταίος που έχασε κάποια ιδιότητα, πρώην όλοι οι προηγούμενοι. Είναι μια διαφορά με περιεχόμενο, οπότε αξίζει να παραμείνει. Το γεγονός ότι πολύς κόσμος δεν κάνει τη διάκριση δεν είναι λόγος να μην την διορθώνουμε, μέχρις ότου γίνει τελείως μάταιο (όπως φοβάμαι είναι για τη διάκριση πτώμα/σορός, που τα ηλεκτρονικά τουλάχιστον μέσα την έχουν ακυρώσει).

    11 coaching staff βλέπω

  19. nikiplos said

    Εγώ ξέρω αυτό:

    12β, βγάζει περίπου 5.600 γουγκλίσματα… δεν το λες και … πρωτάκουστο… 🙂

  20. Corto said

    16-17:
    Βασίλης Παπακωνσταντίνου, «Άσε με να κάνω λάθος»

  21. «Το αποθανατίζω, όπως και το ανταπεξέρχομαι, αποτελούν στοιχεία του προφορικού λόγου και δεν είναι καταδικαστέα».

    Μα, όλες οι λάθος (με ή χωρίς εισαγωγικά) λέξεις αποτελούν στοιχεία του προφορικού λόγου. Αφού δεν είναι καταδικαστέες, περιττεύει η όποια ενασχόλησή μας με αυτές. Τις δεχόμαστε όλες και τελείωσε.

  22. Πάνος με πεζά said

    @ 20 : Σωστό το (20). Το ορχηστρικό των Πυξ Λαξ (που έτσι κι αλλιώς δεν ανταποκρινόταν στην … εκφώνηση) ομολογώ ότι δεν το είχα ακούσει.

  23. Εγώ διεπίστωσα ένα έλλειμμα φαντασίας… γιατί δηλαδά το σαμποτάρω δεν μπορεί να αποδοθεί με το δολιοφθείρω ;;

    Οπως είπε και ο εποκεφαλής της υγειονομικής που τάχε πιάσει από τον ανταγωνιστή :

    Μπήκα στο σουβλατζίδικο να το δολιοφθείρω
    προς βρώσιν ακατάλληλον θεώρησα τον γύρο

  24. LandS said

    11 Στα Αγγλικά η ποδοσφαιρική ομάδα είναι football squad ή soccer/rugby team. Όμως δεν έχει σημασία μιας και η προπονητική ομάδα (όπως και να λέγεται) ειναι του club, του συλλόγου δηλαδή.

  25. Corto said

    22:
    Στο τραγούδι του Παπακωνσταντίνου είναι πολύ χαρακτηριστικό…

  26. Πάνος με πεζά said

    Αν δεν σας έχω πει το πώς πρωτοάκουσα το «Άσε με να κάνω λάθος», έχει πράγματι γέλιο…Πήγαινα τότε σε μια οδοντίατρο, για ένα από τα πρώτα μου σφραγίσματα ή απονευρώσεις, δε θυμάμαι. Πάντως εκείνη συνήθιζε να έχει μουσική στο ιατρείο, και κάποια στιγμή που με τζίγκλιζε με τον τροχό (αλλά και άλλες μέρες αργότερα), έπαιζε από κασέτα τον Παπακωνσταντίνου «…και το αίμα χύνεται ζεστό»… (εντάξει, δεν καταλάβαινα και ακριβώς τους στίχους, σύριγγες άκουγα, αίμα άκουγα…)
    Εμένα, συνδυαστικά, την πρώτη φορά με είχε πάει τρεις και μία… Αλλά με τη δεύτερη φορά το συνήθισα, κι επιπλέον ίσως από αυτό το περιστατικό αποκόμισα και την έλλειψη φόβου στην καρέκλα του οδοντίατρου, που με συνοδεύει μέχρι σήμερα…

  27. Corto said

    «Το ντιζάιν (design) … φέρνοντας στην επιφάνεια την πλήρη αμηχανία αντιμετώπισης του μεταφραστικού αυτού προβλήματος. »

    Σχεδίαση = design
    Σχεδιασμός = planning

    Απολύτως καθιερωμένοι και γνωστοί οι ελληνικοί όροι, συνεπώς δεν υπάρχει κανένα μεταφραστικό πρόβλημα ή κενό, τουλάχιστον όσον αφορά τον τεχνικό κόσμο (για τον χώρο της μόδας ή της διακόσμησης δεν ξέρω).

  28. Πάνος με πεζά said

    Είναι και ωραίο τραγούδι για χειρουργείο το «Άσε με να κάνω λάθος»… Σαν το ανέκδοτο : «Θα με προσέξεις, έτσι Κώστα; Με την ησυχία σου, δε βιάζομαι ! Όσο μας πάρει, ε; Μη βιαστείς, Κωστάκη !» Και ο χειρουργός «Μα δε με λένε Κώστα !»

  29. Κώστας said

    Μα στον Παπακωνσταντίνου πρόκειται για ουσιαστικό!

  30. Κώστας said

    Άκυρο, κατάλαβα. Άλλο ήταν το ζητούμενο εδώ,

  31. sarant said

    23 και πριν
    Το πρόβλημα που επισημαίνει ο Χαραλαμπάκης στο ρήμα σαμποτάρω δεν είναι μόνο ότι δεν υπάρχει αντίστοιχο ελληνικό αλλά ότι το σαμποτάρω έχει πάρει πολλές σημασίες που δεν μπορεί να τις καλύψει το ελληνικό αντίστοιχο.

    14 Στο σημείο αυτό πιθανότατα υπάρχει τυπογραφικό λάθος ή αβλεψία.

  32. Πάνος με πεζά said

    Ναι – στο «απαγήτευση» είχαμε εστιάσει, το «λάθος» είναι…σωστό !

  33. Πάνος με πεζά said

    Μποϊκοτάρω, προβοκάρω και πολλά άλλα, δεν έχουν μονολεκτικό ελληνικό όρο, άρα δε μπορούμε να τα αντικαταστήσουμε. Σίγουρα όμως, κατά περίπτωση, μπορούμε να αποφεύγουμε πολλά άλλα, όπως οριοθετώ αντί για σταμπιλάρω, εστιάζω ή σημαδεύω αντί κεντράρω, χαλαρώνω αντί «ριλαξάρω» (!!!) κλπ.

  34. dryhammer said

    33 To «σταμπιλάρω» σημαίνει επίσης και σταθεροποιώ (αυτό το «επίσης και» τι είναι;)

  35. ΧριστιανοΜπολσεβίκος said

    24 «Η προπονητική ομάδα του συλλόγου» λοιπόν.

  36. Πάνος με πεζά said

    Ναι, γι αυτό λέω «κατά περίπτωση». Το «κεντράρω» κάποιες φορές αναγκαστικά θα το πεις έτσι, όταν τοποθετείς κάτι στο μέσον.

  37. Κώστας said

    28: Θυμήθηκα τώρα να είμαι ξαπλωμένος στο χειρουργείο για αρθροσκόπηση στο γόνατο και τις νοσοκόμες από πάνω μου να ρωτούν η μία την άλλη για ποιο… νεφρό πρόκειται! 🙂

  38. Πάντως ο Βασίλης έχει κι άλλη πρσέγγιση στο λάθος…

  39. sarant said

    34 Τα εις -άρω πρέπει να είναι αμέτρητα

  40. LandS said

    Το βρήκα χρήσιμο το άρθρο. Για να είναι ένα το άρθρο, ο Χ. επέλεξε να δώσει πρώτες απαντήσεις αντί για εκτενή ή αναλυτικά επιχειρήματα. Δεν απευθύνεται και σε κοινό που βλέπει για πρώτη φορά τέτοια θέματα.

    Με αυτό τον κατάλογο απαντήσεων, έτσι συγκενρωμένο, έχουμε μια εποπτική εικόνα ποια ζητήματα είναι πραγματικά ζητήματα γλώσσας και ποια κυρίως αφορούν ύφος. Πού δεν υπάρχει επιλογή και που υπάρχει.

    Επίσης βρήκα πολύ εύστοχα τα [αντι]παραδείγματα.

  41. LandS said

    35 Μπράβο, να το προτείνουμε λοιπόν στους αθλητικογράφους να μας πούνε αν τους αρέσει.

  42. spyridos said

    27
    «Το ντιζάιν (design) … φέρνοντας στην επιφάνεια την πλήρη αμηχανία αντιμετώπισης του μεταφραστικού αυτού προβλήματος. »

    Σχεδίαση = design »

    To ντιζάιν όπως χρησιμοποιείται πολύ συχνά πλέον απέχει πολύ από το «Σχεδίαση». Το ντιζαινάτος είναι οσ σχεδιαστικός ????? ΄-)))))

    Θυμάμαι τη δεκαετία του 80 ανάλογες συζητήσεις για το κουλτούρα-πολιτισμός. Ο χρόνος βέβαια ξεκαθάρισε τα πράγματα. Το κουλτούρα είναι αποδεκτό χωρίς συζητήσεις τώρα.

  43. Μπετατζής said

    Μεγαλύτερη σημασία από κάθε επιμέρους παράδειγμα που αναλύει ο Χ., έχει το γενικότερο νόημα του άρθρου, ότι η γλώσσα δεν είναι κάτι στατικό αλλά κάτι το συνεχώς εξελισσόμενο και δυναμικό. ΄Εχει ενδιαφέρον να διαβάζει κανείς παλαιά κείμενα εφημερίδων, με γραφές όπως είνε, τής (αντί τις στο θηλυκό) κλπ, δηλαδή βασικότατες λέξεις που παλιά γραφόταν αλλιώς, χωρίς να χρειάζεται να καταφεύγουμε σε αβγά, τρένα, ασκούς, σενάρια κλπ για αποδείξουμε την εξέλιξη. Σχεδόν επαναστατική βρίσκω και την άποψη περί ισοτιμίας προφορικού και γραπτού λόγου, αφού ο γραπτός λόγος είναι συνήθως ο λόγος της άρχουσας τάξης, έναντι του προφορικού που είναι ο λόγος της, ξέρω γω, ας την πούμε, πλέμπας.

  44. Πάνος με πεζά said

    To design κανονικά, είναι η αισθητική. Αν αποφασίσεις να πάρεις αυτό το δρόμο, θα πεις και «καλαίσθητος». Σίγουρα το «καλαίσθητος» είναι πιο…καλαίσθητο δίπλα στο «ντιζαϊνάτος».
    Και μην τα μπερδεύουμε, η σωστή λειτουργία είναι αποτέλεσμα καλού σχεδιασμού, όχι κακού design : π.χ., το Lada Niva έχει καλό σχεδιασμό για εκτός δρόμου όχημα, αλλά κακή αισθητική (υποκειμενικό παράδειγμα).

    Στα χωράφια των μηχανικών βεβαίως, επειδή design σημαίνει μελέτη, ένα έργο με κακό design σημαίνει ό,τι λέει η λέξη, ένα κακά μελετημένο έργο.

  45. sarant said

    42 Ο Χαραλαμπάκης συμφωνεί μαζί σου.

  46. Πάνος με πεζά said

    @ 44 : «… όχι καλού design».

  47. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Εμείς που αγαπήσαμε τον έγχαρτο Χάρτη (σ’ ευχαριστώ για το επίθετο, μου άρεσε πολύ!) πρέπει να πούμε ότι αυτό το άρθρο του Χαραλαμπάκη, παρά το αδιαμφισβήτητο ενδιαφέρον του, ποτέ δεν θα δημοσιευόταν εκεί.

    Νέοι καιροί, νέα ήθη (και οι πρωταγωνιστές των αρχαίων σχεδόν παππούδες).

  48. Corto said

    42:
    Δεν αναφέρθηκα στην χρήση της λέξης design (και των όποιων παραγώγων της) σε σχέση με την εμφάνιση ή την αισθητική ενός προϊόντος, όπως απαντάται στα κοσμικά περιοδικά, στα διαφημιστικά έντυπα, στις σχετικές τηλεοπτικές εκπομπές μόδας κλπ, για ρούχα, έπιπλα και οικοσκευή.
    Αναφέρθηκα στις επιστημονικές και τεχνικές σημασίες της λέξης. Στα επιστημονικά και τεχνικά πλαίσια, ο όρος design συνιστά τεχνικό όρο, ο οποίος στις περισσότερες περιπτώσεις θα μεταφραστεί ως σχεδίαση. Αντιστοίχως ο designer σε τεχνικές/ τεχνολογικές/ μηχανικές εφαρμογές θα μεταφραστεί ως σχεδιαστής.

    Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι η λέξη πρέπει να παραμείνει αμετάφραστη, χωρίς όμως να διευκρινίζει αν πάντα πρέπει να παραμένει αμετάφραστη ή ανάλογα με την περίπτωση. Γράφει:
    «Δεν κατάλαβαν ότι η λέξη πρέπει να μείνει αμετάφραστη γιατί δεν γίνεται αλλιώς. Και ο ντιζάινερ θα παραμείνει γιατί δεν είναι απλώς «διακοσμητής, στιλίστας, σχεδιαστής»»

    Όμως ο Άλεκ (Αλέξανδρος) Ισσιγόνης ήταν σχεδιαστής αυτοκινήτων, όχι ντιζάινερ αυτοκινήτων.
    Επίσης όταν χρησιμοποιούμε το AutoCAD αναφερόμαστε σε σχεδίαση (αρχιτεκτονική, μηχανολογική κλπ) ή αποτύπωση (γης, κτιρίων κλπ) και όχι σε ντιζάιν.

    ΥΓ: Κάποτε όσον αφορά την σχεδίαση της εμφάνισης ενός τεχνολογικού αντικειμένου χρησιμοποιείτο επιτυχώς η λέξη γραμμή, αντί για ντιζάιν:
    αυτό το αυτοκίνητο έχει πολύ ωραία γραμμή/ επιθετική γραμμή/ σπορ γραμμή/ κλασική γραμμή κοκ.

  49. ΓιώργοςΜ said

    Το design είναι σχέδιο (ή σχεδιάζω, όταν είναι ρήμα). Βιομηχανικό, μόδας ή οτιδήποτε άλλο (fashion design, industrial design κλπ).
    Ντιζαϊνατο είναι κάτι που το έχει φτιάξει ένας περισσότερο ή λιγότερο επώνυμος σχεδιαστής και όχι ο μαστρο-Βαγγέλης ο φανοποιός ή η κυρα-Μαρία η μοδίστρα, και είναι τελείως ανεπίσημη λέξη. Αν θέλαμε να χρησιμοποιήσουμε ελληνική λέξη, θα ταίριαζε το καλοσχεδιασμένος ή μια περίφραση.

    Με το #44 διαφωνώ, μπορεί το ντιζάιν να αφορά άποψη, όχι καλαίσθητη απαραίτητα.

  50. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.

    @ «6. Πριν από την έναρξη (και όχι: πριν την έναρξη).»=>Πρὶν τὸ χάραμα

  51. spyridos said

    48
    Δεν πιστεύω ότι ο Χαραλαμπάκης εδώ υποστηρίζει την κατάργηση του «σχεδίαση» «σχεδιαστής» κτλ αλλά μάλλον τον εμπλουτισμό της γλωσσας με μια λέξη που στην πράξη ήδη υπάρχει στην καθημερινή χρήση και δεν υπάρχει ανάλογη μη περιφραστική μετάφραση στην Ελληνική σε συγκεκριμένες χρήσεις που κι εσύ παραδέχεσαι ότι υπάρχουν.
    Για τα υπόλοιπα που γράφεις συμφωνούμε.

  52. sarant said

    50 Το πιο καταλυτικό επιχείρημα!

  53. Παναγιώτης Κ. said

    Το συμπέρασμά μου μετά την ανάγνωση του άρθρου είναι να συνεχίσω να πορεύομαι με τον… τρόπο μου και, αν κάνω κάποια γλωσσικά λάθη ας μη με κυριεύουν ενοχές. 🙂

  54. Λευκιππος said

    Δηλαδή το σωστό είναι να πω ότι πήρα «λανθασμένο λεωφορείο»; Ή κατάλαβα κάτι λάθος; Ή λανθασμένο;

  55. Corto said

    51:
    Ούτε εγώ λέω ότι ο Χαραλαμπάκης υποστηρίζει την κατάργηση του «σχεδίαση» ή «σχεδιαστής» αλλά ότι η διατύπωσή του περί της λέξης που «πρέπει να μείνει αμετάφραστη» είναι ασαφής ή ελλιπής. Δεν μας λέει δηλαδή πότε την μεταφράζουμε την λέξη και πότε δεν την μεταφράζουμε. Ποιος τελικά είναι ο ντιζάινερ και ποιος είναι ο σχεδιαστής;
    Και επειδή ο Χαραλαμπάκης προφανώς έχει κύρος (ως καθηγητής πανεπιστημίου) και μπορεί να επηρεάσει τους αναγνώστες των άρθρων του, καλό είναι να μην παραμένουν ασάφειες σε ζητήματα ορολογίας, διότι υπάρχει κίνδυνος οι δημοσιογράφοι και οι διαφημιστές στο τέλος να μας πλασάρουν καμιά έκφραση του τύπου «ντιζάινερ κτιρίων» αντί για αρχιτέκτονας.

    Και γενικότερα ο εμπλουτισμός της γλώσσας που αναφέρεις βεβαίως δεν είναι κακός. Όμως είναι κακό να μας πουλάνε φύκια για μεταξωτές κορδέλες με την εισαγωγή νέων (ξενικών κυρίως) λέξεων για εντυπωσιασμό: μπαρίστα(ς) αντί για καφετζής, ανιμέισον αντί για κινούμενα σχέδια, ρίαλ εστέιτ αντί για μεσιτεία κοκ. Δηλαδή κάποιοι νεολογισμοί δεν είναι τίποτα άλλο παρά διαφημιστικό κόλπο.

  56. Παναγιώτης Κ. said

    Έγχαρτη γραφή
    Ηλεκτρονική γραφή.

    Χάρτινο βιβλίο
    Ηλεκτρονικό βιβλίο.

  57. nikiplos said

    55@ στο μπαρίστας, μου αρέσει περισσότερο το παλιό και καθιερωμένο μπουφετζής

  58. Corto said

    57:
    Συμφωνώ απολύτως. Υπήρχε κάποτε και η λέξη ταμπής.

  59. dryhammer said

    56 και ο έντυπος Τύπος

  60. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Σχετικὰ μὲ τὴν χρήση τῶν ξενόγλωσσων ὅρων.

    Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ποιός, ποῦ καὶ πῶς τοὺς χρησιμοποιοῦμε. Γιὰ παράδειγμα τὸ «σαμποτάζ, σαμποτάρω», στὸν γραπτὸ λόγο.

    Ὅταν γράφει κάποιος μιὰ τεχνικὴ ἔκθεση γιὰ κάποιο ἀτύχημα καὶ ὑπάρχουν ἐμφανῆ ἴχνη ἀνθρώπινης παρέμβασης θὰ γράψει: «γιὰ ἐδεχόμενη ἤ πιθανὴ δολιοφθορά».
    Σὲ ἄλλες περιπτώσεις μπορεῖ νὰ γράψει κάποιος γιὰ «ὑπονόμευση τοῦ κυβερνητικοῦ ἔργου» ἢ «ἐνέργειες σὰν κι αὐτὴ δυναμιτίζουν τὶς διαπραγματεύσεις» ἤ «τορπιλίζουν τὴν εἰρηνευτικὴ διαδικασία».

    Δὲν καταλαβαίνω γιατὶ νὰ περιορίσουμε σὲ μιὰ λέξη καὶ τὰ παράγωγά της τὶς διαφορετικὲς ἐννοιολογικές ἀποχρώσεις ποὺ ἀποδίδονται καλύτερα μὲ κάθε μιὰ ἀπὸ τὶς λέξεις ποὺ προαναφέραμε.

  61. Pedis said

    χρήσιμες παρατηρήσεις.

    δεν είδα κάποιο σχόλιο για τη χρήση του «διότι» αντί του «γιατί» …

  62. leonicos said

    Υπεροχο άρθρο

    Θα ήθελα όμως να πω κάτι κι εγώ,

    Αρχιζω παραδεχόμενος ότι:
    Ασφαλώς είναι βλακεία να θέλει κάποιος να τα βάλει με τον κ. Χαραλαμπάκη

    Αλλά

    λανθασμένη άποψη (και όχι: λάθος άποψη)
    «μιλάς με τον λανθασμένο άνθρωπο, δεν μιλάς με τον σωστό άνθρωπο» και οι δυο εκφράσεις είναι φανερά λανθασμένες (αλλά δεν είναι ‘λάθος εκφράσεις’ η πρωτη όπως εξηγείται και η άλλη επειδή η σημασία της λέξης ‘σωστός’ είναι ευρύτερη, με αποτέλεσμα να μην ξέρουμε τι εννοεί ο ομιλητής.
    Πάντως, σε αυτή την περίτωση το ‘σωστός’θα το χαρακτήριζα μάλλον επιρρηματική χρήση και όχι επιθετική, μολονότι ακολουθει κατά γένος αριθμό και πτώση το ουσιαστικό.

    Το ‘σνομπάρω’ δεν σημαίνει ‘περιφρονώ’ αλλά ‘κοιτάζω αφ’ υψηλού’

    Το ‘κουλ’ δεν το έχω χρησιμοποιήσει. Έχω ακούσει το ‘είναι πολύ κουλ’ με τη σημασία ‘ιδιαίτερος, σουι γκένερις, αδιάφορος για την τυχον κριτική σου’. Ασφαλώς αν μου τύχαινε ποτέ να μιλήσω για τζαζ (που δεν είναι στις προτεραιότητές μου) θα μιλούσα για κουλ τζαζ, αν έτσι λέγεται.

    Η λέξη ‘πρότζεκτ’ κατά τη γνώμη μου, χρησιμοποείται αποκλειστικά αντι του ‘και κάποια αγγλικούλια τα ξέρουμε’. Δεν συμφωνώ ότι μας είναι απαραίτητη. Αυτό δεν σημα΄νει ότι πρέπει να θεωρηθεί εξοβελιστέα. Πάντως κάποιοι λαοί, όπως οι τούρκοι, έχουν κάνει ‘γλωσσικό καθαρισμό’ όταν ένιωσαν ότι ‘’δεν πήγανε άλλο.’ Ένα γαλλομαθής μπορεί να καταλάβει το 50% των λεγομένων από ένα μαροκινό αλλά το % από ένα αιγύπτιο. Αν δεν είναι αυτός ο στόχος μας, ίσως πρέπει να λάβουμε κάποιο μέτρο, τουλάχιστον για τα περιττά.

    Το 5 πρέπει να προσεχτεί πολύ. Γιατί στο τέλος δεν θα ξέρουμε τι εννοεί ο άλλος όταν χρησιμοποιεί μια τέτοια, κάπως σπάνια λέξη. Δεν είναι λέξεις των οποίων η σηασία βγαίνει πάντα από τα συμφραζόμενα. Αυτό δεν συμβαίνει με το ζωντανή προς απ’ ευθείας μετ΄δοση, όπου δεν υπάρχει περιθώριο σύγχυσης.

    6 και 7 και 8 ως προς το παρεισφρέω: Με απαλλάξατε από ένα πονοκέφαλο. Τελικά εγκατέλειψα το ‘από’ και στα γραπτά μου, εκτός αν το ‘θέλει’ η γενικότερη αισθητική του κειμένου. Εείχε τσακίσει κάποτε αυτό το παρεισφρέω με την ανεξήγητη παρείσφρυσή του.

    Με το απαθανατίζω και τον ακατανόμαστο δεν έχω πρόβλημα. Ο Γς έχει.

    Γράφω και λέω αντεπεξέρχομαι.

    Για τον χειρουργό. Υπάρχει ένας κανόνας κάποιου που δεν μπορώ να τον βρω πάλι, ενος άγγλου φιλολόγου, που λέει ότι όταν η σύνθεση είναι με πρόθεση, το ρήμα παραμένει ως έχει, ενά είναι με ουσιαστικό, γίνεται συνηρημένο, και παρασύρει τα παράγωγά του να τονίζονται στη λήγουσα. Και ως παραδείγματα έφερνε το ‘φέρω’ εκφέρω, αποφέρω αλλά καρποφορώ, οπλοφορώ, κα το ‘εργάζομαι’ επεξεργάζομαι αλλά δημιουργώ.
    Αυτό βέβαια δεν λέει γιατί ο κακούργος δεν είναι κακουργός.

    Το μελαμψός δεν το είχα ξανακούσει. Εφόσον το θέμα είναι ‘μελαν’ τι ζητάνε οι μελαψοί;

    9 και 10 τα αντιπαρέρχομαι ως άνευ σημασίας

    11 όταν θέλω να καθαρολογήσω, γράφω ένα ‘επειδή’ αντί του ‘γιατί’ και λύνω το πρόβλημα.

    12 με αηδιάζει η φράση, όποιος και να τη λέει, όπως κι αν την πει. Αν το πω ποτέ, θα πω ‘κάνω την πάπια.’

    13. Μ’ ένα ‘κείται’ του αθάνατου Τιπούκειτου, ξεκαθαρίζεις.

    14 Επί τούτου, ασφαλώς. Το ‘επί τούτω’ μοιάζει με το ‘όσον όσω’. Πάμε αλλού. Τρισχιλιετής είναι, αλλά έχει περιόδους. Αλλιώς δεν θα ήταν.
    15! Ερέτωσαν

    Να θυμίσουμε ότι: όλους όσους υπάρχει άρθρο. Είχαμε υποστηρίξει κάποιοι την ‘έλξη’ αλλά τελικώς επικράτησε η άποψη ότι είναι λάθος, και πρέπει να λέμε ‘όλους όσοι’.

    Μια επιπλέον ωφέλεια, για μένα, από αυτό το άρθρο είναι το string ‘λεκτική συνάφεια’ ε τη σημασία ‘δυο ή περισσότερες λέξεις που χρησιμοποιούνται σχεδόν στερεότυπα μαζί και έχουν συγκεκριμένη σημασία’ επειδή (ή γιατί) σκεπτόμουν διαρκώς ‘στρινγκ’ κι έγραφα ‘φράση’

  63. leonicos said

    3 Πέπε

    Κι εγώ διαβάζοντας το άρθρο το σκέφτηκα

    Συμφωνώ μζί σου, ότι η θέση ‘δεν είανια καταδικαστέες’ είναι αυθαίρετη.

    Επίσης το πόσες φορές απαντά ένας τύπος στο Γκουγκλ ή αλλού δεν λέει ότι ΠΡΕΠΕΙ να γίνει αποδεκτός. Αν πάρουμε όλα όσα γράφει ο Κοραής ο Τζέτζης και ο Πτωχοπρόδρομος για σωστά, δεν βγάζουμε άκρη

  64. leonicos said

    3 Πέπε
    Συμφωνώ μαζί σου και στα υπόλοιπα.

    Το επιχείρημα είναι αργκο, είναι κατ’ ουσιαν αντεπιχείρημα. Τότε θα μπιράρουμε (από το νού μου το έβγαλα) και καλιαρντά. Κι αυτή γλώσσα είναι, τζα!

  65. Alexis said

    Καλό το άρθρο, αν και όπως δικαίως διαμαρτύρεται ο Πέπε, σε αρκετές περιπτώσεις δεν επιχειρηματολογεί κάν: «Δεν είναι λάθος επειδή λέγεται ευρέως». Ε, αυτό δεν είναι επιχείρημα.

  66. Ηθελα νάξερα αν οι «χειρουργοί» που κακίζουν τους χειρούργους λένε και τον Λυκούργο, Λυκουργό !!

  67. leonicos said

    43 γραπτός λόγος είναι συνήθως ο λόγος της άρχουσας τάξης, έναντι του προφορικού που είναι ο λόγος της, ξέρω γω, ας την πούμε, πλέμπας

    πρωτη ου φορά ακούω ότι η αρχουσα τάξη δεν μιλάει και η πλέμπα δεν γράφει!

    Τι μαθαίνει κανείς εδώ μέσα!.

  68. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    (εκτός θέματος, ενημερωτικά):
    Έβαλα ένα σχόλιο/σύνδεσμο στο νήμα για τον Σκοπελίτη, εδώ

  69. leonicos said

    60 Δὲν καταλαβαίνω γιατὶ νὰ περιορίσουμε σὲ μιὰ λέξη καὶ τὰ παράγωγά της τὶς διαφορετικὲς ἐννοιολογικές ἀποχρώσεις ποὺ ἀποδίδονται καλύτερα μὲ κάθε μιὰ ἀπὸ τὶς λέξεις ποὺ προαναφέραμε.

    Αυτό είναι σοβαρό επιχείρημα. Προτείνει να λέμε μια λέξη για όλα; Με τα σωστά του;

  70. leonicos said

    66 Και τους παοκτζήδες γκολοφαγούς

  71. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @Νikiplos (#57). Ὁ μπουφετζῆς παραπέμπει σὲ πιὸ εὐφορικὰ ***ποτεῖα, ὅπως τὰ ὁλλανδικὰ κόφι σόπ. 🙂

  72. ΣΠ said

    Το άρθρο θίγει μερικά ενδιαφέροντα θέματα αλλά συμφωνώ με τον Πέπε (#3) ότι λείπει επαρκής επιχειρηματολογία. Σε αρκετές περιπτώσεις το επιχείρημα είναι: κάτι είναι εντάξει να λέγεται επειδή …λέγεται. Βέβαια, αν επιχειρηματολογούσε περισσότερο για το καθένα, το μήκος του άρθρου θα πολλαπλασιαζόταν. Κάθε μια περίπτωση θα μπορούσε να είναι θέμα χωριστού άρθρου. Άλλωστε, σε αυτό το ιστολόγιο έχουν γραφεί άρθρα για κάποια από αυτά.

    Επίσης, δεν είναι όλα τα θέματα ισοδύναμα. Κάποια αφορούν μόνο τον προφορικό λόγο ενώ άλλα προφορικό και γραπτό. Η λέξη «καριέρα» χρησιμοποιείται ευρύτατα από όλους. Η λέξη «κουλ» μόνο στον προφορικό λόγο συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας. Το «ανταπεξέρχομαι» είναι λαϊκός τύπος του προφορικού λόγου, όμως σε γραπτό κείμενο θα το διόρθωνα. Το «τέως» δεν χρησιμοποιείται πια παρά μόνο για τον Γλύξμπουργκ.

    Γενικά πάντως είναι χρήσιμες οι επισημάνσεις του άρθρου αλλά και η κεντρική ιδέα ότι η γλώσσα εξελίσσεται και δεν μπαίνει σε καλούπια.

  73. Ιάκωβος ο Αδελφόθεος said

    Καλημέρα σας από Ιλλινόϊ,

    Συγχαίρω από καρδιάς τον φιλόλογο κ. Πέπε για το αριστουργηματικό σχόλιο 3 που τα λέει όλα και δεν χρειάζεται να πούμε περισσότερα. Μπράβο και στον κ. Λεώνικο για τις αποστομωτικές παρατηρήσεις στα σχόλια 63 + 64 + 67 + 69 που κατατροπώνουν τον καθηγητή Χαραλαμπάκη…

    ο χριστιανούλης καθηγητής Χαραλαμπάκης είναι ειδική περίπτωση. Το «Χρηστικό Λεξικό» της Ακαδημίας Αθηνών που διηύθυνε + επιμελήθηκε, είναι μακράν το πιό αδιάφορο Λεξικό στην τρισχιλιετή Ιστορία της Θείας Ελληνικής Γλώσσης. Το παρόν άρθρο του δεν είναι τίποτα άλλο από μιά βροντερή κλανιά, για να ενθαρρυνθούν οι Ρωμιοί να εισάγουν όλο και περισσότερες ξένες λέξεις στην Θεία Ελληνική Γλώσσα…

    Το Επιτελείο μας αφιερώνει στον καθηγητή Χαραλαμπάκη τον στίχο 391 από τις «Νεφέλες» του Αριστοφάνους. Ομιλεί ο Στρεψιάδης:

    «χὤταν χέζω, κομιδῇ βροντᾷ παπαπαππὰξ ὥσπερ ἐκεῖναι», που στα ρωμέικα σημαίνει…
    «όταν χέζω, η κλανιά μου βροντάει παπαπαππάξ, όπως ακριβώς οι βροντές».

    Επίσης, του αφιερώνουμε την φράση του Διονύσου στον στίχο 479 των «Βατράχων» του Αριστοφάνους: «ἐγκέχοδα· κάλει θεόν», που σημαίνει «χέστηκα από τον φόβο μου, κάλεσε τον Θεό» και το Λεξικό Σουΐδα σχολιάζει ως εξής:

    «᾿Εγκέχοδα: ἀπεπάτησα διὰ φόβον τινά, ἔχεσον. ᾿Αριστοφάνης Βατράχοις. κάλει θεὸν εἰς βοήθειαν».

    ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: Ο μόνιμος φόβος του κ. Χαραλαμπάκη να μή τον πούνε συντηρητικό, τον ώθησε να γράψει το παρόν άρθρο, που αποτελεί ένα πατόκορφο χέσιμο της Θείας Ελληνικής Γλώσσης… Οι Θεοί να βάλουν το χέρι τους, διότι είναι ολοφάνερο ότι αναθέσαμε στους λύκους να φυλάνε τα πρόβατα…

  74. sarant said

    54 Όχι. Πήρες λάθος λεωφορείο 🙂

  75. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Η μεγάλη πρόκληση για όλους, ιδίως για τους δασκάλους, τους φιλολόγους και τους καθηγητές ξένων γλωσσών, είναι να απαγκιστρωθούν από τα γλωσσικά στερεότυπα.»
    Του χρωστάω πολλά του Χαραλαμπάκη σ’ αυτό το θέμα. Είναι ένας από τους τρεις καθηγητές στη μετεκπαίδευση (Λιαντίνης και Μερακλής οι άλλοι δύο), που περίμενα με ανυπομονησία το μάθημά τους. Μας άνοιξε τα μάτια σε πολλά γλωσσικά ζητήματα, μας έδωσε κατευθύνσεις για να τις πορευθούμε περαιτέρω μόνοι μας. Συμφωνώ με αυτά που λέει στο κείμενό του, τα λένε και οι άλλοι σοβαροί γλωσσολόγοι, η γλώσσα εξελίσσεται και αρδεύεται από πολλά ποτάμια και παραπόταμα και γίνεται πιο πλούσια και πιο καρπερή.

  76. Γιάννης Κουβάτσος said

    75:Για να πορευθούμε, διορθώνω.

  77. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    @73,

    συμφωνώ μαζί σας για το φόβο του καθ. Χαραλαμπάκη μην τον πούνε «συντηρητικό». Παρά τη στιβαρή επιστημινική του κατάρτιση ένιωθε από παλιά αυτή την αδικαιολόγητη ανασφάλεια.

    Το ίδιο φοβόταν και η Νέα Εστία, και η πρόσφατη επανέκδοση κάποιων αφιερωματικών τευχών της σε Έλληνες λογοτέχνες, από το Κυριακάτικο Βήμα, ήρθε να επιβεβαιώσει τους παλαιούς της φόβους.

  78. Χαρούλα said

    55, 57, 71
    Το barista(i), είναι διεθνής ορολογία πια. Διακρίνει τον παρασκευαστή καφέδων (κυρίως παραγώγων του εσπρέσσο). Δεν είναι ακριβώς ο παλιός καφετζής, ο οποίος συνήθως ήταν και σερβιτόρος και ιδιοκτήτης της επιχείρησης. Όπως είχαμε μάθει το barman(en), πριν χρόνια, χωρίς …μετάφραση.

  79. Γιάννης Κουβάτσος said

    Διαβάζοντας την ένσταση του Πέπε και άλλων φίλων ως προς τη δίκην επιχειρήματος επανάληψη της φράσης «αφού λέγεται ευρέως, είναι σωστό», μου ήρθε στο μυαλό μια αγαπημένη θέση των γλωσσολόγων: «το χρονίως κοινολεκτούμενο απολανθάνεται». Άπαξ και κάτι λανθασμένο καθιερωθεί και το λένε σχεδόν όλοι, είναι δονκιχωτισμός να παλεύεις εναντίον του υπερασπιζόμενος το «σωστό». Το «μεταύριο» και το «επέτος» είναι τα «σωστά», αλλά επικράτησαν το «μεθαύριο» και το «εφέτος».Το θέμα, βέβαια, είναι πότε απολανθάνεται, υπό ποιες προϋποθέσεις και τι γίνεται σε ενδεχόμενη κατάχρηση αυτής της επιτρεπτικότητας.

  80. Χαρούλα said

    Εδώ, μπαίνω κυρίως για να μαθαίνω. Πολύ μικρή η γνώση μου στα γλωσσολογικά. Άρα δεν μπορώ να κρίνω την ουσία ή την επιστημονική τεκμηρίωση.
    Μπορώ όμως με τόλμη να πω την άποψη μου. Όσο χαίρομαι και κατανοώ τα άρθρα του Νικοκύρη, αυτό μού φάνηκε ακατανόητο και ασαφές. Ναι μεν αλλά. Ίσως φταίω και γω, ίσως και η μεταδοτικότητα του γράφοντος.
    Πάντως δεν το χάρηκα. Δεν το ευχαριστήθηκα. Θα το ξαναπροσπαθήσω κάποια άλλη στιγμή. Συγχωρέσετε με….

  81. sarant said

    79 Ε, ναι.

  82. loukretia50 said

    68. ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ
    (η οποία βέβαια δε μου ζητήθηκε, αλλά έκρινα ότι χρειάζεται)

    Αυτό το αξιόλογο ντοκυμαντέρ στο οποίο μας παραπέμπει το σχόλιο, το ξετρύπωσε ο Γς, – ναι, σωστά το έγραψα- και ζήτησε να κοινοποιηθεί στο ιστολόγιο για ενημέρωσή μας, όπως και έγινε.
    Ένας άνθρωπος δεν είναι μόνο αυτό που δείχνει.
    Και αξίζει να θυμόμαστε και να αναγνωρίζουμε τη μακρόχρονη συνεισφορά του σ΄αυτό το ιστολόγιο με θέματα εξειδικευμένα και σημαντικά, τόσο ξένα με τις περισσότερες πρόσφατες αναρτήσεις του.
    Όταν χάνεται το χαμόγελο, όσο κι αν πολύ σοβαροί λόγοι συντρέχουν σ΄αυτό, χάνεται κι η ισορροπία.
    Δε θα τον κρίνω εγώ όμως.
    Τον ευχαριστώ για το θέμα που ανέδειξε και φρόντισε να μας κοινοποιηθεί και του εύχομαι καλό κουράγιο.

    Το συγκεκριμένο ντοκυμαντέρ είναι φόρος τιμής στον Θεόδωρο Αγγελόπουλο, από την élodie lélu.
    Το θέμα είναι οι πρόσφυγες στη σύγχρονη Ελλάδα της κρίσης. Ταυτόχρονα κάνει ιδιαίτερη μνεία στην αξιόλογη προσπάθεια που γίνεται για την ένταξή τους.

  83. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Σχετικὰ μὲ τὸ προπονητικὸ τίμ. Πρόσφατα ἄκουσα σὲ κάποιο κανάλι ἕλληνα μπασκετμπολίστα νὰ λέει πὼς ἔγινε καλὴ προετοιμασία γιὰ τὸν ἀγώνα ἀπὸ τὸ στάφ τῆς ὁμάδας. Αὐτὸ ποὺ λέει καὶ ὁ ΓιῶργοςΜ στὸ 18. Οἱ μπασκετμπολίστες εἶναι πιὸ ἐξοικειωμένοι μὲ τὴν ἀγγλικὴ ὀρολογία, ἐπειδὴ οἱ ὁδηγίες τῶν προπονητῶν δίνονται συνήθως στὰ ἐγγλέζικα.

    Πάντως αὐτὸ τὸ στάφ μπορεῖ κάλιστα ν᾿ ἀποδοθεῖ ὡς ἐπιτελεῖο, ὅπως λέει ὁ Πάνος μ.π. (#15).

    Προσοχή, ὅμως. Τὸ ἀρχικὸ ἔψιλον μὲ πεζὸ γράμμα. Νὰ μὴν τὸ συγχέομεν μὲ τὸ «Ἐπιτελεῖον μας». 🙂

  84. ΣΠ said

    Το «ζωντανή μετάδοση» καλώς χρησιμοποιείται σε αντιδιαστολή με το «μαγνητοσκοπημένη μετάδοση». Αυτό όμως που το ακούω συχνά και το θεωρώ λάθος είναι το «ζωντανή σύνδεση».

  85. Alexis said

    #78: Харула, όχι ο καφετζής, καμία σχέση. Μιλάμε γι’ αυτόν που φτιάχνει τους καφέδες μέσα από τη μπάρα. Αυτός μέχρι πρότινος λεγόταν μπουφετζής. Τώρα λέγεται μπαρίστα(ς) επί το ευρωπαϊκότερον! 🙂

  86. dryhammer said

    79 Υπήρξε και μια εποχή που στις μπάρες, ο bartender λεγόταν μπαριέρης.

    Εξ ού και η αμερικανιά:

    A termite walks into a pub and asks, «Is the bar tender here?»

  87. Πέπε said

    @79
    Γιάννη, δεν εξέφρασα καμιά ένσταση ως προς την αρχή ότι «το χρονίως κοινολεκτούμενο απολανθάνεται». Αλλά δε νομίζω ότι το λέει κανένας γλωσσολόγος χωρίς να εξηγήσει γιατί απολανθάνεται: εδώ ήταν η ένστασή μου.

    @11 και νομίζω και @23:

    «Δολιοφθείρω» δεν είναι ελληνικά. Δεν μπορείς να συνθέσεις ένα επίθετο μ’ ένα ρήμα και το ρήμα να κρατάει την ίδια μορφή με το απλό. (Αν και λέμε μεγαλοδείχνω, μικροφέρνω, αλλά είναι μεμονωμένες περιπτώσεις.)

  88. Πέπε said

    58:
    Ο ταμπής ειδικεύεται στον ελληνικό (τούρκικο) καφέ., Ο μπαρίστας στα εσπεροειδή. Αν του γυρέψεις φραπέ, πέρα από το ότι μερικά μαγαζιά αρνούνται να τον φτιάξουν, βασικά δεν απευθύνεσαι στην ιδιότητά του ως μπαρίστα (όπως ο μάγειρας μπορεί να κόψει και μια σαλάτα αλλά δεν είναι γι’ αυτό κυρίως που τον έχουν.)

  89. # 70

    Δες αυτό… οι άλλες ομάδες στην Ελλάδα μόνο να το φαντασθούν μπορούν !

  90. Alexis said

    #78, 85: Από την άλλη ο Θανάσης που έχει το καφενείο απέναντι από τη δουλειά μου, φτιάχνει μόνος του τους καφέδες, τους σερβίρει και κάνει και ντελίβερι άμα λάχει. Αυτόν τον λέμε μόνο καφετζή, ούτε μπουφετζή, ούτε (θεός φυλάξοι!) μπαρίστα! 😆

  91. loukretia50 said

    Νikiplos , Corto
    Μάλλον δε συχνάζετε σε μπαράκια!
    Δε μπορώ να φανταστώ ότι λέτε:
    «Μα που είναι ο μπουφετζής» (το «ταμπής» το αγνοούσα, όπως μάλλον η πλειοψηφία των εργαζομένων πίσω από τον πάγκο!)

  92. Corto said

    78 (Χαρούλα):
    Ασφαλώς είναι διεθνής ορολογία, ωστόσο στην Ελλάδα ο όρος διαδόθηκε ταυτόχρονα με την οικιακή μηχανή εσπρέσο, τον Τζωρτζ Κλούνεϊ, αλλά και την καφετέρια όπου δεν σερβίρεται φραπέ ή νεσκαφέ. Νομίζω ότι σε κάποιον βαθμό υπάρχει εμπορική σκοπιμότητα στην διάδοση της λέξης.
    Από την άλλη υπάρχει οπωσδήποτε και ένα αίτημα αίγλης του επαγγελματία (σεβαστό ως ένα σημείο): άλλη αντιμετώπιση αναμένεται να έχει κάποιος αν πει ότι εργάζεται σε καφετέρια, και άλλη αν συστηθεί ως μπαρίστας.

    Για παρεμφερείς λόγους και η λέξη «μπάρμαν» σε μερικές περιπτώσεις υποκαθίσταται από τον «μπαρτέντερ».

  93. Χαρούλα said

    85 Харула 😊😊😅😂 τι σόι μπολσεβίκα θα ήμουν! Ευχαριστώ!
    Ο «μπουφετζής» είναι πολύπλοκη ιστορία. Κατά το ΙΚΑ αυτό που λες(καράβια, τρένα, κυλικεια γενικά). Επαγγελματικά ΚΑΙ μέσα στις κουζίνες, βγάζει σαλάτες, επιδόρπια, πρωινά κλπ. Μπεεεεέρδεμα!

    79 μπαριέρης;! Δεν το ήξερα! Καλοοοοό! Το barman(woman), bartender, barkeeper, barmaid ήξερα.
    Τώρα με την μόδα των κοκτέιλς έχουμε και mixologist!!!

  94. Πάνος με πεζά said

    Πως έλεγε ο Χάρρυ Κλυνν, «τα πανηγύρια γίναν φεστιβαλ, ο Καραγκιόζης Σούπερμαν, και ο Μπαρμπα-Μυτούσης, Μάπετ Σόου…»

  95. Πάνος με πεζά said

    Πολύ παλιά στο Α.Μ.Α.Ν. είχαν παρουσιάσει μια (πραγματική;) αγγελία, «Ζητείται κοπέλα για μπάρμαν»…

  96. Corto said

    91 (Loukretia50):
    Πάντως έχω πετύχει χαρτί κολλημένο έξω από καφετέρια να γράφει «Ζητείται μπουφετζής».
    Σίγουρα δεν είναι η πιο διαδεδομένη λέξη, αλλά δεν έχει εκλείψει εντελώς ανάμεσα στους εργαζομένους σε καφετέριες – μπαρ κλπ.

  97. Λάμπας said

    Στις αριστερές οργανώσεις χρησιμοποιούσαμε κατά κόρον τη λέξη «απεύθυνση». Πολύ αργότερα ανακάλυψα ότι η λέξη «δεν υπήρχε». Ξέρει κανείς αν έχει περάσει σε κάποιο λεξικό;

  98. sarant said

    82 Δυστυχώς αυτό το ντοκιμαντέρ δεν μπορώ να το ανοίξω για λόγους κοπιράιτ. Επίσης δεν έχω καταλάβει για ποιο λόγο δεν σχολιάζει ο Γς και χρειάζεται πληρεξουσίους. Θέλω να πω, να μη δημιουργηθεί η εντύπωση πως είναι αποκλεισμένος από το ιστολόγιο. Δεν είναι.

  99. sarant said

    97 Το Χρηστικό Λεξικό την έχει την απεύθυνση. Άλλο ένα θετικό του.

  100. dryhammer said

    93β. Νόμιζα πως ο mixologist ήταν κάποια εξειδίκευση του ΩΡΛ

  101. EΦΗ - ΕΦΗ said

    Πρότζεκτ(και προζεκτάκι) στη γλώσσα της πιάτσας, νομίζω πάει ο νους σε πρόταση/ιδέα βαλμένη στις δέουσες φόρμες, για χρηματοδότηση από (κάποια) κονδύλια (κυρίως E.U).

  102. Πέπε said

    @97Q
    Την πρωτοάκουσα σε χώρους σχετικούς με τη μουσική, το θέατρο και την εκπαίδευση (δηλαδή σε ένα χώρο που τα συνδύαζε όλα αυτά). Στην αρχή μου χτύπησε πάρα πολύ άσχημα, αλλά δόθηκε μια αφορμή, κάποια στιγμή, να συνειδητοποιήσω ότι δεν ξέρω άλλη καλύτερη.

    Το συμπέρασμα από αυτή μου την αυτοπαρατήρηση ήταν ότι, μάλλον, δεν είχα σκεφτεί την έννοια πριν πρωτακούσω τη λέξη.

    Τέτοιοι νεολογισμοί (αυτοί που σε κάνουν να συνειδητοποιείς μια έννοια) είναι χρήσιμοι.

  103. Δεν είναι αυτός που κάνει το μιξάζ στις ταινίες;

  104. Triant said

    Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο σκοπός του άρθρου είναι: «Μήν διορθώνετε την πλέμπα για να μπορούμε να αναγνωριζόμαστε μεταξύ μας». Γιατί, μην μου πείτε ότι ο ίδιος λέει «οι ασκοί του Αιόλου»!

  105. Corto said

    88 (Πέπε):
    «Ο ταμπής ειδικεύεται στον ελληνικό (τούρκικο) καφέ., Ο μπαρίστας στα εσπεροειδή.»

    Βεβαίως και ισχύει αυτό που γράφεις, αλλά η μία εξειδίκευση φθίνει, ενώ η άλλη ανέρχεται.
    (Σε λίγο θα ζητάμε γλυκύ βραστό και θα μας κοιτούν περίεργα. Τέλος πάντων.)

  106. Χαρούλα said

    100, 103
    Μα πού πααααάτε! Ντιπ αγράμματοι;;; Ρεντίκολο θα γίνετε!!! 😊😅😂😅😊

  107. # 105

    Δεν νοείται ταμπής χωρίς παραταμπή (βοηθό). Ο όρος δεν αναφέρεται σ΄αυτόν που ψήνει σήμερα τον τούρκικο στο γκαζάκι ή στον αφρό και το μπορεί μια χαρά μόνος του αλλά στην εποχή που ψηνότανε στην χόβολη που είχανε χλιαρό νερό στο δοχείο με το βρυσάκι για να μην πολυμακραίνει η αναμονή για τον καφέ, που κάποιος έπρεπε να τα φροντίζει όλα αυτά αλλά και νάχει στο νου του και να ανακατεύει τους καφέδες που ψήνονταν

  108. Γιάννης Κουβάτσος said

    104: Εμείς οι κάποιας, τελοσπάντων, ηλικίας μια ζωή «οι ασκοί του Αιόλου» λέγαμε. Εγώ το λέω ακόμα, παρόλο που, πριν από κάποια χρόνια, πληροφορήθηκα από τα εγχειρίδια σωστής χρήσης της γλώσσας ότι πρέπει να λέω «ο ασκός του Αιόλου». Είναι έτσι, συνομήλικοι και πρεσβύτεροι, ή κάνω λάθος;

  109. Corto said

    107:
    Ακριβώς. Εξέλιπε πλέον ο καθεαυτού ταμπής, αλλά και γενικότερα λιγοστεύουν οι γνώστες των διαφόρων τύπων ελληνικού καφέ με τις παλιές τους ονομασίες (εννοώ σε μαγαζιά, όχι κατ’ οίκον).

  110. 108 Έτσι.

  111. Πάνος με πεζά said

    Εμένα μου αρέσει και ο «γεμολόγος», που λέει ο Διαλυνάς, στις δημοπρασίες… Όταν δεν ήξερα τη λέξη, μέχρι και οπλουργό ή πυροβολητή τον έκανα !

  112. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @100. 🙂 🙂 🙂

  113. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @111. Ἐμένα ὁ γεμολόγος μοῦ θύμισε τὸ γεμιτζῆ. Οὔτε αὐτὸς ἔχει σχέση μὲ τὸ γέμισμα. 🙂

  114. sarant said

    108 Έτσι. Και οι λίγο μεγαλύτεροι από μένα, όπως ο Παπαδιαμάντης, πληθυντικό έβαζαν, ασκοί του Αιόλου.

  115. # 109

    Επειδή έχω μια κάποια ηλικία και θυμάμαι πως καθιερώθηκε η ονομασία «ελληνικός» καφές εκνευρίζομαι όταν ζητάω τούρκικο και μου απαντάνε εμείς «ελληνικό» έχουμε, σε κάποια μαγαζιά μάλιστα έχουν αρνηθεί να με σερβίρουν
    Εχουμε εδώ μια άλλη περίπτωση Μακεδονίας, σ ‘ολο τον κόσμο τον λένε τούρκικο εμείς τον λέμε ελληνικό γιατί έπιναν τέτοιον ο Θεμιστοκλής κι ο Μιλτιάδης…

    Για τους νεότερους ξαναγράφω πως κυκλοφορούσανε δυο καφέδες ο παπαγάλος κι ο μπράβο. Ηταν περισσότερο από εμφανής η προτίμηση του κοινού στον παπαγάλο του Λουμίδη μέχρι που ΕΠΙ ΧΟΥΝΤΑΣ προέκυψε η διαφήμιση για τον μπράβο «Εμείς τον λέμε ελληνικό» Αλλο που δεν ήθελαν οι χουνταίοι και οι απανταχού βαρεμένοι να το υιοθετήσουν, όταν βέβαια έπεσε η χούντα κι έγιναν όοολοι «αντιστασιακοί» α’ αυτό τους έμεινε η εθνικιστική προτίμηση ενώ δεν ξανάπανε φαλακροκόρακες τα μέλη του συμβουλίου της Ευρώπης, ήταν σε άλλη χώρα…

    Τότε είχε βγει και το σχετικό ανέκδοτο για την επιμονή της χούντας στο όνομα :

    – Μπράβο, κύριε Λουμίδη για τον καφέ σας, μπράβο, bravo !

    Στα δικά μου μετερίζια είχα απαγορεύσει την επιδοκιμασία μπράβο (που συνηθίζει ο Νικοκύρης) είχα επιβάλλει το παπαγκάλο, παπαγκάλο !!

  116. Κατά σύμπτωση, κοίταγα τις προάλλες το βιβλίο του Στήβεν Πίνκερ The Sense of Style, όπου στο Κεφ. 6 (ξεκινώντας με το «Understatement of the Day»: Many people have strong opinions on the quality of language today) καταπιάνεται με θέμα όμοιο με το σημερινό: Telling Right from Wrong, με παρόμοιες επισημάνσεις για εξέλιξη της γλώσσας, λαθοθηρία κλπ. Αντιγράφω μια παράγραφο, μιας και έχει μέσα την διάκριση ανάμεσα σε Greeks και Grecians:

    At the same time, there is something that is objectively true about usage. We can all agree that George W. Bush spoke incorrectly when he asked, “Is our children learning?” — and when he used inebriating to mean “exhilarating,” referred to the citizens of Greece as “Grecians,” and lamented policies that “vulcanize” (rather than Balkanize) society. Even Bush, in a self-deprecating speech, agreed that these were errors.

    So how can we reconcile the conviction that certain usages are wrong with the absence of any authority that ever decided what was right?

    Συμπληρώνω ότι το Grecian ακούγεται ακόμα πιο αστείο στις ΗΠΑ λόγω σύνδεσης με πολυδιαφημισμένο προϊόν βαφής μαλλιών για άνδρες:

  117. Χαρούλα said

    108, 114,
    ουφ! Δηλαδή με τον πληθυντικό μόνο ηλικία προδίδω; Όχι αγραμματοσύνη; Πείτε το να χαλαρώσω…

    115 Τζι να ζητάς Βυζαντινό (που έχει λογική χρονολογικά και γεωγραφικά) και ας πάθουν αυτοί το …εγκεφαλικό.😂

  118. Πάνος με πεζά said

    Ο ελληνικός καφές «Bravo», που στους Αμπελόκηπους είχε εκείνη την τεράστια επιγραφή neon με τον…Μεξικάνο !

  119. Alexis said

    #93: Χαίρομαι που έπιασες το υπονοούμενο!

    #108: Έτσι είναι, αλλά κακώς σου απαντάω γιατί δεν είμαι ούτε συνομήλικος ούτε πρεσβύτερος! 😆

  120. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ἀλήθεια, τί γίνεται μὲ τὶς ἀμερικανιές, τοῦ τύπου

    νὰ μπῶ στὰ παπούτσια του, θὰ σὲ πάρω πίσω, στὸ τέλος τῆς ἡμέρας, στὸ πίσω μέρος τοῦ μυαλοῦ μου

    καὶ ὅλες τὰ σχετικά, σλανγκιστὶ παπαχελληνικοῦρες;

    Τὰ ἀποδεχόμαστε ἐπειδὴ λέγονται καὶ γκουγκλίζονται;

    Τὸ ἴδιο θὰ ρωτοῦσα καὶ γιὰ διάφορες κακοποιήσεις τῆς γλώσσας, ὅπως ἀκλισιές, ἀλλαγή φύλου στὰ δευτερόκλιτα θηλυκὰ καὶ ὅλα τὰ σχετικά. Ὅλα λέγονται καὶ γκουγκλίζονται.

    Σὲ κάποιες περιπτώσεις τὰ λανθασμένα ἀποτελοῦν πλειοψηφία.

    Τ᾿ ἀφήνουμε ασχολίαστα γιὰ νὰ μὴ μᾶς ποῦν συντηρητικοὺς καὶ λαθοθῆρες;

  121. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @120 καὶ ὅλες τὰ σχετικά => καὶ ὅλα τὰ σχετικά

  122. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @120. !@#$%^&* καὶ ΟΛΑ τὰ σχετικά.

  123. Νίκος Κ. said

    Επιτέλους ένας τόσο ανοιχτόμυαλος γλωσσολόγος. Κι αφήστε τους άλλους να διακονεύουν λέξεις με τα κεφάλια τους άλαλα και ξερά.

  124. Τόσες λέξεις σε -ότητα και κανένας να μην πει τη λαμπερή λέξη συλλογικότητα! Τί ακροδεξιά κουλτούρα είναι αυτή;;

  125. loukretia50 said

    115. Τζι
    ώστε… «παπαγκάλο – παπαγκάλο»!
    Δηλαδή έτσι παραγγέλνεις όταν είναι μπουφετζού? :
    Papa – geno-Papagena duet https://youtu.be/0PJCnZCSD5o

  126. Γιάννης Κουβάτσος said

    115: Κόντεψε να πάθει εγκεφαλικό ο διοικητής μας, όταν η σειρούλα μου, ο Θύμιος ο καψιμιτζής, τον ρώτησε με αθώο ύφος:
    -Τούρκικο;
    -Ελληνικό, ρε, τον λένε! πιο μελιτζανής κι απ’ τον Ομπράντοβιτς.
    -Ρε συ, Θύμιο, μην του κάνεις τέτοιες πλάκες, θα μας μείνει καμιά ώρα. 😊

  127. Χαρούλα said

  128. Χαρούλα said

    Σήμερα χωρίς ιδιαίτερο λόγο σκέφτομαι τον συσχολιαστή τον Mitsos.
    Αν κάποιος επικοινωνεί, ας μεταφέρει την εκτίμηση και την σκέψη μου. Επίσης αν θέλει ας νας στείλει νέα του.

  129. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    108 Γιάννη Κ. Oι ασκοί και τα πλαίσια, αμαρτήματα καθοσιώσεως για μας τους παλιούς 🙂 .

  130. Γιάννης Κουβάτσος said

    130:Και το Γουδί και μη σου πω και οι στήλες του Ολυμπίου Διός. Το ‘πα! 😊

  131. Γιάννης Κουβάτσος said

    129, όχι 130, βεβαίως-βεβαίως. 😊

  132. Μήτσος Χ said

    Ενα, δύο,… φου, φου. Δοκιμή.

  133. Μήτσος Χ said

    128:

    >Σήμερα χωρίς ιδιαίτερο λόγο σκέφτομαι τον συσχολιαστή τον Mitsos.

    Mitsos; υπάρχει και Mitsos;

  134. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    128 Χαρούλα >> σκέφτομαι τον συσχολιαστή τον Mitsos.
    Έχει ένα θεματάκι που δεν πρέπει σε υπολογιστή, για κανένα τρίμηνο.
    Τις ευχές μας για καλή και γρήγορη ανάρρωση.

  135. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    133 🙂

  136. Χαρούλα said

    132 μήπως φυσάς απο Ξυλόκαστρο;
    133 Υπάρχει! Σε αναρρωτική

  137. nestanaios said

    87.
    Στην ελληνική η σύνθεση των μερών του λόγου γίνεται από συλλαβές και όχι από άλλα μέρη λόγου όπως γίνεται σε ξένες γλώσσες, ει δε μη, προκύπτει εμφύλιος και η γλώσσα δεν ζει πολύ καιρό.

  138. Ιάκωβος ο Αδελφόθεος said

    Καλώ τον ατρόμητο κ. Σαραντάκο να μάς πεί αν θα τολμήσει το Σαββάτο στα μεζεδάκια να κράξει τον πρωθυπουργό του Ρωμέικου, Αλέξιο Τσίπρα, ή αν θα αποσιωπήσει την νέα αγραμματοσύνη του, στα πλαίσια του «Δόγματος Χαραλαμπάκη» ότι το λάθος γίνεται σωστό αν το διαπράττει ικανός αριθμός χρηστών…

    Για την Ιστορία, μετά από 4 ολοκληρα χρόνια στην Πρωθυπουργία, ο Αλέξιος Τσίπρας δεν έχει ακόμη μάθει την διαφορά της Χρηματαγοράς από την Κεφαλαιαγορά. Εύγε στην νεοφιλελέ οικονομολογίνα Μιράντα Ξαφά που τόλμησε να του το επισημάνει στα σχόλια του Twitter

  139. loukretia50 said

    133. Δεν είναι άγνωστος Χ ! κάθε άλλο!
    Αν είστε new Mitsos στο ιστολόγιο, ελπίζω να χαιρόμαστε να διαβάζουμε και δικά σας σχόλια, έστω κι αν σας μπερδεύουμε !

    Αυτός που έχει χαθεί και αναρωτιέμαι συνεχώς είναι ο Νεο Κιντ. Ξέρει κανείς κάτι, ή έχω χάσει επεισόδια?

  140. sarant said

    Με προλάβατε για τον Mitsos.

  141. loukretia50 said

    Κάποιος να ξυπνήσει το Λάμπρο. ΄Εχει δουλειά!

  142. Γιάννης Ιατρού said

    132: «Σήμα σου καθαρό, σταθερό, 5/7, όβερ» 🙂

  143. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ὁ Λάμπρος τὸ ἔχει δηλώσει.

    Τέρμα τὰ δωρεὰν μαθήματα. 🙂

  144. Γιάννης Ιατρού said

    141: ΗΣΥΧΑ εσύ 🙂

  145. loukretia50 said

    144. μα τον φωνάζουν!

  146. loukretia50 said

    144. (συνέχεια)
    Ευκαιρία να ανακαλύψουμε αν θα ανοίξει ένας ασκός ή πολλοί!

  147. ΧριστιανοΜπολσεβίκος said

    87 Δεν είμεθα φιλόλογοι, φιλόγλωσσοι είμεθα κύριε Πέπε μου! Αν γράφουμε καμία χαζομαρούλα να μας διορθώνετε, δεν παρεξηγούμεθα.Η

    Η γλωσσοπλαστική μου μανία όμως δεν κοπάζει, έχω και plan B!
    “Δολιοφθορώ”… ε;… τι λες κύριε Πέπε μου; δεν είναι τόσο χάλια όσο το “δολιοφθείρω”.

    Ο Νικοκύρης είναι λίγο μικρότερος από τον Παπαδιαμάντη; Πως κρατιέται έτσι ο λεξικογράφος;!

  148. Χαρούλα said

    134 ΕΦΗ (και Νικοκύρη 140) τα ξέρω. Προσπάθησα να είμαι διακριτική. Τα του σχολίου 128 ισχύουν για όποιον έχει επαφή.

  149. Pedis said

    και σιγά μην βλέπουν ή πίνουν οι Τούρκοι τούρκικο καφέ …

  150. Μήτσος Χ said

    139:

    Υποτίθεται ότι είμαι ο Μήτσος Χ{λέμπουρας)
    και έχω συστηθεί όταν ήμουν πάλι μπλοκαρισμένος

    https://sarantakos.wordpress.com/2018/01/13/meze-305/#comment-477316

    Ας μου επιτρέψει ο Νίκος να επιστρέψω σεμνά και ταπεινά

  151. loukretia50 said

    δολιοφθείρω – δολιοφθορεύς/έας .
    Έχει μια βαρύτητα όσο νάναι. Όχι σαν να ήταν:

    Ποταποί δολιοφθείρες
    Να σας ξεραθούν οι χείρες
    Δεν είν΄εύκολες οι χήρες!

  152. Γιάννης Κουβάτσος said

    Η κυρία Μιράντα «Φρίντμαν» Ξαφά ξέρει τη διαφορά ανάμεσα στο κλασικό εννιάρι και στο ψευτοεννιάρι; 😎

  153. Ηλίας said

    Έχω πολύ καλές αναμνήσεις από τις διδασκαλίες του κ. Χαραλαμπάκη στο Παιδαγωγικό (1997-2000). Από τους καθηγητές που είχαν κάτι να πουν χωρίς να περιστρέφονται γύρω από την εξύμνηση του εαυτού τους και των «επιτευγμάτων» τους. Ένας από τους λίγους που έλεγε με κάθε αφορμή καλά λόγια και επαινετικές αναφορές για συναδέλφους του. Χαίρομαι να τον ακούω ακόμη και τώρα και όταν φιλοξενείται σε καμιά εκπομπή τον απολαμβάνω και για τον επιστημονικό του λόγο αλλά κυρίως γιατί είναι ένας χαριτωμένος άνθρωπος!

  154. sarant said

    153 Έτσι ακριβώς. Πολύ γλυκός άνθρωπος.

    150 Ποιος σου είπε πως είσαι μπλοκαρισμένος;

  155. Μήτσος Χ said

    154:

    > Ποιος σου είπε πως είσαι μπλοκαρισμένος;

    Δεν είμαι; Θα έπρεπε!

    [ευχαριστώ πάντως, που δεν είμαι]

  156. Λευκιππος said

    Παντρεύτηκα λάθος άνθρωπο, ή λανθασμένο;

  157. ΓιώργοςΜ said

    151 Οι δολιοφθείρες (αρ.) δέον όπως διαχωρίζονται από τις δολιοφθείρες, ήτοι τις φθείρες που δρούν δολίως 😛

    Για τις δε χήρες και τα αμπέλια τους έχει ασχοληθεί ξανά το ιστολόγιο, υποθέτω τώρα που μπαίνει το Τριώδιο οσονούπω, θα τις ξαναθυμηθούμε…

  158. loukretia50 said

    «Λάθος εποχή», είναι ποιητικό.
    Ποιος θάλεγε «λανθασμένη»?

  159. Γς said

    155:

    Δοκιμή

  160. loukretia50 said

    Συχνά ακούμε «είσαι λάθος» αντί «κάνεις λάθος» ή «αυτό είναι λάθος»

    -Λάθος θέση κύριος.
    -Εσύ είσαι λάθος!
    (μάλλον εννοεί ότι έπρεπε να πει «λανθασμένη»)

  161. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @151loukretia50 said:

    » Ποταποί δολιοφθείρες
    Να σας ξεραθούν οι χείρες
    Δεν είν΄εύκολες οι χήρες!

    Κι ἂν ἡ χρεία τὲς κουρταλῇ;
    Μήπως τότε θὰ ἐνδώσουν;
    Μὴν τὸ φρούριο παραδώσουν
    εἰς τοὺς ποταπούς; – Ἀλί!

  162. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Αξιόλογο το άρθρο του κ. Χαραλαμπάκη, στην «καρδιά» του ιστολογίου, αλλά ως γενική προσέγγιση. Γιατί (όπως φαίνεται και από τα μέχρι τώρα σχόλια) κάθε περίπτωση σηκώνει αρκετή ανάλυση και συζήτηση των απόψεων. Ίσως θα έπρεπε να δοθεί σε δόσεις… Ή, μελλοντικά, να μπουν (από τον Νικοκύρη, εννοείται) ομαδοποιημένα κάποια από τα ζητήματα που θίγονται στο άρθρο, για να ακουστούν επιχειρήματα (και από τον κ. καθηγητή), αλλά και αντεπιχειρήματα.
    Ας λάβουμε υπόψη και τις παρατηρήσεις στο #40 (LandS), #43 (Μπετατζής) και άλλων συσχολιαστών.
    Προσωπικά, στα περισσότερα συμφωνώ. Έχω μόνο κάποιες επιμέρους παρατηρήσεις:

    α) Σχετικά με το ντιζάιν, ντιζαϊνάτος κλπ. είναι αλήθεια ότι (μέχρι στιγμής) η ελληνική απόδοση είναι δύσκολη, γιατί έχουμε διαφορετικές λέξεις για τις διάφορες σημασίες που περιλαμβάνει η λ. design. Απαιτείται κάποια αντιστοίχιση, στην οποία κτγμ δεν έχουμε ακόμα «κατασταλάξει», εννοώ στην καθημερινή γλώσσα. Στην τεχνική π.χ. γλώσσα ο σχεδιαστής (που φτιάχνει τα σχέδια τώρα πιά στο CAD) δεν είναι designer, αλλά draftsman και τα (τεχνικά) σχέδια δεν είναι designs αλλά drawings. (Ο Corto στο#55 επισημαίνει τον κίνδυνο ’’στο τέλος να μας πλασάρουν καμιά έκφραση του τύπου «ντιζάινερ κτιρίων» αντί για αρχιτέκτονας’’).
    Παρόμοιες συγχύσεις θα συναντήσουμε και στη χρήση/απόδοση του πρότζεκτ κ.λ.π.

    β) Πράγματι δεν βλέπω πρόβλημα, δηλ. λάθος, στη χρήση της πρόθεσης πριν+αιτιατική χωρίς το από. Τα παραδείγματα και στον γραπτό και στον προφορικό λόγο, και στον επίσημο και στον λαϊκό, αλλά και σε διαλέκτους είναι άπειρα. Όχι όμως όταν πρόκειται για αντωνυμίες: Φυσικά δεν θα πούμε (επ’ ουδενί νομίζω): πριν μένα, πριν τον οποίο, αλλά: πριν από μένα, πριν από τον οποίο. (Με κάποιες εξαιρέσεις ίσως).

    γ) Μπορεί τα ’’αποθανατίζω’’, όπως και το ’’ανταπεξέρχομαι’’ να αποτελούν στοιχεία του προφορικού λόγου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι οπωσδήποτε αποδεκτά και δεν πρέπει να επισημαίνονται ως λανθασμένα. Με αυτό το «μη επιχείρημα» θα αποδεχτούμε και αυτό το περίφημο «ως αναφορά την…», αντί «όσον αφορά την…», που αυτό κι αν ακούγεται κατά κόρον…

    δ) Συμφωνώ ότι η διάκριση τέως και πρώην είναι χρήσιμη και καλό είναι να παραμείνει. Τα είπαν και ο ΧριστιανοΜπολσεβίκος (11α) -διαφωνώ όμως στο 11β του-, καθώς και ο ΓιώργοςΜ (#18) κ.ά.

    Υ.Γ. Προς #108, 110, 114 και λοιπούς, συνομηλίκους και μη…: Αμάν πια, και μας έχουν πρήξει με τα ντε και καλά «ασκό», «πλαίσιο», «κατ’ αρχήν» κ.τ.ό. Ο πληθυντικός που χρησιμοποιούσαμε (και χρησιμοποιούμε) δεν θεωρώ –κι εγώ- ότι παραβιάζει κάποιο γλωσσικό κανόνα (και μάλλον δεν είναι κάν λάθος…)

  163. sarant said

    163 Ξέρεις κανέναν να έγραψε «Το σωστό»;

  164. loukretia50 said

    161. Kι αν το θέλουν κατά βάθος
    και ενδώσουν εις το πάθος
    θα αποδεχθούν το λάθος

  165. Πάνος με πεζά said

    «…είμαστε λάθος μες στο κεφάλαιο του λάθος λήμματος…»

  166. Θοδωρής Αλεξόπουλος said

    Δεν ξέρω που να το ρωτήσω αυτό, αλλά παρακαλώ για τη βοήθειά σας. Στην κόρη μου, 10 ετών, έπεσε μια άσκηση που ρωτάει:
    – Να σημειώσετε το συντακτικό ρήμα των λέξεων
    και ακολουθείται απο 6 μικρές απλές προτάσεις.
    Έχει κανείς ιδέα τι ρωτάει η δασκάλα?

  167. loukretia50 said

    166. «Κι ήταν λάθος μου να δεχτώ την αγάπη σου ενώ ακόμα ζει στη σκέψη μου ο άλλος…» Τζένη Βάνου (νομίζω!)

  168. loukretia50 said

    166. μάλλον αυτό καλύτερα!

    «Είμαι ένα λάθος είμαι ένα λάθος
    είμαι σκηνή κομμένη από ταινία
    Είμαι ένα λάθος είμαι ένα λάθος
    είμαι μια λέξη που λερώνει τα βιβλία
    είμαι ένας λάθος αριθμός
    είμαι εικόνα δίχως φως
    είμ’ ένας κλόουν σε βαριά μελαγχολία
    Είμαι ένα λάθος είμαι ένα λάθος…»
    ΕΝΔΕΛΕΧΕΙΑ
    (μόνο οι στίχοι μ΄αρέσουν)

  169. sarant said

    167 Καλησπέρα. Δεν μας γράφετε και μια-δυο προτάσεις να καταλάβουμε;

  170. ΚΩΣΤΑΣ said

    Να έρθω και από δω, σας κούρασα στο άλλο νήμα. Τον πάω και τον Χαραλαμπάκη. Αφήνει ελευθερία στις εκφράσεις, σχεδόν τα δικαιολογεί όλα. Έτσι μ’ αρέσει κι εμένα να γράφω. Και να θεωρούνται ως σωστά τα από πολλούς επαναλαμβανόμενα λάθη των απλών ανθρώπων. Κάποιο γλωσσικό αισθητήριο τους οδηγεί και αυτούς, ας μην τους περιφρονούμε.

  171. loukretia50 said

    Τόσο λάθος διατροφή! Παιδική χορωδία Τυπάλδου https://youtu.be/c9oP3pbSbjk

  172. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    #167: Μάλλον εννοεί «συνδετικό ρήμα» (όπως είμαι, φαίνομαι, γίνομαι κλπ)

  173. BLOG_OTI_NANAI said

    77: O Γιώργος Λυκοτραφίτης γιατί γράφει «συμφωνώ μαζί σας» απαντώντας… σοβαρά στο σχόλιο 73 του βάτμαν; Ποιος πιάνει σοβαρή συζήτηση με τον Μπόζο, την ώρα που φοράει τα ρούχα της δουλειάς;

  174. loukretia50 said

    Προφανώς η δασκάλα το διατύπωσε λάθος, αλλά το παιδί δε μπορεί να της πει κάτι τέτοιο.
    Μάλλον εννοεί συνδετικό ρήμα.
    Ίσως είναι προτιμότερο να σημειώσει απλά το ρήμα σε κάθε πρόταση ή εκείνο που συνδέει τις προτάσεις,
    Σίγουρα εσείς θα εντοπίσετε κάποια σχέση.

  175. # 125

    Καμία σχέση. Το παπαγκάλο μου το αποδίδουν σαν έκφραση επιδικιμασίας όσοι σέβονται την προτίμησή μου στον καφέ.
    Επίσης αποφεύγουν να ποστάρουν Μότσαρτ (και Μπήτλς και στρουμφάκια ) γνωρίζοντες πως έχω ξεπεράσει τις παιδικές μουσικές προτιμήσεις προ πολλού. Τις εφηβικές (Ντύλαν. ΡόλλινΣτόουνς. Μπητσμπόυς. Ανιμαλς) όχι ακόμα

  176. Jane said

    Διαβάζοντας τα σχόλια διαπίστωσα πως μάλλον κι εγώ λάθος τα λέω τα περισσότερα κι απορώ με τις εμμονές κάποιων σε ξεπερασμένους κανόνες. Επειδή όμως δεν θέλω να έρθω σε αντιπαλότητα με φιλολόγους ή γλωσσολόγους , ούτε να τους σνομπάρω βέβαια, διότι έχουν γνώσεις επί τούτου κι ασφαλώς ένα πρεστίζ θα πω τα εξής:

    Στο πρότζεκτ που τρέχω αυτή την περίοδο, συνεργάζομαι με ένα τιμ από επαγγελματίες με καριέρα στο εξωτερικό, οι οποίοι χρησιμοποιούν κατά κόρον , όλα όσα αναφέρει ο κ. Χαραλαμπάκης, χωρίς να νιώθουν πως μειώνεται το ίματζ τους.
    Αντίθετα θα έλεγα πως δείχνουν πολύ κουλ. Ένας εξ αυτών μάλιστα που κάνει το ντιζάιν της δουλειάς μας, είναι και νεολαίος στην ΚΝΕ.

    Πριν την έναρξη της συνεργασίας μου μαζί τους είχα κι εγώ κάποιες αγκυλώσεις σχετικά με τη χρήση λάθος λέξεων αλλά τώρα βλέπω πως συχνά παρεισφρύουν διάφοροι τέτοιοι γλωσσικοί τύποι στον λόγο μου και βρίσκω φανταστικό το πόση ευελιξία υφίσταται τελικά στον προφορικό λόγο. Κι αυτό γιατί είναι υπέροχο να μιλάς δίχως να σκέφτεσαι, αν είπες κάτι λάθος ή αν κάποια λέξη απαντά στον Θουκυδίδη.

    Εμπάση περιπτώσει , δε λέω περισσότερα, επειδή δεν θέλω να ανοίξουν οι ασκοί του Αιόλου κι επιπλέον είναι αργά και όπου να ‘ναι θα εμφανιστεί ο ακατονόμαστος από το Σικάγο, που τον βαριέμαι και τον βρίσκω εντελώς τζαζ.
    Αυτά κι ευχαριστώ όλους , όσους διαβάσατε την άποψή μου.
    …………………………………………………………………………………….
    Να σημειώσω πως η ευχάριστη είδηση της ημέρας είναι πως ο Αμβρόσιος κρίθηκε ένοχος για τα όσα υβριστικά και ρατσιστικά είπε για τους ομοφυλόφιλους, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του , υποθέτω.
    …………………………………………………………………………
    Ευχαριστούμε , κ. Σαραντάκο 🙂

  177. Γιάννης Ιατρού said

    167 (173, 175): κάποιος αυτόκλητος (αυτόματος) διορθωτής κειμένου θα την έκανε την ζημιά, δεν ήξερε την λέξη «συνδετικό» και την έκανε «συντακτικό», καλά που δεν την έκανε και «συνθετικό» 🙂

  178. # 156

    τουέλβ πόιντς !!!!!

  179. loukretia50 said

    176. Αχ! Το αστείρευτο χιούμορ σου!
    Σ΄ευχαριστώ που μ΄έκανες και γέλασα!
    (και αγνοώ τα γούστα σου στον καφέ, εκτός απ΄τον τούρκικο μπορεί να σου αρέσει και ο φρεντοτσίνο με καραμέλα!)

  180. loukretia50 said

    177, Jane
    Πολύ καλό! Και τους γλίτωσες από δική μου ανάλογη έμμετρη βερσιόν!
    Τόπο στα νιάτα!

  181. Γιάννης Κουβάτσος said

    Συνδετικό ρήμα εννοεί. Συνδετικά ρήματα είναι τα ρήματα που συνδέουν το υποκείμενο του ρήματος με ένα κατηγορούμενο (π.χ. Η Άννα είναι μαθήτρια).

  182. Θοδωρής Αλεξόπουλος said

    178, 182 κλπ. Ευχαριστώ πολύ για τις απαντήσεις. Δυστυχως το φυλλαιο είναι τωρα στην τσάντα της και δεν το έχω μπροστά μου. Και εγω για συνδετικό σκέφτηκα αν και πάλι δε μου κολλάει. Θυμάμαι μια φράση μόνο

    – Τον χειροτόνησαν ιερέα.

  183. ΣΠ said

    Λάθος το ένα λάθος το άλλο, θυμήθηκα αυτό.

  184. # 180

    ανθρώπινα πράγματα : τούρκικο, εσπρέσσο (σκέτους), κορέτο όταν βρίσκεται γκράπα ή σαμπούκα. Μπορεί να φτάσω και μέχρι καπουτσίνο για λόγους παρέας.

  185. Πάνος με πεζά said

    Λάθη είμαστε, ανθρώπους κάνουμε, αλλά εδώ το ιστορικό τραγούδι-δημιούργημα εξ ολοκλήρου του Γιώργου Κονούση !

  186. Ιάκωβος ο Αδελφόθεος said

    Να μάς πεί ο διακεκριμένος χριστιανός λόγιος, κ. Blog-oti-nanai (174), αν θεωρεί σημαντικό το ότι ο πρωθυπουργός του Ρωμέικου μπερδεύει τις Χρηματαγορές με τις Κεφαλαιαγορές (βλέπε σχόλιο 138). Κι αν το θεωρεί σημαντικό, προτίθεται ο κ. Blog να πιέσει τον κ. Σαραντάκο ώστε το Σαββάτο να περιλάβει στα μεζεδάκια του την ανήκουστη αυτή αγραμματοσύνη του Αλεξίου Τσίπρα, μετά από 4 χρόνια πρωθυπουργίας;

    ΕΠΙΣΗΣ, να μάς πεί ο κ. Blog αν καταδικάζει τα χρυσαυγίτικα συνθήματα («Αλήτες – Προδότες – Πολιτικοί, η Μακεδονία είναι ελληνική» κλπ.) που ακούστηκαν καθόλη την διάρκεια του χτεσινού αγώνος ΠΑΟΚ – ΟΦΗ 4-0 στην Τούμπα. Τέλος να μάς πεί αν την δεκαετία του 1970 και του 1980 επιτρεπόταν να ακούγεται δημόσια το εθνικιστικό εμβατήριο «Μακεδονία Ξακουστή», όπως υποστηρίζει ο άρρωστος παοκτζής σχολιαστής κ. Gpoint.


    ΥΓ: Με την ευκαιρία, να πούμε κι ένα μπράβο στον νέο υπουργό Εθνικής Αμύνης, Ναύαρχο Ευάγγελο Αποστολάκη, που απηγόρευσε προ ολίγου την αυριανή εκδήλωση των εθνικοβαρεμένων στο Πολεμικό Μουσείο για την Μακεδονία. ΚΙ άσε την πρώην μαοϊκιά τραγουδίστρια Αφροδίτη Μάνου (κατά κόσμον… Αγλαΐα Δημητριάδη) να διαμαρτύρεται….

  187. 183. Και το χειροτονώ συνδετικό ρήμα είναι. Σίγουρα αυτό ζητάει, αλλά δεν μπορεί να το έχει διατυπώσει έτσι. Είναι σε φυλλάδιο δοσμένο ή η δασκάλα το υπαγόρευε και το «πιάσαν» έτσι τα παιδιά;

  188. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Στο λάθος δε μπορώ ν΄αντισταθώ… 🙂

  189. loukretia50 said

    189. Σωστή σε βρίσκω!
    Όλοι οι πειρασμοί που αξίζουν θεωρούνται λάθη!

  190. Γιάννης Ιατρού said

    Κάθε μέρα το το ίδιο πρόγραμμα, βαρεθήκαμε!

  191. # 187

    Ω-ω-ω, ΠΑΟΚ σ’ αγαπώ, όπου και να παίζεις θα σ’ ακολουθώ

    Ω-ω-ω, φέρτε τον γιατρό, πρωτάθλημα και κύπελλο στον Πύργο τον Λευκό

    αυτό το σύνθημα ακούγεται αλλά ως γνωστόν από μια ηλικία και μετά…κουφαίνει !!

  192. Θοδωρής Αλεξόπουλος said

    188. Σε φυλλάδιο…

  193. Γιάννης Ιατρού said

  194. sarant said

    193 Οπότε, βρέθηκε η απάντηση.

    177 Πολύ καλό!

  195. loukretia50 said

    191. Δε βλέπω να προτείνει κανείς κάτι διαφορετικό!

  196. Γιάννης Κουβάτσος said

    Αυτά τα φυλλάδια είναι ετοιματζίδικα από το διαδίκτυο και πολλές φορές περιέχουν λάθη. Το συνδετικό έγινε συντακτικό, η δασκάλα δεν το πρόσεξε και προέκυψε το μπέρδεμα.

  197. # 189

    Φαντάσου τον Βασίλη να άδει : γι αυτό κρύψου να μη σε ξαναδώ, λανθασμένα δεν μπορώ ν’ αντισταθώ

  198. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μήπως λέει «χειροτονήθηκε ιερέας»; Στην παθητική φωνή το εν λόγω ρήμα είναι συνδετικό.

  199. Γιάννης Ιατρού said

    Ωωωωχ!

  200. Γιάννης Ιατρού said

    200 -> 196

  201. Γιάννης Κουβάτσος said

    Αν λέει όντως «τον χειροτόνησαν ιερέα» τότε το κατηγορούμενο του αντικειμένου είναι στην ίδια πτώση με το αντικείμενο. Δηλαδή το ρήμα συντάσσεται με δύο αιτιατικές, η μία είναι αντικείμενο και άλλη κατηγορούμενο του αντικειμένου (Ορίζουμε εσένα αρχηγό /ή ως αρχηγό). Η αιτιατική «εσένα» είναι αντικείμενο και η αιτιατική «αρχηγό» κατηγορούμενο του αντικειμένου, αφού αποδίδει σε αυτό κάποια ιδιότητα. Οπότε, το «χειροτόνησαν» είναι το συνδετικό ρήμα.

  202. loukretia50 said

    Ευτυχώς που υπάρχουν τα άβαταρ! Αποθέωση του ίματζ!!
    (όπως θα θέλαμε!). Καρναβάλι!

    Μusica classicheggiante
    Rondò veneziano-Magica melodia https://youtu.be/4q8W_spc_Nc

  203. Μουτούσης Κωνσταντίνος said

    Μιὰ κι ἒγινε ἀναφορά (στὴν παράγραφο 3) σὲ (τριπλή) σύναψη λέξεων, να προσθέσω πὼς καὶ ὁρισμένοι ποιητές φαίνεται πῶς ὲπηρεάστηκαν , ἀπὸ τὶς ὑπέροχες τριαδικές συνάψεις στὸν Ὅμηρο (ποὺ ἀποδίδουν μάλιστα καὶ μίαν ἐξαιρετικήν ἠχητικήν πανδαισίαν ἐάν σωστά διαβαστοῦν-καὶ πάραυτα δὲν τὶς ἒτυχε νὰ τὶς διαβάσει κανένας καθηγητής στὸ σχολεῖο ἐνῶ μὲ αὐτή τὴ μουσική κανονικά ἒπρεπε νὰ ξεκινᾶ ἡ ὁμηρική διδασκαλία, δηλονότι “αἱ ραψωδίαι” δὲν εἲναι οἱ δέκα σχολικές ὥρες γιὰ τὸ πῶς κλίνεται τὸ ρῆμα λύω , ἀλλά συναρμογές ὠδῶν, τραγουδιῶν . Ἡ προσωδιακή ἀνάγνωσις τῶν ὁμηρικῶν ἐπῶν καὶ ἡ ἐπαναφορά της εἶναι βέβαια ἒνα ἀληθινά δύσκολο καὶ σοβαρό ζήτημα , μὰ τὸ γεγονός ὅτι εἶναι δυσεπίλυτο δὲν τὸ καθιστᾶ αὐτόχρημα καὶ ἂλυτον ἐς ἀεί .

    Σταχυολογῶντας λοιπὸν κάποιες χαρακτηριστικές ἒχουμε καὶ λέμε :

    Ὁμήρου ἒπη:

    Χρυσόθεμις καὶ Λαοδίκη καὶ Ἱφιάνασσα

    Πλειάδων ἀτλαγενέων ἐπιτελλομενάων

    …ἐξ’ακαλαρείταο βαθυρόοιο ὠκεανοῖο
    (ακα /aqua , μιὰ πανάρχαια ὑδατική ρίζα)

    Καβάφης : διαβάστηκαν
    Μελέαγρος καὶ Κριναγόρας καὶ Ριανός …

  204. Γς said

    82

    >Όταν χάνεται το χαμόγελο, όσο κι αν πολύ σοβαροί λόγοι συντρέχουν σ΄αυτό, χάνεται κι η ισορροπία.[…] του εύχομαι καλό κουράγιο.

    Κι εγώ που δεν το’χα πάρει χαμπάρι. Σαν τον προδομένο σύζυγο που το μαθαίνει τελευταίος.

    Πάντα είχα πρόβλημα να με ελέγξω. Τελικά μου παραδόθηκα και κάκεψα εντελώς.

    Και ξαφνικά μου λέει μια φίλη:

    «Χτες σε ονειρευτηκα, μου είχες χαρίσει λέει, ένα πολύτιμο βιολί να σου φυλάξω»

    Κι άρχισα να ονειρεύομαι. Το βιολί. Το πολύτιμο βιολί, βιολί stradivarius, βιολί σαντουροβιόλι.[Θα χορέψουν οι διαβόλο – βιολί σαν του Ροβιόλη] και άλλα τέτοια κι άρχισα να το φωνάζω ούρμπι και όρμπι μέχρι που μου είπε:

    «αισθάνομαι σαν να έχω βγάλει σε πλειστηριασμό το βιολί που μου εμπιστεύτηκες χτες στον ύπνο μου»

    Κι έκλαψα οικτρώς που δεν μπορώ πια να ονειρευτώ ούτε με ξένα όνειρα

  205. BLOG_OTI_NANAI said

    187: Απ’ ότι βλέπω στα 1980 το τραγούδι μπορούσε να τραγουδηθεί στον στρατό (μάλιστα είχε γίνει και ένα θέμα με στρατιώτη που αρνήθηκε να το τραγουδήσει) και επίσης σε κάποια γεγονότα δωροδοκίας παίχτη του ΠΑΟΚ και υποβιβασμού του Ηρακλή υπήρξαν κινητοποιήσεις με πρωταγωνιστή το τραγούδι «Μακεδονία ξακουστή» με την έννοια όμως ότι η διαιτησία βάλλει κατά των ομάδων του Βορρά.

    Υπάρχει και σε σχολικό βιβλίο του 1981 μια έμμεση αναφορά, αλλά όχι όλο το τραγούδι:

    Δεν έχω ιδέα περί χρηματοοικονομικών, αλλά αν οι όροι διαφέρουν ουσιαστικά, ο πρωθυπουργός φαντάζομαι θα πρέπει να το γνωρίζει.

  206. Alexis said

    #177: Εξαιρετικό Jane! 😊👍

  207. dryhammer said

    Καλημέρα!

    Πέστε με κακό, πέστε με ό,τι θέλετε αλλά αυτό το » Η Μακεδονία σαν μια πελώρια ασπίδα προστατεύει την Ελλάδα», δεν δημιουργεί την εντύπωση πως ο συγγραφέας εννοεί πως από κεί και κάτω είναι η Ελλάδα;

    Μετά βέβαια αποσαφηνίζει πως ένα κομμάτι της Μακεδονίας είναι ελληνικό…

  208. # 206

    Ναι, υπόθεση Πέλλιου

  209. # 205

    Τώρα που υπάρχει το γιουτιούμπ είναι εύκολο, δοκίμασε πριν κοιμηθείς να βλέπεις μια ολόκληρη όπερα από τις θρυλικές του Βέρντι και θα γίνεις …ονειροπαρμένος. Καρατσεκαρισμένο !

  210. Alexis said

    Αυτό που ήθελα να πω από χθες αλλά δεν …πρόκανα 🙂 είναι ότι θα πρέπει να υπάρχει ένα μέτρο, ένα όριο στη χρήση ξένων όρων και λέξεων και να μην χρησιμοποιούνται σαν πασατέμπος γιατί αλλιώς γλιστράμε στο άλλο άκρο της υπερβολής, με ορατό τον κίνδυνο της γελοιοποίησης.
    Προχθές παρακολουθούσα ένα τηλεπαιχνίδι στον Αντένα και η παρουσιάστρια (Μαρία Μπεκατώρου) ζητάει από την παίκτρια να πει δυο λόγια για τον εαυτό της. Η παίκτρια αυτοσυστήνεται ως merchandiser και make up artist. Η Μπεκατώρου δεν καταλαβαίνει και ζητάει διευκρινίσεις, και τότε η κοπέλα εξηγεί ότι merchandiser είναι ο εμπορικός αντιπρόσωπος.
    Εδώ στο 26:20

  211. LandS said

    Πήραμε τη ζωή μας λανθασμένα, λοιπόν, και αλλάξαμε ζωή (μετά την κατάργηση της άνω τελείας από τον Μίκη)

  212. # 211

    …θα πρέπει να υπάρχει ένα μέτρο, ένα όριο στη χρήση ξένων όρων και λέξεων και να μην χρησιμοποιούνται σαν πασατέμπος …

    πασατέμπος ο κολοκυθόσπορος ;;;;;;

    Αλέξη έγραψες !!!!!!!!!!!!!

    ( χαχαχαχ )

  213. LandS said

    211 Δηλαδή τι ήθελες να πει η κοπέλα; Ότι είναι πωλήτρια και βοηθάει τη πελατεία να διαλέξει κρέμες;

  214. Κιγκέρι said

    Από σκαλί σ´ άλλο σκαλί κι από φιλί σε πάθος
    Πήρα σοκάκι ανάποδο και μονοπάτι λάθος.

    Κι ο Γκάτσος λάθος λοιπόν…

  215. LandS said

    214 Λάθος/λανθασμένη περιγραφή έδωσα 🙂 Δειγματολογεί σε καταστήματα καλλυντικών και μαθαίνει στις εκεί πωλήτριες πως να σπρώχνουν τα προϊόντα.

  216. sarant said

    Kαλημέρα από εδώ, ευχαριστώ για τα νεότερα!

  217. Σ said

    Σχετικό με το 211. Κι ένας συντελεστής μιας (καλής) θεατρικής παράστασης, που παίζεται αυτό τον καιρό, αυτοσυστήνεται ως …production designer, art director… και παρακάτω: …creative director, live events designer… κλπ.

  218. cronopiusa said

    205 Γς

    Τα όνειρά σου μην τα λες γιατί μια μέρα κρύα
    μπορεί και οι φροϊδιστές να ‘ρθουν στην εξουσία.

  219. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    @174,

    άργησα να σου απαντήσω, επειδή προσπαθώ να κοιμάμαι λίγο τις νύχτες (αν κι εχτές έμπλεξα με την Sinner και περιμένω απόψε για να ξαναμπλέξω):

    Ε, λοιπόν, ειλικρινά θα σου πω ότι άρχισε να με ενδιαφέρει η περίπτωσή του.
    Πόσοι άνθρωποι, άλλωστε, σου χαρίζουν ένα χαμόγελο τη σήμερον ημέρα, χωρίς να περιμένουν τίποτα ως αντάλλαγμα;

  220. Teutamos said

    Καλησπέρα στην παρέα,
    Σχετικά με το προπονητικό τιμ της ομάδας υπάρχει μία άλλη δόκιμη φράση το προπονητικό επιτελείο της ομάδας. Η συγκεκριμένη φράση χρησιμοποιείται αρκετά από τους δημοσιογράφους που περιγράφουν τις αθλητικές ειδήσεις.

  221. sarant said

    221 Σωστά, υπάρχει το επιτελείο.

  222. BLOG_OTI_NANAI said

    220: Εφόσον διαλέγεις να βλέπεις το θέμα με μια ρομαντική διάθεση, σεβαστή η επιλογή 🙂

  223. Θοδωρής Αλεξόπουλος said

    197, 202 : Τελικά η δασκάλα παραδέχτηκε το λάθος….

  224. Χρηστάρας said

    Ένας πληθωρικός γραφέας θα απέδιδε το ντιζάιν ή design, περιφραστικά, ως εφαρμοσμένο καλλιτεχνικό σχέδιο;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: