Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα ελληνόψυχα χημικά στοιχεία (μια συνεργασία του Νίκου Νικολάου)

Posted by sarant στο 17 Ιουνίου, 2019


Εδώ και λίγο καιρό έχουμε αρχίσει να δημοσιεύουμε συνεργασίες του φίλου γλωσσολόγου Νίκου Νικολάου. Το σημερινό άρθρο είναι το όγδοο αυτής της συνεργασίας. Στο τέλος θα βρείτε ευρετήριο των προηγούμενων.

Το σημερινό άρθρο έχει θέμα που μου θυμίζει την… προηγούμενη ζωή μου όταν ήμουν χημικός μηχανικός, αφού εξετάζει τα ονόματα κάποιων χημικών στοιχείων και για ποιον λόγο διαφέρουν στα αγγλικά, μια διαφορά που προκαλεί και γουστόζικα μεταφραστικά μαργαριτάρια όταν κάποιος κάνει λόγο για… σόδιο ή ποτάσσιο. Όσο για τη διάκριση της ονοματολογίας ανάμεσα σε μέταλλα και σε αμέταλλα δεν είμαι βέβαιος αν την έχουν προσέξει πολλοί. Στη συνέχεια, εξετάζονται και ονόματα άλλων χημικών στοιχείων. Δίνω όμως τον λόγο στον Νικολάου.

Αρχική δημοσίευση στα αγγλικά στο ιστολόγιο του Νικολάου.

Τέθηκε κάποτε στην αγγλόφωνη Κβόρα η ερώτηση, «γιατί οι αγγλόφωνοι δε λένε τα χημικά στοιχεία Νάτριο, Κάλιο, Σιλίκιο, αλλά Σόδιο, Ποτάσσιο, Σίλικο;»

Η ερώτηση αυτή μου κέντρισε το ενδιαφέρον αρκετά, ώστε να το ψάξω στη Βικιπαίδεια.

Η προτίμηση που έχουν τα αγγλικά για τα ονόματα Σόδιο, Ποτάσσιο, και τα γερμανικά για τα ονόματα Νάτριο, Κάλιο, εξηγείται πολύ απλά. Ο Άγγλος χημικός Humphry Davy, που απομόνωσε πρώτος το νάτριο και δεύτερος το κάλιο, τα βάφτισε Σόδιο και Ποτάσσιο το 1807. Σόδιο, γιατί απομονώθηκε από τη σόδα, και ποτάσσιο, γιατί απομονώθηκε από την ποτάσσα, τη φυτική στάχτη, όρο αγγλικό από τα ολλανδικά. Ο Γερμανός χημικός Ludwig Wilhelm Gilbert, αντιπρότεινε τα ονόματα Νατρόνιο και Κάλιο. Νατρόνιο, γιατί βρίσκεται και στο νάτρο, και κάλιο, από το αλκάλιο, που αρχικά σήμαινε κι αυτό φυτική στάχτη, και ως όρος προήρθε από τα αραβικά. (Το δε Κάλιο αντιστοιχεί στο όνομα που του δόθηκε από τον πρώτο που το απομόνωσε, τον πάλι Γερμανό Martin Heinrich Klaproth το 1797.)

Η διαμάχη που ακολούθησε την επόμενη δεκαετία δίχασε Γερμανοσουηδούς και Αγγλογάλλους. Οι Αγγλογάλλοι τήρησαν τα ονόματα του Άγγλου, και οι Γερμανοσουηδοί τήρησαν τα ονόματα του Γερμανού. Τα σύμβολα των διαφόρων χημικών στοιχείων είναι πατέντα του Jöns Jakob Berzelius, και ο Μπερζέλιους, σουηδός ων, ασπάστηκε τα γερμανικά ονόματα με τα σύμβολα Na και K.

Και αν κοιτάξει κανείς την κατανομή των ονομάτων του νατρίου και του καλίου στις ευρωπαϊκές γλώσσες, διαπιστώνει πως όντως διαχωρίζει τη δυτική και την κεντροανατολική Ευρώπη. Τα γαλλικά, τα ιταλικά, τα ισπανικά και τα πορτογαλικά πήραν τα αγγλικά ονόματα. Από την Ολλανδία μέχρι τη Ρωσία, οι υπόλοιπες γλώσσες πήραν τα γερμανικά, αν και υπάρχουν εξαιρέσεις: τα ρουμάνικα και τα τούρκικα αποδείχθηκαν γαλλόφρονα. Τα ελληνικά σε πολλά ήταν και αυτά γαλλόφρονα, αλλά στο συγκεκριμένο ζήτημα γερμανοφρονήσαμε.

Στην ερώτηση προστέθηκε και η διαφορά σιλίκου/σιλικίου, στοιχείου που βέβαια στα ελληνικά το λέμε πυρίτιο. (Silicon = πυρίτιο, silicone = σιλικόνη.) Αυτή τη φορά, το γερμανικό όνομα άρχισε με τον Βρετανότατο Χάμφρι Ντέιβι, που το βάφτισε σιλίκιο (δηλαδή silicium), γιατί το θέωρησε μέταλλο. Εννιά χρόνια μετά, ο Thomas Thomson το κάλεσε σίλικον (silicon), γιατί το θεώρησε αμέταλλο, σαν τον άνθρακα (carbon) και το βόριο (boron). Οι χημικοί τώρα το θεωρούν μεταλλοειδές, δηλαδή ενδιάμεση κατηγορία.

Στο βόριο, φαίνεται πως μόνο τα ελληνικά επέμειναν στο -ιο (τα λατινικά δέχονται είτε borium είτε borum)· οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές γλώσσες το έκαναν αμέταλλο (όσο τηρούσαν ακόμα τη διαφορά στα ονόματα των στοιχείων), και το ονομάζουν είτε boron είτε bor. Αλλά μόνο τα αγγλικά το βάφτισαν το πυρίτιο σαν αμέταλλο: τα γαλλικά, τα γερμανικά, τα ιταλικά και τα ισπανικά όλα το είπαν σιλίκιο. Τα ρωσικά (όθεν και οι σλαβικές γλώσσες) το είπαν με το δικό τους όνομα kremnij, που παράγεται από το κρημνός. Οι υπόλοιπες γλώσσες που το ονομάζουν σίλικο είναι γλώσσες υπό αγγλική επιρροή: οι κελτικές γλώσσες, και γλώσσες που δοκίμασαν αγγλική ή αμερικανική αποικιοκρατία, όπως τα φιλιππινέζικα, τα αφρικάανς (και όχι τα ολλανδικά!), η σουαχίλι, η γιορούμπα.

Οι καθ’ ημάς εξελλήνισαν το σιλίκιο (από το λατινικό silex, πυρόλιθος), και το έκαναν πυρίτιο. Ντόπια ονόματα εμφανίζονται πού και πού για τα χημικά στοιχεία, σε γλώσσες με καθαρεύον πνεύμα· είδαμε το ρωσικό kremnij, και βέβαια τα γερμανικά απέδωσαν το οξυγόνο ως Sauerstoff. Μόλις είδαμε πάντως πως τα ελληνικά γερμανοφρόνησαν με το νάτριο και το κάλιο· οπότε μου δημιουργήθηκε η περιέργeια να ψάξω, ποιες γλώσσες ακολούθησαν τα ελληνικά στην ονοματολογία τους, και πού και γιατί διάλεξαν να χρησιμοποιήσουν γηγενή όρο.

  • Με το Na και το K, λοιπόν, ακολουθήσαμε τα γερμανικά.
  • Όπου τα γερμανικά ακολούθησαν γερμανικό όρο, ενώ τα γαλλικά διάλεξαν ελληνογενή όρο, με μεγάλη μας χαρά διαλέξαμε τον ελληνόψυχο όρο των Γάλλων. Έτσι κάναμε με το H, N, O (Hydrogène, Azote, Oxygène αντί Wasserstoff, Stickstoff, Sauerstoff). Στην περίπτωση του αζώτου, έπεσε άλλη διαμάχη για την ονομασία, ανάμεσα σε άζωτο και νιτρογόνο· το νιτρογόνο επικράτησε στα αγγλικά, τα ισπανικά (αλλά όχι τα πορτογαλικά), τα νορβηγικά και τα ουγγρικά. Οι υπόλοιπες δυτικοευρωπαϊκές γλώσσες πήγαν με την πρόταση του Λαβουαζιέ, ενώ τα τσέχικα μετέφρασαν το γερμανικό Stickstoff ως dusík, και το αναμετέδωσαν στα σλοβακικά, τα σλοβενικά, και τα σερβοκροατικά.
  • Στο F, όπου τα γαλλικά δίστασαν ανάμεσα σε λατινογενή και ελληνογενή όρο (φλούορο εναντίον φθόριο), διαλέξαμε πάλι τον ελληνοπρεπέστερο, το Phthorion που είχε προτείνει ο Ampère το 1810, και τον ίδιο όρο ασπάστηκαν τα ρωσικά και οι διπλανές ανατολικοσλαβικές γλώσσες.
  • Με το Zn όλες οι ευρωπαϊκές γλώσσες ακολούθησαν γερμανικό δημώδες όνομα, τον τσίγκο. Εμείς όμως είχαμε την περγαμηνή του Θεόπομπου (όπως τον μετέδωσε ο Στράβωνας), που ανέφερε κάποιο μέταλλο ως σταγόνες από ψευδάργυρο, και που πιστεύεται ότι εννοούσε τον τσίγκο. Κοτζάμ αρχαία αναφορά ήταν αυτή, δεν γινόταν να την προσπεράσουμε στον επιστημονικό μας λόγο, όσο και αν ο λαουτζίκος τον έλεγε κι αυτός τσίγκο.
  • Σε τρεις περιπτώσεις κάναμε μεταφραστικό δάνειο. Το Si πυρίτιο το είδαμε.
  • Το Pt, την πλατίνα, κοφτήκαμε να την κάνουμε λευκόχρυσο. Την πλατίνα Σουηδός χημικός, ο Henrik Teofilus Scheffer, την ονόμασε «λευκό χρυσό» το 1752, σε μια από τις πρώτες εκτενείς περιγραφές του μετάλλου. Φαίνεται να είμαστε από τις λιγοστές γλώσσες που θυμόμαστε τον Σέφερ, αν και όχι η μοναδική: τα τατάρικα λένε κι αυτά την πλατίνα agaltın, «λευκό χρυσό». Βέβαια τα τατάρικα δεν το επινόησαν μόνα τους, ούτε και από επαφή με τα ελληνικά: όταν πρωτοανακαλύφθηκε η πλατίνα στη Ρωσία το 1819, το «νεό σιβηρικό μέταλλο» ονομάστηκε και εκεί «λευκός χρυσός» (belyj zoloto)—ίσως σε ανάμνηση του Σέφερ, αλλά μάλλον ανεξαρτήτως, ιδίως επειδή στα Ουράλια βρέθηκε σε κοιτάσματα χρυσού. Ο χαρακτηρισμός ως λευκός χρυσός απαντούσε, όπως λέει η ελληνική Βικιπαίδεια, παλαιότερα στην Ολλανδία (witgoud), και στα κινέζικα, τα γιαπωνέζικα και τα κορεάτικα.

Η τελευταία περίπτωση μεταφραστικού δανείου είναι το στοιχείο που δεκαετίες τσακώνονται Άγγλοι και Αμερικάνοι αν είναι αλούμινο ή αλουμίνιο, αλλά που εμείς το είπαμε αργίλιο. Αλουμίνιο ονομάστηκε από τη στυπτηρία, alum στα λατινικά, της οποίας το αργίλιο είναι συστατικό. Εμείς το αποδώσαμε στον άργιλο, τον πηλό, που και αυτο έχει το αργίλιο συσταστικό, και που συγγενεύει με το στυπτήριο. Είναι πάντως παράδοξο που διαλέξαμε άλλη ουσία εντελώς για το όνομα, αντί να μεταφράσουμε το aluminium, ιδίως όταν ο χημικός Louis-Bernard Guyton de Morveau, που πρώτος πρότεινε το όνομα το 1782, απέρριψε το όνομα argilium ρητώς:

La seconde terre est celle qui sert de base à l’alun: en la nommant argille, il faudroit chercher un autre nom au minéral, qui n’en recèle jamais qu’une portion; il faudroit, suivant notre second principe, substituer le mot argilleux au mot alumineux, pour tous ses composés. Il est plus simple de conserver le dernier, & en tirer un substantif, pour indiquer l’étre primitif. Ainsi, l’on dira que l’alun ou vitriol alumineux a pour base l’alumine, que la Nature nous offre abondamment dans les argilles.
Το δεύτερο χώμα είναι αυτό που αποτελεί τη βάση της στυπτηρίας. Αν το ονομάζαμε άργιλο, θα έπρεπε να ψάξουμε άλλη ονομασία για το ορυκτό, που δεν έχει καν κομμάτι του. Θα έπρεπε κατά τη δεύτερή μας αρχή [στην ονοματολογία των χημικών ενώσεων] να αντικαταστήσουμε το όνομα «αργιλούχο» με το όνομα «αλουμινούχο» για όλες του τις ενώσεις. Πιο απλό είναι να κρατήσουμε το τελευταίο, το «αλουμινούχο», και να σχηματίσουμε από αυτό ουσιαστικό, για να δηλώσουμε το πρωταρχικό συστατικό [δηλ. στοιχείο]. Έτσι, θα πούμε πως η στυπτηρία ή το αλουμινούχο βιτριόλι [θειικό αργίλιο] έχει ως βάση το αλουμίνιο, που μας παρέχει η Φύση πλουσιοπάροχα στα άργιλλα.

Η αποφυγή του «στυπτήριον» αντί «αργίλλιον» με έβαλε σε υποψία, μπας και ήθελαν οι λογιώτατοι που το κάλεσαν έτσι να αποφύγουν τον υπαινιγμό στην παραδοσιακή χρήση της στύψης, ως αλοιφή για τις αιμορροΐδες…

 

150 Σχόλια to “Τα ελληνόψυχα χημικά στοιχεία (μια συνεργασία του Νίκου Νικολάου)”

  1. μήτσκος said

    Το πρόβλημα με τον λευκόχρυσο είναι ότι υπάρχει και ο λευκός χρυσός (κράμα του χρυσού με ασημί χρώμα).

    Το ξέρει κάθε βλάχος γαμπρός (όπως εγώ) που έχει πάει να αγοράσει βέρες στο εξωτερικό και έχει ζητήσει «whitegold».

  2. Γς said

    Καλημέρα

    Ούτε το τρινάλ ξέρουμε σήμερα, που κάποτε ήταν το Νο1 στα πλυντικά και τέτοια

    https://caktos.blogspot.com/2013/05/blog-post_4038.html

    αλλά ούτε και την ποτάσα, που έφτιαχναν στις αυλές από στάχτη και βρόχινο νερό για τη σκάφη τους οι νοικοκυρές

    http://www.diakonima.gr/2013/02/16/%CF%80%CF%89%CF%82-%CF%86%CF%84%CE%B9%CE%AC%CF%87%CE%BD%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5-%CF%80%CE%BF%CF%84%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%83%CF%84%CE%AC%CF%87%CF%84%CE%B7/

  3. Γς said

    ποτάσσα

  4. leonicos said

    Τέθηκε κάποτε στην αγγλόφωνη Κβόρα η ερώτηση, «γιατί οι αγγλόφωνοι δε λένε τα χημικά στοιχεία Νάτριο, Κάλιο, Σιλίκιο, αλλά Σόδιο, Ποτάσσιο, Σίλικο;»

    εννοει πυρίτιο προφανώς

  5. atheofobos said

    Οι διαφορετικές ονομασίες για το ίδιο πράγμα δεν ήταν κάτι το ασύνηθες τον 19ο αιώνα, όχι μόνο στην χημεία, αλλά και στην ιατρική.
    Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο μαιευτικός χειρισμός για την έξοδο του κεφαλιού του εμβρύου στην ισχιακή προβολή. Χάρις στον γερμανό Veit και τον σκωτσέζο Smellie ονομάζεται χειρισμός Veit-Smellie.
    Στην Γαλλία όμως που είχε πολύ ανεπτυγμένη την μαιευτική εκείνη την εποχή,ο ίδιος χειρισμός δεν μπορούσε παρά να έχει γαλλικά ονόματα οπότε ονομάστηκε Mauriceau-Levret-Pinard από τα ονόματα φημισμένων γάλλων μαιευτήρων που ταυτόχρονα τον επινόησαν!

  6. leonicos said

    όσο και αν ο λαουτζίκος τον έλεγε κι αυτός τσίγκο.

    Τσίγκο ο λαουτζίκος λέει τον ψευδάργυρα; Τσίγκο μάλλον λέει το μεταλλικό έλασμα ανεξάρτητα από σύσταση

  7. leonicos said

    Το πιο αστειο απ’ όλα ήταν οταν έλεγα σε μια μαθητριούλα μου ότι το πιο πιο πιο μέταλλο απ’ όλα είναι το Υδρογόνο, που είναι αέριο

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

  9. nikiplos said

    Πολύ ενδιαφέρουσα η ιστορία και το άρθρο, που πραγματικά μου ξεδιάλυνε την ονοματολογία των στοιχείων. Πρέπει να παραδεχτεί κανείς πως η επιρροή ίσως να οφείλετο και στην γεωστρατηγική: Γερμανοί, Γάλλοι, Άγγλοι…

    Πάντως το Αργίλιο, μόνο τα βιβλία το γράφουν έτσι… Όλοι οι υπόλοιποι λέμε αλουμίνιο και ντουραλουμίνια τα κράμματά του… Ενώ εκείνους που εμπορεύονται και τοποθετούν τα αλουμινένια κουφώματα τους λέμε αλουμινάδες…

    Καλύτερο ο νιτρογόνο από το άζωτο ως όνομα γιατί εξηγεί μια μεγάλη οικογένεια χρήσεων του στοιχείου, όμως οι λογιότατοι δεν χαμπαριάζουν από τέτοια… 🙂 Ίσως επειδή επικράτησαν οι μεγαλοΙατροί στην Ακαδημία, που έβρισκαν το στοιχείο άφθονο στις πτωμαΐνες…

  10. Αγγελος said

    Για όποιον δεν ξέρει γερμανικά, ας προσθέσουμε ότι Wasserstoff, Stickstoff και Sauerstoff σημαίνουν αντιστοίχως «ουσία του νερού», «ασφυκτική ουσία» και ¨»όξινη ουσία», εύλογες αποδόσεις των «οξυγόνο», «άζωτο», «υδρογόνο».
    Και επειδή ο Λαβουαζιέ δεν ήξερε ελληνικά, μας κόλλησε τα oxygène και hydrogène, καθιερώνοντας στην Εσπερία το επίθημα -gène με τη λανθασμένη σημασία αυτού που παράγει: pathogène (=παθογόνος), gazogène (ναι, τα γκαζοζέν της Κατοχής παρήγαν γκάζι, με το οποίο λειτουργούσε ο κινητήρας τους, ζεσταίνοντας ξύλα!), cancerigène..(=καρκινογόνος). — και (από τα αγγλικά) photogenic, αυτός (συνήθως αυτή) που προσφέρεται για ωραίες φωτογραφίες, που μας έδωσε την τελείως ακατανόητη στα ελληνικά «φωτογένεια»!

  11. nikiplos said

    Τσίγκος, αλπακάς, πάμφυλας και φυσικά λευκοσίδηρος…

  12. Ωραίες είναι αυτές οι αναζητήσεις. Ένα κομμάτι που λείπει (αλλά που προφανώς δεν περιμένω από τον ΝικΝικ να το προσθέσει, χρειάζεται κάποιος ιστορικός των επιστημών εδώ) είναι τα ονόματα και συγγράμματα που καθιέρωσαν τις ελληνικές ονομασίες.
    Θυμάμαι ένα μεσοπολεμικό σχολικό εγχειρίδιο ορυκτολογίας, γραμμένο από τον παππού μου (δεν είμαι βέβαιος αν διδάχτηκε ποτέ), που ανέφερε σε παρένθεση τις ονομασίες «σπίρτο του αλατιού» και «σπίρτο του σαπουνιού» για το υδροχλωρικό οξύ και την καυστική ποτάσα (υδροξείδιο του καλίου), αντίστοιχα.

  13. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

  14. Αγγελος said

    Και κατ΄αναλογία προς τα αλογόνα, που το όνομά τους έχει μια λογική (παράγουν άλατα), κάποιοι θέλησαν να ονομάσουν «πνικτογόνα» τα στοιχεία της ομάδας του αζώτου (εξελληνίζοντας το Stickstoff) και «χαλκογόνα» (!!!) τα στοιχεία της ομάδας του οξυγόνου. Δεν ξέρω αν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ αυτοί οι όροι στα ελληνικά.

  15. Γς said

    Κι ούτε που πήγε ο νους μου στις πισίνες όταν διάβασα στην Κύπρο μια πινακίδα

    ΧΗΜΙΚΑ ΠΙΣΙΝΩΝ

  16. Αγγελος said

    Δύτη, «σπίρτο του άλατος» ξέρω κι εγώ από προπολεμικά βιβλία χημείας το υδροχλωρικό οξύ. Ως esprit de sel πουλιέται και σήμερα στα μαγαζιά, τουλάχιστον στο Βέλγιο, αυτό που εμείς λέμε ακουαφόρτε (και που, αντίθετα απ’ ό,τι λένε πολλά βιβλία χημείας, είναι αραιό υδροχλωρικό και όχι νιτρικό οξύ). Αλλά «σπίρτο του σαπουνιού»; Κύριε ελέησον!

  17. Alexis said

    #11: Τενεκές, λαμαρίνα…

  18. Alexis said

    Τσίγκος είναι ο ψευδάργυρος και λαμαρίνα το φύλλο που κατασκευάζεται από κράμα ψευδαργύρου.
    Λευκοσίδηρος ή τενεκές όμως είναι άλλο πράγμα, είναι κράμα σιδήρου επικαλυμμένο με κασσίτερο.

  19. Θρασύμαχος said

    Από τον τσίγκο ετυμολογείται και η θρυλική https://el.wiktionary.org/wiki/τσιγκολελέτα

  20. 16 Άγγελε, για να είμαι ειλικρινής θυμόμουν το σπίρτο του αλατιού και ένα ακόμα. Γκουγκλίζοντας βρήκα την ονομασία σπίρτο σαπουνιού για την ποτάσα και υπέθεσα ότι θα ήταν αυτό. Αλλά χωρίς να έχω το εγχειρίδιο μπροστά μου, δεν μπορώ να είμαι σίγουρος – σίγουρος είμαι μόνο ότι ανέφερε δυο σπίρτα.

  21. Παράλειψη τα ευγενή, λέω εγώ, ο μουσάτος…

    Νέον, Ξένον και Αργόν, Ηλιον μα και Κρυπτόν δοξάζουν την Ελλάδ
    αλλά και κάποια ξενικά χωράνε στην ομάδα

  22. Θρασύμαχος said

    Από τον τσίγκο επίσης το τσιγκάκι, ελληνικός όρος για τα μεταλλικά (μη βιδωτά) καπάκια, τα λεγόμενα crown caps https://sc01.alicdn.com/kf/UT835gvXepcXXagOFbXB/bottle-crown-cap.jpg_350x350.jpg

  23. Γιάννης Κουβάτσος said

    Και λίγο καλό ελληνικό ροκ…

  24. sarant said

    12 Ενδιαφέρον θέμα

    22 Με τα οποία παίζαμε και ποδόσφαιρο όταν δεν είχαμε τόπι.

  25. Φίλος, Πασοκτζής, μας ζητούσε να μη λέμε το Κίνημα Αλλαγής με την σύντμησή του, Κινάλ, επειδή θύμιζε το τρινάλ και υποβαθμιζόταν!

    Ατάκα του Χατζηχρήστου-Ζήκου (1963): «δηλαδή αν σου δώσω ποτάσα θα την φας;»

    Στην εποχή μας, δεν ξέρω πόσοι νέοι ξέρουν από ποτάσα και τρινάλ. Αλλά και από «Καλμαλίνη, υποβιβάζει τον πυρετό, ανακουφίζει από τους πόνους» όπως έλεγε η παλιά διαφήμιση (ρεκλάμα την έλεγαν τότε), «κοκκοράκι», την σκόνη που παρασκεύαζε ο φαρμακοποιός, Θρεψίνη, λουλάκι, ώχρα, άσβεστο ασβέστη, που κόχλαζε όταν τον έριχνες στο νερό, και πολλά άλλα.

  26. LandS said

    Δηλαδή στα ελληνικά της μπουγάδας θα το λέγαμε αλισίβιο

  27. # 25

    τραγουδιστά

    το κεφάλι μου πονεί και το δόντι δεν μ’ αφήνει
    όπως όλος ο κόσμος, πάρε μια καλμαλίνη

    κρυολόγησα, αψού, κι ο πυρετός με ψήνει
    όπως όλος ο κόσμος, πάρε μια καλμαλίνη

  28. LandS said

    Καλά δεν του αρέσει το ΚΙΝΑΛ επειδή θυμίζει Τριναλ και ανέχεται το λογότυπο που θυμίζει Αριέλ;

  29. Pedis said

    Διεξοδικότατος κι ωραίος!!

    [περιέργeια – > περιέργεια (τάιπο) ]

    Έχω δύο απορίες και όποιος γνωρίζει ας συνεισφέρει:

    α) πόσοι και ποιοι ήταν οι καθηγητές Πανεπιστημίου (φαντάζομαι) και τι επιρροές είχαν εκείνοι που ανέλαβαν τη μετάφραση των ονομάτων των χημικών στοιχείων στα ελληνικά; (πού είχε σπουδάσει εκείνος που υιοθέτησε λ.χ. την ονομασία νάτριο είναι φανερό … 🙂 )

    β) με ποια λογική έχει μεταφράσει/ενσωματώσει η κινέζικη γλώσσα την ονομασία των χημικών στοιχείων;

    (cf. τις προαλλες έμαθα ότι o όρος Φυσική αποδίδεται στα Κινέζικα ως «ύλη + λογική» και η φύση με την έννοια «αυθόρμητη»)

  30. Costas X said

    Λάτα (η) : Ο λευκοσίδηρος ή τενεκές στην Κέρκυρα.
    Από το ιταλικό latta, (αντιδάνειο από το ελατός 😉
    Λατονιέρης ο τενεκετζής και λατονιέρικο το εργαστήριο-κατάστημα.
    Λάτα επίσης το τενεκεδένιο δοχείο (γκαζοτενεκές) και λατάκι το μικρό δοχείο κονσέρβας ή ποτού, ακόμη κι αν είναι από αλουμίνιο !

    – Δως μου δύο μπίρες.
    – Μπουκάλια ή λατάκια ;

    (Να μην συγχέεται με την Λατάκια της Συρίας ή τον καπνιστό καπνό της !)

  31. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα, να προσθέσω στην… τσιγκολογία τη χρήση του τσίγκου στην τυπογραφία. Η τσιγκογραφία ήταν ο τρόπος για να τυπωθούν σχέδια, σκίτσα και φωτογραφίες, ενώ η όφσετ ουσιαστικά είναι μια ειδική περίπτωση τσιγκογραφίας με χρήση νερού.

    Επίσης, από τη διαμάχη ξέφυγε το Βολφράμιο/Τουγκστένιο, που έχει και διαφορετικό σύμβολο ανάλογα με την χώρα.

  32. ΓιώργοςΜ said

    12 Υπήρχε κάποτε ένα βιβλίο του Μανωλκίδη, «Ονοματολογία χημικών ενώσεων», που βρισκόταν στη βιβλιοθήκη μου, αλλά δεν το διάβασα ποτέ για να δω αν ασχολείται, πέρα από το τεχνικό κομμάτι, και με το γλωσσικό.

  33. ΓιώργοςΜ said

    Λατάκια και στην οικοδομή κάποια μικρών διαστάσεων ξύλα που μπαίνουν για στήριγμα, αλλά προφανώς ετυμολογούνται (υποθέτω) από το έλατο.

  34. Ο αντ΄αυτού... said

    The Evolution of Modern Chemistry:
    https://library.brown.edu/exhibit/exhibits/show/evolution-of-chemistry/the-language-of-chemistry/alchemical-symbols-as-secret-c

  35. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Πολύ ενδιαφέρον το σημερινό άρθρο. Από τότε που μάθαινα τα χημικά στοιχεία στο γυμνάσιο είχα απορίες για τις διαφορές στην ονομασία τους στις διάφορες γλώσσες. Κάποιες απαντήθηκαν σήμερα, κάποιες άλλες παραμένουν, π.χ., θείο-sulfur, βολφράμιο-tungsten.

    Το αργίλλιο είναι ανυπόφορο. Όλος ο κόσμος αλουμίνιο το λέει αλλά τώρα πια δεν αλλάζει.

    Το άζωτο είναι dušik στα κροατικά. Οι Σέρβοι όρθοντοξ μπράδερς προτιμούν το azot.

    Tο υδρογόνο στα σερβικά είναι vodonik και στα κροατικά vodik (voda = νερό). Το οξυγόνο στα σερβικά είναι kisonik και στα κροατικά kisik (kiseo = οξύς, ξινός).

  36. ΣΠ said

    31
    Διαφορετικό σύμβολο; Ποιο δηλαδή; Μόνο ως W το ξέρω.

  37. mitsos said

    Ωραία πράγματα.
    έμαθα και πράγματα που έψαχνα

    Φαντάζομαι πώς χρειάζεται πολλή δουλειά ακόμα για να διεκδικήσει πληρότητα σε όλον τον Περιοδικό Πίνακα…
    π.χ. Σίδηρος και όχι Ferum ( λατ. Ferrum )
    π.χ. Χαλκός και όχι Cοpper ( φαντάζομαι από το μετάλευμα κυπρίτης που οι λατίνοι έλεγαν cuprate και όχι από το κράμα μπρούντζο=λατ. aes)
    ….και πολλά άλλα.

    Τις ευχαριστίες στον Νίκο Ν. και στον Νλικο Σ.

  38. Ο Δήμήτρης Σαραντάκος μας έχει πει ότι ακόμα και μετα τον Πόλεμο η ελληνική ορολογία δεν ήταν καθιερωμένη και πολλοί καθηγητές πασχιζαν να κεθιερωσουν τη δική τους
    https://sarantakos.wordpress.com/2013/05/14/7kalokairia-34/

  39. 69 τα στοιχεία στη Φυσιογνωσία ήτοι στοιχειώδεις γνώσεις Φυσικής, Χημείας και Κοσμογραφίας προς χρήσιν των μαθητών της Γ΄ τάξεως Ελληνικών Σχολείων (Παναγιώτης Σ. Κονδύλης, 1891, 2η Έκδοση)
    http://e-library.iep.edu.gr/iep/cache/image/browse/1_17185/167.650.jpg και http://e-library.iep.edu.gr/iep/cache/image/browse/1_17185/168.650.jpg

  40. atheofobos said

    32
    Χάρις στον μεγάλο δάσκαλο Μανωλκίδη όχι μόνο έμαθα Χημεία αλλά έφτασε να λύνω ασκήσεις της με ευχαρίστηση. Μέχρι να έχω την τύχη να τον έχω δάσκαλο στο φροντιστήριο, θεωρούσα ότι φυσιολογικός ανθρώπινος εγκέφαλος (όπως βέβαια ο δικός μου!) δεν είναι δυνατόν να μπορεί να μάθει Χημεία!

  41. mitsos said

    Το πιο μεγάλο μπέρδεμα όμως είναι
    το Calcium =Aσβέστιο

    Διότι άσβεστoς μεν ελληνιστί το διάλυμα Υδροξειδίου του ασδβεστίου Ca(OH)2

    Αλλά asbestos οι ινώδεις μικροκρύσταλλοι π.χ. τα νημάτια του ελενίτ
    κουλουβάχατα

  42. Αγγελος said

    Για το θειάφι, όπως και για τα επτά παραδοσιακά μέταλλα (χρυσό, άργυρο, χαλκό, σίδηρο, μόλυβδο, υδράργυρο, κασσίτερο) δεν υπάρχει τίποτε άξιο απορίας. Ήταν γνωστά από την αρχαιότητα και σε κάθε γλώσσα είχαν το δικο τους όνομα, το οποίο και διατήρησαν και ως ονόματα χημικών στοιχείων.
    (Το αγγλικό sulfur ή sulphur είναι βέβαια λόγιο δάνειο από τα λατινικά. Η γνήσια αγγλική λέξη ήταν brimstone. Ομοίως πολλές γλώσσες διακρίνουν τον άνθρακα (carbon(e)) από το κάρβουνο (coal, charbon…))A

    Για διάφορα στοιχεία συνέβη να ανακαλυφθούν περίπου ταυτόχρονα από δύο χημικούς, οι οποίοι πρότειναν διαφορετικά ονόματα. Έτσι το βολφράμιο (W) / τουγκστένιο (Tu), το λουτήτιο / κασσιόπειο, το κολούμβιο / νιόβιο, το (ανύπαρκτο στη φύση, καθότι ραδιενεργό) προμήθειο / ιλλίνιο…

  43. mitsos said

    και συμπληρώνω
    βέβαια οι ινώδεις μοκροκρύσταλλοι που διεθνώς λέγονται Asbestos εμείς επιμένουμε να τους ονομάζυμε Αμίαντο !?

  44. Αγγελος said

    (41) Όχι μόνο το διάλυμα. Φαντάζομαι ότι άσβεστος ήταν αρχικά το οξείδιο του ασβεστίου (CaO), που έπρεπε να σβηστεί (βίαιη αντίδραση) με νερό για να μετατραπεί σε υδροξείδιο. Λατινικά calx > calcium.
    Αsbestos στα αγγλικά (και Asbest στα γερμανικά, και υποθέτω και σε άλλες γλώσσες) είναι ο αμίαντος,

  45. Georgios Bartzoudis said

    «Εμείς όμως είχαμε την περγαμηνή του Θεόπομπου (όπως τον μετέδωσε ο Στράβωνας), που ανέφερε κάποιο μέταλλο ως σταγόνες από ψευδάργυρο, και που πιστεύεται ότι εννοούσε τον τσίγκο. Κοτζάμ αρχαία αναφορά ήταν αυτή, δεν γινόταν να την προσπεράσουμε στον επιστημονικό μας λόγο, όσο και αν ο λαουτζίκος τον έλεγε κι αυτός τσίγκο».

    :# Κατά πρώτον, μου κάνει εντύπωση ότι ο ΝΝ δεν ασχολείται καθόλου με τα σύμβολα των στοιχείων, που έχουν άμεση σχέση με τα ονόματά τους (ελληνοπρεπή ή φραγκοπρεπή).
    Ένα δεύτερο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό είναι η …κουλτουριάρικη ειρωνεία με την οποία αναφέρεται σε «κοτζάμ αρχαίες αναφορές» κλπ. Τόσο πολύ τον καίει ο «τσίγκος», που όπως ισχυρίζεται τον έλεγε ο «λαουτζίκος»;; Τον πληροφορώ πάντως ότι από τον Μακεδονικό λαουτζίκο λέγονταν (και λέγεται) «τζίγκος» (tzingos). [έστι παρ’ ημίν και λόφος τις καλούμενος Τζιγκούρα]. Προτείνω λοιπόν να …παίξουμε την κολοκυθιά: Γιατί να είναι τσίγκος και να μην είναι τζίγκος;;;

  46. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πολὺ ἐνδιαφέρον ἄρθρο, μοῦ θύμισε κι ἕναν ἀστεῖο διάλογο ποὺ εἶχα κάποτε μὲ μιὰ ἀσθενή. Παίρνει τηλέφωνο καὶ ρωτάει γιὰ τὶς ἐξετάσεις της. Τὶς κοιτάω καὶ βλέπω ὅτι εἶναι ὅλες καλές. Τῆς τὸ λέω. (Σημείωση: τὸ ὀνοματεπώνυμο ἦταν ἑλληνικό, ἡ κοπέλα μιλοῦσε φυσικότατα ἑλληνικὰ καὶ μὲ ἑλληνικότατη προφορά). Μοῦ ἀπαντάει «μήπως μπορεῖτε νὰ μοῦ πείτε πόσο εἶναι τὸ naetria*;» «Τὸ ποιό;» «Τὸ naetria*». «Μήπως ἐννοεῖτε τὸ νάτριο;». «Ναί, ξέρετε ἡ ἑλληνικὴ δὲν εἶναι ἡ μητρικἠ μου γλῶσσα καὶ στὴ γλῶσσα μου τὸ λένε naetria*». Δὲν εἶχα διαβάσει τότε τὸ σημερινὸ ἄρθρο καὶ δὲν ἤξερα ὅτι ὑπάρχουν γλῶσσες στὶς ὁποῖες λέγεται νάτριο ὁπότε ρώτησα γεμᾶτος περιέργεια «ποιά εἶναι ἡ μητρική σας γλῶσσα;». «Ἡ ἀγγλική». Κρατήθηκα νὰ μὴ γελάσω, τῆς εἶπα ὅμως ὅτι στὰ ἀγγλικὰ λέγεται sodium κι ὄχι ὅπως τὸ ἔλεγε

  47. Αγγελος said

    Απ ‘ό,τι ξέρω, ο σύγχρονος του Κοραή Κούμας ήταν από τους πρώτους που μεταλαμπάδευσαν τη νεότερη χημεία στην Ελλάδα. Περισσότερα π.χ. εδώ: https://www.eex.gr/about/epistimonika-tmimata/paideias-ximikis-ekpaideusis/download/842_4fa729e00c53fae468c31ae932e493aa

  48. sarant said

    41-44 Ακριβώς

    30 Η λάτα όχι μόνο στην Κέρκυρα αλλά και στη Δυτική Πελοπόννησο και στα άλλα Επτανησα.

  49. ΣΠ said

    Στην μακεδονική γλώσσα ο ψευδάργυρος είναι цинк (τσινκ).

  50. Αγγελος said

    (43) Δεν λέγεται «διεθνώς» Asbestos. Και γαλλικά amiante είναι. Και «αμίαντος» είναι αρχαία ελληνική λέξη: την αναφέρουν ο Αριστοτέλης και ο Διοσκορίδης.

  51. Pedis said

    # 39, 47 – πολύ ενδιαφέροντα!

  52. ΣΠ said

    39
    Φυσικά από την λίστα του 1891 λείπουν τα ευγενή αέρια, που ταυτοποιήθηκαν λίγο αργότερα.

  53. Costas X said

    48 Ευχαριστώ, Νικοκύρη, δεν το ήξερα.

    Άρα, λάτα λέγεται ο τενεκές όπου κυριαρχούσαν οι…λατίνοι !

    (Στις συγκεκριμένες περιοχές οι Ενετοί)

  54. mitsos said

    @ 50 Άγγελος.
    Εμ δεν το ήξερα.
    Άρα αμίαντος από τα Γαλλικά.
    Να σαι καλά.

  55. mitsos said

    Ίσως και στον Αριστοτέλη ο «αμίαντος» να χρησιμοποιείται με την σημασία του μη μολυσμένου ( α- μιαίνω ). Θέλει ψάξιμο.

    Κάπου είδα ότι από λάθος του Πλίνιου ( του πρεσβύτερου ) άλλαξε το σημαινόμενο του όρου αμίαντος …
    το απόγευμα θα το ξαναδώ

  56. Ιωάννα said

    Ο διαπρεπής Έλλην γλωσσολόγος του Εξωτερικού, κ. Νίκ Νίκολας, καταφέρνει πάντα να μάς εντυπωσιάζει με το απίστευτο εύρος των γνώσεών του και το έμφυτα ειρωνικό ύφος γραφής του. Ωστόσο, ελλοχεύει ένας κίνδυνος: Ο καταιγισμός εντυπωσιακών εξειδικευμένων πληροφοριών να αποκρύψει την ουσία.. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, η κεντρική ιδέα του άρθρου είναι να πειστούν οι αδαείς αναγνώστες ότι κάποιοι ελληνομανείς λόγιοι είναι υπεύθυνοι για τις εν χρήσει ελληνικές ονομασίες των χημικών στοιχείων + ενώσεων, οι οποίες ονομασίες δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

    Περιέργως, ο κ. Νίκολας μάς κρύβει το σημαντικότερο: Ότι αυτός γλωσσικός πατριωτισμός συμβαίνει σε όλες τις γλώσσες και όλοι όσοι έχουν ασχοληθεί λιγάκι με την Χημεία (σ.σ.: ο κ. Νίκολας αποφεύγει όπως ο διάβολος το λιβάνι να μάς πεί αν είναι ελληνική ή αραβική η ετυμολογία της λέξεως) γνωρίζουν τις φοβερές διαμάχες μεταξύ των επιστημόνων για να επιβληθεί μιά χημική ονομασία. Ο παμπόνηρος κ. Νίκολας, ενώ μάς δίνει 15 παραπομπές (σύνδεσμοι με μπλέ χρώμα) στο άρθρο του, αποκρύπτει την σχετικό διαφωτιστικώτατο λήμμα της αγγλικής Wikipedia, για να μην αποδυναμωθεί η ιδέα του άρθρου του.

    Εξίσου πονηρά σκεπτόμενος, ο πολύ αγαπητός κ. Νίκολας αποκρύπτει και το άλλο σημαντικό λήμμα της Wikipedia με τις ετυμολογίες των χημικών στοιχείων, όπου η λέξις «greek» αναφέρεται 115 φορές!.. Η αλήθεια είναι μία και ο μπακλαβάς γωνία, κύριε Νίκολας: Από τα 118 ονόματα των στοιχείων τα 45 έχουν Ελληνική ρίζα, χωρίς να προσθέτουμε το σανσκρητικό Βηρύλλιο 4Be και το περσικό Αρσενικό 33Αs όπου διαμεσολαβεί η θεία Ελληνική γλώσσα.

    Υστερόγραφο-1: Στο σχόλιο 37, ο σχολιαστής Mitsos προσπαθεί να ξανα-ανακαλύψει τον Τροχό, τουτέστιν να βρεί την ετυμολογία του χαλκού. Και επί 2 ολόκληρες ώρες ουδείς σχολιαστής φιλοτιμήθηκε να τον ξεστραβώσει, ενημερώνοντάς τον ότι εδώ και 500 χρόνια όλοι οι γλωσσολόγοι συμφωνούν πως ο χαλκός στα αγγλικά (copper) πήρε το όνομά του από την Κύπρο. Παρεμπιπτόντως, εύγε στον σοφό Νέστορα του Ιστολογίου κ. Άγγελο που στο σχόλιο 50 ξεστράβωσε τον κ. Mitsos για τον αμίαντο

    Υστερόγραφο-2: Ενημερώνω τον κοσμαγάπητο κ. Νίκολας ότι το 1990 κυκλοφόρησε ένα ύποπτα ελληνόψυχο βιβλίο της Αμερικανίδας κλασικίστριας Tamara M. Green με τίτλο «The Greek & Latin Roots of English», το οποίο ΟΥΔΕΠΟΤΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΚΕ στην Ελλάδα, για να μή θριαμβολογήσουν οι ελληνόψυχοι. Ας κατεβάσει ο κ. Νίκολας την εμλουτισμένη 5η έκδοση του 2015 που μόλις του υποδείξαμε, ας την ξεφυλλίσει και ας κάνει σκληρή κριτική στην συγγραφέα που τολμά να ισχυρίζεται πως είναι ελληνικής ετυμολογίας το μεγαλύτερο ποσοστό των λέξεων στην Χημεία, στην Ιατρική, στην Ψυχολογία και σε δεκάδες άλλους τομείς του ανθρώπινου πολιτισμού

  57. dryhammer said

    42.

    Αυτό «το (ανύπαρκτο στη φύση, καθότι ραδιενεργό) ιλλ-ίνιο…» πολλά μου διαλεύκανε…

  58. dryhammer said

    57 συνέχεια
    …και δεν είχα δει το 56

  59. nikiplos said

    και μιας και γλωσσολογούμε, ας μην ξεχάσουμε να αναφέρουμε και το τσίγκινο σωβρακάκι, που θα μας χρειαστεί μέρες πού ‘ρχονται…

  60. nikiplos said

    56@ σαν να διαβάζω τον Λιακόπουλο ένα πράμα… ή όπως θα έλεγε κι ο μπάρμπας μου (ιταλικής καταγωγής) από το Μπρόνξ μπούλσιτς…

  61. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    60 και πριν

    Βρέθηκε κανείς να πει για τον ξεγάνωτο?

  62. Alexis said

    Κι άλλη γκάφα πριν από λίγο στο δελτίο ειδήσεων της ΕΡΤ1.
    Ρεπόρτερ αποκάλεσε τη Δούρου «πρώην περιφερειάρχη».

  63. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ ᾿μένα.

    Ἐνδιαφέρον τὸ σημερινό.

    Γιὰ κάποιους, ὅπως ὁ Νικοκύρης καὶ οἱ λοιποὶ χημικοὶ καὶ χημικοὶ μηχανικοὶ τοῦ ἱστολογίου, τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι διπλό.

    Ἔχω μιὰν ἔνσταση γιὰ τὸν τίτλο.

    Αὐτὸ τὸ «ἑλληνόψυχος» τί τό ᾿θελε;

    Ἑκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι ἀνακριβές* καὶ ἀναχρονιστικό*, εἶναι καὶ τρολομαγνήτης (#56).

    * Γράφει χαρακτηριστικὰ ὁ Ν. Νικολάου:

    » …Όπου τα γερμανικά ακολούθησαν γερμανικό όρο, ενώ τα γαλλικά διάλεξαν ελληνογενή όρο, με μεγάλη μας χαρά διαλέξαμε τον ελληνόψυχο όρο των Γάλλων. »

    Μιὰ χαρὰ εἶναι τὸ «ἑλληνογενής». Τὸ «ἑλληνόψυχος» δὲν ξέρω πόσο παλιὸ εἶναι, ἀλλὰ στὶς μέρες μας ἔχει συνδεθεῖ μὲ συγκεκριμένους ἀκραίους (γιὰ νὰ τὸ πῶ σεμνά) κύκλους.

    Ἐκτὸς ἂν ὁ Ν. Ν. τό ᾿κανε ἐπίτηδες.

    Γιὰ νὰ γεμίσουμε σχόλια ἀπὸ τὶς διάφορες περσόνες τοῦ πολυώνυμου. 🙂

  64. 63.

    > Ἐκτὸς ἂν ὁ Ν. Ν. τό ᾿κανε ἐπίτηδες.

    Χεχεχε… 🙂

  65. Γιάννης Κουβάτσος said

    63:Προφανώς για να τρολάρει τους εθνοβαρεμένους το επέλεξε. ☺ Πώς λέμε «να αγοράζετε ελληνόψυχες πατάτες Νάξου και όχι αλλόγλωσσες και αλλόθρησκες πατάτες Αιγύπτου»; Κάπως έτσι…

  66. sarant said

    64 Παμπόνηρε!

  67. ΣΠ said

    Πάντως, αν το πυρίτιο λεγόταν silicium αντί silicon στα αγγλικά, θα χαλούσε το λογοπαίγνιο Silicone Valley.

  68. Faltsos said

    16
    «αυτό που εμείς λέμε ακουαφόρτε (και που, αντίθετα απ’ ό,τι λένε πολλά βιβλία χημείας, είναι αραιό υδροχλωρικό και όχι νιτρικό οξύ). »

    Κάποιος συσκευαστής αραιού υδροχλωρικού οξέος για οικιακή χρήση, από άγνοια ή γιατί του φάνηκε ότι ονόματα όπως «κεζαπ»
    ή «σπίρτο (του άλατος) δεν είναι αρκετά εντυπωσιακά, βάφτισε αυθαίρετα το προιόν του «άκουα φόρτε», δημιουργώντας αρκετή σύγχυση. Πρόκειται για λάθος που δεν έχει γίνει γενικά αποδεκτό. Πολλοί άλλοι συσκευαστής ονομάζουν σωστά το προϊόν τους.
    Όχι όμως και να θέλουμε να βγάλουμε σκάρτα τα βιβλία χημείας για αυτό το λόγο!
    Acqua Forte (λατινικά aqua fortis) που στα ελληνικά μεταφράζεται «ισχυρό νερό» είναι το Νιτρικό Οξύ και όχι μόνο στην Ελλάδα.

    https://it.m.wikipedia.org/wiki/Acquaforte
    https://en.m.wikipedia.org/wiki/Nitric_acid

  69. Γς said

    Το Μαγτνήσιο και το Μαγγάνιο που τα μπέρδευα γμτ…

    https://caktos.blogspot.com/2013/05/blog-post_1176.html

  70. Faltsos said

    Για κάτι παραπάνω σχετικά με το σημερινό θέμα:

    https://www.cup.gr/book/portreta-ton-chimikon-stichion/

  71. Αγγελος said

    Faltse (68), η πηγή όπου παραπέμπεις λέει ρητώς «Acquaforte (in latino aqua fortis) anticamente designava l’acido nitrico, detto anche mordente. Oggi indica… (κλπ., ένα είδος χαλκογραφίας)». Και κανείς βεβαίως δεν αμφισβητεί ότι anticamente, τον καιρό των αλχημιστών, aqua fortis λεγόταν το νιτρικό οξύ. Απλώς, αυτή την πληροφορία εξακολουθούν να την αναπαράγουν πολλά ελληνικά βιβλία χημείας, συνήθως μάλιστα μ’ένα απλό «κοινώς ακουαφόρτε» εντός παρενθέσεων, όπως παραθέτουν σωστά «κοινώς βιτριόλι» στο θειικό οξύ, ενώ σήμερα (και τουλάχιστον εδώ και πενήντα χρόνια), αυτό που κυκλοφορεί στα μπακάλικα της Ελλάδας (όχι στα ειδικά καταστήματα χημικών προϊόντων!) ως ακουαφόρτε είναι υδροχλωρικό οξύ. Δεν νομίζω πως μπορεί ο καθένας να προμηθευθεί νιτρικό οξύ, έτσι, άνευ ετέρου, από το σουπερμάρκετ!

  72. Νίκος Κ. said

    Γνωρίζει κανείς αν είναι απλή σύμπτωση το ενοχλητικό γεγονός ότι ο Μόλυβδος στα αγγλικά (Lead) γράφεται ακριβώς το ίδιο με το ρήμα οδηγώ/ηγούμαι (αλλά, ευτυχώς, προφέρεται διαφορετικά);

    Ενδιαφέρον έχει και η δυσκολία (σύμφωνα και με τη wikipedia) να βρει κανείς την προέλευση του ονόματος του «αντιμόνιου» (antimonium). Σύμφωνα με την πρόταση που υιοθετούν οι D.N. Trivonov and V.D. Trivonov (Chemical Elements, MIR Publishers, 1982) οφείλεται στο ότι το στοιχείο αυτό συνυπάρχει πάντα με άλλα ορυκτά (άρα δεν βρίσκεται μόνο του, αντι – μόνο)

  73. Αγγελος said

    Απλή σύμπτωση, θα υπέθετα. Στα ολλανδικά, που συγγενεύουν στενά με τα αγγλικά, το μέταλλο είναι lood (και potlood το μολύβι που γράφουμε) και το ρήμα είναι leiden.

  74. mitsos said

    @56 Ιωάννα
    Καλα εγώ στραβός είμαι.
    Εσύ όμως τι δικαιολογία έχεις να διαβάζεις διαγώνια ;
    Λες να έγραψα σχόλιο 37 για το ορυκτό κυπρίτη και να μην ήξερα για την σχέση με τα ορυχεία Χαλκού της Κύπρου;
    Άντε πες ήταν σε παρένθεση . Εμένα κάποιος θα με ξεστραβώσει.Εσένα ποιος θα σε ξεστραβώσει που όταν έγραφες το σχολιο (56) δεν είχες διαβάσει το δικό μου σχόλιο (στο 43) για τον αμίαντο.
    Γέρασες ούτε για τρολ δεν κάνεις. Αλλά δεν ευθύνεσαι εσύ.

  75. ΣΠ said

    72
    Για το αντιμόνιο:
    https://sarantakos.wordpress.com/2016/03/29/stimmi-2/

  76. Faltsos said

    71
    «σήμερα (και τουλάχιστον εδώ και πενήντα χρόνια), αυτό που κυκλοφορεί στα μπακάλικα της Ελλάδας (όχι στα ειδικά καταστήματα χημικών προϊόντων!) ως ακουαφόρτε είναι υδροχλωρικό οξύ. Δεν νομίζω πως μπορεί ο καθένας να προμηθευθεί νιτρικό οξύ, έτσι, άνευ ετέρου, από το σουπερμάρκετ!»

    Δεν έγραψα κάτι πολύ διαφορετικό (αν και υπάρχουν αρκετοί που αποφεύγουν το λάθος, γράφοντας στην ετικέτα τους μόνο «αραιό διάλυμα υδροχλωρικού οξέος»). Απλά επιμένω ότι αυτό είναι λάθος! Κάποιος διάλεξε σαν εμπορική ονομασία ενός προϊόντος, την εμπειρική ονομασία μιας άλλης χημικής ένωσης, από την ίδια οικογένεια. Λάθος και μεγάλο μπέρδεμα.

    Λες ότι δεν σε έπεισε η ιταλική βικι.Κάνε τον κόπο να κάνεις ένα κλικ στις λέξεις «acido nitrico», θα ανοίξει το λήμμα για το νιτρικό οξύ https://it.m.wikipedia.org/wiki/Acido_nitrico

    όπου γράφει ως εναλλακτικές ονομασίες
    acido nitrico
    nitrato di idrogeno
    acqua forte

    κάνε τον κόπο να ανοίξεις και την αγγλική βίκι που παρέθεσα ή αν προτιμάς την ελληνική

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B9%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%BF%CE%BE%CF%8D

    Εδώ, μετά από πολύ συζήτηση, κατέληξαν στη διατύπωση:

    «Σημείωση: ο όρος «ακουαφόρτε», έχει χρησιμοποιηθεί λανθασμένα και για προϊόντα του εμπορίου στα οποία το κύριο συστατικό ήταν αραιό διάλυμα υδροχλωρικού οξέος.»

    Πιστεύω ότι σε καθαρά γλωσσικά θέματα μπορεί η συχνή χρήση να καθιερώνει μια λέξη, αλλά σε θέματα ορολογίας (ακόμη κι αν μιλάμε για εμπειρικές ονομασίες), αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό και τα λάθη πρέπει να διορθώνονται. Εσύ δυστυχώς παίρνεις την αντίθετη θέση. Κατηγορείς τα ελληνικά βιβλία χημείας γιατί επιμένουν στο επιστημονικά σωστό και δεν συντάσσονται με την ορολογία που θέλησαν να επιβάλουν στους Ελληνες κάποιοι έμποροι ειδών οικιακής χρήσης.

  77. Pedis said

    # 71 – συνήθως μάλιστα μ’ένα απλό «κοινώς ακουαφόρτε» εντός παρενθέσεων, όπως παραθέτουν σωστά «κοινώς βιτριόλι» στο θειικό οξύ

    είσαι βέβαιος; άλλο πράμα είναι το βιτριόλι, άλλο το ακουαφόρτε … πάντως, και τα δυο ήταν γνωστά στους αλχημιστές.

  78. Faltsos said

    77

    θειικό οξύ –> βιτριόλι

    νιτρικό οξύ –> άκουα φόρτε

    υδροχλωρικό οξύ –> σπίρτο του άλατος, κεζάπ

  79. sarant said

    ΛΚΝ, λήμμα ακουαφόρτε: Η κοινή ονομασία του νιτρικού οξέος

    Χρηστικό, Μπαμπι, ΜΗΛΝΕΓ: 1. Η κοινή ονομασία του νιτρικού οξέος, 2 (καταχρ-προφ.) εμπορική ονομασία του υδροχλωρικού οξέος

  80. Pedis said

    # 78 – ναι, γειά σου.

  81. Pedis said

    και το βιτριόλι να είναι λαικότροπο άλιας για πολλά τινά κι ένα από αυτά, βλέπω ότι είναι, ο λεγόμενος χάλκανθος.

  82. Νίκος Κ. said

    75: !!!

  83. Faltsos said

    79

    Νικοκύρη, θα μου επιτρέψεις να επιμείνω. Τα λεξικά τα γράφουν και επιμελούνται φιλόλογοι, οι οποίοι έχουν συνήθως κακή σχέση με τις θετικές επιστήμες. Οι τεχνικές γνώσεις τους φτάνουν μέχρι το κτίριο/κτήριο
    Αποδέχονται κάποιοι ως εμπορική ονομασία του υδροχλωρικού οξέος το «ακουαφόρτε». Το δέχεσαι χωρίς σχόλια, αλλά σε άλλες περιπτώσεις έχεις κάνει κριτική σε επιλογές των λεξικογράφων.
    Ο καθηγητής της Χημείας στο σχολείο τι θα δεχθεί; Σε μια άσκηση πολλαπλής επιλογής ή αντιστοίχησης, όπως το σχόλιο 77 ποιο θα είναι το σωστό; Θα λέει μήπως ότι ακουαφόρτε διεθνώς είναι το νιτρικό οξύ, αλλά στην Ελλάδα μπορεί να είναι και το υδροχλωρικό;

    Αν δεχτούμε τον όρο ως σωστό επειδή τον βλέπουμε γραμμένο σε πολλά μπουκαλάκια στα σούπερ μάρκετ, τότε γιατί δεν γράφουμε και εξατμήσεις. Έτσι δεν γράφουν οι περισσότερες ταμπέλες συνεργείων αυτοκινήτων; Αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με γραμματική, είμαστε στα οικόπεδα των φιλολόγων.

    Άλλο παράδειγμα. Όλα τα καταστήματα ηλεκτρικών ειδών και οι μαστοράντζες ηλεκτρολόγοι μιλάνε για λάμπες φθορίου. Η αναζήτηση δίνει περίπου διπλάσια αποτελέσματα από ότι λαμπτήρες φθορισμού. Θα ξεχάσουμε ότι ξέραμε και θα δεχθούμε τον όρο, αφού «εδώ και πενήντα χρόνια» έτσι λέγεται; Θα αφήσουμε μαθητές και όχι μόνο να πιστεύουν ότι αυτές οι λάμπες έχουν φθόριο;

    Επιμένω και το ξαναγράφω ότι σε καθαρά γλωσσικά θέματα μπορεί η συχνή χρήση να καθιερώνει μια λέξη, αλλά σε θέματα ορολογίας (ακόμη κι αν μιλάμε για εμπειρικές ονομασίες), αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό και τα λάθη πρέπει να διορθώνονται.

  84. Αγγελος said

    Pedis (77), όπως είδες, έγραψα «όπως παραθέτουν σωστά «κοινώς βιτριόλι» στο θειικό οξύ» — ότι τα βιβλία δηλαδή λένε πως το θειικό οξύ λέγεται κοινως βιτριόλι, πράγμα που βεβαίως είναι σωστό. Αυτό επί του οποίου διαφώνησα με τον Φάλτσο είναι ο ισχυρισμός ότισήμερα — και όχι την εποχή των αλχημιστών ή έστω του Λαβουαζιέ — άκουα φόρτε λέγεται «κοινώς», στη λαλιά του κοσμάκη δηλαδή και όχι των ιστορικών της επιστήμης, το νιτρικό οξύ.
    Όσο για τα βιτριόλια, ναι, έτσι λέγονταν (με διάφορους χρωματικούς προσδιορισμούς, πράσινο, γαλάζιο κλπ.), διάφορα θειικά άλατα με λίγο-πολύ υαλώδη (πρβ. βιτρώ 🙂 ) όψη, και oleum vitrioli το ίδιο το θειικό οξύ. Σιγά-σιγά όμως επικράτησε για το οξύ το απλό όνομα.
    Όσο για το υδροχλωρικό οξύ, εκτός από σπίρτο του αλατιού, λεγόταν (τουλάχιστον στην Εσπερία) και μυριατικό οξύ (λατ. muria = άλμη). Το όνομα αυτό περιέπεσε σε αχρηστία όταν ανακαλύφθηκε το χλώριο (που ευτυχώς δεν το είπαν ‘μυριογόνο’) και διαλευκάνθηκε η σύνθεση του οξέος (και διαπιστώθηκε ότι δεν περιείχε οξυγόνο, το οποίο επομένως δεν δικαιολογούσε το όνομά του…)

  85. Αγγελος said

    Πέστε με κολλημένον, αλλά ναι: πιστεύω πως ο καθηγητής της Χημείας στο σχολείο πρέπει να διδάσκει ότι ακουαφόρτε λεγόταν παλιότερα το νιτρικό οξύ, αλλά συνήθως στην Ελλάδα είναι το υδροχλωρικό. Και βεβαίως ασκήσεις βασισμένες σε τέτοιες αμφίσημες λέξεις δεν πρέπει να δίνονται.
    Οι κοινές ονομασίες δεν είναι πάντοτε μονοσήμαντες και ακριβείς, γι΄ αυτό και φτιάχνουμε τις επιστημονικές: λατινικά ονόματα γένους-είδους κατά Λινναίο στη βιολογία, ονοματολογία της Γενεύης (εδώ μάλλον δείχνω την ηλικία μου 🙂 ) στην οργανική χημεία κλπ.
    Γαι τις λάμπες «φθορίου» βέβαια συμφωνώ, και θα διόρθωνα την κόρη μου αν τις έλεγε έτσι, διότι φθόριο εξακολουθεί να είναι άλλο πράμα. Νομίζω όμως πως όλος ο κόσμος (πλην των ηλεκτρολόγων, που αναγκαστικά ξέρουν τη διαφορά) τις λέει «λάμπες νέον» 🙂
    Τέλος. Δεν ξαναμιλώ (τουλάχιστον απόψε) για το θέμα.

  86. mitsos said

    @83 Faltsos
    Ναι η απαίτηση σωστής επικοινωνίας οδηγεί σε αποδοχή κανόνων. Και έτσι φτάνουμε στο ότι το «τάδε» πρέπει να λέγεται «δείνα»
    Σκέψου όμως πόσο ανεδαφικά και δασκλίστικα ακούγονται μερικά «σωστά» όταν δεν υιοθετο’υνται ούτε από τους επιστήμονες ούτε από τον λαό
    Διότι και για τον μπακάλη το βάρος της φέτας είναι 480 gr αλλλά και για τον χημικό που διδάσκει π.χ. α) περιεκτικότητα weight per weight σε γραμμάρια δηλαδή διλυμένης ουσίας ανά 100 γραμμάρια Διαλύματος. ( άλλο παράδειγμα με το Μοριακό Βάρος )
    Άντε πες μου εσύ πως να πείσεις ένα 14άρη ότι το βάρος του είναι 700Ν και όχι 70 kg .; ¨καλά Δάσκαλε θα το θυμάμαι για τις εξετάσεις το σωστό αλλά μετά θα το λέω όπως το λέει όλος ο κόσμος»

  87. sarant said

    83 Σε εξετάσεις κτλ θα είναι καλύτερο να αποφεύγονται όροι που μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση.

  88. Pedis said

    # 84 – παραδιάβασα … μα κι εσύ πήγες, για να φωτίσεις την υποθεση, κι έμπλεξες δυο διαφορετικά πράγματα στην ίδια φράση …

    αφού, λοιπόν, δεν υπάρχει σύγχυση μεταξύ βιτριολίου και ακουαφόρτεως, για μένα, εφόσον παρατεθούν με την απαραίτητη σχολαστικότητα και διεξοδικότητα οι απαραίτητες εξηγήσεις για το τι εννοούσαν οι αλχημιστές του μεσαίωνα και τι πλασάρουν με το ίδιο όνομα οι αλχημιστές της αγοράς, η υπόθεση τίθεται υπό έλεγχο.

  89. Faltsos said

    86
    Τα προβλήματα της διδακτικής των θετικών επιστημών είναι πολλά. ΄Ένα από τα μεγαλύτερα είναι αυτό που περιγράφεις, Ο κίνδυνος να δέχεται ο μαθητής ότι αυτά που μαθαίνει ισχύουν μόνο για το σχολείο και τις εξετάσεις και όχι για την καθημερινή ζωή. Η προσπάθεια του διδάσκοντα πρέπει να αποβλέπει στο να μη γίνεται καμιά τέτοια διάκριση. Ότι μαθαίνουμε στην τάξη ισχύει και στην καθημερινή ζωή. Αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει με εκπτώσεις στη θεωρητική γνώση.

    Ας έρθουμε στο παράδειγμά μας. Μιλώντας για το υδροχλωρικό οξύ, πιο σημαντικό από τις αντιδράσεις παραγωγής και τις στοιχειομετρικές ασκήσεις, θεωρώ ότι είναι να καταλάβει ο μαθητής ότι είναι κάτι γνώριμο σ’αυτόν. Αναφέρω τις σωστές και παραδοσιακά αποδεκτές εμπειρικές ονομασίες, προσθέτοντας ότι κακώς στα μπουκαλάκια που κυκλοφορούν στα σούπερ μάρκετ γράφουν απ’ έξω ακουαφόρτε. Ότι έτσι λέγεται κανονικά το νιτρικό οξύ. Βέβαια αυτά και άλλα χρήσιμα, πέφτουν θύματα ενός εκπαιδευτικού μοντέλου που δίνει βάρος στην επίλυση ασκήσεων, απομνημόνευση τύπων και άλλα στριφνά

  90. Ξέρει κανείς χημικός του ιστολογίου με τι ανατινάζουν αλεπαλλήλως τα ΑΤΜ οι ληστές ; Δεν νομίζω με νίτρο και βραδύκαυστο φυτίλι σαν τους ψαράδες…

    https://www.ethnos.gr/ellada/45034_ekrixi-se-atm-stin-akrata-oi-drastes-afairesan-ta-hrimata

  91. nestanaios said

    37
    Έχει διαφορά ο νονός από τον φυσικό ονοματοθέτη.
    Ο νονός βαπτίζει το παιδί από τον παππού, την γιαγιά ή από κάποιο άλλο πρόσωπο της οικογένειας και όχι μόνο. Ο φυσικός ονοματοθέτης χρησιμοποιεί τα στοιχεία τα γλωσσικά για την σύνθεση εννοιών (συλλαβών) και στη συνέχεια συνθέτει έννοιες (συλλαβές) για την επίτευξη μίας έννοιας (θέμα) ταυτιζομένης με το αντικείμενο, ει δε μη, το όνομα θα εξασθενήσει.

  92. mitsos said

    @ 89
    Συμφωνώ απολύτως σε όλα …αλλά ξεχωρίζω την άξια συγχαρητηρίων κατακλείδα :
    «…Βέβαια αυτά και άλλα χρήσιμα, πέφτουν θύματα ενός εκπαιδευτικού μοντέλου που δίνει βάρος στην επίλυση ασκήσεων, απομνημόνευση τύπων και άλλα στριφνά
    …Όλα προς χάριν της εξυπηρέτησης του ανταγωνισμού για κοινωνική αναρρίχηση μέσω σπουδών σε δημόσια ΑΕΙ

  93. Αγγελος said

    G, δεν είμαι χημικός, αλλά νομίζω απλώς με υγραέριο. Γεμίζουν το ΑΤΜ από κάποια χαραμάδα και κάπως το ανάβουν — ίσως με ηλεκτρικά σύρματα, γιατί βέβαια δεν πρέπει να βρίσκονται πολύ κοντά του όταν γίνει το μπουμ.
    Ίσως βέβαια και με δυναμίτη — δεν πρέπει να είναι πολύ δύσκολο να βρει όποιος θέλει.
    ΟΙ ψαράδες, λες, χρησιμοποιούν νίτρο; Μα το νίτρο μόνο του δεν ανάβει, απ ΄όσο ξέρω. Μήπως βάζουν και κάτι άλλο, πριονίδι π.χ.; Ή μήπως λένε μεν νίτρο αλλά εννοούν κάτι άλλο, π.χ. νιτρικό αμμώνιο;

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η φύση έφτιαξε 91 στοιχεία, ο άνθρωπος 15 και ο διάβολος ένα μόνο, το χλώριο.
    (Για την υπερχρήση του χλωρίου ως απολυμαντικού για παθογόνους οργανισμούς που οδηγεί στα ανθεκτικά μικρόβια (με «πέταλα»).

  95. ΓιώργοςΜ said

    42 ανύπαρκτο στη φύση, καθότι ραδιενεργό προϊόν πυρηνικής αντίδρασης.
    Φυσικά ραδιενεργά υπάρχουν πάμπολλα.

  96. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    84 >>Όσο για τα βιτριόλια, ναι, έτσι λέγονταν (με διάφορους χρωματικούς προσδιορισμούς, πράσινο, γαλάζιο κλπ.),
    Ο θειικός χαλκός, γνωστός στο εμπόριο και με την ονομασία «μπλε βιτριόλι», ή «ρωμαϊκό βιτριόλι» και γνωστότερος ως γαλαζόπετρα

  97. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    95 >> ραδιενεργά υπάρχουν πάμπολλα.
    Μεταξύ τους:
    96 Cm Κιούριο
    99 Es Αϊνστάνιο

    Κι όσοι δεν είχαμε ιδέα από τα γλωσσικά των χημικών στοιχείων και δε θυμόμαστε (περίπου) γρι , σαν κι εμένα που δεν ευτύχησα με τους χημικούς στο σχολείο,ομολογουμένως, πολλά αποκομίσαμε πάλι σήμερα. Ενδοξα Ν.Ν και Ν.Σ, ευχαριστούμε, καθώς και τους πολλούς γόνιμους σχολιαστές.

  98. # 93

    Ναι Αγγελε, απλά το λένε νίτρο. Μετά τον πόλεμο βέβαια είχαν αποθέματα από χειροβομβίδες και μασούρια δυναμίτη από τα ορυχεία, οι πιο τολμηροί ανοίγανε και καμιά ξεχασμένη νάρκη.Πριν δυο καλοκαίρια οι λιμενικοί βγάλάνε τον κόσμο από την θάλασσα για να εξουδετερώσουν μια νάρκη, δεν υπάρχουν πια ψαράδες να την δουλέψουν.

  99. Νίκος Κ. said

    94 [«Η φύση έφτιαξε 91 στοιχεία, ο άνθρωπος 15 και ο διάβολος ένα μόνο, το χλώριο»]

    Πρόκειται ακροοικολογικές 🙂 απόψεις (κατά τα ακροαριστερές, ακροδεξιές) που δεν απαντούν ούτε στο απλό ερώτημα, για το πώς θα είχαμε ασφαλές νερό στο σπίτι μας. (Εκτός αν δεν τους απασχολεί και προτιμούν το εμφιαλωμένο)

    Επίσης: Θυμάμαι φίλο που πήγαινε σε αποστολές στην Αφρική (με τους γιατρούς του κόσμου). Το βασικό πρόβλημα των κατοίκων; Το μολυσμένο νερό. Η λύση; Το «διαβολικό» χλώριο

  100. Γς said

    72, 73:

    Κι έπαθα την πλάκα μου όταν άρχισαν να αφαιρούν τον ασβέστη από τα σχολεία του Χιούστον!

    Καρκινογόνος ο ασβεστάκος μας. Το βασικότερο συστατικό της δόμησης!

    Που ασβεστώνουτμε τα πάντα στην Ελλάδα. Πεζοδρόμια κορμούς δέντρων. Μέχρι και στο γλυκό του καρπουζιού το βάζουμε σε κάποια φάση.

    Μέχρι που έμαθα ότι στ Αγγλικά Asbestos είναι ο Αμίαντος!

  101. Γς said

    93:

    Κι έβαλαν ΑΤΜ στο Λιντλ της γειτονιάς μου. Δίπλα στην είσοδο.
    Και κρίμα! Την είσοδο…Που είναι πολύ ωραία]
    Τέτοια τους λέων και καρουλιάζουν.

    Και αλίμονο μου αν κάποια μέρα δεν βρίσκω πως μπαίνουμε στο μαγαζί.
    Θα με κατασπαράξουν τον γρουσούζη

    Εμ, δεν έχουν αφήσει; ΑΤΜ για ΑΤΜ στην Ανατολική Αττική.

    ———-
    Και κάτι για να στανιάρετε!.
    Λιγούρα!

    https://caktos.blogspot.com/2015/07/blog-post_17.html

  102. Γς said

    99:

    >Η φύση έφτιαξε 91 στοιχεία, ο άνθρωπος 15 και ο διάβολος ένα μόνο, το χλώριο.

    Ε, Ντιε κρεά λα φαμ!

    [και για να μη βάλουμε τη ΒΒ, που δεν βλεπεται πια, ας βάλουμε Charpentier]

  103. Γς said

    101:

    >Λιγούρα!

    Λιγούρια!

  104. Ιωάννα said

    Επειδή κάποιοι λίγοι αναγνώστες του παρόντος Ιστολογίου έχουμε ένα μορφωτικό επίπεδο πολύ άνω του μέσου όρου, καλόν είναι ο αγαπητός κ. Νίκολας όταν γράφει άρθρα στο παρόν ιστολόγιο, να συμβουλεύεται και βιβλία εκτός από τη Wikipedia. Αν είχε απλώς ξεφυλλίσει το καλύτερο βιβλίο που έχει γραφεί ποτέ (Οξφόρδη 2007) για τον Περιοδικό Πίνακα των Στοιχείων και το Έπος της ονομασίας τους («The Periodic Table: Its Story and Its Significance») από τον κορυφαίο παγκοσμίως Ιστορικό της Χημείας Eric Scerri (Μαλτέζος), θα ήξερε ότι έχει γίνει πραγματική ΣΦΑΓΗ για τις ονομασίες των Στοιχείων του Περιοδικού Πίνακα. Και πως είναι μεγίστη και ανεκτιμήτου αξίας τιμή για τη Θεία Ελληνική Γλώσσα το ότι πάνω από τα μισά Στοιχεία έχουν ελληνικό όνομα (αυτό συνέβη επειδή η συντριπτική πλειοψηφία των χημικών του 18ου και του 19ου αιώνος ήσαν κάργα ελληνόψυχοι κι ας μήν αρέσει αυτή η λέξη στον κύρ Δημήτρη Μαρτίνο)

    Αναρτώ τις σελίδες 8 και 9 από το αριστούργημα του Eric Scerri (κατεβάστε εδώ) για το ξεστράβωμα του πολύ αγαπητού μου, κ. Νίκολας, αλλά και των λίγων αναγνωστών που όντως διψούν για μάθηση, και δεν γράφουν ειρωνικά σχόλια απλώς για να βγάλουν την κακία τους εναντίον της Γλώσσης των Θεών κατά Κικέρωνα

    Υστερόγραφο-1: Τώρα που το φιλοσόφησα, νομίζω ότι η σπουδαιότερη προσφορά του σημερινού ευρηματικού άρθρου του κ. Νίκολας είναι ότι αποκαλύπτει την ανικανότητα των Ελλήνων Λεξικογράφων (Χαραλαμπάκηδες, Μπαμπινιώτηδες και σία…): Οι πολυδιαφημισμένοι αυτοί κύριοι, μετά από 200 χρόνια ελεύθερου Εθνικού Βίου δεν έχουν ακόμη καταφέρει να εντοπίσουν πότε και από ποιόν δόθηκαν τα ελληνικά ονόματα στα χημικά στοιχεία και στις χημικές ενώσεις. Αιδώς Αργείοι…

    Υστερόγραφο-2: Ο εμφανέστατα αδαής σχολιαστής Mitsos (74) ας προσέξει το τέλος της 2ης σελίδας που ανήρτησα: Το σύμβολο του Χαλκού στον Περιοδικό Πίνακα των Στοιχείων είναι το Σύμβολο της Θεάς Αφροδίτης, προς τιμήν της Κύπρου, όπου γεννήθηκε η Αφροδίτη!..

  105. Αγγελος said

    (95) Εννοούσα ότι όλα του τα ισότοπα είναι τόσο ραδιενεργά που και αν υπήρχε μια λογική ποσότητα στη Γη όταν σχηματίστηκε, θα είχε προ πολλού εξαφανιστεί. Αν υπάρχουν ακόμα ραδιενεργά στοιχεία στη φυση, αυτό οφείλεται στο ότι είτε έχουν ισότοπα με τεράστια περίοδο υποδιπλασιασμού, όπως το ουράνιο ή το θόριο, είτε προέρχονται από τη ραδιενεργή διάσπαση τέτοιων ισοτόπων, όπως το πολώνιο και το ράδιο από το ουράνιο. Το τεχνήτιο (43), το προμήθειο (61), το αστάθιο (85) και το φράγκιο (87), όπως και τα στοιχεία με πάνω από 92 πρωτόνια στον πυρήνα τους, όπως τα δυο που ανέφερε η ΕΦΗ-ΕΦΗ, είναι πολύ ασταθή (ραδιενεργά) και δεν έχουν σταθερότερους προγονους, ώστε να υπάρχουν στη φύση. Στο Τσερνόμπιλ βέβαια μπορεί να υπάρχουν…

  106. ΓιώργοςΜ said

    105 Σωστά, ο χρόνος ημιζωής είναι που κάνει τα «εξωτικά» στοιχεία ανύπαρκτα στη φύση. Στο κάτω της γραφής, όλα τα στοιχεία, σταθερά ή ραδιενεργά, προϊόντα πυρηνικής αντίδρασης είναι.
    Υπάρχουν στοιχεία (ουράνιο πχ) που έχουν μεγάλο ατομικό αριθμό και μεγάλη ημιζωή, υπάρχουν άλλα με μικρό αα και μικρή ημιζωή (πχ φθόριο 18) και κάποια που έχουν μεγάλο αα και χρόνο ημιζωής (πλουτώνιο) αλλά δεν υπάρχουν στη φύση επειδή είναι προϊόντα σχάσης.

  107. Νίκος Κ. said

    105. Να προσθέσουμε άλλη μια κατηγορία ραδιενεργών στοιχείων που υπάρχουν στη φύση: Είναι αυτά που σχηματίζονται στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας από τις κοσμικές ακτίνες. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκει κι ο Άνθρακας-14 που χρησιμοποιούμε σε ραδιοχρονολογήσεις.

  108. nikiplos said

    93@ από τα χρόνια μου, τα μαθητικά θυμάμαι τα παρακάτω… Παίρνεις Νιτρικό Αμώνιο, λαϊκιστί το νιτρικό λίπασμα και το πετρελαιώνεις. Δλδ το βάζεις και μουλιάζει στο πετρέλαιο. Όχι πολύ πετρέλαιο. Μόλις στεγνώσει σε σκιερό χώρο, γίνεται ένα είδος πλαστελίνης. Αυτό είναι πολύ ισχυρό εκρηκτικό, αλλά δεν ανάβει παρά μόνο με έκρηξη, δηλαδή πρέπει να κάνει κανείς μια έκρηξη για να πάρει αυτό. Συνήθως η έκρηξη είναι με δυναμίτη. Εμείς στο σχολείο παίρναμε ύλη από φωτοβολίδες, φτιάχναμε ένα βαρελότο πολύ ισχυρό και το βάζαμε ως «καρδιά» σε ένα τρύπιο γκαζάκι γεμισμένο με αυτό το υλικό. Η έκρηξη που προκαλούσε ήταν τεράστια και πολύ καταστροφική… Αυτό νομίζω κάνουν οι δυναμιτιστές «Ψαράδες»-δολοφόνοι…

  109. nikiplos said

    108@ συνέχεια… Πολλοί σφράγιζαν με το φιτίλι τα ανωτέρω με πίσσα, αλλά αν ήταν πολύ ζεστή κινδύνευες να πάρει το βαρελότο, δλδ είχε έναν κίνδυνο. Εγώ αυτά που έφτιαχνα με το γκαζάκι τα σφράγιζα με μεταλλική σίτα και σιδηρόστοκο… Περνούσαν λίγες ημέρες και το αποτέλεσμα ήταν καταπληκτικό… Εννοείται το ρίχναμε σε απόμερα σημεία, ώστε να διασφαλίσουμε ότι δεν περνάει κανείς… Αλλά η έκρηξη έσπαγε τζάμια, ενεργοποιούσε συναγερμούς γενικώς προέβαινε η Αστυνομία, για αυτό και το κόψαμε το σπορ…

  110. nikiplos said

    109@ συνέχεια… Στους πειραματισμούς μου, θυμήθηκα πως κάποιοι έβαζαν στο μείγμα και ναφθαλίνη, όμως εγώ δεν είχα πετύχει κάτι σπουδαίο με αυτήν… Επειδή οι εκρήξεις ήταν βουβές, δλδ δεν έβγαζαν πολύ καπνό, μετά από πειραματισμούς, εμείς βάζαμε μείγμα λουλάκι με θειάφι, συνήθως έξω από το γκαζάκι, σε πρόσθετο χώρο, ώστε να έχουμε και φαντασμαγορική φωτιά…

  111. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ said

    Θυμάμαι ότι η μητέρα μου έλεγε για τα τσίγκινα αντικείμενα (διάφορα δοχεία, κουτιά , ελάσματα κ.λ.π.) ότι είναι φτιαγμένα από «πάφλο» . Γνωρίζουμε κάτι γι’ αυτή τη λέξη; Η καταγωγή της μητέρας μου ήταν από Στερεά Ελλάδα (Λαμία), αν αυτό βοηθάει σε κάτι.

  112. nikiplos said

    111@ μοιάζει ηχητικά με τον Πάμφυλα, Πάμφιλα, Πάφιλα, Πάφλα… ο ορείχαλκος, μείγμα χαλκού και κασσίτερου… Δεν ξέρω τπτ για ετυμολογία των τύπων αυτών…

  113. ΞΥΠΕΤΑΙΩΝ said

    Ακολουθωντας το λινκ του @ 38 ,κ. Σαραντακο διαβασα για τον πατερα σας .
    Εδω θα δειτε τα θεματα του 1948. Το πιο πιθανο να τα εχετε , ισως ομως τα βρουν ενδιαφεροντα και αλλοι
    αναγνωστες του ιστολογιου.

    https://drive.google.com/file/d/0B2qYu535vGeQR21yLWM4bVV4ZjA/view

  114. sarant said

    113 Σας ευχαριστώ πολύ, δεν τα είχα!

    111-112 Ναι, πάφιλας ο ορείχαλκος και το λεπτό έλασμα και επειδή σε σκεύη από πάφιλα σέρβιραν το κρασί (το καρτούτσο) παλιά ελεγαν «του αρέσει ο πάφιλας» για τους μπεκρήδες. Άγνωστης ετυμολογίας.

  115. Alexis said

    #111: Σταυρούλα στο Ξηρόμερο (Αιτωλοακαρνανία) λένε «παφίλι» το πρόχειρο τενεκεδάκι και «πάφλα» ή «πάφλο» το τσίγκινο ή λαμαρινένιο αντικείμενο ευτελούς αξίας.

  116. Alexis said

    τσίγκινο ή τενεκεδένιο, διορθώνω

  117. Αγγελος said

    O Ρήγας, στη Νέα Πολιτική Διοικησή του (σχέδιο Συντάγματος της «Ελληνικής Δημοκρατίας» που οραματιζόταν), όριζε στο τέλος κάθε πολίτης να φέρει το εθνόσημο του «βασιλείου» (έτσι έλεγε το νέο κράτος, κι ας μην προέβλεπε βασιλιά), «ας είναι και από πάφιλον» (που ο επιμελητής της έκδοσης, μιλώ για το σχετικό τόμο της Βασικής Βιβλιοθήκης Αετού, το εξηγούσε, αν θυμάμαι καλά, «τενεκέ»). Δεν είχα ξανακούσει τη λέξη ως τώρα!

  118. # 108

    Αυτό νομίζω κάνουν οι δυναμιτιστές «Ψαράδες»-δολοφόνοι…

    Δεν έχω ασχοληθεί ποτέ με δυναμίτες ούτε θέλω να υπερασπιστώ τους ψαράδες που τους χρησιμοποιούν αλλά δεν αντέχω τον άδικο χαρακτηρισμό «δολοφόνοι» από ανθρώπους που μάλλον δεν έχουν καταλάβει πως λειτουργεί η θάλασσα (και είναι πολλοί δυστυχώς)

    Η βασική κατηγορία είναι πως μαζί με τα εκμεταλλεύσιμα ψάρια σκοτώνεται και γόνος… Και λοιπόν ; Τι έγινε ;; έρχονται από αλλού ψάρια, τρώνε τον γόνο και μεγαλώνουν. Απλά ας σκεφτούν πως όταν ένα ψάρι γεννά κάποιες χιλιάδες αυγά αρκεί να μεγαλώσουν ΔΥΟ ΜΟΝΟ για να διατηρηθεί η αριθμητική ισορροπία !!!!

    Ενώ άμα περάσει η τράτα σκοτώνει τον βυθό και τα ψάρια ψοφάνε από ασιτία
    Ενώ άμα μολύνεται η θάλασσα δεν γλυτώνουν ούτε τα δυο από τις χιλιάδες του γόνου. Αυτοί είναι οι δολοφόνοι.

    Δυναμίτες ρίχνανε συνέχεια τα παλιά χρόνια κι η θάλασσα ήταν γεμάτη ψάρια. Τώρα με τις τράτες και τα χημικά απόβλητα αδειάζει από ψάρια

  119. loukretia50 said

    Ευχαριστούμε! Το θέμα είναι πολύ μεγάλο κι ενδιαφέρον, θα άξιζε νομίζω να παρακολυθήσει ο ερευνητής το ταξίδι και άλλων στοιχείων στις ευρωπαϊκές γλώσσες, ή να ασχοληθεί και με τη σχετική ορολογία .

    Πολλά και ενδιαφέροντα για το θέμα της ονοματολογίας αλλά και ιστορικά στοιχεία για την καθιέρωση στην Ελλάδα – συγκεκριμένων συμβόλων αναφέρονται στα πρακτικά του συνεδρίου της Ένωσης Ελλήνων Χημικών
    Σε pdf. .
    1ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ & ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ, 2014
    https://www.eex.gr/about/epistimonika-tmimata/paideias-ximikis-ekpaideusis/1245-1o-panellinio-synedrio-onomatologias-tis-ximeias-praktika

    Πχ. Σελ. 13
    ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ (Αναστ. Κ. Χρηστομάνου, 1871)
    Ο Α.Χρηστομάνος (καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών) στον 1ο τόμο του βιβλίου του (ΑΝΟΡΓΑΝΟΣ ΧΗΜΕΙΑ) περιλαμβάνει, για πρώτη φορά στην ελληνική βιβλιογραφία, ξεχωριστό κεφάλαιο με τίτλο ΠΕΡΙ ΟΝΟΜΑΤΟΘΕΣΙΑΣ, όπου αναφέρει τις δυσκολίες που συνάντησε να ονομάσει στα ελληνικά διάφορες χημικές ενώσεις, και παραθέτει κάποιους κανόνες ονοματολογίας των ανόργανων ενώσεων, με παραδείγματα:
    « Η μέχρι τούδε παραδεκτή χημική ονοματοθεσία, βάσιν έχουσα τας παλαιάς θεωρίας, δεν ανταποκρίνεται προς τας σημερινάς, ουδέ είναι ορθή, όθεν είναι αναπόφευκτος ανάγκη να εισαχθή καταλληλοτέρα, σκοπούσα να εκφράση εν τω ονόματι της ουσίας και την χημικήν αυτής σύνθεσιν. Μείζονας δυσκολίας απαντώμεν ημείς, οι Έλληνες, θέλοντες να εισαγάγωμεν την νέαν ταύτην επιστημονικήν ονοματοθεσίαν [Gerhardt, Kekule, Wurtz, Naquet], διότι η ελληνική γλώσσα ως αρχαία δεν περιέχει και τας χημικάς ονομασίας των σωμάτων, όθεν πρέπει να δημιουργηθώσι νέα ονόματα συμφώνως προς την επιστήμην και συμφώνως προς την γλώσσαν…:»
    —————————————
    «..Ως προς την ονομασία των οργανικών ενώσεων, φαίνεται ότι ο Χρηστομάνος συναντά ιδιαίτερες δυσκολίες και δηλώνει στην ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ του (1889, σ. 226):
    «Εύκολον είναι το σκώπτειν τοιαύτας προσπαθείας. Ας έλθη άλλος να εύρη καταλληλοτέρας ονομασίας»

    Σελ. 60
    «…Υπάρχουν αρκετά στοιχεία τα οποία υποστηρίζουν την άποψη ότι η ανάμνηση της πτώσης μετεωρικού σιδήρου έχει διασωθεί σε μύθους που αναφέρονται στον Ήφαιστο, τον σιδηρουργό θεό και ίσως στην ομηρική έκφραση σιδήρεος ουρανός. Στην περιοχή της Δ.Ασίας εντοπίζονται τόσο οι απαρχές της αρχέγονης ινδοευρωπαϊκής γλώσσας όσο και της μεταλλουργίας του σιδήρου, ώστε να είναι πιθανόν η ετυμολόγηση της λιθουανικής λέξης swidus = λαμπερός και της σανσκριτικής svedani = σίδηρος να ανάγεται στην ανάμνηση της πτώσης μετεωρικού σιδήρου…»
    —————————————–
    σελ. 65 «.. το κοβάλτιο η ετυμολογία του οποίου αναφέρεται ότι προήλθε, μαζί με το νικέλιο, από τα δύο κακοποιά πνεύματα των γερμανών μεταλλουργών, Kobold και Nickel. στην ελληνική μυθολογία ότι από την αρχαιότητα η εξόρυξη των μεταλλευμάτων είχε συνδεθεί με δεισιδαιμονίες, επειδή οι άνθρωποι πίστευαν ότι εισχωρώντας στα έγκατα της γης ενοχλούσαν τις χθόνιες θεότητες και παραβίαζαν την τάξη των πραγμάτων. Γι’ αυτό είχαν θεσπίσει τελετουργικές πράξεις που αποσκοπούσαν στον εξευμενισμό των πνευμάτων. Από αρχαιολογικά ευρήματα στην Κόρινθο είναι γνωστό ότι και οι αγγειοπλάστες είχαν τους δικούς τους εχθρικούς δαίμονες, με ταιριαστά ονόματα όπως Σύντριψ, Θραύστης και Άσβητος. Τα κακοποιά φαντάσματα που προκαλούσαν στα μεταλλεία πτώσεις των στοών και εκρήξεις ονομάζονταν Κόβαλοι. Για να αποτρέψουν την παρουσία τους, οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τα αποτρόπαια, που σημαίνει κατά λέξη εκείνα που αποτρέπουν το κακό. Τα αποτρόπαια ήταν κάτι σαν σκιάχτρα που αναρτούσαν στην είσοδο των μεταλλείων για να εξορκίσουν τους Κόβαλους. Οι δοξασίες αυτές μεταβιβάσθηκαν στη Δύση και κατάλοιπα αυτών συναντούμε στους μεταλλουργούς του Μεσαίωνα. Από τους Κόβαλους λοιπόν προήλθε η ονομασία του κακοποιού πνεύματος των Γερμανών μεταλλουργών Kobold και από αυτό το κοβάλτιο, του οποίου η κατεργασία προκαλούσε προβλήματα υγείας επειδή είναι τοξικό…»
    ———————————————–
    Σημείωση κοπυπαστωτή : Ίσως πάει λίγο μακριά αυτή η θεωρία, οι ειδικοί θα κρίνουν, Πάντως αλλού βρίσκω ότι η λέξη κόβαλος, στα λατινικά έγινε cobalus, στα γαλλικά gobelin, στα αγγλικά goblin, στα ουαλικά coblyn, στα γερμανικά kobold,

  120. nikiplos said

    119@ Λου, μου θύμισες που έμενα στο Gobelins στο Παρίσι και οι μισοί κάτοικοι έλεγαν γκομπλέν, ενώ οι άλλοι μισοί γκομπελάν… Ευτυχώς άλλαξα γειτονιά και γλύτωσα την αναρώτηση για το ποιό είναι το σωστό…

  121. loukretia50 said

    Οφείλω να συμπληρώσω ότι στα παραπάνω πρακτικά συνεδρίου αναφέρονται ακριβώς οι πληροφορίες του βιβλίου που παραθέτει στο σχ. 104 για την προέλευση των ονομάτων των στοιχείων από την Ελληνική μυθολογία. Επίσης τo βιβλίο του Eric Scerri αναφέρεται και στα λινκ που βρήκα.
    Αναφέρω μερικά ελπίζοντας ότι κάποιοι μπορεί να τα βρουν χρήσιμα :

    IUPAC Periodic Table of the Elements and Isotopes (IPTEI) for the Education Community
    https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/#a6

    New notations in the periodic table https://www.degruyter.com/view/j/pac.1988.60.issue-3/pac198860030431/pac198860030431.xml

    Charles-Adolphe Wurtz (1817-1884)
    Account of the Sessions of the International Congress of Chemists in Karlsruhe, on 3, 4, and 5 September 1860
    https://web.lemoyne.edu/giunta/karlsruhe.html

    Chemistry – Karlsruhe Congress
    https://theleakyburette.wordpress.com/tag/karlsruhe-congress/

  122. sarant said

    119 Ωραία, δουλειά μας βάζεις.

  123. Alexis said

    #119, 121: Ευχαριστούμε Λουκρητία για το …ξεστράβωμα! 😂

  124. Γς said

    Είναι και τα τσίγκινα σωβρακάκια με παραπλανητικές κωλοτρυπίδες!

    Οταν ο Αθεόφοβος σχολίαζε την Κουρούνα

    http://kourouna.blogspot.com/2007/08/blog-post_28.html

  125. ΣΠ said

    List of chemical elements naming controversies

  126. Georgios Bartzoudis said

    49, ΣΠ said: «Στην μακεδονική γλώσσα ο ψευδάργυρος είναι цинк (τσινκ)».

    # Μπερδεύεις τα Μακεδονική γλώσσα με τα ΒουλγαροΣκοπιανά. Δικαιολογημένος, διότι υπάρχει σύγχυση: Κάποιοι τα λένε Ψευδοτσιπρέικα ή Τσιπρομειοδοτικά ή και Τσιπροπροδοτικά!
    Τζίγκος λέγεται ο ψευδάργυρος στα καθιαυτού Μακιδονικά. Καιρός να μάθεις και κάτι ωφέλιμο!

  127. Ιωάννα said

    Μόλις τώρα είδα τα εξαίσια σχόλια 119 + 121 της πολύ αγαπητής σε όλους μας, Λουκρητίας, εξ ού και η αργοπορία να τα σχολιάσω…Την ευχαριστώ από καρδιάς για τις πληροφορίες και δηλώνω χωρίς διάθεση του παραμικρού γλειψίματος ότι:

    Είναι μακράν το πολυτιμότερο στολίδι του Ιστολογίου, τόσον από πλευράς ήθους + ευγένειας + σεμνότητας, όσον και από πλευράς προσφοράς. Η ευχέρεια με την οποία στιχουργεί μάς αφήνει όλους άφωνους, αλλά και οι πληροφορίες που κατά καιρούς δίνει, είναι καίριες + πολύτιμες και πάντα γραμμένες με ένα στύλ που την κάνει λίαν επιθυμητή από τον αναγνώστη (σ.σ.: το όνειρο κάθε γυναίκας: να είναι επιθυμητή)

    Με κίνδυνο να παρεξηγηθώ ως τριβάς (είμαι δεδηλωμένη φίλανδρος, ως γνωστόν…) θα το πώ: Πρόκειται για χαρισματικό πλάσμα και είναι μεγάλη τύχη για όλους μας που αφιερώνει τόσο χρόνο για να αφήνει σχόλια στο Ιστολόγιο. Είθε να μήν αποσυρθεί για κάποιον λόγο, όπως π.χ. συνέβη πρόσφατα με τον πρεσβύτη σχολιαστή κ. Ιατρού… Αν υπήρχαν άλλες 3-4 Λουκρητίες σε αυτό το Ιστολόγιο, σίγουρα θα βρισκόταν μονίμως στα 1.000 πρώτα (σε θεαματικότητα) Ελληνικά Ιστολόγια

  128. Theo said

    @127:
    Πολὐ καημό έχεις, ρε Βἀτμαν με τις θεαματικότητες και τα κουμπιά της Αλέξαινας, όση κι ο άλλος με τα καθιαυτού 🙂

  129. ΣΠ said

    126
    Δεν μπερδεύω τίποτα. Η μακεδονική γλώσσα είναι διεθνώς αναγνωρισμένη εδώ και δεκαετίες. Και από εσένα δεν περιμένω να μάθω τίποτα ωφέλιμο.

  130. gbaloglou said

    120 «αναρώτηση»! Δεν γνώριζα ότι υπάρχει τέτοια λέξη, φυσικά το πρώτο ερώτημα είναι «μα γιατί να μην υπάρχει;» Μια πρώτη απάντηση είναι (ίσως) ότι δεν ‘ουσιαστικοποιούνται’ αυτόματα τα ρήματα μέσης φωνής. Δεύτερο ερώτημα, σχετιζόμενο ίσως προς την απάντηση στο πρώτο: τι άλλαξε και άρχισε να εμφανίζεται μάλλον πρόσφατα η «αναρώτηση»; [Στο γκουγκλ βρήκα 4950 εμφανίσεις, δεν τις πολυσκάλισα, αλλά κάποιοι από αυτούς που την χρησιμοποιούν αναφέρουν ότι «γνωρίζουν πως δεν υπάρχει τέτοια λέξη»!]

  131. sarant said

    130 Ο Γεωργακάς στο λεξικό του έχει αναρώτημα/ανερώτημα

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/georgakas/search.html?lq=%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%81%CF%8E%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1&dq=

  132. Μαρία said

    130
    Την έχω συναντήσει εδώ και πολλά χρόνια αλλά για ερωτήματα υπαρξιακά και πάντως σοβαρά κι όχι για το πώς προφέρεται μια λέξη. 🙂
    Με τη σημασία της γαλλικής interrogation. B. − Action de s’interroger soi-même; demande, question. Interrogation essentielle, humaine, métaphysique. https://www.cnrtl.fr/definition/interrogation

  133. Δεν ξέρω αν το πασίγνωστο άσμα περί του Ζαππείου προήλθε από κάποια επιθεώρηση ή οπερέττα της εποχής αλλά μια αναδόμηση του έκανα , ήτανε και συνεφιασμένη η μέρα σήμερα και πέσανε οι σκέψεις οι βαθιές…

    Στο Ζάππειο μια νύχτα περιπατούσα
    Και είδα μια γυναίκα, ξανθομαλλούσα
    Ψηλά είχε σηκώσει χέρι με χάρη
    Και στην προέκτασή του, να το φεγγάρι !
    «Κοιτάξτε, τι ωραίο !» αναφωνούσε
    Κι από την πολλή χαρά της, χοροπηδούσε

    Ταράμ-ταμ-ταμ, ταράτα-τάτα -ταμ

    Μαζεύτηκε ο κόσμος πίσω κι εμπρός της
    Και ψάχνανε τι δείχνει το δάκτυλό της
    Πολλοί, μικροί μεγάλοι είχανε έρθει
    Μα το φεγγάρι εκρύφθη πίσω απ’ τα νέφη
    Πολλοί από το πλήθος δεν απορούσν
    Δεν ψάχνανε φεγγάρι, χέρι κοιτούσαν

    Ταράμ-ταμ-ταμ, ταράτα-τάτα –ταμ

    « Σαν άγαλμα μου μοιάζεις, Ελευθερίας
    Που’ναι σ’ ένα λιμάνι της Εσπερίας»
    Της είπε ένας νέος ταξιδευμένος
    Κοιτάζοντας το χέρι απορημένος
    «Είμ’ ευτυχής που ζω, την κάθε μέρα
    Αλήθεια σας το λέω, πέρα για πέρα»

    Ταράμ-ταμ-ταμ, ταράτα-τάτα –ταμ.

    Τζουμ.

  134. Χρήστος Π. said

    Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, κάποιοι αργόσχολοι Γάλλοι πουρκουάδες με κούφια οράματα που ξεπερνούν και τις παράλογες μαρξιστικές κοτσάνες και σοσιαλιστικές ουτοπίες, παρέα με ευφυείς Γερμανούς οραματιστές που ήξεραν καλά ποιός είναι ο μόνος τρόπος να λανσάρουν πάλι την Γερμανία σαν δύναμη και υπερδύναμη στην Ευρώπη, έστησαν ένα σιχαμερό ελεεινό και βρωμερό οικοδόμημα. Το οικοδόμημα αυτό έχει τίτλο που ήταν της μόδας στις αφίσες των Waffen SS, στις προκηρύξεις της Βέρμαχτ προς τους υποταχθέντες λαούς στα καταληφθέντα εδάφη, και στις ομιλίες των προπαγανδιστών του Γκαίμπελς. Το ελεεινό και άρρωστο αυτό οικοδόμημα λέγεται Ενωμένη Ευρώπη. Γνωστότερη στους φυσιολογικούς ανθρώπους (πχ Βρετανοί συντηρητικοί, Αμερικανοί Ρεπουμπλικάνοι, κλπ) και ως βρωμερή, σπάταλη, πανάκριβη, άχρηστη γραφειοκρατία των Βρυξελλών. Περί αυτού πρόκειται και όχι περί κάποιου φιλελευθερισμού ή νεοφιλελευθερισμού όπως γκαρίζει η αριστερά (οι καημένοι οι αριστεροί δεν γνωρίζουν ή δεν καταλαβαίνουν την δική τους ιδεολογία, άντε να καταλάβουν τι είναι και ο φιλελευθερισμός…).

    Από το ελεεινό αυτό οικοδόμημα της Γερμανικής κυριαρχίας και ανακτηθείσας αυτοπεποίθησης, η Ελλάδα – ο ξεφτιλισμένος αυτός επαίτης των Βαλκανίων- με τους ηλιθιους πολιτικούς αλλά και γερμανόψυχους διεφθαρμένους μελλοντικούς πρωθυπουργούς που την έχουν ήδη χρεωκοπήσει, ζήτησε σήμερα συμπαράσταση και προστασία της Κυπριακής ΑΟΖ. Το αστείο δεν είναι η άχρηστη ανακοίνωση των Ευρωπαίων που τελικώς προέκυψε, αλλά η «διορθωτική» ανακοίνωση της Γερμανίας!! Οι Ούννοι, αφού μας είπαν ότι συμφωνούν με την ανακοίνωση των Ευρωπαίων (που επέτρεψαν να βγει για διπλωματικούς λόγους), την αναίρεσαν μετά στην ουσία της αφού μας εξήγησαν πως οι Τούρκοι δεν έχουν άδικο! Απλώς διαφορές επί του Δικαίου της Θάλασσας υπάρχουν και κατά πάγια τακτική μας είπαν, «η Γερμανία δεν παίρνει θέση» σε τέτοια.

    Κατά τη Γερμανία η Τουρκία δεν έχει άδικο, διαφορές έχει, οπότε αναρωτιόμαστε όλοι τι ακριβώς καταδίκασε η Γερμανία. Ίσως τη συμπεριφορά της μέσα στις διαφορές. Οτιδήποτε και αν πιστεύετε, η ανακοίνωση βγήκε για να ξεκαθαριστεί πως οι αντιτουρκικές «καταδίκες» έχουν όρια. Πριν λίγες ημέρες η Μέρκελ δήλωσε πως πρέπει να υπάρχει ένα μέτρο στα κατά της Τουρκίας καμώματα γιατί «όσο και αν διαφωνούμε με τον κ. Ερντογάν, με την Τουρκία έχουμε κοινά στρατηγικά συμφέροντα»!! Ο ηττημένος, ο στραπατσαρισμένος, ο ταπεινωμένος, και μουλωχτός καρπαζοεισπράκτορας του 1945, απέκτησε πάλι όχι μόνο αυτοπεπόίθηση χάρη στο σιχαμερό οικοδόμημα της Ενωμένης στη ξεφτίλα Ευρώπης, αλλά και στρατηγικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή! (Συνεχίζεται)

  135. Georgios Bartzoudis said

    129, ΣΠ said: «Δεν μπερδεύω τίποτα….»

    Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα (Μίλα όσο θέλεις τα ΒουλγαροΣκοπιανά. Σου …επιτρέπω!)

  136. ΣΠ said

    135
    Η παροιμία σου ταιριάζει γάντι. Καλοσύνη σου που μου επιτρέπεις αλλά δεν σκόπευα να σου ζητήσω άδεια.

  137. Πέπε said

    @135-136

    Αν μου επιτρέπετε:

    ΣΠ, μπορεί να έχεις δίκιο ότι στη μακεδονική γλώσσα ο τσίγκος ονομάζεται έτσι όπως το ‘πες, διότι μακεδονική γλώσσα είναι αυτή που εννοείς. Μπορεί ο Γ. Μπαρτζούδης στη μεν λ. «μακεδονική» να δίνει μια έννοια που δε συνάδει με την επίσημα καθιερωμένη, για δε τη λ. «γλώσσα» να έχει τη γνωστή, αποκλειστικά προσωπική του, παράλογη εμμονή, που μάλιστα καθιστά κάπως απροσδόκητη τη χρήση εκ μέρους του της παροιμίας «στου κουφού την πόρτα» για άλλους.

    Όταν όμως ξεκίνησε να λέει στο #45 «από τον Μακεδονικό λαουτζίκο λέγονταν (και λέγεται) «τζίγκος» (tzingos)», σωστά το είπε. Ακόμη και όταν οι πολίτες του κράτους της Β. Μακεδονίας αναγνωρίστηκαν ως Μακεδόνες, δεν έπαψε η ίδια λέξη να δηλώνει και τους Έλληνες πολίτες, κατοίκους του γεωγραφικού διαμερίσματος Μακεδονία.

  138. ΣΠ said

    137
    1. Το σχόλιο 49 επίτηδες δεν έκανε αναφορά στο σχόλιο 45 του κ. Μπαρτζούδη. Αυτός φυσικά τσίμπησε και θέλησε να μου απαντήσει έτσι κι αλλιώς.
    2. Έχοντας γεννηθεί και μεγαλώσει στην Θεσσαλονίκη, ο μακεδονικός λαουτζίκος που έχω γνωρίσει δεν λέει «τζίγκος» αλλά «τσίγκος». Επομένως, ο κ. Μπαρτζούδης κακώς γενικεύει με τα «καθιαυτού μακιδονικά» και τον «μακεδονικό λαουτζίκο» λες και όλοι οι κάτοικοι της Μακεδονίας μιλάνε όπως στον τόπο του.

  139. Πέπε said

    @138
    Καλά, επ’ αυτού (πώς το λέει ο μακεδονικός λαουτζίκος) δεν έχω άποψη. Δέχομαι ό,τι πεις, όπως δέχομαι ό,τι πει κι ο κ. Μπαρτζούδης. Και όπως είπε κι ο Χότζας, κι εσύ δίκιο έχεις! 🙂 (Σε κάποιον που του είπε «μα πώς δίνεις Χότζα μ’ δίκιο και στους δύο, αφού λένε αντίθετα πράγματα;»)

  140. Πέπε said

    Επίσης, @138:

    > > Αυτός φυσικά τσίμπησε …

    Ο κρητικός λαουτζίκος θα έλεγε «τζίμπησε». Για τον τσίγκο δεν έχει τύχει να παρατηρήσω, αλλά εφόσον λέει (ο κρ. λ. πάντα) «τζιγκούνης», «τζαγκάρης» και άλλα παρόμοια, ακόμη και «ντεμπέλης», φαντάζομαι ότι θα λέει και «τζίγκος».

  141. ΣΠ said

    139
    Φυσικά, Πέπε, ισχύουν και τα δύο. Ο «μακεδονικός λαουτζίκος» δεν είναι ένας και εννιαίος. Άλλο γλωσσικό ιδίωμα έχουν στην Κοζάνη, άλλο στην Έδεσσα, άλλο στην Δράμα.

  142. Μαρία said

    138
    Στον τόπο του, δηλαδή στο χωριό του. Γιατί παραδίπλα στην Τσιαρπίστα τσίγκους λένε. Και στα Σέρρας επίσης.
    σ.29 http://www.nikospaschaloudis.gr/e-lexiko-b/340_.pdf

  143. loukretia50 said

    Ω! δε σας προλαβαίνω! Εκτός αν δε βλέπω καλά !
    ( Ας όψεται ο Jack – Daniels!)

    133. !!!
    Αστείρευτη του ποιητή η έμπνευση!
    Παρούσα, ακόμα και στο Ζάππειο
    – που νυχτοπερπατούσα.

    Φωνή βαθειά,υποβλητική,
    απρόσμενα πειραχτική, στακάτη και τσαούσα,
    λίαν κεφάτη, άδουσα στη φεγγαροπαρμένη,
    απάντηση μελωδική, σαφώς πετυχημένη,
    ανέμελα χορευτική,άκουγα κι απορούσα.

    Ξόρκι από μάγο τρομερό, ή πρόσκληση ήταν για χορό?
    τον ουρανό κοιτούσα.
    -Φεγγάρι μάγια έκανες? Τι έκπληξη ήταν αυτή?
    Και παίρνω απάντηση κοφτή
    – Απλώς σου κάνει γυριστή, μόνο η φυγή είναι σωστή,
    Τη νήσσα εσύ ποιούσα
    Αύριο θάχει ξεχαστεί και πάλι αυτός θα τσαντιστεί
    με την ασπροφορούσα.
    ΛΟΥ
    Ρεπό θα’χει η μούσα!

    ————————————
    Α propos– σ΄άλλο σκοπό!
    Καλά που δεν ανέβηκε σ΄ένα δεντρί μεγάλο…
    Γυναίκα πάνω σε κλαδί, αν έκανε σινιάλο,
    θα ήταν δίχως άλλο
    επίκληση στα πνεύματα, τ΄αστέρια, το φεγγάρι –
    δε θάπαιρνες χαμπάρι!
    Κι αν έδειχνε τον ουρανό , με τσαχπινιά και χάρη
    Κι είχε φωνή σαν ξωτικό, το πλήθος να ναρκώνει
    – σήμα γλυκό, μελωδικό, βυθίζει στη ραστώνη…
    Φευ!
    Ή τον Ε.Τ. θα θύμιζε, ή τον Κολοκοτρώνη!

  144. loukretia50 said

    Ωχ! πού ‘σαι γιαγιά που έλεγες
    σαν βγαίνω στο σεργιάνι
    να μην πολύ κορδώνομαι, ο κόσμος χάζι κάνει!

    127.
    Αν κάνω την αδιάφορη, θα’ναι υποκρισία
    Ούτε υπεράνω κριτικής είμαι, ούτε αφασία*
    —————— / *ε, όχι εντελώς! Όλα σχετικά είναι!

    Κι αν είναι εκ του πονηρού, δεν έχει σημασία.
    Κεφάτη είναι ζαβολιά, εξαίρεση μεγάλη
    σχόλιο μόνο θετικό – ίσως και το μοναδικό!
    απ΄αυτή την παρουσία
    Αnyway, ευχαριστώ!

    Έστω κι αν δίνει αφορμή για να γελάνε άλλοι
    με κείνο το « επιθυμητή » !
    Σε κάποιον αυστηρό κριτή θα φέρει παραζάλη
    Κι ανάλογα θα εκφραστεί -ίσως με πεντοζάλι :
    Γκουχ – γκουχ!
    «Επιεικώς πολυλογού – λόγια χωρίς ουσία»
    ΛΟΥ
    Ταμάμ για ρίμα θαυμαστή : «φιγουρατζού απαισία»!
    ===================================

    Όσο για το ενδεχόμενο επίθεσης των κλώνων μου, δε μου φαίνεται αισιόδοξη προοπτική :

    Το πολλαπλό μου είδωλο αν είχε επιχειρήσει
    να κάνει ντου από παντού, φαν για να αποκτήσει
    σ΄αυτό το ιστολόγιο, θα είχε γίνει σάλος.
    Επέλαση αιλουροειδών? αειντέε, χαμός μεγάλος!
    Τσίρκο θα ήταν η ροή σχολίων πριν τη δύση
    Όλοι οι καλοί σχολιαστές θα είχαν απηυδήσει
    Κι ούτε ένας σκύλος. Είχαμε, μα έχει πια λακίσει
    ΛΟΥ
    ΥΓ. Όπως έχω δηλώσει προ πολλού σε άσπονδο φίλο :
    Den paw pouthena, pouthena, pouthena, edw tha meinw!
    Ευτυχείτε!
    ΥΓ2 γιατί έχω την υποψία ότι αύριο θα χτυπάω το κεφάλι μου ? Χικ!

  145. loukretia50 said

    Απηύδησα! σιγά μη γκουγκλάρω για τον παρακείμενο τέτοια ώρα! Καληνύχτα σας!

  146. # 143

    Ολοι εγωκεντρικοί είμαστε φταίνε τα μάτια μας που δεν ξεκολάνε από το κεφάλι μας να δούμε την φάτσα μας στα ίσα και όχι στον καθρέπτη ανάστροφα ή ζωγραφισμένη στα λόγια των άλλων. Πάντως καλύτερα είναι να τρως το τυρί και να σε πιάνει η φάκα, παρά να το λιγουρεύεσαι, το άδειο στομάχι και όχι μόνο-η άδεια καρδιά να δεις-κάνει κακό στο μυαλό. Αλλιώς καταντάς να γράφεις στο μπλογκ ό,τι νάναι (με διπλή σημασία, η μία για φτύσιμο )
    Τέσπα, συμφωνούμε στο ουίσκι, είχα ένα απόθεμα με πράσινες ετικέτες από μια ειδική έκδοση του 70, εποχές με πρόσβαση στο πι-εξ, και το Χάμεσον ( ισπανική προφορά, Jameson) καλό είναι και δεν νοθεύεται εύκολα, οι μπόμπες είναι ο εφιάλτης μου. Ενα μπουκάλι είχε ιδιαίτερη ιστορία, για περισσότερα γκουγκλάρισε οκτώ και μια γυάλινες μπίλιες

  147. Theo said

    @141:
    Στην Έδεσσα ο λαουτζίκος τζίγκο τον λέει.

  148. loukretia50 said

    146. Διευκρίνιση
    (νόμιζα είναι περιττή, μα πάλι αποτυγχάνω
    νότα να δώσω εύθυμη, τον πάγο να γλυκάνω)

    Διευκρίνιση
    Ηθοποιοί δυο στη σκηνή, σε σκηνικό Ζαππείου
    μια νύχτα καλοκαιρινή, στο χώρο του αιθρίου.
    Μοναχικός ταξιδευτής και φεγγαροπαρμένη
    – «Σελήνη μάγια έκανες»
    και άλλοι δύο ξένοι
    Της φάσης παρατηρητές , που βλέπουν κι αφηγούνται
    με άλλο τρόπο ο καθείς, σ΄άλλο ρυθμό κινούνται,
    Δεν έχουν τίποτε κοινό, πέννα ή καλαμάρι
    μόνο τα δρώμενα αφορμή για ρίμες έχουν πάρει.
    Και ούτε θάχουνε ποτέ, θα γράφουν πάντα μόνοι
    Χαμένοι στη μετάφραση που κάθε αστείο παγώνει.
    ΛΟΥ
    Κι η μια κοιτάει τον ουρανό, κι ο άλλος την οθόνη

    ΥΓ. Κι αν είμαι εγωκεντρική και γράφω ότι νάναι
    Ώρα καλή στα γήπεδα, αφού όλα σου τη σπάνε

  149. […] Greek names for chemical elements come from? published in Greek on Nikos Sarantakos’ blog, as Τα ελληνόψυχα χημικά στοιχεία, “Greek-souled chemical […]

  150. τα μυαλά said

    #134 Τόσες μέρες σε αναμονή κι ούτε μια συνέχεια. Φαίνεται καταστάλαξε ο οίστρος και ξεχάστηκαν οι εξάψεις. πάντως πέρα από τους ελληνοκεντρικούς μύθους, το παρών ιστολόγιο πρέπει να καταπιαστεί και με τους ευρωκεντρικούς. Ξέρω, δεν συμφέρει στην παρούσα περιρρέουσα ατμόσφαιρα, μερικοί μύθοι είναι ακραίως καλοδεχούμενοι.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: