Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Λεξιλογικά στο Δικό μας αίμα

Posted by sarant στο 7 Ιουνίου, 2019


Πριν από λίγο καιρό, παρουσίασα στο ιστολόγιο το διήγημα του Γιώργου Ιωάννου «Βουκουρέστι, αχ Βουκουρέστι!» από τη συλλογή πεζογραφημάτων «Το δικό μας αίμα» (1978). Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία -έχουμε φτιάξει, εδώ στην ξενιτειά, μια Λέσχη ανάγνωσης, και αυτό ήταν το πρώτο βιβλίο που (διαβάσαμε και) συζητήσαμε.

Καθώς εδώ λεξιλογούμε, σκέφτηκα να παρουσιάσω σήμερα ορισμένες λέξεις και φράσεις που πρόσεξα καθώς (ξανα)διάβαζα το βιβλίο του Ιωάννου, λέξεις που δεν τις βρίσκει κανείς στα σημερινά γενικά λεξικά ή που αξίζουν κάποιον σχολιασμό, κάτι που είχα μισοϋποσχεθεί όταν δημοσίευσα το διήγημα.

Αλλά να πω και δυο λόγια για το βιβλίο. Πρόκειται για μια συλλογή από 17 πεζογραφήματα -αυτόν τον ορο χρησιμοποιεί ο Ιωάννου στο εξώφυλλο- πολλά από τα οποία αρχικά είχαν δημοσιευτεί στην εφημερίδα Καθημερινή. Το κοινό τους θέμα είναι η Θεσσαλονίκη και η πρόσφατη ιστορία της, όπου μπλέκονται βιώματα του Ιωάννου, οικογενειακές ιστορίες και περιγραφή των τόπων και των ανθρώπων. Είναι βιβλίο καθαρά πολεογραφικό αφού η πόλη είναι πανταχού παρούσα και πρωταγωνιστεί σε όλα σχεδόν τα πεζογραφήματα, διακατέχει σχεδόν τυραννικά τον Ιωάννου που βλέπει «τα σημάδια της απάνω του» και νιώθει να χαράζεται η τοπογραφία της πάνω στο σώμα του. Ίσως να αισθάνεται και ενοχή αφού όταν τα γράφει αυτά έχει εγκαταλείψει τη γενέθλια πόλη ενδίδοντας στα θέλγητρα της Αθήνας.

Εξαίρεση αποτελεί το πεζό που παρουσιάσαμε τις προάλλες, το Βουκουρέστι: είναι το μοναδικό της συλλογής που δεν έχει πρωταγωνίστρια την πόλη αλλά ανθρώπινους χαρακτήρες.

Περισσότερα για τη συλλογή έχει γράψει ο φίλος μας ο Ρογήρος, που έκανε και την παρουσιαση στη Λέσχη Ανάγνωσης.

Και περνάω στα γλωσσικά και τα λεξιλογικά. Σημειώνω και τον αριθμό σελίδας (που βέβαια ίσως δεν είναι ο ίδιος σε όλες τις εκδόσεις που υπάρχουν).

  • βιρανές. βιρανέδες με ερείπια… (14) Βιρανές, βιράνι ή βεράνι είναι το ερείπιο, το ερειπωμένο σπίτι, αλλά και το οικόπεδο που απομένει όταν ένα σπίτι έχει πέσει ή καεί, και κατ’ επέκταση το άχτιστο οικόπεδο. Δάνειο από τα τουρκικά.
  • πολλές προσφυγίνες (17) Να προσεχτεί ο θηλυκός τύπος που κακώς δεν τον πολυχρησιμοποιούμε σήμερα.
  • πασβάντης (19): τη νύχτα με το σιδερένιο ματσούκι του ο νυχτοφύλακας, ο πασβάντης
  • ο πομπές (21) των παπουτσιών: αν είχαμε γδάρει και πάλι τον πομπέ τους πάνω στις πέτρες. Το μπροστινό μέρος του φοντιού, του πάνω μέρους του παπουτσιού. Η μύτη (ταυτίζονται; δεν ξέρω).
  • καβάφικα (21) δεύτερης ποιότητας παπούτσια με δέρματα καβάφικα, που γδέρνονταν με το παραμικρό Ο καβάφης είναι ο τσαγκάρης που φτιάχνει παπούτσια δεύτερης ποιότητας, ο φτηνοπαπουτσής και κατ’ επέκταση ο κακός τεχνίτης. Η λέξη θα είχε ξεχαστεί αλλά την ξέρουν αρκετοί χάρη στον Κ.Π.Καβάφη που κάθε άλλο παρά καβάφης ήταν!
  • τσινένια λεκάνη (26) -από τσινί δηλαδή. Τσινί κατά το λεξικό Μπαμπινιώτη είναι το επισμαλτωμένο πλακίδιο και στον Καβάφη το τσινί είναι η πορσελάνη (από το τουρκ. çini, την Κίνα) αλλά στον Ιωάννου πρέπει να ειναι τα εμαγιέ. Και πιο πέρα: εμείς δεν είχαμε τσινένια ούτε τσίγκινα πιάτα στο σπίτι και έτσι κουβαλούσα γυαλένιο.
  • μποζαχανές (42) για τους μποζαχανέδες, όπου έπινες μποζά. Ο μποζάς είναι ένα ποτό από κεχρί, που το αγαπούν οι Τούρκοι.
  • μαριόγκα (72, 74) Η γνήσια, ολοκληρωμένη σάρκα δεν καταπονείται τόσο εύκολα, όσο θαρρούν οι διάφορες μαριόγκες, που συνηθίζουν τόσο σήμερα να φλυαρούν περί αγίων και αγιότητας.Και πιο πέρα, το έξοχο: Όποιος λατρεύει τόν λαό, μισεί τούς ευνούχους και τίς μαριόγκες. Οι μαριόγκες τόν κατηγορούν ότι λαϊκίζει κι αυτός απ’ τό κακό του γίνεται εικονοκλάστης και τούς κλάνει κατάμουτρα.

    Τη λέξη δεν την έχω συναντήσει αλλού, και γκουγκλίζοντας τη βρίσκω μόνο στον Ιωάννου. Ο ενικός, βέβαια, Μαριόγκα, είναι γνωστός ως τύπος του ονόματος Μαρία, και τον βρίσκουμε στην Πόλη, τη Σύρα, τη Χίο και αλλού. Αλλά ως κύριο όνομα, Μαριόγκα Παπαδοπούλου ας πούμε, όχι ως ουσιαστικό. Πιθανώς πρόκειται για ιδιόπλαστη λέξη του Ιωάννου (ή έστω του κύκλου του), μειωτικός χαρακτηρισμός για ψηλομύτηδες εστέτ (;)

  • κάνω στα μάτια (103) είχαν κάνει στα μάτια αγναντεύοντας μυστικά, αυτοί και οι συγγενείς τους, τη θάλασσα για εγγλέζικα καράβια Λέγεται όταν κάποιος κοιτάζει πέρα μακριά περιμένοντας με λαχτάρα να δει κάτι. Υπάρχει και στον Παπαδιαμάντη.
  • τραβιόλα (137) μια χαζοφοιτήτρια, μεγάλη τραβιόλα Τη λέξη την έχω ξαναβρεί στον Ιωάννου αλλά δεν είναι δική του. Σαν απαρχαιωμένη μου φαίνεται, υβριστικό για γυναίκα «εξώλης και προώλης», πιθανώς από το «τραβιέμαι» ή/και κατ’ επίδραση και της Τραβιάτας.
  • κουτουρντίζω (138) είχε γκουντουρντίσει να μιλάει σε πολλούς ταυτόχρονα αλλά σε διαφορετική γλώσσα στον καθένα. Επιδίδομαι σε κάτι με μανία, αφηνιάζω, ξεσαλώνω. Τουρκικό, από το kudurdim, αόρ. του kudurmak = λυσσάω. Το λένε συχνά οι μανάδες στα παιδιά τους -εδώ πάντως το λέει για έναν πολύγλωσσο καθηγητή που έκανε επίδειξη της πολυγλωσσίας του.
  • τσάμι (149) τα καχεκτικά αλλά μυρωδάτα τσάμια. Το πεύκο, τούρκικο δάνειο. Η πλαζ της Μυτιλήνης λέγεται Τσαμάκια.
  • σφιχτοκούραδος (140) οι σφιχτοκούραδοι μικροαστοί. Ίσως κι αυτή ιδιόπλαστη.
  • κουλές (185) τα σκουριασμένα βορινά τείχη με τους κουλέδες τους. Ο πύργος, τουρκικό. Γεντί κουλέ το Επταπύργιο.
  • μασάλι (188) αρχίσαν μετά τα μασάλια Μασάλι το παραμύθι, το ψέμα. Τουρκικό-αραβικό.
  • χαντούμης (190) τις αισθητικές απόψεις ορισμένων χαντούμηδων λογίων. Χαντούμης είναι ο ευνούχος, κατ’ επέκταση ο ανίκανος.
  • αχτάρικο (193) μοσχοβολιστοί σαν αχτάρικα. Αχτάρικο είναι το μυροπωλείο και κατ’ επέκταση το ψιλικατζίδικο. Από εκεί και το μέγαρο στο Ηράκλειο.
  • της Αχειροποίητος (219). Ο λαϊκός τύπος της γενικής -η Αχειροποίητο, της Αχειροποίητος.

Πέρα από αυτές τις λέξεις, δυο παρατηρήσεις για τη γλώσσα.

* Η δημοτική του Ιωάννου δεν διστάζει να χρησιμοποιεί και σπάνιες αρχαίες λέξεις (αλλά με μεγάλη φειδώ, όχι πάνω από δέκα σε όλο το βιβλίο π.χ. θοάζω, πολυδέγμων, τηλεκλυτός) αλλά στη μορφολογία της είναι ίσως και πιο προχωρημένη από τη σημερινή, ειδικά στο θέμα της εσωτερικής αύξησης, που την αρνείται συχνότερα απ’ όσο τολμάμε σήμερα, π.χ. γράφει «ανάφερνε» και όχι ανέφερε, «υπόφεραν» και όχι υπέφεραν, «παράδωσε» και όχι παρέδωσε.

* Σημείωσα τουλάχιστον δύο «αθηναϊκούς» παρατατικούς: θα φυσήξει όπως φύσαγε (50), λύσσαγαν (111). Έβαλα το ερώτημα στους θεσσαλονικιούς της ομάδας Υπογλώσσια αν λένε ποτέ «φύσαγε» και σχεδόν όλοι με διαβεβαίωσαν ότι δεν το λένε και δεν το ακούνε από άλλους. Ίσως ο Ιωάννου να είχε επηρεαστεί βέβαια από το αθηναϊκό περιβάλλον, αλλά εικασία μου είναι πως κι άλλοι θεσσαλονικιοί θα χρησιμοποιούν τους αθηναϊκούς παρατατικούς ίσως και χωρίς αν το συνειδητοποιούν.

* Να γκρινιάξω. Το βιβλιο του Ιωάννου έχει κάνει δεκάδες (επαν)εκδόσεις κι όμως έχει οχι λίγα τυπογραφικά λάθη (π.χ. σνυνηθίζουν-72, διαληλώσεις-94, συμπηρώνει-44, ενικιασμένα-214, ξενοδχείο-219). Χάθηκε ο κόσμος να κάνει ο Κέδρος μια διόρθωση;

Και κλείνω με ένα γλωσσικό ανέκδοτο που το διηγιόταν ο μετριοπαθής καθαρευουσιάνος καθηγητής Βουρβέρης για να ειρωνευτεί τους φανατικούς καθαρευουσιάνους:

Κάποτε ένας φανατικός καθηγητής καθαρευουσιάνος είχε κάνει μια πολύ σοβαρή και επικίνδυνη εγχείρηση. Όταν με τα πολλά πήρε να συνέρχεται από τη νάρκωση, οι συγγενείς του καταχαρούμενοι του είπαν: «ευτυχώς ήταν πολύ καλός ο χειρούργος». Και αυτός απάντησε αδύναμα: «όχι χειρούργος, χειρουργός»!

 

 

88 Σχόλια to “Λεξιλογικά στο Δικό μας αίμα”

  1. Ο παζβάντης εκ του pâsbân, οθωμανικό όρο περσικής αρχής που σήμαινε ένα είδος νυχτερινής αστυνομίας των πόλεων.

  2. Γς said

    Καλημέρα

    Δύσκολη [το πρώτο μέρος] η περιγραφή της μαριόγκα

  3. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καλημέρα. Kudurdum ο αόριστος του kudurmak, φωνηεντική αρμονία αφού.

  4. α. Και επίθετο Πασβαντίδης
    β. Μποζαχανές, μποζάς. Στο μυθιστόρημα «Κάτι παράξενο στο νου μου» του Ορχάν Παμούκ, πρωταγωνιστεί ένας υπαίθριος πωλητής μποζά, στην Πόλη, που παρασκευάζει ο ίδιος σπίτι του. Εκεί μαθαίνουμε ότι ο μποζάς περιέχει μικρή ποσότητα αλκοόλ, γνωστό αλλά ανομολόγητο μικρό μυστικό της δημοφιλίας του, στου ευσεβείς μουσουλμάνους.
    γ. «κουντούρντισες πια» μου έλεγε η μικρασιάτισσα γιαγιά μου.

  5. Alexis said

    Καλημέρα.
    Ωραίο το σημερινό, όπως όλα τα λεξιλογικά.

    Περί «αθηναϊκών» παρατατικών: Καλά, το φύσαγε μπορεί να το λένε φυσούσε οι Θεσσαλονικείς. Αλλά το λύσσαγαν πώς αλλιώς μπορεί να το λένε; Θα μου φαινόταν παράξενο αν το λένε λυσσούσαν.
    Ας πουν και οι Θεσσαλονικείς του ιστολογίου.

  6. ΚΩΣΤΑΣ said

    Τραβιόλα, αυτή που πάει με τον έναν και τον άλλον…. Πολύ κοινή λέξη, δεν είμαι σίγουρος αν την έμαθα εδώ στη Θεσσαλονίκη ή την κουβαλούσα από Λάρισα ακόμη.

  7. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3 Καλά θα λες

    4β Διάβασα μάλιστα πως άμα το αφήσεις στο ψυγείο φτάνει και σε 3% το αλκοόλ

  8. Χαρούλα said

    Εδώ στον Έβρο ο μποζάς είναι συνδεδεμένος ως προϊόν και λέξη, με το Σουφλί.
    Στοιχεία για τρόπο παραγωγής στο λινκ με τους βιοπαλαιστές. Υπάρχει και ο νυχτοφύλακας/πασβάντης.
    http://www.tosoufli.gr/epagkelmata.pdf

  9. Πέπε said

    Νομίζω ότι απ’ όλες αυτές τις λέξεις η πιο γνωστή είναι ο κουλές. Δεν έχω ακούσει μεν να τη χρησιμοποιεί κανείς σήμερα ως κοινό ουσιαστικό, αλλά σε διάφορες παραλλαγές σώζεται ως ονομασία συγκεκριμένων πύργων. Εκτός από το(ν) Γεντί Κουλέ είναι ο γνωστός Κούλες βέβαια στο Ηράκλειο, Κουλάς κάπου αλλού που μου διαφεύγει, Γουλάς διάφοροι ενετικοί πύργοι στη Σαντορίνη.

  10. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πανελλαδικές 7.6.2019,
    το θέμα σήμερα στη νεοελληνική γλώσσα γενικής παιδείας :
    Απόσπασμα από το βιβλίο του Norberto Bobbio,
    Το μέλλον της δημοκρατίας,
    μετάφραση Π. Ράμος.
    Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής, 1993, σελ. 49-51

    σ.σ. και ρωτώ, κέρδισα ένα στοιχηματάκι (ας πούμε ισχυρισμό μου) ότι το θέμα θα σχετίζεται με το δικαίωμα του εκλέγειν των 16,5 άρηδων ; 🙂

  11. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    7 τέλος

    Δλδ έτσι κι είχανε ψυγεία οι Οθωμανοί θάχανε γίνει ή χριστιανοί ή αλκοολικοί. Ή και τα δύο.

  12. sarant said

    9 Γουλάδες κάστρο στο Μαυροβούνι Γυθείου

  13. Πουλ-πουλ said

    Μου φαίνεται ότι ο Ιωάννου εγγράφεται στη μεγάλη σχολή πεζογραφίας που άνοιξε ο Κώστας Ταχτσής με το Τρίτο Στεφάνι.

  14. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    9 Πέπε >>ο γνωστός Κούλες βέβαια στο Ηράκλειο

    Η θάλασσα η χήρα μας, τον Κούλε τί τον έχει,
    φιλί φιλί τονε χαλά μα κείνος πέρα βρέχει.

    Ο Κούλες λέει εδώ προέκυψε με τα χρόνια και αποτελεί παραφθορά των λέξεων Su Koulesi (Σου-κουλεσί) σημαίνει στα τουρκικά «Φρούριο της Θάλασσας
    http://www.voltarakia.gr/pigame-ki-itan-oraia/item/1516-koyles-aftos-o-agnostos

    Βιράνι λένε το χαρακτηριστικό μακρόστενο ενιαίο χώρο εργασίας του τελευταίου ορόφου στα παραδοσιακά σπίτια της Υδρας (από τις Λυμπεράκη-Καραπάνου το είχα πρωτομάθει και το έχουμε κι εδώ ξαναπεί)

    Βερανές λέγεται ευρέως στην Κρήτη προς εμάς ανατολικά, το σπίτι χωρίς πορτοπαράθυρα (ή και χωρίς στέγη) είτε επειδή είναι χαλασμένο είτε επειδή δε χτίστηκαν ακόμη.
    «Μπαίνω στο σπίτι και το βρίσκω βερανέ, οι κάτες στο τραπέζι κι οι όρνιθες μέσα», ορθάνοιχτα όλα

  15. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    «Κουντούρτσες!» Συνήθως πειραγμα, το λέει η μάνα μου ακόμη, ειδικά με τις αδελφές της, σαν αντίδραση όταν κάποιος βιάζεται ή ανυπομονεί.

    Επίσης, «κάτσε να πούμε κανένα μασάλ'», =»κάτσε να τα πούμε».

    Και το «κάνω στα μάτια» πολύ συνηθισμένο: «Μαρή, εσύ να τρως κι εμείς να κάνουμε στα μάτια;»

    Για τη μαριόγκα σίγουρα θυμάμαι το όνομα-χαϊδευτικό, δε θυμάμαι το χαρακτηρισμό, θα ρωτήσω.

    Για τα τυπογραφικά λάθη: Μια πραγματική επανέκδοση κοστίζει. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για επανεκτύπωση: Φωτογραφίζονται οι σελίδες (ή ανασύρονται από το αρχείο τα φιλμ), γίνονται οι μήτρες της όφσετ (τσίγκος), εκτυπώνονται τα βιβλία. Σπάνιο και μερακλίδικο να ξαναφτιάξει κανείς μια σελίδα για να αντικαταστήσει τη λανθασμένη, πόσο μάλλον να ξαναστήσει ολόκληρο βιβλίο, ακόμα και με φωτοσύνθεση. Τον Κέδρο τον έχω στο μυαλό μου σαν φαστφουντάδικη εκδοτική, οπότε δεν έχω υψηλές προσδοκίες.

    Το εξώφυλλο της εικόνας όμως είναι του Κέδρου; Μου θυμίζει τον Ερμή της δεκαετίας του 70 η αισθητική.

  16. sarant said

    15 Σωστή η διάκριση επανέκδοσης και επανεκτύπωσης.

  17. chequechak said

    9 : Ο Κουλάς είναι στα Σέρρας!!!

  18. Ποντικαρέος said

    @4β + 7γ Μια απορία (απευθύνεται κυρίως στον Ν.Σ. αλλά και στους υπόλοιπους Χημικούς ή Χ.Μ. του ιστολογίου): Πως γίνεται να μένει ο μποζάς σε χαμηλή θερμοκρασία και να συνεχίζεται η ζύμωση; Αν θυμάμαι καλά όλοι οι ζυμομύκητες λειτουργούν σε λίγο υψηλότερες θερμοκρασίες (15 – 55C);
    Βρήκα το http://constantinoupoli.com/%CE%BF-%CE%BC%CF%80%CE%BF%CE%B6%CE%AC%CF%82/ και το https://politika-fagita-alindakanaki.blogspot.com/2014/01/blog-post_16.html αλλά δε βοηθάνε.

  19. Theo said

    Καλημέρα!
    Το «κουτούρντισες» μου το ‘λεγε η μάνα μου, όταν δεν είχα ησυχία.
    Το «τραβιόλα» το άκουσα κάποιες φορές στην εφηβεία μου (στην Έδεσσα, αν θυμάμαι καλά).

  20. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Καλημέρα! (σε αγαπημένα χωράφια…)

    Στην Κρήτη ξέρουμε τα: βιρανές, χαντούμης, μασάλι, Κούλες (βεβαίως, βεβαίως…).

    πομπέ. Είναι το ’’μπομπέ’’ που αναφέρει και το ΛΚΝ (αντιγράφω):
    μπομπέ [bobé] & πομπέ [pombé] Ε (άκλ.): που είναι ημισφαιρικός ή γενικά κυρτός: ~ καπέλο / κουμπί. ~ βίδα, με κυρτό κεφάλι.
    [λόγ. γαλλ. bombé• αποηχηροπ. του αρχικού [b > p] αναλ. προς αρσ. και θηλ. ουσ. με παρόμοια εναλλ.: μπιστόλα – πιστόλα].
    Η μεταφορά, ως ουσιαστικό πλέον, στο εμπρός τμήμα του παπουτσιού (και τη μύτη) είναι προφανής λόγω του κυρτού καμπυλωτού σχήματός του.
    Ίσως να υπάρχει και επίδραση από το επίσης γαλ. pompon, αφού ’’μπομπό’’ ή ’’μπομπέ’’ (επίρ.) λέγαμε (για αγόρια) το σχεδόν ακούρευτο στρογγυλευμένο τμήμα των μαλλιών. Αλλιώς ’’κοκορίκο’’. Όπως του Πρίσλεϊ…

    Αναφέρεται και η ετυμολογία από το τουρκ. bomboş = γυμνός, άδειος, εντελώς κενός, αλλά δεν μου φαίνεται πειστική.

  21. Σωτήρς said

    12, 9 Γουλάδες, Γουλάς. Έχει και στη Φωκίδα δυο τόπους που τους λέμε «Γλάς» με ερείπια τοίχων ή μηκυναϊκών οικισμών. Έχω ακούσει για ετυμολογία από το πρόθεμα «λα-» που δηλώνει πέτρα, λόφο οχυρό (Λάρισα, λατομείο, λάξευση). Κάτι τέτοιο. Φωτίστε με!

  22. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Νομίζω πως είναι λίγο άδικος ο Ρογήρος με τα «πατριωτικά» του Ιωάννου. Δεν μου έρχεται πρόχειρα στο μυαλό κάποια περίπτωση «εξύμνησης της ελληνικής φυλής» αλλά νομίζω πως η φιλοπατρία του ποτέ δεν πλησίασε την περιοχή της πατριδοκαπηλείας.. Το αντίθετο! (Και βέβαια, η «απέχθειά του για τους διάφορους κατακτητές της πόλης» δεν θεωρώ ότι είναι πιά μεμπτή. Εξ ίσου άδικος είναι ο Ρογήρος και για τις αναφορές του Ιωάννου για τους Εβραίους. Οι διανοούμενοι της Ισραηλιτικής Κοινότητας τον αγαπούσαν, ιδιαίτερα δε ο πρόωρα χαμένος λογοτέχνης μας Αλμπέρτος Ναρ..

  23. Μαρία said

    Το κουντούρντισαν το χρησιμοποίησα πρόσφατα για τα εγγονάκια μιας φίλης.

  24. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    22 Αν διαβάσεις το βιβλίο, έχει αρκετές σπόντες που δικαιώνουν τον χαρακτηρισμό του Ρογήρου. Δεν είναι πατριδοκαπηλία, είναι απλές ανεπεξέργαστες εθνικιστικές θέσεις που τέτοιες έχουμε σχεδόν όλοι. Το βράδυ ίσως παραθέσω συγκεκριμένα παραδείγματα.

  25. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ο πασβάντης, εκτός από νυχτοφύλακας, άναβε και τα φανάρια των δρόμων (εξ ού και το «σιδερένιο ματσούκι του»..)

  26. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Πολύ χαίρομαι για το σημερινό. Ιωάννου και Θεσσαλονίκη. Πάντως, λίγες από τις λέξεις γνώριζα. Το «πασβάντης» το θυμάμαι από τον Καραγκιόζη. Το «κουντούρντισες» μου το έλεγε η μάνα μου. Επίσης ήξερα το «χαντούμης», το «κουλές» από το Γεντί κουλέ, ενώ τα «τραβιόλα» και «σφιχτοκούραδος» δεν τα ήξερα μεν αλλά ήταν εύκολο να καταλάβω την σημασία τους. Το «τραβιόλα» πρέπει να φτιάχτηκε από το ρήμα «τραβιέμαι» κατ’ αναλογία προς την παρόμοιας σημασίας ομοιοκατάληκτη λέξη. Υπάρχει και μιά άλλη τραβιόλα 🙂 . Το τσινί πρέπει να σχετίζεται με το china (=πορσελάνη στα αγγλικά).

    Οι «αθηναϊκοί» παρατατικοί δεν με ξενίζουν. Λέω μεν «πηδούσα», «γελούσα» και όχι «πήδαγα», «γέλαγα» κλπ. αλλά τα τελευταία δεν μου φαίνονται ασυνήθιστα. Από την άλλη λέω «φύλαγα» και όχι «φυλούσα». Βέβαια, έφυγα από την Θεσσαλονίκη στα 19 μου, οπότε δεν είμαι αντιπροσωπευτικό δείγμα.

  27. Γς said

    14:

    >Βερανές λέγεται ευρέως στην Κρήτη προς εμάς ανατολικά, το σπίτι χωρίς πορτοπαράθυρα (ή και χωρίς στέγη)

    Για ένα τέτοιο μιλάει κι ο Στάθης Μονιάκης στον ΚΡΗΤΗ TV:

    Θέλουν να βάλουν nova στο χωριό δύο αδέρφια.
    – Θα βάλουμε ένα μεγάλο πιάτο να τα πιάνει όλα λένε.
    – Ναι αλλά θα θέλουν να συνδεθούν μετά όλοι στο χωριό.
    – Το έχω σκεφτεί, θα χρίστουμε 4 τοίχους γύρω γύρω και θα βάλουμε μέσα το πιάτο για να μη μας ρωτούν.

    Το βάλανε πράγματι, αλλά ξεκίνησαν οι πρώτες ερωτήσεις από τους χωριανούς
    – Τι είναι αυτό το σπιτάκι χωρίς καπάκι;
    – Ένα σκύλο πήραμε, άγριο και φοβάμαι μη φάει το χωριό και τον βάλαμε εκεί μέσα μέχρι να τον εξημερώσουμε…
    Αυτοί όμως δεν τον πιστέψανε και μια μέρα σκαρφάλωσε ο ένας από πάνω και μόλις ανέβηκε, ξανακατέβηκε με ταχύητα και άρχισε κι έτρεχε.
    – Τι έγινε; του είπαν, Είδες το σκύλο;
    – Δεν είδα το σκύλο, αλλά είδα το πιάτο του!!

  28. Αγγελος said

    Το ‘κουντουρντίζω’ και τα ‘μασάλια’ τα λέει κι η γυναίκα μου, Θεσσαλονικιά μικρασιατικής καταγωγής. Δυο-τρία άλλα τα ξέρω από διαβάσματα, αλλά δεν τα έχω ακούσει ποτέ ζωντανά.
    Η μαριόγκα μήπως, με δεδομένα τα συμφραζόμενα, είναι αυτή που κάνει την οσία Μαρία;

  29. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Μπορεί σήμερα να μην λέμε «σφιχτοκούραδος» αλλά λέμε «δυσκοίλιος», το οποίο είναι ισοσθενές με το προηγούμενο, αφού παραπέμπει σε ένα γνωστό ψυχοσωματικό φαινόμενο.. (Το χρησιμοποιούμε ενίοτε για δύσκολους, κλειστούς χαρακτήρες, μέ κάποιες καταθλιπτικές πινελιές στο πρόσωπό τους, στον χαρακτήρα τους και στην εκφορά του λόγου τους :))

  30. Πέπε said

    @14:
    > > Ο Κούλες λέει εδώ προέκυψε με τα χρόνια και αποτελεί παραφθορά των λέξεων Su Koulesi (Σου-κουλεσί) σημαίνει στα τουρκικά «Φρούριο της Θάλασσας

    Ό,τι να ‘ναι.

    Αυτοί θα διάβασαν ότι το τούρκικο όνομα ήταν Σου Κουλεσί (με u βέβαια κι όχι με ou), που σημαίνει φρούριο του νερού και ίσως κατ’ επέκταση της θάλασσας, και αυθαίρετα και απληροφόρητα αποφάσισαν ότι έγινε αυτή η ιστορία με την παραφθορά. Προφανέστατα ο Κούλες βγαίνει από το σκέτο kule που σημαίνει σκέτο φρούριο.

  31. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο μπομπός ήταν στα μωρά χτένισμα ,δηλαδή έβρεχαν με λίγο νερό τα χέρια και τους σχημάτιζαν ένα μπουκλέ όγκο στην κορυφή του κεφαλιού. Οι μανάδες που είχαν κατσαρομάλλικα μικρά τον πετύχαιναν τον μπομπό και καμάρωναν να τα φέρνουν σαν αγγελούδια στην εκκλησία. Έχω στα μάτια μου φωτογραφίες με τα μπομπάτα κεφαλάκια της εποχής.

    Μπομπέδες αναφέρονται στα καταστήματα που πουλάν είδη υποδηματοποιίας.Απ΄ότι γράφτηκε παραπάνω, φαίνεται να είναι η μπροστινή κούρμπα των παπουτσιών

    Μια αγγελία για Εργατοτεχνίτες το Μάη του 2011:
    αγγελία ιδιώτη, περιοχή Βοτανικός
    Θέση Εργασίας : ζητείται κόφτης για μπομπέδες και φόντια και ειδικευμένος για ντύσιμο πάτους

  32. cronopiusa said

    Το εξώφυλλο είναι του Κέδρου

    στα Ίχνη της Πυρκαγιάς φωτογραφίζει τη δίκη της ΣΤΕΝΗΣ ΑΥΤΟΑΜΥΝΑΣ (ΟΠΛΑ)

    «Παρομοιάζω το σώμα μου με την πόλη αυτή – είναι, άλλωστε, η γενέτειρά μου και προς αυτήν πάντοτε κατατείνω. Τόσο τυραννικά διακατέχομαι, ώστε, πράγμα αστείο ίσως, νιώθω καμιά φορά να χαράζεται η τοπογραφία της απάνω μου, με τα σημάδια της, τα σχήματα και τα χρώματά της». [«Με τα σημάδια της απάνω μου», σελ. 183].

    Καλή σας μέρα!

  33. ΣΠ said

  34. ΚΩΣΤΑΣ said

    Πασβάντης, δεν την ακούω και δεν τη θεωρώ πολύ γνωστή λέξη. Την ήξερα κι εγώ από αναγνώσματα, πιθανότερο από τον Ιωάννου.

    Και κάτι πραγματολογικό γι’ αυτή τη λέξη. Ο νυκτοφύλακας (πασβάντης) μιας περιοχής, μάλλον ήταν συνήθεια των προσφυγικών συνοικισμών που την κουβάλησαν από τον τόπο προέλευσής των. Στη Θεσσαλονίκη πρωτοστάτησαν σε πολλά θέματα αστυνομικών δελτίων, αλλά και σε περιπτώσεις απεργιών και κοινωνικών εξεγέρσεων. Σας παραπέμπω ενδεικτικά σε ένα γεγονός στην Επτάλοφο Θεσσαλονίκης που έχει σχέση με το καπνικό ζήτημα.

    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=10576&id=-1&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiARpARxARmARwARrARyARxARnARdARqAAi&CropPDF=0

  35. Καλημέρα,
    5 (Ε)λυσίαξαν λέει (μια) Μαρία απ’ τα Σέρρας!

  36. Πέπε said

    @34
    Απ’ ό,τι έχω καταλάβει, πασβάντης δεν είναι ο κάθε νυχτοφύλακας (π.χ. σε μουσείο, σε αποθήκη…) αλλά μια πολύ συγκεκριμένη δουλειά. Αυτή η δουλειά δεν υπάρχει πια, οπότε είναι λογικό ότι και η λέξη δε συνηθίζεται. Κάποιοι θα την έχουν στο παθητικό τους λεξιλόγιο, και ενεργητικά θα ακουστεί μόνο σε αφηγήσεις για περασμένες εποχές.

  37. Συνεχίζω. Τα μασάλια τα έμαθα τόσο από Σερραίους καταρχάς αλλά κι από Διμοτιανούς αργότερα, με την έννοια κουτσομπολιά, ιστορίες που λέμε, σχετικές ή άσχετες. «Αφήστε τα μασάλια και πιάστε να κάνουμε καμιά δουλειά».

  38. Μαρία said

    35
    Αυτό είναι αόριστος και σαν ποντιακό μ’ ακούγεται.

  39. ΚΩΣΤΑΣ said

    36 Ναι, Πέπε, έτσι είναι. Ίσως ξαναβιώσει τώρα, κάποια χωριά βγάζουν περιπολίες τη νύχτα.

  40. nikiplos said

    Ενδιαφέροντα τα λεξιλογικά που με παραπέμπουν αμέσως στο να βρω το βιβλίο… Σχετικά με το κουλές και γουλάς μιαν απορία…

    Υπάρχουν τοπωνύμια: γουλιμήδες ίσως βγαίνουν από τον Γουλιμή (ανθ’ημών Γουλιμής). Το γουλιμής όμως μήπως σημαίνει κάτι?

  41. Λοζετσινός said

    20. ΜΙΚ_ΙΟΣ

    ο ρολογάς, όταν του πήγα το ρολόι για να κάνει αλλαγή στο κρύσταλλο που είχε ραγίσει μου είπε ότι είναι πομπέ και δεν μπορεί να το φτιάξει μόνος του (παράγγειλε από την εταιρία)

  42. sarant said

    27 Xαχαχά!

    28 Μπορεί

    32α Σωστά.

    40 Ο Γουλιμής είναι από τη Φραγκοκρατία, από το Γουλιέλμος. Και οι Λυκιαρδόπουλοι από κάποιον Ριχάρδο ονοματίστηκαν.

  43. Diamantis Diant Antoniou said

    Καλημέρα κι από μένα!
    Για τα μασσάλια τα έχουμε και στο χωριό μου στην Χαλκιδική ως παλιές ιστορίες, συνήθως αστείες, με πρωταγωνιστές συγχωριανούς μας.

    πχ. http://paleohori-halkidiki.blogspot.com/2008/05/blog-post_4756.html

  44. mimisgri said

    Ένας νεοφερμένος και κατά τύχη χημικός στην παρέα σας.
    18: Οι ζυμομύκητες πραγματι χρειάζονται κάποια θεμοκρασία για να αναπαραχθούν. Όμως τη μετατροπή σε αλκοόλ την κάνουν κάποιες ουσίες που παράγουν οι ζυμομύκητες και λέγονται ένζυμα, οι οποίες παραμένουν και μετά τον θάνατο των μυκήτων.

  45. sarant said

    43-44 Ήταν το πρώτο σχόλιό σας γι αυτό σας κράτησε η σπαμοπαγίδα. Στο εξής δεν θα συμβαίνει αυτό Καλώς ορίσατε!

  46. sarant said

    Όπως μου λένε στο ΦΒ, στο Εσκίσεχιρ υπάρχει ένα είδος ντίσνεϊλαντ που λέγεται masal satosu (s με τσιγκελάκι) που είναι το Σατώ των Παραμυθιών

    http://masalsatosu.com/

  47. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    @1, 34, 36

    Άλλη λέξη (ίσως και διαφορετική ειδίκευση?) για τον νυχτοφύλακα είναι ο μπεχτσής (bekçi). Στη Λωξάντρα γίνεται αναφορά στους μπεχτσήδες που περιπολούσαν τις νύχτες.

  48. Mπούφος said

    31 Εφη , πρώτη η πληροφορία. Ο Ιωάννου, πολύ με αρέ…ίδιος με τον Αλέξη πίσω από το λέξη…

  49. cronopiusa said

    10 ΕΦΗ – ΕΦΗ

  50. Triant said

    Καθένας με τον πόνο του 🙂
    Ποιό είναι το κομμάτι που ακούγεται στο video της Κρόνης στο 32 για την πυρκαγιά στη Θεσσαλονίκη;

  51. Μαρία said

    Στις μαριόγκες υπάρχει και μια τρίτη αναφορά, στη σ. 74 (65 της δικής μου 1ης έκδοσης).
    Φαίνεται να εννοεί τους σεμνότυφους πουριτανούς που αρνούνται τη σωματικότητα των αγίων και τους φαντάζονται εξαϋλωμένους και στην πραγματική τους ζωή. Το πώς βέβαια φαντασιώνεται ο Ιωάννου τα νοερά μοντέλα των αγιογράφων είναι άλλου παπά βαγγέλιο.

  52. Μπούφος said

    51 Μαρία
    αυτό με τις φαντασιώσεις του κ. Ιωάννου(η μαμά έλεγε ότι πάντα κυρίους πρέπει να τους λέμε τους λογοτέχνες επειδή είναι μια πολύ ανώτερη τάξη ανθρώπων και όχι σαν και μας τις μανικιουρίστες, φτού κολλάει συνέχεια το αναθεμ..πληκρο…χύθηκε προχτές τσάι ή λεμονάδα δεν θυμαμαι..αχρηστεύτηκε..να πάρει…) μήπως μπορείτε να με βοηθήσετε πώς μπορώ να το βρώ;

  53. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

  54. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    32, Cronopiusa: !!!

    Ο πασβάντης <οθωμ. pazvant και pasvan.
    Έχω όμως μια (άλλη) πραγματολογική παρατήρηση/απορία: Οι περισσότεροι συγγραφείς, ιδίως μικρασιάτικης καταγωγής (Δ.Σωτηρίου, Κ.Πολίτης, Δ.Σαμίου αλλά και ο Μ. Κουμανταρέας) τον θεωρούν αυτό που περιγράφει η λέξη, αλλά με συγκεκριμένα καθήκοντα (βλ. και 36, Πέπε). Λέει π.χ. ο Κουμανταρέας στο ’’Αρμένισμα’’: «…ο πασβάντης γύριζε κρατώντας το ραβδί του με τη σιδερένια μύτη. Το χτυπούσε χάμω δυνατά για ν’ ακούνε οι κλέφτες και να τρομάζουν.».

    Ωστόσο, διαβάζω στο «Λέξεις τουρκικής προέλευσης στο κρητικό ιδίωμα», του Β. Ορφανού, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο 2014, σ. 358: «Άγρυπνος φρουρός της ζωής και της περιουσίας των Χριστιανών επί Τουρκοκρατίας. Συνθηματικό κτύπημα του πασβάντη με ραβδί στο κλειστό παράθυρο των χριστιανών σήμαινε να κοιμηθούν με ασφάλεια». Την παραθέτει από το «Θησαυρό της κρητικής διαλέκτου» του Αντ. Τσιριγωτάκη.
    Δεν ξέρω αν τεκμηριώνεται από κάπου/κάποιον αυτή η ερμηνεία του Τσιρ.
    Γνωρίζει κάτι παραπάνω κανείς επ’ αυτού;

    47, 36: Πράγματι bekçi = φρουρός, φύλακας (σε κτίριο κλπ), χωροφύλακας (≠ πασβάντης).

    5, Alexis said: «Αλλά το λύσσαγαν πώς αλλιώς μπορεί να το λένε; Θα μου φαινόταν παράξενο αν το λένε λυσσούσαν.»

    Κι όμως: Στην Κρήτη σχεδόν απαγορεύεται 🙂 , ακόμα και σήμερα, να πεις ’’λύσσαγαν’’. Λέμε ’’λυσσούσαν’’ ή -ακόμη πιο κρητικά- ’’(ε)λυσσούσανε’’.

  55. 47, 54 Μπεχτσήδες στο χωριό μου λέ(γα)με τους αγροφύλακες.

  56. 38 σωστό το α (αόριστος – μπλέχτηκα, μάλλον γιατί μου κάνει εντύπωση κάθε φορά που την ακούω) αγνοώ το β (Σερραία η φίλη, δεν ξέρω να έχει παρεδώσε με Πόντο).

  57. Μαρία said

    56
    Μήπως τότε λέει λύσσιαξαν κι εσύ έκανες λάθος στον τόνο;

  58. Ποντικαρέος said

    @44 (Mimisgri) Ευχαριστώ. Δεν έχω ασχοληθεί ιδιαίτερα με ζυμώσεις και δεν ήξερα ότι η αλκοόλη παράγεται από ένζυμα σε δεύτερο χρόνος. Είχα την εντύπωσ ότι παράγεται απευθείας από του μύκητες.

  59. 54 Να προσθέσουμε τον καβάση (kavas = ένοπλος θυρωρός/φρουρός προξενείου ή πρεσβείας) και τον γιασαξή (yasakçı = θυρωρός, φρουρός εισόδου. Κυριολ. απαγορευτής < yasaklamak = απαγορεύω).

  60. Αγγελος said

    Και στην Εσπερία υπήρχαν πασβαντζήδες, με άλλο όνομα βέβαια.
    Τον πασά του Βιδινιού Πασβάνογλου ή Πασβαντζόγλου, που τον καλούσε ο Ρήγας να εξεγερθεί, τον θυμάστε;

  61. sarant said

    59 Εχει περάσει και το ουσιαστικό γιασάκι ή διασάκι, η απαγόρευση.

    https://sarantakos.wordpress.com/2017/06/22/diasaki/

  62. 61 Τα λέγαμε, μογγολικής αρχής 🙂

  63. Georgios Bartzoudis said

    «βιρανές. βιρανέδες με ερείπια»
    # Μακεδονιστί λέμε βιριάν’ς=ο καχεκτικός

    «πολλές προσφυγίνες»
    # Λέξη ευρέως χρησιμοποιούμενη εν Μακεδονία

    «Τραβιόλα»
    # Ομοίως, χρησιμοποιείται ευρέως και παρ΄ημίν, αλλά δεν είναι Μακεδονική λέξη. Είναι νεοελληνική που διαδόθηκε μεταπολεμικά.

    «κουτουρντίζω (138) είχε γκουντουρντίσει»
    # Μακεδονική λέξη: Γκουντουρντίζω και γκουντουρντώ, γκουντούρτσατι, γκουντουρντ’σμένους κλπ.

    «τσάμι»
    # Μακεδονιστί τσιάμ(ι) [μονοσυλάβως, παρακαλώ!]

    «βορινά τείχη με τους κουλέδες τους…. Γεντί κουλέ το Επταπύργιο»
    # Κουλάς (ο) και ο Πύργος (αλλέως πως, Ακρόπολη) των Σερρών

    «αρχίσαν μετά τα μασάλια»
    # Γλωσσολογούντες τινές (όχι χειρότεροι από εμάς!) την παράγουν από τα «εμά σάλια»!! Ένυγουέι, Μακεδονιστί λέμε μασάλ(ι) (το)

    «Χαντούμης είναι ο ευνούχος, κατ’ επέκταση ο ανίκανος»
    # Ομοίως πως και Μακεδονιστί: Χαντούμ΄ς (ο).

    «Η δημοτική του Ιωάννου δεν διστάζει να χρησιμοποιεί και σπάνιες αρχαίες λέξεις … αλλά στη μορφολογία της είναι ίσως και πιο προχωρημένη …ειδικά στο θέμα της εσωτερικής αύξησης, που την αρνείται συχνότερα απ’ όσο τολμάμε σήμερα, π.χ. γράφει «ανάφερνε» και όχι ανέφερε, «υπόφεραν» και όχι υπέφεραν, «παράδωσε» και όχι παρέδωσε».
    # Και η καθ’ ημάς Μακεδονική «χρησιμοποιεί και σπάνιες αρχαίες λέξεις» κλπ, και βεβαίως λέξεις όπως «ανάφερνε» και «υπόφεραν» (και υπόφερναν, και υπόφιρναμι) και «παράδωσι» (και παράδουσαμι, και παράδουστι) κλπ, κλπ

  64. spyridos said

    44 κ.α.

    Δεν είμαι χημικός αλλά τα μαθήματα οινοποιίας είναι πρόσφατα και για πρώτη φορά διάβασα χημεία εθελοντικά.
    Οι υψηλότερες θερμοκρασίες χρειάζονται στο αναπαραγωγικό στάδιο του μύκητα και το εύρος τους διαφέρει ανάλογα με την καλλιέργεια.
    Η καλλιέργεια επίσης είναι καθοριστική για τους οινοπνευματικούς βαθμούς.
    για παράδειγμα το Lalvin 71B (η καλλιέργεια που χρησιμοποιούν για το Beaujolais) ευδοκιμεί στους 15-30 βαθμούς Κελσίου και μπορεί να φτάσει σε ιδανικές συνθήκες τους 14 οιν. βαθμούς.
    Επίσης οι άγριες καλλιέργειες (αυτές που προϋπήρχαν στο μούστο )δεν μπορούν να ανεβάσουν πολλούς βαθμούς.
    Μόλις περάσει η περίοδος της ζύμωσης το ποσοστό οινοπνεύματος ελάχιστα μπορεί να αλλάξει.

    Τα ε΄νζυμα όμως συνεχίζουν να δουλεύουν στην περίοδο της ωρίμανσης (που είναι μεγαλύτερη σε διάρκεια από τις ζυμώσεις) και παράγουν αυτά τα λεπτά αρώματα (εστέρες) (φρούτων λουλουδιών κτλ)
    στο πετυχημένο κρασί ή τα πεντάξινα στο αποτυχημένο. Στην περίοδο της ωρίμανσης θέλουμε χαμηλές θερμοκρασίες για να πετύχουμε καλά αρώματα. π.χ. 1-15 βαθμούς.

    Το κεχρί (η καλαμπόκι κτλ) έχει διάφορους άγριους ζυμομύκητες από το χωράφι.
    2-3 αλκ. βαθμοί μου φαίνεται λογικό. Μετά σε κρύες θερμοκρασίες (πχ στο ψυγείο) παράγονται διάφορα αρώματα αλλά δεν ανεβάζει πλέον αλκοολικούς βαθμούς ή αν ανεβάζει θα είναι ελάχιστο

  65. ΚΩΣΤΑΣ said

    32 Κρόνη, χίλια ευχαριστώ κορίτσι μου και νά ‘σαι πάντα καλά! Με συγκλόνισε το βίντεο στο 32 που δεν το είχα υπόψη μου. 🙂

    Έχω μελετήσει ένα θέμα σχετικά με την εγκατάσταση των πρώτων προσφύγων και την δημιουργία του προσφυγικού συνοικισμού Επταλόφου Θεσσαλονίκης. Στο διάστημα των ερευνών μου, μου προέκυψαν και αυτά τα στοιχεία ως παράπλευρη γνώση. Δεν τα περιέλαβα στην εργασία μου γιατί δεν είχαν σχέση με το θέμα που ερευνούσα. Δεν είχα όμως υπόψη μου αυτό το βίντεο.

    Έχω τη γνώμη ότι το πρόσωπο που παρουσιάζεται στο βίντεο ως ο Γιώργος Βοναπάρτης δεν είναι αυτός. Ήταν μόλις 22 ετών, πυγμάχος, στη φωτογραφία μοιάζει ενήλικος. Πιθανολογώ λάθος.

    Μερικά πληροφοριακά επιπλέον στοιχεία.
    Βοναπάρτης Θεόδωρος: Εργολάβος οικοδομών, έχτισε το πρώτο διδακτήριο του δημ. σχολείου Επταλόφου.
    Σκεπάρνης Γεώργιος: Διευθυντής του δημ. σχ. Επταλόφου, πρωτεργάτης στην εύρεση οικοπέδου και χρημάτων.
    Βοναπάρτης Γεώργιος: Μαθητής του δημ. Σχ. Επταλόφου, από το 1933 έως 1939, με δ/ντή και δάσκαλο κάποιες χρονιές τον Γ. Σκεπάρνη. Είχε και έναν μεγαλύτερο αδερφό, τον Δημήτρη.

    Κοινή η μοίρα δασκάλου και μαθητή. Ο Γ. Σκεπάρνης δολοφονήθηκε από την ΟΠΛΑ τον Οκτώβρη του 1944. Ο Γ. Βοναπάρτης, όπως είδατε στο βίντεο, εκτελέστηκε.

    Εκείνα τα πέτρινα χρόνια που να μην ξανάρθουν ποτέ.

    …………………………………………………………………………………………………………………………………

    *Πολλά βιβλία προμηθευόμουν από τον γιο του Κατσαρού, του πρωτοστάτη της στενής αυτοάμυνας, που είχε βιβλιοπωλείο και είδη σχολικά γενικά στην Καλαμαριά. Δεν το ήξερα τότε. Και να το ήξερα πάλι από αυτόν θα τα αγόραζα. Ήταν λίρα εκατό σε ό,τι μου σύστηνε.

  66. mitsos said

    Ρετιμαθαινεικανείς !
    Με εξαίρεση τον σφιχτοκούραδο που το έλεγε ο παππούς μου για τους δύστροπους και συνεχώς κακόκεφους , δεν ήξερα καμιά άλλη λέξη.

    Ευχαριστώ πολύ και τον Ρογήρο ( όχι τον Βάκωνα , τον φίλο του Νίκου Σαραντάκου ) και τον Νίκο Σαραντάκο

    Διορθώσεις σε επανακτυπώσεις ; ! Εδώ οι εκπαιδευτικοί ζητάνε διορθώσεις βιβλίων που επανακτυπώνονται από το 2002 δεκαοκτώ συνεχόμενες χρονιές και βρίσκουν τοίχο ακλόνητο και αδιαπέραστο …

  67. 57 Κι όμως όχι. (ε)λυσ-σί-α-ξαν (το ε στην παρένθεση γιατί πότε το βάζει και πότε όχι 🙂 ).

    63 Δηλ. ο Ιωάννου δεν ήταν Μακεδόνας;

    (Θα μου πει κανείς τι θέλω και ρωτάω; Έλα ντε, Αλλά δεν αντέχω κάποιες φορές).

  68. sarant said

    65 Ο γιος του έβγαλε και αυτό, σε δεύτερη πια έκδοση

    https://www.alfeiosbooks.com/product/%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C%CF%86%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CE%B8%CE%B1-%CE%BC%CE%AC%CF%87%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%AD%CF%87%CF%81%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%BF%CF%82/

  69. ΚΩΣΤΑΣ said

    68 Είναι επανέκδοση ή περιλαμβάνει συμπληρωματικά και άλλα στοιχεία;

  70. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μια και ο λόγος περί τα λεξικολογικά λογοτεχνών μας, επανεκδόθηκε πρόσφατα το βιβλίο με τα 42 αφηγήματα του Αθανασίου Θ. Γκράβαλη.»Σπασμένες κολώνες» ο τίτλος, πρωτοεκδόθηκε το 1930 και είναι γραμμένο στη διάλεκτο της Μυτιλήνης. Δεν τον είχα υπόψη μου τον συγγραφέα, πολύ ευχάριστη εμπειρία η ανάγνωση των αφηγημάτων του:
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.politeianet.gr/books/9789605042561-gkrabalis-th-athanasios-nefeli-spasmenes-kolones-297404&ved=2ahUKEwi8zrmYnNjiAhXysaQKHVUuDqUQFjABegQIAxAB&usg=AOvVaw3CfvDZ3kXNYR4iAnBFuemm&cshid=1559939726495

  71. Γιάννης Κουβάτσος said

    Λεξιλογικά, διορθώνω.

  72. Μαρία said

    70
    Του Παλαβού επιμελητή έχεις διαβάσει κάτι; Τον είδα τις προάλλες στο «βιβλιοβούλιο». https://www.youtube.com/watch?v=tU4RKFI-AoQ

  73. ΣΠ said

    Με σημερινό άρθρο του καθηγητής φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ σχολιάζει τα σημερινά θέματα των Πανελλάδικών Εξετάσεων και υποστηρίζει ότι η λέξη fraternité κακώς αποδόθηκε «αδελφότητα» και το σωστό είναι «αδελφοσύνη». Το ΛΚΝ όμως έχει την αδελφοσύνη ως δεύτερη σημασία για τηνν αδελφότητα. Αντίθετα, στο Λεξικό Μπαμπινιώτη δεν υπάρχει αυτή η σημασία. Τι λέτε ότι ισχύει;

  74. Λευκιππος said

    Όντως, αδελφοσύνη ακούγεται πιο ταιριαστα

  75. Γιάννης Κουβάτσος said

    72: Μια συλλογή διηγημάτων, το «Αστείο».

  76. eran said

    Και τα ζώα κάνουν στα μάτια. Όποιος είχε δυο τρία ζωντανά να ποτίσει, το έκανε πάντα με μια συγκεκριμένη σειρά. Όποιο έκανε στα μάτια, το πότιζαν πρώτο.

  77. Alexis said

    #54, τέλος: Μάλιστα. Τι να πω, κάθε τόπος έχει τα δικά του. Θυμάμαι ότι μου είχαν φανεί πολύ παράξενοι κάποιοι ξηρομερίτικοι παρατατικοί, όταν τους πρωτάκουσα πριν από χρόνια:
    ήμτανε, ήστανε (=ήμουνα, ήσουνα), καθόμτανε (=καθόμουνα) κ.ά.
    Και βέβαια υπάρχουν και τα «κλασικά» μοραΐτικα ήντουσαν, ήσαντε, γινόσαντε κλπ., τα ηπειρώτικα σε -αν (τρώγαμαν, παίζαμαν) και τα προ-προπαροξύτονα σαν αυτά που λέει ο Μπαρτζούδης στο τέλος του #63 (υπόφερναμι, καθόμαστανε).

    #57: Το «λύσσιαξαν» το έχω ακούσει κι εγώ από Πόντιους, αλλά είναι αόριστος.

    63: «πολλές προσφυγίνες»
    # Λέξη ευρέως χρησιμοποιούμενη εν Μακεδονία

    Εγώ από τους Πόντιους έχω ακούσει αποκλειστικά «ο πρόσφυγας-η πρόσφυγα» και πληθυντικός «οι πρόσφυγοι»

  78. Alexis said

    #9: Στη Θεσσαλονίκη, στην αρχή της Άνω Πόλης, υπάρχει και στάση λεωφορείων «Κουλέ Καφέ»

  79. Μαρία said

    Σε δουλειά να βρίσκεται. Ελευθερία-Ισότητα-Αδελφότητα είναι η μετάφραση που έχει επικρατήσει.

  80. Ιωάννα said

    Παρατηρώ ότι οι περισσότεροι σχολιαστές ασχολούνται συστηματικά με ανούσιες ανθυπολεπτομέρειες, των οποίων την εγκυρότητα κανείς δεν μπορεί να ελέγξει. Εγώ θα πώ κάτι ουσιώδες, που αποδεικνύει για πολλοστή φορά ότι ακόμη και η τάχα έγκυρη «Καθημερινή» γράφεται στο γόνατο: Οι αρθρογράφοι της βαριούνται να κάνουν ένα «κλίκ» και ξεφουρνίζουν ό,τι θυμούνται, όντας βέβαιοι ότι το αναγνωστικό κοινό της εν λόγω φυλλάδας είναι τόσο χαμηλού επιπέδου, που άνετα θα χάψει όποια ανιστόρητη αρλούμπα κι αν του σερβίρουν…

    Γνωρίζοντας τους δεσμούς του με την «Κ», δεν περιμένω βέβαια να περιλάβει την αποκάλυψή μου στα αυριανά μεζεδάκια ο κ. Σαραντάκος. Την καταθέτω μόνο και μόνο για να δείξω πόσο χαμηλού μορφωτικού επιπέδου είναι το κοινό της «Καθημερινής»: Στο φύλλο της περασμένης Τετάρτης 5 Ιουνίου, το γηραιό στέλεχος της Δημοκρατικής Αριστεράς, Διονύσης Γουσέτης, έγραψε ένα άρθρο για να βγάλει σκάρτο τον Τσίπρα…

    Όπως βλέπετε, ο Διονυσάκης ο Γουσέτης επιστράτευσε ακόμη και τον Πρόεδρο Λίνκολν για να χτυπήσει τον Αλέξη, αναφέροντας λάθος την πιό διάσημη ατάκα που του αποδίδεται εδώ και 130 χρόνια… Η σωστή ατάκα στα αγγλικά είναι: «You can fool all the people some of the time and some of the people all the time, but you cannot fool all the people all the time», δηλαδή καταλήγει στο ΟΛΟΥΣ τους ανθρώπους ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ.

    Ο 75χρονος Γουσέτης και η «Καθημερινή» αγνοούν το στοιχειώδες: Έχει οριστικά αποδειχτεί πως η ατάκα αυτή ουδέποτε ξεστομίστηκε από τον Λίνκολν. Είναι γαλλικής προελεύσεως και έχει πρωτοκαταγραφεί στην «Εγκυκλοπαίδεια» του Ντιντερό (διαβάστε εδώ όλες τις λεπτομέρειες της διδακτικής αυτής ιστορίας). Από το 2003, ο περίφημος «Σύλλογος του Αβραάμ Λίνκολν» έχει επισήμως δηλώσει ότι η διάσημη αυτή ατάκα δεν ανήκει στον Λίνκολν. Ωστόσο, η έγκυρη «Καθημερινή» δεν το πήρε χαμπάρι και άφησε τον Διονυσάκη τον Γουσέτη να εκτεθεί ανεπανόρθωτα.

    ΚΙ ΟΜΩΣ: Ουδείς αναγνώστης της «Κ» θα μπεί στον κόπο να διορθώσει τον κύρ Διονύση στα σχόλια, επιβεβαιώνοντας την ατάκα: Πράγματι… κάποιους μπορείς να τους ξεγελάσεις για πάντα!

  81. Γιάννης Ιατρού said

    Έλεος ρε πολυώνυμε, έλεος!

    Μας έχεις «ταράξει» στις «καταγγελίες» και στις «αποκαλύψεις» κλπ. επειδή (στις φυλλάδες τύπου Στόχου/Μακελειού κλπ. που γράφεις κάπου-κάπου για να βγάλεις το ψωμί σου) έχεις συνηθίσει στην «αποκαλυπτική ειδησεογραφία», αυτή της πλάκας…, συνοδευόμενη συνήθως και από πηχυαίους τίτλους του τύπου «ΕΚΤΑΚΤΟ / ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ» κλπ.

    Νομίζεις πως εδώ μας ενδιαφέρουν αυτού του είδους τα φληναφήματα; Άι παράτα μας.

    Στους υπόλοιπους καλημέρα!

  82. sarant said

    73-79 Θα το συζητήσουμε στο σημερινό άρθρο με τα μεζεδάκια διότι κάτι γράφω. Εγω βέβαια φευγω για εκδρομή.

  83. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Καλημέρα σε όλους!

    #80. «ΟΛΟΥΣ τους ανθρώπους ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ» vs «ΠΟΛΛΟΥΣ για ΠΟΛΥ ΚΑΙΡΟ»

    – κ. Ιωάννα μου, συγγνώμη, αλλά: Χέστηκε η φοράδα στ’ αλώνι…

    (Η συγγνώμη δεν αφορά το ’’χέστηκε’’, που, όπως ασφαλώς γνωρίζετε, είναι δημοφιλέστατη αρχαιοελληνική λέξη…)

  84. Georgios Bartzoudis said

    67, Γιάννης Μαλλιαρός said: «…Δηλ. ο Ιωάννου δεν ήταν Μακεδόνας»;
    # Εσύ, τί λες;;;

    80, Ιωάννα said: «…για να δείξω πόσο χαμηλού μορφωτικού επιπέδου είναι το κοινό της «Καθημερινής»… ΚΙ ΟΜΩΣ: Ουδείς αναγνώστης της «Κ» θα μπεί στον κόπο να διορθώσει τον κύρ Διονύση στα σχόλια, επιβεβαιώνοντας την ατάκα: Πράγματι… κάποιους μπορείς να τους ξεγελάσεις για πάντα!
    # Δεν ανήκω στο «κοινό της Καθημερινής», αλλά δεν το …ξανασκέφτεσαι, ότι δεν είσαι και πολύ σικ όταν μέμφεσαι το οποιοδήποτε «κοινό»;;

  85. Θρακιώτης said

    83 μικιος: Εστιάσατε στο έλασσον και ξεχάσατε το μείζον. Το σημαντικό είναι ότι ο Γουσέτης απέδωσε λανθασμένα την ατάκα στο Λίνκολν, ενώ έχει αποδειχτεί πως δεν είναι δική του. Αν τόκανε αυτό κάποιος σχολιαστής εδώ μέσα, θα βγαίνανε όλοι και θα τον κράζανε. Αρα το κοινό του Σαραντάκου είναι πολύ ανώτερο μορφωτικά από το κοινό της Καθημερινής

  86. rogerios said

    Ζητώ συγγνώμη για την αργοπορία, αλλά η χθεσινή ημέρα δεν μου παρείχε καμία δυνατότητα να γράψω το σχετικά εκτενές σχόλιο που έπρεπε.

    Ευχαριστώ πολύ τον οικοδεσπότη για το άρθρο αυτό και για την παραπομπή στο πρόχειρο εισαγωγικό σημείωμά μου! Με την ευκαιρία, θα ήθελα να τον ευχαριστήσω πρωτίστως για την πολύτιμη και πολύπλευρη συμβολή του στην ίδρυση και τη λειτουργία της Ελληνικής Λέσχης Ανάγνωσης Λουξεμβούργου. Οι αναγνώστες του ιστολογίου αυτού μπορούν εύκολα να καταλάβουν πόσο πιο δύσκολο θα ήταν το εγχείρημα χωρίς τη βοήθεια του Νίκου.

    Ευχαριστώ πολύ τον MItsos (σχόλιο 66) για τα καλά λόγια και την ευγένειά του!

    @21: Κύριε Κατσέα, με αδικείτε. Διαβάζοντας προσεκτικά τις δύο επίμαχες παραγράφους του κειμένου μου θα δείτε ότι δεν χρεώνω τίποτε απολύτως στον Ιωάννου. Απλώς επισημαίνω ότι υπάρχουν αναφορές μη σύμφωνες με τη σύγχρονη πολιτική ορθότητα, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές του χρόνου συγγραφής του βιβλίου. Κι εγώ αν έγραφα τότε, τα ίδια θα έλεγα, διότι αυτό ακριβώς ήταν το πνεύμα της εποχής. Αντιθέτως, αναγνωρίζω στον Ιωάννου ότι και τη διαπολιτισμικότητα της πόλης υμνεί και ήταν από τους πρώτους που ανέδειξε την τραγωδία των Σαλονικιών Εβραίων, την αρπαγή των περιουσιών τους και τη βεβήλωση του νεκροταφείου τους. Κατά τα λοιπά, τα γραπτά του Ιωάννου τα αγαπώ πολύ. Πίστευα ότι αυτό φαινόταν και στο κείμενό μου, μπορεί όμως να σφάλλω (αυτά που ο γράφων θεωρεί δεδομένα, μπορεί να μην είναι σαφή στον αναγνώστη).

    @34 (ΚΩΣΤΑΣ): όχι ο πασβάντης δεν σχετίζεται με την άφιξη των προσφύγων, αλλά αποτελούσε βασικό στοιχείο της οθωμανικής Θεσσαλονίκης. Ο Μαζάουερ έχει πολλές αναφορές στους πασβάντηδες στα σχετικά με την οθωμανική περίοδο κεφάλαια της «Πόλης των Φαντασμάτων».

    @15 (Γιώργος Μ): όπως σωστά επισήμανε ήδη η Cronopiusa (σχόλιο 32), το εξώφυλλο της φωτογραφίας είναι αυτό του Κέδρου. Στη δική μου ανάρτηση μπορείτε να δείτε και πώς ήταν το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του βιβλίου.

    – Σε ό,τι αφορά τις «Μαριόγκες», συμφωνώ απολύτως με τη Μαρία (σχολιο 51). Πρόκειται για τον ιδιόμορφο όρο με τον οποίο ο Ιωάννου δηλώνει τους διάφορους πουριτανούς ηθικολογούντες.

    – Τον «χαντούμη» τον χρησιμοποιεί συχνά κι η μάνα μου (που κατάγεται από την Κρήτη), με σημασία, βέβαια, πάντα μεταφορική (του ανίκανου, στεγνού, ξινού κι αδιάφορου ανθρώπου).

    Και πάλι ευχαριστώ!

  87. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @86. Είναι τεχνικώς αδύνατο να σας αδικήσω επειδή θεωρώ ότι στην ολότητά του το κείμενό σας είναι ΠΟΛΥ ΚΑΛΟ! 🙂 Πάντως, η σημερινή διατύπωσή σας είναι κατά πολύ δικαιότερη για τον Ιωάννου! Είναι έτσι ακριβώς, όπως τα λέτε εδώ!

  88. ΚΩΣΤΑΣ said

    86 Ρογήρε, ευχαριστώ κι εγώ για την πληροφορία. Ωραία και η σκιαγράφηση του Ιωάννου στο προλογικό σημείωμα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: