Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η μέρα του χαλβά

Posted by sarant στο 11 Μαρτίου, 2019


Κούλουμα σήμερα, αν και για τους ξενιτεμένους η μέρα είναι εργάσιμη και τίποτα το γιορταστικό δεν έχει. Τις φετινές Απόκριες δεν τις τίμησε αρθρογραφικώς το ιστολόγιο, οπότε σήμερα θα προσπαθήσω να επανορθώσω.

Πέρυσι είχαμε βάλει (σ’ επανάληψη) ένα άρθρο για τη λαγάνα, ταιριάζει σήμερα να λεξιλογήσουμε για το απαραίτητο συνοδευτικό της, τον χαλβά.

Ποιον χαλβά; θα αναρωτηθείτε. Ποιον απ’ όλους; Η ερώτηση μπορεί να έχει πολλές απαντήσεις διότι χαλβάδες υπάρχουν πολλοί -και εννοώ τη λέξη με την κυριολεκτική της σημασία.

Έχουμε, ας πούμε, τον σιμιγδαλένιο χαλβά, ο οποίος στη βασική του μορφή έχει απλούστατη σύνθεση, και είναι γνωστος και ως χαλβάς 1:2:3:4 επειδή παρασκευάζεται με 1 μέρος βούτυρο ή λάδι, 2 μέρη σιμιγδάλι, 3 μέρη ζάχαρη και 4 μέρη νερό. Ως εκεί, ξέρω κι εγώ που οι επιδόσεις μου στη μαγειρική είναι υποτυπώδεις. Αυτός είναι ο κατεξοχήν σπιτικός χαλβάς, ενώ τώρα τελευταία τον φερνουν συχνά και στις ταβέρνες σαν κέρασμα στο τέλος.

Υπάρχει βέβαια και ο χαλβάς Φαρσάλων ή σαπουνέ χαλβάς, που χρησιμοποιεί νισεστέ αντί για σιμιγδάλι. Η λέξη «νισεστές» είναι τουρκικό δάνειο, περσικής αρχής (nişasta, το αμυλάλευρο). Μου αρέσει, αλλά με γκώνει.

Όμως ο χαλβας που κυρίως συνδέεται με τη σημερινή μέρα, επειδή περιέχει μόνο νηστίσιμα υλικά, είναι ο ταχινένιος χαλβάς, ή «χαλβάς του μπακάλη», αφού αυτόν τον αγοράζουμε και δεν τον φτιάχνουμε στο σπίτι. Χρησιμοποιεί ταχίνι αντί για σιμιγδάλι. Το ταχίνι είναι πολτός από αλεσμένο σουσάμι. Και το ταχίνι είναι τουρκικό δάνειο, tahin, αραβικής αρχής και το βρίσκουμε και σε άλλα εδέσματα της λεβαντίνικης κουζίνας, σαν το χούμους.

Το συστατικό που προσφέρει στον ταχινένιο χαλβά την ελαστικότητά του είναι το λεγόμενο τσουένι ή σαπουνόχορτο (σαπωναρία η φαρμακευτική είναι η επιστημονική του ονομασία), το οποίο λέγεται έτσι επειδή παλιότερα όντως το χρησιμοποιούσαν για να πλένουν τα ρούχα. Και το τσουένι τουρκικό δάνειο είναι (çöven).

Ο χαλβάς του μπακάλη προσφέρεται σε διάφορες συσκευασίες και παραλλαγές, με μύγδαλα ή φιστίκια και με σοκολάτα, ενώ τελευταία έχουν εμφανιστεί και πιο προχωρημένες παραλλαγές, ας πούμε με κράνμπερι και με ό,τι άλλο θελήσει η φαντασία  του παραγωγού.

Φτάσαμε ως εδώ και δεν αναφέραμε την ετυμολογία του χαλβά. Είναι και αυτός τουρκικό δάνειο, από τον διαλεκτικό τύπο halva, ενώ ο κοινός τουρκικός τύπος είναι helva, από το αραβικό حلوىḥalwá, που σημαίνει γλύκισμα γενικώς και τον χαλβά ειδικώς.

Αυτά είναι τα τρία βασικά είδη χαλβά που ξέρουμε στην Ελλάδα. Οι εξ ανατολών γείτονες έχουν και άλλα είδη, όπως τον κετέν χαλβά ή πισμανιγιέ, σαν μαλλί της γριάς κάπως, που σας συνιστώ να τον δοκιμάσετε αν και λερώνει χειρότερα από τους κουραμπιέδες.

Aλλά η λέξη χαλβάς έχει και πασίγνωστη μεταφορική σημασία. Χαλβάς είναι, λέει το λεξικό, ο άβουλος και νωθρός άνθρωπος, ο νερόβραστος. Αντιγράφω από το λεξικό της λαϊκής του Δαγκίτση: άνθρωπος άβουλος, ανάξιος. Συνώνυμα: Λαπάς, μαμαλίγκας, μουχαλεμπής, νιανιάς.

Να βάλουμε και εποπτικό μέσο:

Ο συγχρωτισμός με τον λαπά, έδεσμα παροιμιωδώς άγευστο και που κυρίως το συνδέουμε με το διαιτολόγιο ασθενών, δεν είναι και τόσο τιμητικός για τον χαλβά. Θα σκεφτούμε πως η ονομασία δόθηκε από τη μαλακή υφή του και όχι από τη γεύση του.

Πάντως, στα νεότερα χρόνια έχει (αναπόφευκτα θαρρώ) αναπτυχθεί και η σημασία χαλβάς = αργόστροφος, που δεν είναι βέβαια και πολύ μακριά από τον άβουλο. Θυμάμαι στα νιάτα μας που λέγαμε διάφορα σχετικά αστεία, ας πούμε μια Καθαρά Δευτέρα είχαμε κατηγορήσει για κανιβαλισμό κάποιον της απέναντι παρέας όταν έφαγε χαλβά.

Αυτή η μεταφορική σημασία του χαλβά πρέπει να αναπτύχθηκε στα ελληνικά -δεν τη βρίσκω στα τουρκικά, όπου το μόνο κάπως μεταφορικό είναι η λέξη helvalik, που σημαίνει το χαρτζιλίκι (που και αυτό τούρκικο δανειο είναι, harçlik). Χαλβαλίκι λοιπόν είναι το χαρτζιλίκι των παιδιών, κατά λέξη ‘λεφτά για να αγοράσουν γλυκά’ -όπως το πουρμπουάρ σημαίνει κατά λέξη ‘για να πιεις κάτι’. Από την άλλη, βρίσκω την ποντιακή παροιμία ‘άμον άναλον χαλβάν’ [σαν τον ανάλατο/άγευστο χαλβά] που λέγεται για κάποιον «χωρίς χάρη στις κινήσεις του».

Υπάρχει και το ρήμα «χαλβαδιάζω», που σημαίνει «κοιτάζω με λαχτάρα, με μεγάλη επιθυμία» κάτι ή κάποιον, ίσως όπως κοιτάζει το παιδί ένα λαχταριστό γλύκισμα. Άλλωστε, υπάρχουν και τα παρεμφερή «γλυκοκοιτάζω», «ζαχαρώνω».

Με τη συμφωνία των Πρεσπών συζητήθηκε και ο Μακεδονικός χαλβάς, που βέβαια δεν είναι ονομασία προελεύσεως προϊόντος αλλά εμπορική επωνυμία ταχινένιου χαλβά. Σημειώνω κάτι γουστόζικο που είχε γράψει τις προάλλες σε σχόλιο ο φίλος μας ο Γιάννης Κ.: Είδα στην τηλεόραση έναν σκοπιανό να τρώει Μακεδονικό Χαλβά. Να δείτε πόσο προκλητικά μασούλαγε, με πόσο θράσος χαμογελούσε στην κάμερα, πώς έγλειφε ξεδιάντροπα τα χείλια του. Σαν να ‘λεγε το κτήνος «σας φάγαμε το όνομα, τώρα σας τρώμε τον χαλβά, σειρά έχουν οι γυναίκες σας, οι κόρες σας, οι πλάσμα γιγαντοτηλεοράσεις σας! «.

Ως τώρα είπαμε πράγματα που τα ξέρετε σε γενικές γραμμές. Να πούμε και κάτι άλλο που μάλλον δεν το ξέρετε.

Ποια λέξη έχουμε στη γλώσσα μας που είναι ομόρριζη με τον χαλβά αλλά δεν αναφέρεται σε έδεσμα;

Σκεφτείτε το λίγο πριν διαβάσετε παρακάτω, προσπαθήστε να το μαντέψετε.

.

.

.

.

.

.

.

Να το πάρει το ποτάμι;

Πρόκειται για τη χαλάουα, τη μέθοδο αποτρίχωσης, όπου χρησιμοποιείται μια κολλώδης ουσία από καραμελωμένη ζάχαρη. Τη χαλάουα αυτή μπορεί κανείς να τη φτιάξει και στο σπίτι, με ζάχαρη, λεμόνι και νερό, και είναι δάνειο μέσω αγγλικών (halawa) από τα αραβικά, από την ίδια ρίζα που σημαίνει «γλυκό», από την οποία προέρχεται και ο χαλβάς.

Αλλά με τον χαλβά δεν γίνεται τόσο καλά η αποτρίχωση, φαντάζομαι.

Advertisements

171 Σχόλια to “Η μέρα του χαλβά”

  1. Καλημέρα και καλή σαρακοστή…

    Για τα είδη του χαλβά είχα γράψει παλιότερα, να προσθέσω τον πανηγυριώτικο που έχουμε στη Μυτιλήνη και είναι πολύ σκληρός αλλά και τον τυροχαλβά που έφαγα στο Τσανάκκαλέ.

  2. Αὐγουστῖνος said

    Καλημέρα καὶ καλὴ Σαρακοστή.
    Καὶ ἔψαχνα νὰ βρῶ δική μας λέξη ὁμόρριζη μὲ τὸν χαλβᾶ καὶ δὲν ἔβρισκα. Καὶ τὸ πῆρε τὸ ποτάμι: ἡ ἐνταγμένη πλήρως στὴ γλώσσα μας λέξη χαλάουα! Νικοκύρη, πλάκα μὲ κάνεις, ἔτσι;

  3. Παναγιώτης Κ. said

    Εκείνο τον λευκό χαλβά που τον πουλούσαν στις εμποροπανηγύρεις και έκοβαν κομμάτια χρησιμοποιώντας ένα σκεπάρνι πως τον παρασκευάζουμε;

  4. Αν δεν με απατά η μνήμη μου, χαλβά για κέρασμα στις ταβέρνες θυμάμαι από τη Θεσσαλονίκη των ενενήνταζ, όχι τόσο πρόσφατα πια.
    Έχει ενδιαφέρον το «μουχαλεμπής» σαν συνώνυμο του χαρακτηρισμού «χαλβάς», μια και πρόκειται για άλλο ένα ωραίο ανατολίτικο γλυκό, το μαλεμπί.

  5. Pedis said

    Εγώ περίμενα άρθρο για τον αετό. Από πότε το έθιμο, πώς και γιατί;

    Και προσοχή μην σας έρθει λαμπάδα …

  6. dryhammer said

    1,3 Αυτόν (τον πάνσκληρο – πανηγυριώτικο – χαλβά ) τον ξέρω με το όνομα «κασκαμπούκα» άγνωστης (σε μένα) ετυμολογίας και ήταν άλλο ένα must της Καθαρής Δευτέρας (που αρνούμαι να αποκαλέσω Κούλουμα – όπως τη λέει η τηλεόραση).

  7. Πέπε said

    > > Αυτά είναι τα τρία βασικά είδη χαλβά που ξέρουμε στην Ελλάδα.

    Και ο χαλβάς της Ρήνας, που μάλλον είναι τέταρτο, διαφορετικό (απ’ ό,τι κατάλαβα γκουγκλάροντας πρόχειρα συνταγές).

    Όμως το άρθρο αποκρύπτει (πέρα από το προφανές: την πρώτη εμφάνιση της λέξεως στη θειά ελληνική γλώσσα) ότι είναι μια περίεργη λέξη, που δε δηλώνει ένα γλυκό με διάφορα είδη ή παραλλαγές, αλλά διάφορα γλυκά χωρίς κανένα εμφανές κοινό σημείο. Επομένως, αποκρύπτει και αν το ίδιο ισχύει στις θειάδες τουρκική και αραβική γλώσσα.

    @4:
    Ή για το μαχλέπι, συστατικό σε διάφορα γλυκά.

  8. Γιάννης Ιατρού said

    6: Όποιος λέει κούλουμα τον σβήνω 🙂

  9. dryhammer said

    5. Τους αετούς τους εξάγωνους τους λέγαμε άστρα (σε αντιδιαστολή με τις φιλάντριες σχήματος παγωτού – ανεστραμμένο ισοσκελές τρίγωνο με ένα ημικύκλιο από πάνω) και πρόλαβα να φτιάξω με καλάμια και λάδόκολλα, ουρά από εφημερίδα και σπάγκο «σιτζίμι» για το καλουμάρισμά του.

  10. Γς said

    4:
    Εννοείς τον Πολίτικο Χαολβά.

    [δεν ξέρω πως τον φτιάχνουν…]

  11. Πέπε said

    @6:
    > > της Καθαρής Δευτέρας (που αρνούμαι να αποκαλέσω Κούλουμα – όπως τη λέει η τηλεόραση)

    Δε νομίζω ότι είναι τόσο αυθαίρετο το «Κούλουμα». Υπάρχει παλαιόθεν, έστω τοπικά, και έχω την εντύπωση ότι δε σημαίνει την ίδια την ημέρα όσο το έθιμο με τις εκδρομές στην εξοχή (που μπορεί να περιλαμβάνει και χαρταετό), σε αντιδιαστολή με άλλα παράλληλα έθιμα όπου η Κ. Δευτέρα, εκτός από πρώτη μέρα της Σαρακοστής, είναι ταυτόχρονα και τελευταία της Αποκριάς, με κορύφωση των σχετικών εθίμων (μεταμφιέσεις, διάφορα γονιμικά ή σχετικά με τον θάνατο και την ανάσταση κλπ. – γενικά ξεσαλωμένη έκσταση αλλά με νηστίσιμο φαί). Η δεύτερη εκδοχή, που ποτέ δεν έχω ακούσει να τη λένε Κούλουμα, είναι πιο αγροτική, η πρώτη πιο αστική.

  12. Γιάννης Ιατρού said

  13. Γιάννης Ιατρού said

    12 -> 9 🙂

  14. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ said

    3. Νομίζω ότι αυτό που αναφέρεις είναι μαντολάτο χύμα(όχι συσκευασμένο), που ήταν ένα κομάτι σαν βράχος εμπλουτισμένο με αμύγδαλα και το έκοβαν με ένα σφυράκι γιατί ήταν πολύ σκληρό.

  15. dryhammer said

    12. Στη φωτό δεν έχει βουίχτρες ( το κρόσσι γύρω γύρω, τα «γένια») ούτε σκουλαρίκια (που εξισορροπούσαν τις κατασκευαστικές ατέλειες ακόμα κι αν τα ζύγια ήταν ίσια) και η ουρά είναι πάνω από 3,5 φορές την απόσταση των παράλληλων πλευρών. Μάλλον (επειδή η σερπαντίνα -ο «τηλέγραφος»- στην ουρά είναι πιο λαφρύς ή μάδησε και) προστέθηκε «τσόντα».

  16. Αὐγουστῖνος said

    …ήταν άλλο ένα must της Καθαρής Δευτέρας (που αρνούμαι να αποκαλέσω Κούλουμα – όπως τη λέει η τηλεόραση).

    6. Ἀγαπητὲ Ξεροσφύρη, ποῦ νὰ τό ΄ξερε ἡ μακαρίτισσα ἡ Ἀρλέτα ὅτι ὑπέκυπτε ἀπὸ τόσο νωρὶς ἀκόμα στὴ μόδα ποὺ ἐπιβάλλει ἡ τηλεόραση στὶς μέρες μας… Ποῦ νὰ τό ΄ξερε ὅταν στὸν πρῶτο της δίσκο (ἂν θυμᾶμαι καλά, μπορεῖ νὰ ἦταν καὶ ὁ δεύτερος) στὰ προχουντικὰ χρόνια ἔγραφε τὸ:

    http://www.youtube.com/watch?v=NvhQ3JwWWHA

  17. LandS said

    Έχω ακούσει ιστορίες για παλιούς πότες που έτρωγαν χαλβά με μπόλικη κανέλα μετά το παραπάνω ποτηράκι. Υποτίθεται έκανε καλό.

    Στο γλωσσικό μέρος να θυμηθούμε το ρήμα χαλβαδιάζω.

    Καλή Σαρακοστή.

  18. LandS said

    9 Φιλάντρια και όχι σμυρνάκια;

  19. Νέο Kid said

    Αμόλα καλούμπα!
    (Αγνώστου ετύμου)

  20. dryhammer said

    8,11,12. Το «Κούλουμα» το ήξερα σαν ονομασία της Αθηναϊκής εξόδου της Καθ. Δευτέρας (στήλες του Ολυμπίου Δίος για πικνίκ, κλπ) και μέσω εφημερίδων (αρχικά) και τιβί αργότερα ονομάζουν έτσι κάθε τέτοια έξοδο σε όλη την επικράτεια. Πιθανά και σε άλλα μέρη να τη λένε Κούλουμα, αλλά το ντέ και καλά παντού δε μου κάθεται.

  21. Θρασύμαχος said

    Ακόμη μια «λέξη στη γλώσσα μας που είναι ομόρριζη με τον χαλβά αλλά δεν αναφέρεται σε έδεσμα»: http://s.kathimerini.gr/resources/2018-12/28xalyvoyrgikh10-thumb-large.jpg

  22. dryhammer said

    18. Οι πρόσφυγες από την Σμύρνη και πέριξ κι όλη την Ερυθραία, (που είχε πολλούς στη Χίο) δεν θα την έλεγαν σμυρνάκι. Οι άλλοι ναι για να ξεχωρίζει.

  23. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια! Καλή καθαροδευτέρα και πετάξτε κανέναν αϊτό για τους ξενιτεμένους!

    8-11-12-20: Για τη λέξη Κούλουμα είχαμε συζητήσει παλιά:
    https://sarantakos.wordpress.com/2015/02/23/koulouma/

    19 Η καλούμπα είναι αντιδάνειο -μέσω ιταλικών ανάγεται στο χάλασμα = χαλάρωμα του σκοινιού.

    21 Πλάκα κάνεις, έτσι; Ο χάλυβας είναι αρχαία λέξη.

  24. Faltsos said

    «Με τη συμφωνία των Πρεσπών συζητήθηκε και ο Μακεδονικός χαλβάς, που βέβαια δεν είναι ονομασία προελεύσεως προϊόντος αλλά εμπορική επωνυμία ταχινένιου χαλβά»
    Δεν το μάθατε ότι μετά τη συμφωνία των Πρεσπών η εταιρία Χαίτογλου υποχρεώθηκε να αλλάξει το εμπορικό σήμα και να αφαιρέσει το «Μακεδονικός»;
    Ιδού η απόδειξη για τους άπιστους.

    Εντάξει, τρολάρω βέβαια, αν και δεν είναι λίγοι αυτοί που το πρόβλεπαν/-ουν στα σοβαρά!

    https://katohika.gr/ellada/makedonikos-chalvas-telos

  25. LandS said

    Τα κούλουμα τα κάνουμε σε ένα τόπο που πάει κόσμος από πολλές γειτονιές για να πετάξει αετό και να στρώσει χάμου το κολατσιό του. Λαγάνες, ταραμοσαλάτα, φρέσκα κρεμμυδάκια, ελιές, χαλβά, που τα κουβαλάει από το σπίτι του μαζί με μια νταμιτζάνα.
    Με λίγα λόγια δεν γιορτάζουμε τα κούλουμα, κάνουμε κούλουμα.

  26. loukretia50 said

    Mπονζούρ! όμορφη μέρα, ας τη χαρούμε!
    ‘Οτι ο Νικοκύρης ξέρει και για τη χαλάουα, ομολογώ ότι δεν το περίμενα!
    Ποτέ δε λέγαμε «κούλουμα» στα μέρη μου.
    Και ο χαλβάς σταθερά σιμιγδαλένιος.
    Μια φορά επιχείρησα – με είχαν παραπλανήσει ότι τάχα είναι το πιο απλό πράγμα μετά τα αυγά μάτια – και δεν έκανε ούτε για χαλάουα. Τον αξιοποίησα όμως, δημιουργώντας περίφημα σχήματα με κουταλάκι, μέχρι αστεράκια, ερωτηματικά και καρδούλες.
    Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί δεν τα εκτίμησαν οι υπόλοιποι.

    19. ΝεοΚιντ, καλωσόρισες, δε σου δίνω άλλοθι για να εξαφανιστείς πάλι! Αμόλα καλούμπιους! ω! παι!

    21. Θα λέγανε «Χαλβουργική»

  27. Χαρούλα said

    1 κ 6
    Αυτόν εννοείτε; (Μοιάζουν τελικά οι κουλτούρες μας πολύ!)
    Εμείς τον λέγαμε χαλβαδόπιτα λόγω σχήματος. Αργότερα έμαθα τις …συριανές.
    Χρόνια έχω να δώ. Έμοιαζε και λίγο με τον νουγκά που μάθαμε όταν εξευρωπαϊςτήκαμε!😅! Τον λέγαμε και χαλβά της Καθ.Δευτέρας. Τον έδενε ο μεγαλύτερος άνδρας του σπιτιού με μια κλωστή από το κέντρο, τον γυρνούσε από ψηλά και προσπαθούσαμε τα παιδιά να τον πιάσουμε με το στόμα, χωρίς χέρια!
    Δεν μου άρεσε γευστικά, με εκνεύριζε η σκληρότητα, αλλά παιδί γαρ, τον λάτρευα για το …παιχνίδι!

    Και του χρόνου!

  28. LandS said

    22 Παιδιά στη Νέα Σμύρνη και την Αμφιθέα σμυρνάκι το λέγαμε. Μόλις που θυμάμαι, πρώτο μισό των πενήνταζ, να κάνουμε κούλουμα στο Δέλτα (ή Αεροπορία) και να λένε οι μεγάλοι ότι μαζεύτηκε όλος ο Βουρλοπόταμος, και η Νέα Σμύρνη (η κάτω γειτονιές εννοείται, οι πάνω είχαν τη δική τους άπλα)
    Θα έλεγα ότι αυτό το είδος του χαρταετού το έφεραν οι Πρόσφυγες και για αυτό το είπαν έτσι. Αλλά νομίζω έχω δει παλιότερες του 22 ζωγραφιές από κούλουμα με τέτοιους αετούς.

  29. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καλή Σαρακοστή.

    «Οι χαρταετοί»(Ανδρέας Εμπειρίκος, Οκτάνα)

    Σε ορισμένους τόπους ονομάζουν τα χέρια χέρες. Στα Ακροκεραύνεια πετούν γυπαετοί. Στις πανωσιές σουρώνει η θάλασσα και αναγαλλιάζει.

    Στις ανοικτές πλατείες τα παιδιά
    πετούν το Μάρτη χρωματιστούς αετούς από χαρτί.
    Κόκκινοι, πράσινοι, κίτρινοι και κάποτε γαλάζιοι, οι
    Χάρτινοι αετοί λυσίκομοι και με μακριές ουρές, πετούν επάνω
    Από την πόλη, όπως επάνω από την φτέρη των υψηλών βουνών οι αετοί.

    Εκστατικά υψώνουν τα παιδιά τα χέρια. Δείχνουν τους
    χάρτινους κομήτες με τις μακριές ουρές. Ουράνιοι δράκοι
    πιο ψηλά τα αεροπλάνα, βροντούν και γράφουν στο στερέωμα
    με άσπρους καπνούς τις λέξεις:
    ΚΑΛΑ ΛΕΟΝΑ ΝΟΛΑ ΠΥ.
    Είναι η ώρα κάτασπρη, η έκστασις γαλάζια. Η πόλις
    αχνίζει από ηδονή. Κουνούν τις χέρες τα παιδιά και, ακόμα,
    από τα στόματά των πηδούν σαν πίδακες οι λέξεις:

    ΚΑΛΑ ΛΕΟΝΑ ΝΟΛΑ ΠΥ.

  30. Γιάννης Κουβάτσος said

    […] Είδες ποτέ σου πολιτεία να σηκώνεται ψηλά; Δεμένη από χιλιάδες σπάγκοι ν’ ανεβαίνει στα ουράνια; Ε, λοιπόν, ούτε είδες ούτε θα μεταδείς ένα τέτοιο θάμα. Αρχινούσανε την Καθαρή Δευτέρα -ήτανε αντέτι- και συνέχεια την κάθε Κυριακή και σκόλη, ώσαμε των Βαγιών. Από του Χατζηφράγκου τ’ Αλάνι κι από το κάθε δώμα κι από τον κάθε ταρλά του κάθε μαχαλά της πολιτείας, αμολάρανε τσερκένια. Πήχτρα ο ουρανός. Τόσο, που δε βρίσκανε θέση τα πουλιά. Για τούτο, τα χελιδόνια τα φέρνανε οι γερανοί μονάχα τη Μεγαλοβδομάδα, για να γιορτάσουνε την Πασχαλιά μαζί μας.

    Ολάκερη τη Μεγάλη Σαρακοστή, κάθε Κυριακή και σκόλη, η πολιτεία ταξίδευε στον ουρανό. Ανέβαινε στα ουράνια και τη βλόγαγε ο Θεός. Δε χώραγε το μυαλό σου πώς μπόραγε να μένει κολλημένη χάμω στη γης, ύστερ΄από τόσο τράβηγμα στα ύψη. Και όπως κοιτάγαμε όλο ψηλά, τα μάτια μας γεμίζανε ουρανό, ανασαίναμε ουρανό, φαρδαίνανε τα στέρνα μας και κάναμε παρέα με αγγέλοι. Ίδια αγγέλοι κι αρχαγγέλοι κορονίζανε ψηλά. Θα μου πεις, κι εδώ, την Καθαρή Δευτέρα, βγαίνουνε κάπου εδώ γύρω κι αμολάρουνε τσερκένια. Είδες όμως ποτέ σου τούτη την πολιτεία ν’ αρμενίζει στα ουράνια; Όχι. Εκεί, ούλα ήταν λογαριασμένα με νου και γνώση, το κάθε σοκάκι δεμένο με τον ουρανό.
    Αυτά είχα να σου πω. Ήτανε θάμα να βλέπεις ολάκερη την πολιτεία ν’ ανεβαίνει στα ουράνια. Να, για να καταλάβεις, ξέρεις το εικόνισμα, που ο άγγελος σηκώνει την ταφόπετρα, κι ο Χριστός βγαίνει από τον τάφο κι αναλήφτεται στον ουρανό, κρατώντας μια πασχαλιάτικια κόκκινη παντιέρα; Κάτι τέτοιο ήτανε.[…]

    Κοσμάς Πολίτης, «Στου Χατζηφράγου»

  31. Faltsos said

    Πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το χαλβά και τις παραλλαγές του διεθνώς και στην Ελλάδα:

    https://www.gourmed.gr/mesogeios/no-category/ta-polla-prosopa-toy-halva

  32. Γιάννης Ιατρού said

    21, 23γ: Μόνο αρχαία; Χαλβάη 5-0 🙂

  33. dryhammer said

    27. Αυτή ήταν η «κασκαμπούκα». Σκληρή (σαν) πέτρα, σπάσιμο με το χέρι, πιπίλισμα να λιώσει στο στόμα και να μείνει μόνο το σουσάμι, συχνά σε σχήμα άστρου και τελευταίως με κάτι κόκκινο ή πράσινο (μάλλον μισή καραμέλα) κολλημένο πάνω της.

  34. Γιάννης Ιατρού said

    22: Ξεροσφύρη

  35. Faltsos said

    27
    Μπράβο Χαρούλα, έψαχνα φωτογραφία. Το παιδικό έθιμο-παιχνίδι το θυμάμαι πολύ καλά. Πολύ επικίνδυνο για τα δόντια,
    ιδιαίτερα αν ο χαλβάς ήταν σκληρός και όχι αρκετά τραγανός

  36. nikiplos said

    Καλημέρα και χρόνια πολλά! Να προσθέσω και τον χαλβά κόλλας της Ρουμελης, που είναι παραλλαγή του σαπουνέ, αλλά κατάλευκος…

  37. ΚΑΒ said

    ΕΜΠΡΟΣ Τρίτη 7-2-1912.

    Αν και οι Αθηναίοι προέπεμψαν τας Αποκριάς τουρτουρίζοντες εώρτασαν όμως τα παραδοσιακά Κούλουμα υπό ουρανόν καταγάλανον και θαλπερώτατον ήλιον.
    Το ρεκόρ της χθεσινής κινήσεως το είχον τα Φάληρα, οι Στύλοι του Ολυμπίου Διός και η Αλυσίδα. Αλλά και εις τας άλλας εξοχάς όμως καθώς και εις την Κηφισίαν ήτο ζωηροτάτη.

    Χθές οι Αθηναίοι έμειναν χωρίς λαγάναις. Οι αρτοποιοί συνεφώνησαν να μην ψήσουν λαγάναις μετά την απόφασιν του αστυνομικού Διευθυντού να υπάρχει ζύγι και να μην πωληθούν όπως όπως.

  38. Αγγελος said

    Σαφώς κούλουμα είναι το πικνίκ της Καθαράς Δευτέρας. Η λέξη πρέπει να είναι αθηναϊκή και να διαδόθηκε ευρύτερα.

  39. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

  40. dryhammer said

    19,23. Στη Χίο την καλούμπα τη λέγαμε καλούμα και το «αμολάω χαρταετό» καλουμάρισμα. Το ρήμα είναι καλουμάρω (βοηθούντος και κάποιου που «θ’ αφήσει κεφάλι») και μτφ εννοεί και τη στύση (αντίθετα με την αρχική σημασία της χαλάρωσης, προφ. λόγω ανόδου)

  41. Γιάννης Ιατρού said

    και για την φετινή τιμή της λαγάνας (κλεμμένο 🙂 )

  42. Yiannis KYRiakides said

    @3, 6
    Τον ασπρο σκληρο χαλβα σκεπασμενο με σουσαμι τον χρησιμοποιουμε, σε πλακιτσες, στη «χλιάτσκα»: ενα κομματι δεμενο σε σπαγκο που αιωρειται και προσπαθουμε να το πιασουμε με το στομα, χωρις χερια.
    Καπως μοιαζει με το μαντολατο, που λετε – νομιζω κατασκευαζεται απο καποιο αλευρι και ζαχαρη, ισως και ταχινι, με επικαλυψη σουσαμιου. Στην Κυπρο τη λεμε ‘σισαμόπιττα’ (ΔΕΝ λεμε σΟΥσάμι), την οποιαν αγνοει ο κος Googlος.*
    Καποιος αλλος που ξερει περισσοτερα, να μας πει, παρακαλω;

    -Τη λεξη ‘Κουλουμα’ ΔΕΝ την εχουμε στην Κυπρο. Τη μερα τη λεμε ‘Καθαρά Δευτέρα’. Ουτε το εθιμο του χαρταετου (που τον λεμε ‘πετάσιν’) το εχουμε. Το πετασιν ειναι(/ηταν;) καθημερινο παιχνιδι των παιδιων ολο το καλοκαιρι.

  43. Κιγκέρι said

    Αυτό το παιχνίδι με τον σκληρό χαλβά το παίζαμε κι εμείς στη Λάρισα τις Απόκριες και το λέγαμε «χάσκα». Για περισσότερα γέλια μάλιστα βουτούσαμε το χαλβά σε γιαούρτι!

    Τον κετέν χαλβά τον ξέρω μόνο από την Μαρία Ιορδανίδου:
    …Είναι η ώρα που η γιαγιά μου η Λωξάντρα στην Πόλη κάθουνταν στην κόχη της και περίμενε να περάσει ο Πέρσος χαλβατζής, όχι για να αγοράσει χαλβά, αλλά για ν’ ακούσει τη χαδιάρικια φωνή του να λέει: «Νε γκιουζέλ, νε ιπέκ, νε τσιτσέκ κετενελβά. Τι ωραίος, τι μετάξι, τι λουλούδι ο κετέν χαλβάς.»

  44. #17 Ναι, συνόδευε τα τελευταία ποτηράκια ρετσίνας, στα καπηλειά, όπως και το κομμάτι μήλο μέσα στο ποτήρι.

  45. loukretia50 said

    «Let’s go fly a kite»
    from Mary Poppins https://youtu.be/lS6Rz2s_A2k

  46. Περίφημος και διάσημος ο χαλβάς Δραπετσώνας!

  47. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Η Καθαρή Δευτέρα», διήγημα του Χρήστου Χρηστοβασίλη:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://piotermilonas.blogspot.com/2013/03/blog-post_2925.html%3Fm%3D1&ved=2ahUKEwiOlvCB5fngAhULM-wKHb0sA_UQFjAAegQIARAB&usg=AOvVaw0cI6aCt5cjEAHzKGdbfkcB&cshid=1552297052676

  48. Χαρούλα said

    ……….Ωραία περιοχή για πέταγμα χαρταετού, δεν λέω, αλλά εμείς μέναμε στην Πλατεία Κυριακού και οι αποστάσεις, τότε, ήταν μεγάλες. Παρ’ όλ’ αυτά, ανεβαίναμε και στου Φιλοπάππου. Όχι, όμως, για τον χαρταετό: στρώναμε μια κουρελού στο δασάκι και, με λίγο χαλβά, λίγη λαγάνα, μερικές ελιές και κρεμμυδάκια, περνάγαμε υπέροχα.

    Τώρα έχουν γίνει πολύ πικρά τα πράγματα, καίτοι υπάρχουν χιλιάδες… χαλβάδες! Ατελείωτα και τα μπλαμπλά στα παράθυρα των τηλεοράσεων, πότε για το ένα και πότε για το άλλο. Και ο λόφος του Φιλοπάππου γεμάτος κάγκελα.

    — Λευτέρης Παπαδόπουλος, ΜΑΤΙΕΣ Χαρταετοί εφημερίδα Τα Νέα, 12/3/2003.

    (Μήπως η μαρμάγκα πεινούσε πρωί-πρωί;)

  49. Yiannis KYRiakides said

    @24. Αφηστε τα σαπια… Παντα υπηρχαν και οι 2 επωνυμιες.

    Και το ‘Μακεδονικος’ δεν ειχε καμια σχεση με καμια παραδοση. Ο Χαΐτογλου τον ονομασε ετσι επειδη τον εφτιαχνε στη Μακεδονια

  50. Faltsos said

    42
    Εκπληκτικό! Ένα έθιμο που το θεωρούσα μακεδονικό, που όπως φάνηκε εδώ στην συζήτηση είναι τελείως άγνωστο στους περισσότερους, υπάρχει στην Κύπρο;

  51. Χαρούλα said

  52. loukretia50 said

    Κι άλλες δύο ταινίες με χαρταετούς, που εμένα μου άρεσαν πολύ, από τον ίδιο σκηνοθέτη Marc Forster
    The Kite Runner https://youtu.be/ky1W2n5RilM

    Finding Neverland |
    ‘Run Michael’ https://youtu.be/31v8r9yhczE

    Xαιρετώ ! (δε θα πετάξω αετό – σνιφ!)
    Θα τη χαρώ όμως!

  53. Χαρούλα said

    50
    Αυτό το έχουμε και στην Θράκη. Το βράδυ της Κυριακής όμως. Συνήθεια να τρώνε αυγό(στα παιδιά με το παιχνίδι). Και λένε, αν θυμάμαι σωστά, «με αυγό κλείνω, με αυγό θα ανοίξω». Εννοώντας ότι αρχίζει νηστεία ως το …κόκκινο αυγό!

  54. Στα παλιά χρόνια στην Κυψέλη αμολάγανε πολλούς χαρταετούς, παιδικούς στα λοφάκια του Μάνεση-νυν σχολικόν συγκρότημα- και στην Αλεπότρυπα -νυν αθλητικός τόπος- και αντρικούς στο βουναλάκι του προφήτη Ηλία όπου υπήρχε συναγωνισμός ποιός αετός θα πάει πιο ψηλά. Ητανε όλοι οι χαρταετοί χειροποίητοι με τα κρόσια τους και τα ζύγια τους και την παρδαλή ουρά τους και δεμένοι με χοντρο κερωμένο σπάγγο γιατί είχε μεγάλα ζόρια στα ψηλά. Περασμένα μέσα στο σπάγγο υπήρχαν και μερικά ξυραφάκια για άμυνα κι επίθεση, αν πλησιάζε επικίνδυνα εχθρικός αετός. Εξυπακούεται πως τα χρώματα των αετών συμβάδιζαν με τις οπαδικές προτιμήσεις των κατόχων με τους κιτρινόμαυρους να υπερισχύουν τις περισσότερες φορές, φαίνεται οι πρόσφυγες ήσαντε πιο μαγγιώροι στις κατασκευές.

  55. kyrosnl said

    Καλή μέρα. Τη δεκαετία του 70 πίσω απ την Αγία Όλγα στο Ρέμα της Νέας Ιωνίας μαζεύαμε καλάμια για αετό. Ο πατέρας μου ήταν μάστορας. Κόλλες χαρτί, αλευροκολλα, εφημερίδες για ουρά και γένια, καλούμπα και πέταγμα στην Ουλεν. Πέρασα προχθές απ την Αγία Όλγα ,το Ρέμα έγινε λεωφόρος δύο τρεις παλιά σπίτια Τη γλύτωσαν άλλα καλάμια πια δεν υπάρχουν.

  56. Χαρούλα said

    Αφού ο Κουβάτσος μας οδηγεί σε καλλιτεχνικά μονοπάτια(σ’ευχαριστώ), να θυμίσω μια ωραιότατη(κατά την άποψη μου) ταινία.
    «Χαρταετοί πάνω από την πόλη»

  57. sarant said

    55-56 Ήταν πιασμένα και απελευθερώθηκαν

  58. Γιάννης Ιατρού said

    Σε πολλούς δήμους έχουν σήμερα σχετικές εκδηλώσεις, έχουμε και τις δημοτικές εκλογές σε λίγο…

  59. cronopiusa said

    Κι όμως ήμουν πλασμένη για χαρταετός.
    Τα ύψη μου άρεσαν ακόμη και όταν
    έμενα στο προσκέφαλο μου μπρούμυτα
    τιμωρημένη ώρες και ώρες.

    Χαλβαδιάζετε

    Καλή Σαρακοστή.

  60. ΣΠ said

    Και ένας Χαλβατζής.

    Να θυμηθούμε και το τραγούδι του Σαββόπουλου.

  61. ΣΠ said

    Δύο ποιήματα του Άχθου Αρούρη στα οποία ο χαλβάς έχει την μεταφορική σημασία.
    Εκείνη δεν απήντησε
    Κακός μπελάς

  62. ΚΑΒ said

    Yiannis KYRiakides said
    11 Μαρτίου, 2019 στις 11:29

    στην Κυπρο. Τη μερα τη λεμε ‘Καθαρά Δευτέρα’. Ουτε το εθιμο του χαρταετου (που τον λεμε ‘πετάσιν’) το εχουμε. Το πετασιν ειναι(/ηταν;) καθημερινο παιχνιδι των παιδιων ολο το καλοκαιρι.

    Όπως φαίνεται και στην εικόνα σχ. 12

  63. sarant said

    61

    Για δε ρε, τι χαλβάδες που ’ταν πρώτα
    και πώς ξηγιότανε κανείς στις γκόμινές του.
    «Εκείνη δεν απήντησε». Τι να σου πει, ρε βλάμη;
    Της εξηγήθηκες ωμά;
    Την έφαγες με τα λιμά;
    Ρε, εσύ και την κουβέντα σου, την είχες με το δράμι.
    Γι’ αυτό και κείνη –τι ήθελες η δόλια να σου κάνει;
    μια μέρα «οχετός απιών» κι αμόλησε μελάνι.

  64. 5: https://www.socomic.gr/en/2019/03/kourafelkithra-koulouma/

  65. ΚΑΒ said

    Γι’ αυτό και εκείνη…
    οχετός απιών

    Εξαιρετικό εύρημα.

  66. Αρλουμποκυνηγός said

    Μερικές συμπληρώσεις στο άρθρο:

    1) Ο Παπαδιαμάντης δεν αναφέρει ούτε μιά φορά τις λέξεις «χαλβάς», «κούλουμα», «καθαρά Δευτέρα». Προφανώς, θεωρεί την σημερινή ημέρα 100% ειδωλολατρική και απάδουσα με την κολλυβαδική εκδοχή του Χριστιανισμού, από την οποία ο ίδιος προερχόταν

    2) Η πρώτη φορά που ανιχνεύεται η φράση «Καθαρή (και όχι Καθαρά) Δευτέρα» είναι το 1855 από τον Γ/ Τερτσέτη, σε λόγο του για την 25η Μαρτίου. Γενικά, καθόλο το 19ο αιώνα μιλάνε για ΚαθαρΗ (και όχι για ΚαθαρΑ) Δευτέρα. Βλέπε το Σουρή που μνημονεύει συνέχεια την ΚαθαρΗ Δευτέρα. Συνεπώς, το «Καθαρά» πρέπει να προήλθε από παρέμβαση των Καθαρευουσιάνων

    3) Κυρίως στην Θράκη, αλλά και σε πολλά άλλα μέρη της Ελλάδος, η Καθαρά Δευτέρα ήταν γνωστή παλαιότερα και ως «Σκυλοδευτέρα», λόγω μιας βάρβαρης συνήθειας με θύματα σκύλους.
    Οι ρωμιοί κρεμούσαν ένα σκύλο από ένα σχοινί που το έδεναν σε δύο στύλους και το έστριβαν γύρω γύρω μ’ ένα στριφτάρι. Όταν το σχοινί αφηνόταν ελεύθερο, ξετυλιγόταν με ορμή, παρασύροντας και τον άτυχο σκύλο που τιναζόταν μακριά. Όπως γράφει ο Γ.Α. Μέγας: «Είναι μάλλον απίθανο αυτός ο βασανισμός των ζώων να έχει σχέση με τις θυσίες των σκύλων, που οι αρχαίοι Έλληνες πρόσφεραν στην Εκάτη, αποβλέποντας στον καθαρμό όπως και οι Ρωμαίοι, κατά τα Lupercalia, γιορτή καθαρτική και ευχετηριακή του Φεβρουαρίου»

    4) Το έθιμο του χαρταετού μόνο ρωμέικο δεν είναι: Το πήραμε από τους Γάλλους. Η κατασκευή χαρταετών για παιχνίδι, ξεκίνησε γύρω στο 1700 από τη Γαλλία και από εκεί διαδόθηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη και την Αμερική. Οι Γάλλοι που έμεναν στη Μικρά Ασία, διέδωσαν το παιχνίδι του χαρταετού στα ρωμιόπουλα της Σμύρνης, της Κωνσταντινούπολης και της Χίου. Ακολούθησαν η Σύρος, η Πάτρα, τα Επτάνησα και τελικά το πέταγμα του χαρταετού έγινε πανελλαδικό.

  67. sarant said

    66 Ο Παπαδιαμάντης αναφέρει παρεμπιπτόντως τον χαλβά στο αθηναϊκό διήγημα «Το νάμι της», λέγοντας για κάτι παιδιά που έπαιρναν ή βούταγαν, δεν θυμάμαι, χαλβά από το μπακάλικο.

  68. Spiridione said

    Κούλουμα από Λασκαράτο (Μυστήρια της Κεφαλλονιάς).
    «…Τέλος πάντων η Σαρακοστή μπαίνει. Η πρώτη της ημέρα είναι Δευτέρα, και λέγεται Καθαρή – Δευτέρα. Σήμερα σ’ όλα τα σπήτια παστρέβουνε τ’ αγγεία όλα με στάχτη, γιατί τα θεωρούνε ως μαγαρισμένα από τα πασκαλινά φαγητά της ψεσινής ημέρας! Σήμερα ούτε κριάτα, ούτε γάλατα. Από τα σημεία της χριστιανικής κοιλιάς της ανοίγεται νέο στάδιο• η σουπιές, τα χταπόδια, τ’ αυγοτάραχα, το χαυγιάρι, τα κρεμίδια, η πράσες, η αλιάδες, τα τσιγαρίδια… τέτοια είναι η ύλη και η έχταση του ορίζοντος της!… τέτοιο το πέλαγο που θα περάση και θα φθάση στο πάσκα!… σε τέτοιον αγώνα θε νάμπη και νάβγη νικήτρια!… Ας την πάρουμε ακόλουθα, κι ας πάμε κ’ εμείς μ’ εδαύτη στα Κούλουμα.
    Σήμερα ο χριστιανός πανηγυρίζει τη σαρακοστή την ίδια, με ένα πανηγύρι που το λέει Κούλουμα. Χωριάτες και χωραίτες βγαίνουν όξου στον κάμπο με το φαΐ τους, και λημεριάζουνε τρώγοντες και πίνοντες και χορέβοντες. Εκεί βιολιά και κιθάρες, εκεί ασκοτσάμπουνα και φλογέρες, εκεί μασκαράδες, εκεί τραγούδια, μ’ απάνου σ’ όλα, τα φαγητά δεν πάβουν ποτέ σ’ όλο το διάμερο, και η κανάτα πάντα γυρίζει και πάντα χύνει στην κούπα. Το βράδι οι χριστιανοί ξανάρχουνται σπήτι τους, (άλλοι ταν, και άλλοι επί ταν) και τότε πλέον κανείς δεν αμφιβάλλει πως ετούτη ήτανε η πρώτη ημέρα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής του Πάσχα! Έτσι την τρίτη οι χριστιανοί μπαίνουνε στην ειρηνική κατοχή της σαρακοστής τους, και τήνε μασουλίζουνε με όλην την ευλάβεια, ευρίσκοντες εις εδαύτη νέες νοστιμάδες έπειτα από Καρναβαλιού τα ξίγγια».

  69. Crix said

    Καλημέρα, καλή Σαρακοστή σε όλους!

    6:
    χωρίς να έχω κανένα ετυμολογικό στοιχείο, άρα με υψηλό κίνδυνο νατσουλισμού, η λέξη κασκαμπούκα θα μπορούσε να έχει σχέση με ιταλικά, casca (πέφτει) bocca (στόμα και κατά συνεκδοχή – ή μετωνυμία; αργκ! – τα δόντια). Κάτι που κάνει τα δόντια να πέφτουν, με άλλα λόγια.
    Βέβαια αν και στην Ιταλία υπάρχουν διάφορα γλυκίσματα «cascabocca», όπως το σκληρό croccante με διάφορους ξηρούς καρπούς, στενός συγγενής της μυστηριώδους κασκαμπούκας, και το torrone (το σκληρό), δεν ξέρω να υπάρχει τέτοια λέξη. Χρησιμοποιείται όμως μια παρόμοια, spezzadenti, «που σπάει δόντια».

  70. ΚΑΒ said

    Άρπαζαν κι έτρωγαν ελιές, τυρί, χαλβά, ζάχαριν, ό, τι εύρισκαν.

  71. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ο χαλβάς ήταν το αγαπημένο γλυκό του Σαρτρ:
    «Ο χαλβάς έφτασε σε καλή κατάσταση.. Σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ, γλυκιά μου. Φάγαμε όλο το κουτί στο μεσημεριανό.» «Έδωσα χαλβά στον Πίτερ, ο οποίος χασομερούσε τόσο πολύ που του έβαλα τις φωνές. Αυτή τη στιγμή τρώει ένα μεγάλο κομμάτι με μεγάλη ευχαρίστηση.»
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://m.lifo.gr/team/fooddaily/28996&ved=2ahUKEwjZyOKk-_ngAhXDUBUIHepTArMQFjAJegQIBRAB&usg=AOvVaw0FhOnJ1GzA4WKJHlhOYcvl&cshid=1552303166709

  72. Νισεστές στα καλιαρντά το ρούχο. Μάλλον από την αρχική τουρκική έννοια «άμυλο», αναφορικά στο κολλάρισμα ρούχων· μακρυά πάει η βαλίστα, αλλά τα έχουν κάτι τέτοια τα καλιαρντά…

  73. Theo said

    Καλημέρα, καλή εβδομάδα και καλή Σαρακοστή!

    Τὰ μικρὰ ἔκαμναν διαβολεμένον θόρυβον εἰς ὅλον τὸ μαγαζί, κ᾿ ἔξω εἰς τὸν δρόμον. Ἅρπαζαν κ᾿ ἔτρωγαν ἐλιές, τυρί, χαλβά, ζάχαριν, ὅ,τι εὕρισκαν, μερικὰ ἔχωναν στὴν τσέπην των χουφτιὲς ἀπὸ ὄσπρια, καλαμπόκι, ἢ σκύβαλα […]

    Τέλος, ἂν ἐσώζετο ἢ ἀνευρίσκετο ἡ δεκάρα, τὸ μικρὸν ἔπαιρνε τὸ ὀψώνιόν του.

    Ἐὰν τὸ εἶδος ἦτο χαλβὰς ἢ ζάχαρις, ἐτρώγετο κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὸν δρόμον, μέχρι τοῦ ὁσπιτίου· ἂν ἦτο τυρὶ ἢ ἐλιές, μόνον τὸ 1/5 ἐτρώγετο· τὸ λοιπὸν ἔπιπτε κάτω εἰς τὸ χῶμα, κ᾿ ἐλερώνετο. Ἂν ἦτο ὀρύζιον, ἐχύνετο ὅλον κάτω, ἀνεκατώνετο μὲ χῶμα καὶ μικρὰ χαλίκια.

  74. Theo said

    Το σχ. 73 για τα σχ. 66, 67, 70.

  75. sarant said

    70-73 Α μπράβο, αυτό!

    71 Άλλο πάλι και τούτο!

    72 Ναι, πάει λιγάκι μακριά 🙂

  76. ΣΠ said

    Κάθε Σεπτέμβριο διοργανώνεται στα Φάρσαλα η Γιορτή Χαλβά.
    https://www.ypaithros.gr/event/giorti-xalva-farsala/

  77. Μαρία said

    50
    Στα σχόλια για τη χλάτσκα https://sarantakos.wordpress.com/2012/05/09/kexinotes/#comment-114415 θα δεις και Ηπειρώτη που την ξέρει.

  78. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλή Σαρακοστή σε όλους, κι από χρόνου! 🙂


    https://www.mixanitouxronou.gr/afti-itan-i-pio-vromiki-deftera-tis-palias-athinas-i-nea-giortazi-pio-taktika/

  79. ΕΦΗ - ΕΦΗ said


    Αποκριά της Παλιάς Αθήνας

  80. 21,

    Επειδή, ως γνωστόν, ο χαλβάς είναι πλούσιος σε σίδηρο, όπως, ας πούμε, οι φακές.

  81. Aghapi D said

    17 Πρόκειται για καταπληκτικό συνδυασμό και ταιριάζει εξαιρετικά με το κόκκινο κρασί 🙂

    30 Από τα ωραιότερα κείμενα που ξέρω για τη Σμύρνη Μικρή δόση έβαλες

  82. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Χαλουβάς ο χαλβάς σ΄εμάς. Και μασκάρα η μάσκα.

  83. sarant said

    79 Σε ποιο μέρος να είναι;

  84. 32, … 21, 23γ: Μόνο αρχαία; Χαλβάη 5-0 🙂 …

    Είναι ΠΟΠ, διότι, ως γνωστόν, το επόμενο στάδιο του χαλβά 1:2:3:4 είναι ο 5-0.

  85. 82,
    Χαλούβας και επώνυμο. Δεν ξέρω την προέλευση.
    (Helluva name ελέγχεται ως παρετυμολογία.)

  86. Aghapi D said

    83 Σαν να φαίνεται στο βάθος ο Λυκαββητός; Αν διακρίνω καλά, τότε θα είναι ένα κομμάτι τού Φιλοπάππου πριν ψηλώσουν τόσο τα δέντρα

  87. 66, … Το έθιμο του χαρταετού … γύρω στο 1700 από τη Γαλλία … διαδόθηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη και την Αμερική. …

    Γνωστό είναι επίσης και το πείραμα του Βενιαμίν Φραγκλίνου για τον ατμοσφαιρικό ηλεκτρισμό με το πέταγμα χαρταετού σε καταιγίδα.

  88. dryhammer said

    86,83. Αν και μη κάτοικος του Άστεως, είναι ο Λυκαβηττός στο βάθος και ψηλά στη φωτό γράφει (ανάποδα ξυσμένο) «Κούλουμα στου Φιλοπάππου (και κάτι ακατάληπτο)»

  89. Αιμ said

    86. Και ο λόφος με τα δέντρα ενδιάμεσα που δεν είναι η Ακρόπολη πώς εξηγείται ;

  90. Aghapi D said

    86 Στα Άνω Πετράλωνα ο λόφος χαμηλώνει και το ύψωμα που φαίνεται είναι το σημείο τού Λουμπαρδιάρη. Την εποχή τής φωτογραφίας δέν υπήρχαν τόσα δέντρα Και όσα υπήρχαν ήταν ακόμα χαμηλά
    Άλλωστε βρήκα και τη φωτογραφία εδώ http://www.ert.gr/arxeio-afierwmata/apokria-tis-palias-athinas/

  91. Γιάννης Ιατρού said

    Κηρύσσεται η λήξης αποκριάτικης λογοτεχνικής εκδήλωσης… (δεν αφήσαμε λέπι 🙂 🙂 )

  92. Μαρία said

    Ο ΚΩΣΤΑΣ κραδαίνων φαλλό σας εύχεται καλά γαμήσια.

  93. ΚΑΒ said

    Σχ. 79 με την φωτογραφία Καθαρή Δευτέρα 1920

    ΕΜΠΡΟΣ Τρίτη 11 Φεβρουαρίου 1920

    Η Αθηναϊκωτέρα των εορτών, τα Κούλουμα, με την γενικήν έξοδον των Αθηναίων εις τας εξοχάς με τους ζουρνάδες και τα νταούλια και τους γραφικούς χορούς εις την Ακρόπολιν, τους Στυλους του Ολυμπίου Διός κλπ, τους χαρταετούς των μικρών Αθηναίων και τα ορεκτικά σαρακοστιανά εματαιώθη χάριν εις τη εχθρότητα του αττικού ουρανού. Οι καταστηματάρχαι των εξοχικών κέντρων έρριπτον βλέμματα απελπισίας προς τον ουρανόν σκληρόν και ασυγκίνητον.

  94. Αιμ said

    Το ότι η φωτογραφία έχει αντιστραφεί (αριστερά -δεξιά) αλλάζει την οπτική.
    1926 γράφει ;

  95. sarant said

    Να προσθέσω κάτι που κακώς μου ξέφυγε στο άρθρο. Σε ένα σατιρικό του ο Βάρναλης γράφει για τον Χαλβούζο, εννοώντας βέβαια τον Αλέξ. Δελμούζο.

  96. spiral architect 🇰🇵 said

    Καλή χώνεψη και καλή Σαρακοστή Σαραντάκειοι συνφορουμίτες! 🙂

  97. Δημήτριος Γ. said

    Καλή Σαρακοστή, εύχομαι να είχατε μία ευχάριστη Καθαρή Δευτέρα! Είμαι στην δουλειά και -ομολογώ- γράφω «ολίγον» λαθραία (= βιαστικά). Aν δεν το έχετε ήδη δει, σας παραπέμπω σ’ ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που δημοσιεύτηκε σήμερα στο «Άρδην-Ρήξη» ακριβώς για την προέλευση της λέξεως «κούλουμα»:

    http://ardin-rixi.gr/archives/211378

    Νά ‘στε καλά!

    ΔΓΠ

  98. voulagx said

    #80 @ΜιχΝικ: Αρα οι φακες ειναι χαλβας. 🙂

  99. Aghapi D said

    «Ο Δ. Καλλέργης, με περισσότερους από τετρακόσιους φουστανελάδες στρατιώτες και αξιωματικούς του κατέκλυσαν την περιοχή των Στυλών » Αυτό το «στυλών» επαναλαμβάνεται αρκετά στο https://www.taathinaika.gr/i-kathara-deftera-tou-1844-stous-stylous-olympiou-dios/?fbclid=IwAR195jecsg0aO7A0MU3qrUSQ3Xyi47PjObdNUgMuXG43P2Yxz1qInFWryYI
    σε κείμενο για τα Κούλουμα, ώστε δέν είναι τυπογραφικό λάθος
    «Στύλων» δέν πρέπει να είναι;
    Δέν έχει μπερδέψει τις «στύλες, (στήλες) » , γενική «στηλών» με τους στύλους;

  100. Jorhe said

    @78 η πρώτη φωτό, έχει ένα κολάζ, η δεύτερη είναι ακόμα πιο παράξενη στη σύνθεση. Άτι γίνεται με τα ναυτάκια πάνω αριστερά, και έχει παράξενο σεξουαλικο διαχωρισμό.

  101. sarant said

    99 Oι περισσότεροι παλιοί, πάντως, επειδή δεν είχαν διαβάσει Μπαμπινιώτη, έλεγαν για «Στηλες». Δες ας πούμε το ποίημα του Βαλαωρίτη για τη στήλη που την έριξε η θύελλα.

    97 Ο Χρ. Δάλκος έγραφε και εδώ και δεν αποκλείεται κάτι παρόμοιο, αν και όχι τόσο εκτενές, να το έχει αναφέρει και παλιότερα. Κατά τη γνώμη μου κάνει στρατευμένη ετυμολογία για να τα βγάζει όλα ελληνικά με περίτεχνο τρόπο. Εξάλλου το άρθρο φιλοξενείται σε ένα κατεξοχήν εθνικιστικό έντυπο, πάλι κατά τη γνώμη μου.

  102. Georgios Bartzoudis said

    # Παρ’ ημίν γιορτάζονταν η «απουκριά» [α-που-κριά], αποβραδύς του Σαββάτου. Τότε είχαμε και το αντέτ(ι) με τη χλάτσκα [χλιάτσικα εις σχόλιο 42, χάσκα εις σχόλιο 43] πανομοιότυπο με το …φάλτσο κυπριακό και Θρακιώτικο (σχόλια 50, 53), μόνο που δεν γίνονταν με αυγό αλλά με καρυδένιο χαλβά, δεμένο σε ένα κ’νάπ(ι) [όπερ και σπάγκος καλείται]. Έστι δε καρυδένιος χαλβάς σκεύασμα άνευ …καρυδιών, οφείλων το όνομά του εις την σκληροτάτην υφήν του, ουδεμίαν σχέσιν έχων με τα ζακυνθινά μαντολάτα και ταυτιζόμενος με την «κασκαμπούκα» [σχόλιο 6]
    Το Σάββατο της αποκριάς γίνονταν και τα «σ’χουρτίκια»: Ύπανδρες θυγατέρες και νύφες [ενίοτε και γαμπροί] «σ’χουρνούσαν» τους πρεσβύτερους, κάνοντας τρεις «μετάνες», προσφέροντας πορτοκάλιον και λέγοντας τη φράση «να μι σχουρέ’ης πατέρα» [ή μάννα]. Το σαββατιάτικο δείπνο ήταν ψάρι, συνήθως γριβάδι αγιοβασιλιώτ’κο.
    Την Κυριακή της «απουκριάς» ήσθιον κρέας άπαντες, πτωχοί τε και πλούσιοι. Κατά κανόνα, θυσίαζαν τη μέρα αυτή ένα πουλερικό [πέτ(ι)νιο ή αρνίθα ή π’λάδα]
    Την «Καθαρά Δευτέρα» δεν τη γιόρταζαν: Στα χωράφια όλοι για δ’λειές! Στη δεκαετία του ’50 κάποιοι …χαϊνταμάκηδες [like me] εισήγαγον τον εορτασμόν!
    Λίγο πριν την είσοδο της άνοιξης και μέχρι τέλους Απριλίου, οι παίδες γέμιζαν τον ουρανό με παμπόρια [άτινα χαρταετοί καλούνται αλλαχού].

  103. Μαρία said

    101
    >για να τα βγάζει όλα ελληνικά με περίτεχνο τρόπο
    Σωστά, όχι σαν τον Δίνικο.

    Μια και αναφέρθηκε ο Φιλόπαππος

  104. ΚΑΒ said

    99. Εδώ το γράφει σωστά:

    Ήταν Δευτέρα, 7 Φεβρουαρίου 1844 και ο καιρός θαυμάσιος. Λίγο μετά το μεσημέρι, μία άμαξα με τέσσερα άλογα έφερνε το βασιλικό ζεύγος στην περιοχή των Στύλων.

  105. Aghapi D said

    104 μπέρδεμα δηλαδή 🙂

  106. Γιάννης Κουβάτσος said

    101: Και το 1852 για κολώνες ή στήλες μιλούσαν και έγραφαν.
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://sitalkisking.blogspot.com/2013/02/1852.html%3Fm%3D1&ved=2ahUKEwiYhZ-k1PrgAhXNYVAKHRykDz8QFjAAegQIAhAB&usg=AOvVaw19V_Fg9KmqN2SKxLkXBBO1&cshid=1552326969298

  107. Θρασύμαχος said

    Δεν βλέπω να το θυμήθηκε κανείς, και προσπάθησα αλλά δυστυχώς δεν βρήκα σύνδεσμο youtube: ο μπακαλόγατος Ζήκος στο «Της Κακομοίρας» κοροϊδεύει το αφεντικό του ότι τα λουλούδια που πήγε στην κόρη του εισπράκτορα ήτανε τυλιγμένα «στο χαρτί του χαλβά».

  108. sarant said

    103 Φέικ βέβαια

    107 Καλα λες!

  109. Μαρία said

  110. Κι γκέρι said

    Εδώ οι καλοί χαλβάδες!

    https://www.gourmed.gr/mesogeios/no-category/ta-polla-prosopa-toy-halva

  111. Κιγκέρι said

    Ένα σχόλιό μου περιμένει έγκριση γιατί έγραψα λάθος το όνομά μου και το ´κανα Κι Γκέρι!

  112. ΣΠ said

    Το συστατικό που προσφέρει στον ταχινένιο χαλβά την ελαστικότητά του είναι το λεγόμενο τσουένι ή σαπουνόχορτο (σαπωναρία η φαρμακευτική είναι η επιστημονική του ονομασία), το οποίο λέγεται έτσι επειδή παλιότερα όντως το χρησιμοποιούσαν για να πλένουν τα ρούχα.

    Λόγω της χρήσης του στον χαλβά, το φυτό ονομάζεται και χαλβαδόριζα

  113. Pedis said

    Για την ιστορία του εθίμου του χαρταετού (-> # 5) τίποτα;

    Άιντε γιατί σε λίγο το έθιμο θα ατονήσει και θα ξεχαστεί …

    τα παιδιά, τα πιο ενεργητικά, θα πετάνε ντρόουν, ποιο θα το πάει πιο ψηλά, ποιο θα καταρρίψει το ντρόουν του άλλου κοκ, ενώ τα λιγότερο κινητικά θα συμμετέχουν στο έθιμο φορώντας μάσκα εικονικής πραγματικότητας.

  114. Κιγκέρι said

    Στον Μεγάλο Περίπατο του Πέτρου της Άλκης Ζέη, Τσουένι είναι το συνθηματικό όνομα που δίνουν στον ήρωα όταν μπαίνει στην Αντίσταση:

    – Αυτό είναι η αρχή. Στο σπίτι που θα πάμε θα σε συστήσω με άλλο όνομα. Εμένα με λένε Κίμωνα. Βρες και συ κάποιο.
    Ο Πέτρος πήγε να πει Διάκος, μα του φάνηκε πολύ αστείο να σε λένε Αθανάσιο Διάκο και να μπογιατίζεις τοίχους. Τότε θα ‘θελε να πει Αλέξιος, μα ο Γιάννης τον πρόλαβε.
    – Θα σε βαφτίσω Τσουένι.
    – Τσουένι;
    – Ναι, ναι, ενθουσιάστηκε ο Γιάννης. Μια φορά που με ζήτησες στο σχολείο, κι εγώ δεν είχα πάει, μου είπε την άλλη μέρα ο Ανδρέας ο συμμαθητής μου, ένας καλαμπουρτζής: «Σε ζήτησε χτες το Τσουένι». Γιατί, λέει, έτσι όπως είσαι μαυριδερός και φορούσες έναν ασπριδερό μάλλινο κούκο στο κεφάλι, του θύμισες τα γλυκά που πουλάνε τώρα με το τσουένι πάνω.
    Ο Πέτρος δεν ενθουσιάστηκε καθόλου. Λες και το ‘ξερε κι είχε κάνει καβγά με τη μαμά να μη βάλει εκείνο το άσπρο σκουφί, που το είχε σαν ήτανε μικρός. Μα έκανε παγωνιά και του πονούσε το αυτί του. ’κου τσουένι!!! Τι θα ‘λεγε στους γιους του. Με λέγανε Τσουένι. Ξέρετε τι είναι το τσουένι; Ένα άσπρο πράγμα, σαν ασπράδι αβγού, που το βάζανε στην κατοχή πάνω σε κάτι μαυριδερά γλυκά που πουλούσανε στο δρόμο.

  115. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    17, 81: Πράγματι, πολλές ταβέρνες-κουτούκια στην Αθήνα (για δεκαετία ’70 λέω) πρόσφεραν χαλβά «του μπακάλη» με κανέλλα και μερικές στάλες λεμονιού από πάνω. Και όχι μόνο τη σαρακοστή. Ήταν ένας φτηνός, φοιτητομεζές για να πιεί η παρέα ένα ποτηράκι παραπάνω – αν το σήκωνε…

    54: Ξυραφάκια βάζαμε –κάποια πειραχτήρια…- στην άκρη της ουράς του χαρταετού μας και κάναμε «χουτζούμι» (< τουρκ. hücum = επίθεση, έφοδος, προσβολή) σε άλλους ’’εχθρικούς’’ χαρταετούς. Χουτζούμι, όμως, γινότανε και χωρίς ξυραφάκια, κατευθύνοντας τον χαρταετό μας, που πετούσε χαμηλότερα, κοντά σε άλλον ’’εχθρικό’’ που είχε ανεβεί στα «επουράνια», ώστε ο σπάγκος μας να μπερδευτεί με του αντιπάλου και να τον ρίξει… Και επακολουθούσαν «πλακώματα» και τρεχάλες και «γαλλικά» κλπ κλπ.
    Μερικές φορές «στέλναμε γράμματα» στον χαρταετό: Δηλ. περνούσαμε στο σπάγκο μικρά χαρτονάκια με μια τρυπούλα στο κέντρο, οπότε ο αέρας τα έσπρωχνε προς τα «ζύγια» του. Πριν τα ζύγια, βέβαια, είχε προβλεφθεί ένας κάπως πιο χοντρός κόμπος, για να μην φθάνουν τα χαρτάκια πάνω στα ζύγια και επηρρεαστεί η ευστάθεια.
    Τους συνήθεις εξάγωνους χαρταετούς τους λέγαμε κι εμείς «άστρα», ενώ τους άλλους τους τριγωνικούς με το ημικύκλιο (σπάνιοι στην εποχή μας) τους λέγαμε «τσέρκια», ίσως από το, έστω και ημικυκλικό, τμήμα που είχαν.

    – Κούλουμα δεν λέμε στην Κρήτη. Ακόμη και η νεολαία των πόλεων δεν δείχνει να προτιμά (μέχρι τώρα…) τη λ. κούλουμα. ΚαθαρΗ ή ΚαθαρΑ Δευτέρα από παλιά μέχρι σήμερα – και Καθαροδευτέρα, βέβαια.
    Τον χαλβά, πάντως, είχα ακούσει πολλούς μεγαλύτερους να τον προφέρουν «χελιβά», αλλά όχι με το παχύ –χ- των κρητικών. (Εννοώ το γλυκό χαλβά, γιατί με τη μεταφορική σημασία ήταν μόνο… χαλβάς).

    Και του χρόνου με υγεία για όλους!

  116. sarant said

    115 Μάθαμε και το χουτζούμι!

  117. Πέπε said

    Θυμόμαστε βέβαια ότι η Κυριακή της Απόκρεω δεν είναι η παραμονή της Καθαράς Δευτέρας, αλλά η προηγούμενη (η τρίτη από τις 4 Κυριακές του Τριωδίου). Τότε αποκρεύουμε. Ακολουθεί η Τυρινή εβδομάδα -που μπορούμε ακόμα να τρώμε τυρί- με την Τυρινή Κυριακή που τρώμε «υποχρεωτικά» τυρί για τελευταία φορά, δηλαδή η νηστεία αρχίζει σταδιακά πριν την Κ. Δευτέρα.

    (Φυσικά δεν το λέω αυτό για ν’ αρχίσει η αιώνια συζήτηση «και ποιο το νόημα της νηστείας αν δεν …κλπ.» ή «ναι, ξεκοιλιαζόμαστε στις αστακομακαρονάδες και το παίζουμε όσιοι», απλώς για να μην ξεχνάμε πώς πάει κατά παράδοση το έθιμο και λέμε ό,τι να ‘ναι.)

    _______________

    @Καθαρή ή Καθαρά Δευτέρα:

    Στην Κάρπαθο τη λένε Καθαριά Δευτέρα, και σήμερα το άκουσα έτσι και στην Κρήτη που δεν το ‘ξερα.

  118. Λευκιππος said

    Στη Θράκη τον χαρταετό τον έχω ακούσει και ως τσαρτμα, αν λέει σε κάποιους κάτι……

  119. 118 Ουτσουρτμά, τουρκ.

  120. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    83 (για φωτο 79)
    Συγγνώμη μα ήρθαν από τις εξοχές κι έγινε δεύτερο τσιμπούσι σπίτι και δεν ευκαίρισα.
    Είδα τώρα το είπαν κι άλλοι : Φιλοπάππου 1920
    http://www.ert.gr/arxeio-afierwmata/apokria-tis-palias-athinas/

    Κούλουμα: εκατό χρόνια πριν…
    Μίλτος Λιδωρίκης: Έζησα την Αθήνα της Μπελ Επόκ,
    …Στα σκαλιά του Θησείου, ο Βδελόπουλος. Παρακάτω, άλλος υπαίθριος ποιητής. μία, δύο, τρεις ρομβίες. μυριάδες αληθινών και της περιστάσεως ζητιάνων ζητούν ελεημοσύνην. Και κόσμος, κόσμος άπειρος παντού. Κόσμος που τρώει από το πρωί έως το βράδυ και τραγουδάει και χορεύει υπό τους γλυκείς ήχους εγχωρίων οργάνων. ο καλαματιανός, ο ρουμελιώτικος, ο τσάμικος, ο χασάπικος, ο μπάλος διαρκώς χορεύονται. απ’ όπου και εάν εστέκετο κανείς και γύριζε τα βλέμματά του προς όλας τας διευθύνσεις, δεν έβλεπε παρά ανθρώπους διασκεδάζοντας….
    ….Ολόκληρος η αττική ύπαιθρος περιφέρεια αντηχεί από τον ευχάριστο θόρυβο της καραμούζας, της γάιδας, του νταουλιού, του κλαρίνου. Αυτή είναι η πραγματική εικών του αθηναϊκού γλεντιού κατά την πρώτην ημέραν της Μεγάλης Τεσσαρακοστής στα περασμένα χρόνια».
    https://www.timelink.gr/arthro/time-doc/koyloyma-ekato-xronia-prin

  121. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    10 «Χαρταετοί» από το ελληνικό τραγούδι
    Ο πιο μελωδικός Χαρταετός είναι του Κώστα Χατζή, μαζί με την Ελπίδα και τον Δάκη από τη ζωντανή ηχογράφηση στη Μπουάτ Σκορπιός το 1977
    Κάτι παιδιά στο περιγιάλι / φτιάξαν έναν χαρταετό με εφημερίδες του μπακάλη / καλάμια από τον Κηφισό

    https://www.reader.gr/life/moysiki/10-hartaetoi-apo-elliniko-tragoydi-vids

  122. Εστειλα ένα τραγούδι και τόφαγε η μαρμάγκα ή χρονοκαθυστερεί πολύ

  123. loukretia50 said

    To γλέντι βέβαια για τα παιδιά σταμάτησε όταν ο αετός πάτησε τη γη…
    Διάφορα για χαρταετούς στην Κίνα
    https://www.chinahighlights.com/travelguide/article-kite-facts.htm

    Kites were invented in China about 2,300 years ago. Kites were invented by two philosophers, Mozi and Lu Ban, during the Warring States Period (475–221 BC), which followed the relatively peaceful and philosophical Spring and Autumn Period. It took some time before the knowledge of how to make and use kites spread abroad.Κites were used to drive off bad luck.
    Historical accounts detail the use of kites during the Qing dynasty (1644–1912), when spirituality and superstitions were rife, to drive off personal bad luck. Kites were flown through the sky and strings released, somewhat ceremonially, to ensure luck and improved health.
    There is also folklore describing how kites were created by ancient Chinese people to commemorate their dead loved ones and friends.

  124. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>ο χαλβάς Φαρσάλων ή σαπουνέ χαλβάς, που χρησιμοποιεί νισεστέ αντί για σιμιγδάλι

    και αλευροχαλβά τον άκουσα αυτόν.

  125. Γιάννης Ιατρού said

    123: Ωραία περίληψη!

  126. Μαρία said

    113
    Ο Λουκάτος στο βιβλίο του Εισαγωγή στην ελλην. Λαογραφία παραπέμπει σε δικό του άρθρο με τίτλο «Ο Χαρταετός, παιδική διασκέδαση που έγινεν εθιμική», Ηώς τ.55, 1962, 16-21.
    Όποιος το βρει ας μας διαφωτίσει.

  127. Ιάκωβος ο Αδελφόθεος said

    Καλησπέρα σας από Ιλλινόϊ,

    Μόλις τώρα ευτύχησα να διαβάσω το άρθρο και επισημαίνω τα εξής:

    1) Είναι παραπάνω από βέβαιον ότι ο χαλβάς είναι αντιδάνειον από τα τούρκικα. Η ελληνική λέξις που δανείστηκαν οι Τούρκοι είναι η χαλβάνη που καταγράφει ο Διοσκουρίδης (10 μ.Χ. – 90 μ.Χ.) στο «Περί ύλης Ιατρικής».

    2) Η χαλβάνη αναφέρεται από τους Εβδομήκοντα στο 30,34 ως ήδυσμα (= αρωματώδης ουσία). Αναρτώ το πρωτότυπο των Εβδομήκοντα και την μετάφραση του Ι. Κολλιτσάρα

    3) Τελειώνω με δύο θαυμάσιες παροιμίες για τον χαλβά, που καταγράφει στο «Παροιμίαι Δημώδεις» ο Ι. Βενιζέλος (Ερμούπολις 1867)

    «Πότε με τα καρύδια του, πότε με το χαλβά του
    έφερε την καλόγρηα εις τα θελήματά του…»

    ΚΑΙ…

    «Ρωμιών καυγάς, Τουρκών χαλβάς»

  128. Επανάληψη απολεσθέντος άσματος εις τα άδυτα του διαδικτύου, η εκτέλεσις εξαιρετική, οι στίχοι διδακτικοί… όλα γίνονται με 10 $ !!

  129. # 128

    Και κάποιος σχολαστικός ας προσέξει πως το φαρεγουέη είναι γραμμένο με δυο λέξεις (στις καλές εκτελέσεις τουλάχιστον…)

  130. dryhammer said

    Κάτι σαν την Faye Runaway ας πούμε;

  131. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Για το χαλβά ο λόγος
    «…ένωναν το ταχίνι με την καραμέλα, που τη φτιάχναν από ζάχαρη, γλυκόζη και τσουένι. …
    Τα χρόνια πέρασαν, έγινε ξανά της μόδας ο χαλβάς με χαρουπόμελο, όπως τότε στην κατοχή που δεν υπήρχε ζάχαρη. »

    https://www.aplotaria.gr/gia-ton-xalva-o-logos/

  132. Alexis said

    Καλημέρα. Καλή Σαρακοστή!

    Τώρα μόλις διάβασα άρθρο και σχόλια, χτες δεν πρόλαβα να μπω καθόλου γιατί ασχολιόμουν με αλλότρια.
    Κάποιες σκόρπιες παρατηρήσεις:

    #0: Το συστατικό που προσφέρει στον ταχινένιο χαλβά την ελαστικότητά του είναι το λεγόμενο τσουένι ή σαπουνόχορτο…

    Συγγνώμη αλλά ο ταχινένιος χαλβάς δεν έχει καμία ελαστικότητα, μόλις τον πιέζεις λίγο θρυμματίζεται. Αντιθέτως πολύ μεγάλη ελαστικότητα έχει ο χαλβάς Φαρσάλων, τόσο που εγώ τον αποκαλώ περιπαικτικά «χαλβά-λάστιχο».
    Μήπως εννοείς τη συνοχή ή την κολλώδη υφή του;

    #66: Το έθιμο του χαρταετού μόνο ρωμέικο δεν είναι: Το πήραμε από τους Γάλλους.

    Από πού τεκμαίρεται αυτό; Μου φαίνεται παράξενο, αφ’ ενός γιατί ο χαρταετός ήταν διαδεδομένος σε όλη την Μικρασία-Πόντο πολύ πριν από το ’22, αφ’ ετέρου γιατί είναι πανάρχαιο κινέζικο παιχνίδι.

    #120: Κόσμος που τρώει από το πρωί έως το βράδυ και τραγουδάει και χορεύει υπό τους γλυκείς ήχους εγχωρίων οργάνων. ο καλαματιανός, ο ρουμελιώτικος, ο τσάμικος, ο χασάπικος, ο μπάλος διαρκώς χορεύονται.

    Ποιός χορός είναι ο ρουμελιώτικος; Ασχολούμαι πολλά χρόνια με τους παραδοσιακούς χορούς αλλά τέτοιο όνομα χορού δεν έχω ακούσει. Υποθέτω ότι είναι ο συρτός, έτσι όπως χορεύεται στη Ρούμελη, δηλαδή ο κλασικός συρτός με τα έξι βήματα που χορεύουν οι πάντες σε πανηγύρια, γάμους κλπ. Προφανώς «ρουμελιώτικος» για να διαχωριστεί από τον καλαματιανό, που είναι επίσης συρτός, αλλά με δώδεκα βήματα.

  133. Χρίστος Δάλκος said

    101 Τώρα τό εἶδα, καί ἀπαντῶ.

    Τιμή μου νά κατατάσσωμαι στήν χορεία τῶν ἀνθρώπων πού κάνουν «στρατευμένη ἐτυμολογία» καί τά βγάζουν «ὅλα ἑλληνικά», ὅπως ὁ Ν. Πολίτης, ὁ Κ. Ρωμαῖος, ὁ Γ. Βιζυηνός, ὁ R. Dawkins, ἡ H.J. Harrison κ.ἄ. (βλ. π.χ. τήν συσχέτιση τοῦ θρακιώτικου «λίκνι» μέ τόν Διόνυσο «Λικνίτην»). Καί τί ἀσυγχώρητος «ἐθνικισμός» νά ἰσχυρίζεται ὁ Πολίτης κι ὁ Ρωμαῖος ὅτι τά ἔθιμα αὐτά ἀνάγονται σέ τελετουργίες ἀρχαιότερες καί αὐτῶν τῆς διονυσιακῆς λατρείας! Ἄς προσέξουν ὡρισμένοι, γιατί εἶναι ἕνα βῆμα πρίν ἀπό τήν γνωστή, καταδικασμένη πρακτική νά λέῃ κάποιος πώς τά σύρματα ἀγκυλώνουν καί νά τοῦ κοτσάρουν ἀμέσως τοῦ κόσμου τούς ἀγκυλωτούς σταυρούς. Ἐγώ εἶμαι πατριώτης, δημοκράτης, ἀντιφασίστας, καί δέν δέχομαι χαρακτηρισμούς ἀπό ὄψιμους ἐκδότες πιστοποιητικῶν «ἐθνικῶν φρονημάτων».

    Ἐπί δέ τοῦ προκειμένου, ἀντί νά ἐπιδιδώμαστε σέ εὔκολους ἀφορισμούς, ἄς σχολιάσουμε, ἔστω καί συνοπτικά, τήν φράση «χαλάω τά κούλουμ(πρ)α», πού ἡ «ἐπίσκεψή» της ἐγκαινιάζει κατά τήν γνώμη μου ἕναν νέο προβληματισμό.

  134. Γιάννης Ιατρού said

    132β Αλέξη …Από πού τεκμαίρεται αυτό;.. για τον χαρταετό, Γάλλους κλπ.

    Έχουμε μαρτυρίες για τη χρήση του χαρταετού από τη Γερμανία (1450) και την Ισπανία (1606), και μεταγενέστερες σχετικές πληροφορίες από την Αμερική, την Αυστραλία, το Βέλγιο και τη Γαλλία. Στην τελευταία υπάρχουν παραστάσεις παιδιού με χαρταετό από το 1657 και το 1807.

    Οι εθνομηδενιστές εδωμέσα (Τζακ κλπ. 🙂 ) αποκρύπτουν μάλιστα πως πιθανώς ο Αρχύτας από τον Τάραντα (4ος αι. π.Χ.), χρησιμοποίησε στις αεροδυναμικές του έρευνες είδος αετού, που το υλικό του δεν θα ήταν βέβαια χαρτί, αλλά μάλλον πανί. Ιστορικά οι χαρταετοί είναι επινόηση των λαών της Ανατολής, κυρίως των Κινέζων (βλ. και σχόλιο της Λου). Όμως από πολύ παλιά χρήση έκαναν και οι Ιάπωνες (-> οι άπονες 🙂 ), Κορεάτες, Πολυνήσιοι κλπ.. Επιφυλάσσομαι για περισσότερα τεκμήρια 🙂

  135. sarant said

    133 Καλημερα Χρήστο. Δεν ξέρω αν ο Πολίτης και ο Ρωμαίος είχαν επίσης σκοπό αμετάτρεπτο να βρίσκουν σώνει και καλά ελληνικό έτυμο στις λέξεις που ετυμολογούσαν. Για τον Πολίτη τουλάχιστον δεν ισχύει αυτό. Βρες μας όμως κι ένα πανάρχαιο ελληνικό ετυμο για τον χαλβά, που είναι το θέμα του άρθρου, διότι η χαλβάνη που βρήκε ο Αδελφόθεος είναι μάλλον δάνειο από σημιτική γλώσσα.

  136. Γιάννης Ιατρού said

  137. sarant said

    133-135 Επειδή όμως δεν είναι σωστό να αφήσω ασχολίαστο και επί της ουσίας το άρθρο του Χρήστου, να πω ότι εντοπίζω ένα μοιραίο λογικό φάουλ εδώ:

    Παρόμοιες φωνητικές ἀλλαγές παρουσιάζουν καί ἄλλες ὁμόρριζες λέξεις τῆς νέας ἑλληνικῆς, ὥστε ἡ σύνδεση μέ τήν βασική σημασία «σωρός» (πετρῶν, χώματος, ἀνθρώπων κ.τ.τ.) νά μήν ἐπιδέχεται ἀμφισβήτηση: κουλούμια (= σωροί χωμάτων πού σχηματίζονται κατά τό σκάψιμο τῶν ἀμπελιῶν) / κ᾿λούμπια | κούλουμο, κούλουμα (= πλῆρες μέχρι χειλέων, σωρωτό) / κούλ᾿μος (= ὑπερπλήρης) / κουλούμπα (= πλημμυρισμένος || ὅλοι μαζί, καθ᾿ ὁμάδες, σωρηδόν) / κούμπ᾿λα (= ξέχειλα) | κουλουμώνω-ομαι (= συσσωρεύομαι, περικυκλώνω ἀσφυκτικά) / κουλουμπώνω-ομαι κ.λπ.

    Ὑπάρχει, ἐν τούτοις, μιά ἐμφανής ἀναντιστοιχία μεταξύ τοῦ πρωτογονισμοῦ τοῦ τελετουργικοῦ ἐθίμου, πού παραπέμπει σέ παμπάλαια δρώμενα, καί τοῦ λατινικῆς προελεύσεως θεωρουμένου ὀνόματος πού συνεπάγεται ἀναγωγή τοῦ ἐθίμου σέ νεώτερες ἐποχές.

    Λέει ο Χρήστος πως το έθιμο είναι πανάρχαιο *άρα* δεν μπορεί να έχει λατινικό (δηλ. νεότερο) όνομα.

    Αυτό το επιχείρημα πάσχει, αφού τα πράγματα αναβαπτίζονται πολύ συχνά και παίρνουν νεότερα ονόματα, συχνά μάλιστα ξεχνιέται το παλιό τους. Για να το πω απλοϊκά, είναι σαν να μας λέει ο ΧΔ πως αφού όλοι μένουμε σε σπίτια από αρχαιοτάτων χρόνων δεν μπορεί η λέξη «σπίτι» να έχει λατινικό έτυμο που παραπέμπει σε νεότερες εποχές. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν ισχύει, απλώς παλιότερα τα σπίτια τα έλεγαν οικία και δόμο. Ε, και τα αρχαία έθιμα, που δεν ήταν και ακριβώς τα ίδια, κάπως θα τα έλεγαν και ξεχάστηκε. Και τον σωρό από πέτρες κάπως αλλιώς τον έλεγαν πριν τον πουν κουλούμι.

  138. Pedis said

    # 134 – καλά, αλλά για ποιο λόγο το πέταμα του χαρταετού ήρθε κα κόλλησε με την καθαρή δευτέρα, κι από πότε. Αυτή ήταν η ερώτησή μου.

  139. spiridione said

    126. Υπάρχει αυτό το απόσπασμα, από τα Πασχαλινά και της Άνοιξης
    http://boraeinai.blogspot.com/2016/03/blog-post_13.html

    Η ελληνική Καθαρή Δευτέρα είναι το αποκορύφωμα της απασχόλησης αυτής μικρών και μεγάλων με τους χαρταετούς, μια μέρα πού η κοινή έξοδος των ανθρώπων στα «Κούλουμα» έκαμε τους μικρούς να παίρνουν όλοι μαζί τους το χαρτικό αυτό σύνεργο του υπαίθριου παιγνιδιού, να το χαίρονται ανταγωνιστικά και να το έχουν κάμει έθιμο πυκνό της Καθαρής Δευτέρας, εκεί πού ήταν πρωτύτερα συνήθεια ελεύθερη, στον χρόνο της Άνοιξης και του Καλοκαιριού.
    Όλες οι παλιές μαρτυρίες, όσο κι οι δικές μας προσωπικές θύμησες, μας λένε πώς το παιχνίδι του χαρταετού ήταν παλιότερα μια παιδική διασκέδαση του υπαίθρου και της εξοχής, άσχετη από γιορτές, πού ή ψυχή των παιδιών ελαχτάριζε να τη χαρεί με τις πρώτες λιακάδες της άνοιξης, ή και στις ξένοιαστες εκδρομές του καλοκαιριού, στις ώρες του κάμπου και τ’ αλωνιού, όταν ο ουρανός παραστεκόταν από πάνω, χρυσός με το φώς του και χαϊδευτικός με τ’ αγέρι του. Έτσι θυμούνται οι Σμυρνιοί τα «τσερκένια» τους, οι Κωνσταντινουπολίτες τους «ουτσουρμάδες» τους, οι Πόντιοι τα «πουλιά», οι Θρακιώτες τα «πετάκια», οι Ελλαδικοί τον «αετό» τους, τους «μύλους», την «ψαλίδα», τα «άστρα», το «φωτοστέφανο», κι οι Επτανήσιοι τον μεγάλο «φύσουνα». Τους αμολούσαν όταν ήθελαν από τα χωράφια και τις πλαγιές (χαρά και των γονιών τους, πού κάπου εκεί θέριζαν ή αλώνιζαν). Τους αμολούσαν και μέσα στην πόλη από τις πλατείες και τα οικόπεδα. Και τύχαινε κάποτε τις Κυριακές, (περισσότερο όταν πέφτανε στο Καρναβάλι), να βρίσκονται πάνω από τα κεφάλια των ανθρώπων πολλοί αετοί και να γίνονται μικρομάχες ανοιξιάτικες με τους σπόγγους, τις ουρές και τα χρωματιστά πολύγωνα στον ουρανό. Το ίδιο γίνεται και σήμερα στις ξένες χώρες, όπου, χωρίς ειδική δέσμευση χρονική (άλλα με προτίμηση την Άνοιξη), τ’ Αμερικανόπαιδα και τα παιδιά των Άγγλων αμολούν τους Kites (= άγριο πουλί) στον ουρανό, οι ‘Ιταλοί τους aquiloni.(= αετός), οι Γάλλοι τους cerfs volants (— πετούμενο ελάφι), οι Ισπανοί τους cometas (= κομήτης), οι Γερμανοί τους Drachen (= δράκοντες). Δεν αναφέρω τους ‘Ασιατικούς λαούς, όπου η ανύψωση των αετών έχει πάρει από τα παλιά χρόνια του πολιτισμού τους, τη σημασία μαγικής, θρησκευτικής και ευετηριακής ενέργειας.

  140. Γιάννης Ιατρού said

    Το πέταγμα των χαρταετών δεν είναι μόνο έθιμο της καθαρής Δευτέρας, π.χ. παλιότερα γινόταν σχεδόν ολόκληρη την περίοδο της Αποκριάς. Πιθανώς συνδυάζεται με το ότι πίστευαν/πιστεύουν πως οι αετοί που πετούν έχουν τη δύναμη να διώχνουν μακριά τα κακά πνεύματα.
    Όπως γράφει ο Λουκάτος, τη λένε «Καθαρή» Δευτέρα, …γιατί ο χριστιανός «καθαίρεται» ψυχικά και διατροφικά… Βγαίνει στο ύπαιθρο, ακριβώς για να τονίσει την έννοια του καθαρμού… Oι νοικοκυρές καθαρίζουν («ξαρταίνουν») τα σκεύη της κουζίνας (και το σπίτι)…..

  141. Γιάννης Ιατρού said

    140 -> 138

  142. Yiannis KYRiakides said

    @139 προσθεσε και την κυπριακη ονομασια του χαρταετου = το «πετάσιν»

  143. Κουτρούφι said

    #139. «…οι Πόντιοι τα «πουλιά»…». Και στη Σίφνο, «πουλί» λέμε το χαρταετό.

  144. Xρίστος Δάλκος said

    Ἄν ἤθελε ὁ Νίκος νά σχολιάσῃ ἐπί τῆς οὐσίας τό ἄρθρο μου, θά ἔπρεπε νά σχολιάσῃ τήν ἔκφραση «χαλάω τά κούλουμ(πρ)α», καί ἄν ἔχει νά μᾶς πῇ κάτι γιά τήν ἐτυμολογία -ἀλλά καί τήν συνολική διερεύνηση- τῶν «κούλουμων». Ἀντ᾿ αὐτοῦ λέει: «Λέει ο Χρήστος πως το έθιμο είναι πανάρχαιο *άρα* δεν μπορεί να έχει λατινικό (δηλ. νεότερο) όνομα.» Δέν εἶπα πώς δέν μπορεῖ νά ἔχῃ λατινικό ὄνομα, ἀλλά ὅτι ὑπάρχει μιά ἀναντιστοιχία πού ἐπιβεβαιώνεται ἀπό τά λεγόμενα τοῦ Σάθα:

    «Ὑπάρχει, ἐν τούτοις, μιά ἐμφανής ἀναντιστοιχία μεταξύ τοῦ πρωτογονισμοῦ τοῦ τελετουργικοῦ ἐθίμου, πού παραπέμπει σέ παμπάλαια δρώμενα, καί τοῦ λατινικῆς προελεύσεως θεωρουμένου ὀνόματος πού συνεπάγεται ἀναγωγή τοῦ ἐθίμου σέ νεώτερες ἐποχές. Ἡ ἀναφορά τοῦ Κ. Σάθα (Ἱστορικὸν Δοκίμιον περὶ τοῦ θεάτρου καὶ τῆς μουσικῆς τῶν Βυζαντινῶν…, 1878, σ. πε΄) ἀναδεικνύει αὐτήν τήν πλευρά τοῦ ζητήματος: «Ἀλλὰ καὶ τὰ συμπόσια συγχωνευθέντα εἰς τὰς Ἀπόκρεως ἀποτελοῦσι τὴν ἀπόδοσιν τῆς Βακχικῆς ἑορτῆς· ἐνῷ δὲ ἤλλαξαν τὸ ὄνομα, ἐπὶ τὸ λατινικώτερον καλούμενα Κούλουμα (cumulus· προσθήκη, ἀπόδοσις), οὐδὲν ἧττον ἡ πομπὴ μένει ἔτι ἡ αὐτὴ ὡς πρὸ χιλίων πεντακοσίων ἐτῶν τὴν περιέγραψεν ὁ μέγας Βασίλειος».

    Γι’ αὐτό ἄλλωστε ἀναζήτησα ὑπό τό ἐπίστρωμα τῶν πολλαπλῶν πολιτισμικῶν προσχώσεων μιά σίγουρα (ἔστω, κατά τό ἥμισυ) ἑλληνική λέξη ὅπως ὁ Κουκούγερας ἤ Κουκούγερος ἤ Κούκερος, πού μᾶς πηγαίνει κατά τήν ἄποψή μου βαθύτερα μέσα στόν χρόνο. Διότι αὐτή δέν ξεχάστηκε, ἀφοῦ καί σήμερα, σέ ὡρισμένες περιοχές, ἔτσι λένε ὄχι μόνο τόν μεταμφιεσμένο ἀλλά καί τόν σωρό τῶν πετρῶν.

    Μοῦ κάνει δέ ἐντύπωση ὅτι ὁ Νῖκος ἐπιλέγει: «Και τον σωρό από πέτρες κάπως αλλιώς τον έλεγαν πριν τον πουν κουλούμι.» Νά εἰκάσω ὅτι ἀσπάζεται τήν βάσιμη ὑπόθεσή μου πώς πίσω ἀπό τήν ἔκφραση «χαλάω τά κούλουμ(πρ)α» λανθάνει ἡ τελετουργική κατεδάφιση τοῦ σωροῦ τῶν πετρῶν; Διότι αὐτό εἶναι τό οὐσιῶδες, καί σ’ αὐτό περιμένω πρωτίστως ἀπάντηση καί ἐποικοδομητική κριτική.

  145. Pedis said

    # 140 – μερσί (αλλά μπα …)

  146. Πέπε said

    @143:
    > > #139. «…οι Πόντιοι τα «πουλιά»…». Και στη Σίφνο, «πουλί» λέμε το χαρταετό.

    Και φυσικά, στην κοινή νεοελληνική τον λέμε και αϊτό. Άλλωστε και το αγγλικό kite σημαίνει επίσης κάποιο είδος αρπακτικού πουλιού.

  147. Γιάννης Ιατρού said

    134: (συνέχεια) (145)
    Παλαιότερη αναφορά (απεικόνιση) θα μπορούσε να θεωρηθεί η απεικόνιση σε ελληνικό αγγείο της κλασικής περιόδου (5ος π.Χ. αι.) μιας κόρης που κρατά στα χέρια της λευκή σαΐτα δεμένη με νήμα, ένα είδος αϊτού δηλαδή, και την οποία ετοιμάζεται να πετάξει (Αρχαιολογικό Μουσείο Νάπολης, βλ. εικόνα).

    Σημ.: θα χρειαζόταν και λεπτό χαρτί, κάτι που δεν είχαν τότε στα μέρη μας (όπως π.χ. στην Κίνα), εδώ με δυσκολία έβρισκαν παπύρους, για να γράψουν… Ίσως όμως ήταν λεπτό ύφασμα (;)

    Kantharos attico a figure rosse, Argilla arancio, vernice nera lucerne con riflessi metallici (h. cm 11,5; diam. cm 9)
    Napoli. Museo Archeologico Nazionale (collezione Picco-Cervone. 1838).
    Attribuito al Pittore di Monaco, seconda meta del V secolo a.C.

    Due testine plastiche (satiro) collocate in corrispondenza dell’ attaccatura delle anse all’ interno del labbro.
    In A) giovane donna con aquilone
    In B) giovane donna ammantata

  148. spiridione said

    143. 146. «Πουλία» βέβαια είναι το σωστό. Έγινε λάθος στην αντιγραφή από το σάιτ.
    Όλο το άρθρο του Λουκάτου υπάρχει εδώ, για όποιον τυχόν το έχει.
    https://www.politeianet.gr/books/loukatos-s-dimitris-filippotis-paschalina-kai-tis-anoixis-186380

  149. Γιάννης Ιατρού said

    147: κι εδώ:

  150. sarant said

    148 Μάλλον το έχω, ίσως το βάλω κάποια (άλλη) φορά

    144 Δεν έχω διάθεση να μπω σε αυτό που θεωρείς ουσιώδες, Χρήστο. Αφενός επειδή το λογικό φάουλ που επισήμανα καθιστά επισφαλή τα υπόλοιπα και αφετέρου επειδή δεν μου αρέσει να σχολιάζω διά μακρών δημοσιεύματα εθνικιστικών εντύπων.

    Αν το άρθρο σταματούσε στη λατινική ετυμολογία της λ. κούλουμος και αν είχε δημοσιευτεί σε άλλο έντυπο θα συζητούσα κατά πόσο είναι βάσιμη η υπόθεση για το «χαλάω τα κούλουμα». Να το συζητήσω τώρα είναι σαν να απαντάω στην ερώτηση «Δέρνεις ακόμα τη γυναίκα σου;». Ε, δεν θα το συζητήσω. Και θα παρακαλέσω να μην το συζητήσει κανείς άλλος εδώ. Ας συζητηθεί εκεί που έχει δημοσιευτεί. Πάρε-δώσε με εθνικιστικά έντυπα δεν θέλω.

  151. π2 said

    127: Όπως σου εξηγεί ο Νίκος στο 133, για να είναι αντιδάνειο ο χαλβάς θα έπρεπε το αραβικό ḥalwá να προέρχεται από την ελληνική χαλβάνη. Μόνο που η ελληνική χαλβάνη (που δεν σημαίνει ακριβώς γλύκισμα) είναι κι αυτή σημιτικής προέλευσης, οπότε όποια και να είναι η σχέση του εβραϊκού elbenāh με το αραβικό ḥalwá, το βέβαιο είναι ότι ο χαλβάς δεν είναι αντιδάνειο, αλλά βεριτάμπλ δάνειο.

  152. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @150β, 144.
    Σεβόμενος τὴν παράκληση τοῦ Νικοκύρη δὲν σχολιάζω τὴν οὐσία τῆς διαφωνίας. Δέν ἔχω ἄλλωστε τὶς γνώσεις γιὰ νὰ τὸ κάνω. Ὅμως μοῦ προκαλεῖ ἐντύπωση ἡ δικαιολογία.

    » …Ε, δεν θα το συζητήσω. Και θα παρακαλέσω να μην το συζητήσει κανείς άλλος εδώ. Ας συζητηθεί εκεί που έχει δημοσιευτεί. Πάρε-δώσε με εθνικιστικά έντυπα δεν θέλω. »

    Τὸ ἄρθρο τοῦ Χρίστου Δάλκου ἐκφράζει κάποιες ἐπιστημονικὲς ἀπόψεις. Μπορεῖ κανεὶς νὰ συμφωνεῖ ἢ νὰ διαφωνεῖ μ᾿ αὐτές. Προσωπικὰ δὲν ἔχω τὶς γνώσεις γιὰ νὰ τὶς κρίνω. Ἔχω ὅμως ἄποψη γιὰ τὸ δημοκρατικὸ ἦθος τοῦ Χρίστου καὶ τὴν εὐπρέπειά του.

    Τὸ πρόβλημα εἶναι ποῦ δημοσιεύτηκε τὸ ἄρθρο ἢ αὐτὰ ποὺ γράφει;

    Τὴ στιγμή ποὺ καθημερινὰ βομβαρδιζόμαστε ἀπὸ τὸν πολυώνυμο μὲ σχόλια, τὰ περισσότερα τῶν ὁποίων ἀπηχοῦν – εὐθέως ἢ ἐμμέσως – φασίζουσες, ρατσιστικές ἢ ὁμοφοβικὲς ἀπόψεις. Καὶ ὁ ἴδιος δὲν χάνει εὐκαιρία νὰ χυδαιολογεῖ καὶ νὰ διαστρευλώνει αὐτὰ ποὺ γράφονται, ἀκόμα καὶ σὲ δικές του παραπομπές. Προχτές μάλιστα παρέπεμπε σὲ βιβλίο τοῦ Σάββα Κωνσταντόπουλου γιὰ νὰ ρίξει λάσπη, ὅπως τὸ συνηθίζει.

    Καὶ παραταῦτα συνεχίζει ἀνενόχλητος.

  153. Γιάννης Ιατρού said

    152: .. Ἔχω ὅμως ἄποψη γιὰ τὸ δημοκρατικὸ ἦθος τοῦ Χρίστου καὶ τὴν εὐπρέπειά του…
    Στηρίζω Δημήτρη.

  154. Χρίστος Δάλκος said

    150 Τώρα πού τό σκέφτομαι, κι ἐγώ δέν θέλω πάρε – δῶσε μέ ἱστολόγια πού ἔχουν μεταβληθῆ σέ ἀπολογητές τῆς πολιτικῆς κομμάτων πού συνεργάστηκαν ἐπί μακρόν μέ ὄντως ἐθνικιστικά κόμματα, μπροστά στόν ἐθνικισμό τῶν ὁποίων ὁ πατριωτισμός τοῦ ἄρδην ὠχριᾷ. Ἄν, καί ἐδῶ πού τά λέμε, ὅταν ἐπρόκειτο γιά τήν ὑπεράσπιση τῆς πατρίδας (καί οἱ φασιστικές / ἰμπεριαλιστικές κραυγές ἀπ᾿ τήν ἄλλη ὄχθη τοῦ Αἰγαίου δείχνουν ὅτι αὐτή ἡ πατρίδα σήμερα κινδυνεύει), ἡ ἀριστερά δέν εἶχε πρόβλημα νά συνεργαστῇ καί μέ ἐθνικιστές, πόσῳ μᾶλλον μέ πατριῶτες (πρβλ. τήν συμμαχία τοῦ Μάο Τσέ Τούνγκ μέ τόν ἐθνικιστή Τσάνγκ Κάι Σέκ, γιά νά μή μιλήσω γιά τό σύμφωνο Μολότοφ – Ρίμπεντροπ καί τόν λενινιστικό ρεαλισμό τῆς συμμαχίας ἀκόμα καί μέ τόν διάβολο.). Δέν πρόκειται λοιπόν γιά θέμα ἀρχῆς. Ἄλλο εἶναι τό θέμα, δέν θέλουμε νά ξεστομίσουμε τό σωκρατικό: «οἶμαί τί σε λέγειν».

    Ἀλλά τί νά πῶ γιά τό «Και θα παρακαλέσω να μην το συζητήσει κανείς άλλος εδώ». Τόση γραμμιτζήδικη πιά δημοκρατία δέν τήν φανταζόμουνα.

    152, 153 Δημήτρη, Γιάννη, εὐχαριστῶ, ὄχι τόσο γι’ αὐτά πού λέτε, ἀλλά γι’ αὐτό πού εἶστε.

  155. Ιάκωβος ο Αδελφόθεος said

    Να μάς πεί ο σχολιαστής Χρίστος Δάλκος (154) τί γνώμη έχει για την «χαλβάνη» του Διοσκουρίδη (βλέπε σχόλιο 127) και τον χαλβά των Αράβων που υιοθέτησαν οι Τούρκοι το 1069, όπως μάς βεβαιώνει ο Νισανιάν

  156. ΚΩΣΤΑΣ said

    92 Μαρία, με ξεμπρόστιασες και με ρεζίλεψες 😉 🙂 😛

    Καλή Σαρακοστή σε ‘σένα, στον Νικοκύρη και σε όλες κι όλους εδώ μέσα.

    …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

    Καραμπελιάς – Καμμένος : 1 – 0

  157. sarant said

    152-153 Δεν αμφιβάλλω καθόλου για τον Χρήστο, που τον γνωρίζω και τον εκτιμώ και ο οποίος άλλωστε έχει επανειλημμένα παλαιότερα δημοσιεύσει κείμενα στο ιστολόγιο αλλά και ένα βιβλίο του έχει παρουσιαστεί εδώ. Ωστόσο, έχω το δικαίωμα να μη θέλω να συζητηθεί στο δικό μου ιστολόγιο ένα κείμενο που δημοσιεύτηκε σε ένα έντυπο που το θεωρώ εθνικιστικό. Και δεν είναι σωστή η σύγκριση με τον πολυώνυμο, διότι ο πολυώνυμος μόνος του τα λέει και ως επί το πολύ μονος του τα ακούει.

    150 Χρήστο, αφού δεν θες πάρε-δώσε με ιστολόγια που έχουν μεταβληθεί κτλ. (αλήθεια, ντρέπεσαι να τα πεις εθνομηδενιστικά όπως τα λέει ο γκουρού σας; ) εμένα λόγος δεν μου πέφτει. Όποτε θελήσεις ξανά πάρε-δώσε, με κάτι που δεν θα έχει στιγματιστεί από πρότερη δημοσίευση σε εθνικιστικά έντυπα, εδώ θα είμαστε (αν και, μεγάλο λόγο μην πεις, διότι ποτέ δεν ξέρει κανείς τι μας επιφυλάσσει το μέλλον).

  158. Γιάννης Ιατρού said

    154: Χρίστο,
    εγώ γνωρίζω πως το άρθρο σου δημοσιεύτηκε στο μπλογκ της της Ε.Ο.Ε. (ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ), το οποίο δεν θεωρώ εθνικιστικό.
    Αν με το … ἱστολόγια πού ἔχουν μεταβληθῆ σέ ἀπολογητές τῆς πολιτικῆς κομμάτων πού συνεργάστηκαν ἐπί μακρόν μέ ὄντως ἐθνικιστικά κόμματα,… υπονοείς αυτό εδώ το μπλογκ που γράφουμε κι ο Δημήτρης κι εγώ και πολλοί άλλοι, δεν συμφωνώ μαζί σου και πιστεύω πως, αν όντως το εννοείς έτσι, αυτά είναι λόγια θυμού. Εν πάση περιπτώσει δεν θέλω να δώσω περισσότερη έκταση στο θέμα και δεν θα επανέλθω επ΄ αυτού.

  159. Pedis said

    δεν κατάλαβα γιατί έγινε η παρεξήγηση (προσωπικά, αρκετά περί αρχικής καταγωγής λέξεων/εκφράσεων/όρων μου φαίνονται νοτ ιβεν ρονγγ), αλλά, σε αυτό που με απασχόλησε, δηλαδή απάντηση για το πότε εισήχθη ο χαρταετός στην Ελλάδα (οπότε και φυσιολογικά θα τον πέταγαν όταν παραδοσιακά πήγαιναν για πικνικ) δεν πήρα.

    Γι αυτό, Ιωάννη, κάτι εξηγήσεις σαν κι αυτή του # 140 περί διωγμού των κακών πνευμάτων, μου φαίνονται λόγια του κατηχητικού :)… μην παρεξηγηθεις! αλλά, πριν κάνω την ερωτηση, σε ταχεία αναζήτηση στο ιντερνέτι έπεσα σε παρόμοιες «εξηγήσεις» γραμμένες σε παρεκκλησιαστικούς σίτους.

  160. Γς said

    146:

    >Και στη Σίφνο, «πουλί» λέμε το χαρταετό.

    και τον χαρταετό που δεν σηκώνεται;

  161. Γιάννης Ιατρού said

    159: Ολόκληρο αγγείο του 5ου π.Χ. σου έβαλα, δεν το είδες;

  162. Pedis said

    # 161 – ναίιιι, το είδα! Αλλά δεν πιστεύω ότι έχουμε καμιά τρισχιλιετή παράδοση κι εδώ!

    Από έξω μας ήρθε, αλλά πώς και πότε. (Με τσι βαβαρούς, να υποθέσω);

  163. loukretia50 said

    162. Μπορεί να υπήρχε από παλιά και να αναβίωσε είτε με Βαυαρούς είτε με Γάλλους ,ακόμα και από τους πρόσφυγες, σε άλλες περιοχές και σε πιο λαϊκά στρώματα, γιατί όχι?
    Είναι κάτι που εύκολα μπορεί να καθιερωθεί.

  164. Γιάννης Ιατρού said

    162: Αν εννοείς «μαζικά», τότε στην νεότερη εποχή διαδόθηκε μέσω των εμπορικών σχέσεων με λιμάνια και πόλεις των παραλίων της Μ. Ασίας αρχικά και επεκτάθηκε και προς τα εδώ. Πριν τους Βαυαρούς. Όπως λέει και η Λου.
    Πάντως δεν ήταν άγνωστο στους ΑΗΠ, θα ήταν κι αφελές να το πιστεύαμε, πανιά στα καράβια τους είχαν, σχοινιά επίσης, ε όλο και κάτι θα είχε ξεφύγει κλπ., δεν νομίζεις; Βλ. και Αρχύτα κλπ.
    Εφεύρεση πάντως ήταν των Κινέζων, προηγούνται στην χρήση, πως να το κάνουμε.

  165. Alexis said

    #160: Δεν σας κάνει εντύπωση που ενώ σε ολόκληρο το αναγνωστικό οι εικόνες παραπέμπουν σε χωριό, εδώ εμφανίζονται τα παιδιά να πετάνε τους χαρταετούς όχι στο ύπαιθρο, αλλά σε …ταράτσα;

  166. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλημέρα σας.
    Καθαρή Τετάρτη; Μπα! φυσοβολά με (σκονισμένη;) βροχή!

    Μια παροιμία:
    Το σπίτι που σε σκέπασε μην το πεις ποτέ καλύβι

    Πετάω χαρταετό
    https://lexilogia.gr/forum/showthread.php?11124-%CE%93%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%AC%CF%81%CE%B9-%CE%BD%CE%B5%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%B1%CF%81%CE%B3%CE%BA%CF%8C

    https://www.slang.gr/lemma/473-petao-xartaeto-aeto

  167. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ας το γράψω στ΄αποκριάτικα:
    Κατά τον ογκόλιθο της δημοσιογραφίας (και ξερωγώ κάτι υπεύθυνο ιδεολογικής καθοδήγησης των Νουδιτών),η συμμετοχή της κόρης του Μάνου Λοϊζου και του γιου του Νίκου Πλουμπίδη στο ευρωψηφοδέλτιο σύριζα συνιστά οικογενειοκρατία!!

  168. sarant said

    165 Εύστοχη παρατήρηση.

  169. Pedis said

    # 167 – έτσι είναι με το νεποτισμό. Διότι, μονον αν οι ορφανοί και οψιγενείς απόγονοι μέχρι τουλάχιστον παππού επιτραπεί να είναι υποψήφιοι για θα γλυτώσουμε από την οικογενειοκρατία.

    Αφού δεν γίνεται αυτό, ε τότε έχει δικαίωμα κι ο Κούλης (κι ο κάθε Μπούλης και Λαλάκης) να κατέβει στον πολιτικό στίβο.

  170. EΦΗ - ΕΦΗ said

    165 Alexis >>εμφανίζονται τα παιδιά να πετάνε τους χαρταετούς όχι στο ύπαιθρο, αλλά σε …ταράτσα
    Μπορεί να παραπέμπει όμως ταυτόχρονα και στη μεγάλη πόλη προ των απέραντων πολυκατοικιών. Όχι;
    Ευτυχώς άλλαξε το αναγνωστικό κι εκσυγχρόνισε τις εικόνες υποθέτω (δε θυμάμαι πώς ήταν-είναι τα νεότερα βιβλία στο θέμα) γιατί όταν γράφτηκε το συγκεκριμένο, οι ταράτσες δεν είχαν ηλιοθερμοσίφωνες, κεραίες και άλλα,επικίνδυνα, καλώδια (τότε τα κοριτσάκια του δημοτικού είχαν σφιχτές πλεξούδες 🙂 )

  171. Yiannis KYRiakides said

    #160, 165, 170 – Λανθασμενη και παραπλανητικη η εικονα του αναγνωστικου μας: Φανταστειτε πόσο μεγαλη θά ‘πρεπε να ειναι η ταρατσα για να εχεις χωρο να ΤΡΕΞΕΙΣ ωστε να ΣΗΚΩΘΕΙ ο αϊτος. Πχ. η ταρατσα του πισω πλανου ειναι οχι μονο μικρη, αλλά ειναι και γεματη συρματα (για τις μπουγαδες, οχι για στηριξη κεραιων κτλ.).
    -Βεβαια, ενας ψιλοεμπειρος θα μπορουσε, με δυνατο (και σταθερο) αερα, να τον πεταξει χωρις να τρεξει μεγαλην αποσταση, αλλά τοτε θα μπαιναμε σε θεματα ασφαλειας και «Τι ειν’ αυτα που δειχνουν στα παιδια», «Να πανε να πεταξουν τον αϊτο απο την ταρατσα; Κι αμα πεσουν;» κτλ…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: