Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Δεκαπέντε λέξεις του Μακρυγιάννη

Posted by sarant στο 30 Αύγουστος, 2019


Τα απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη, που τ’ανακάλυψε και τα εξέδωσε ο Γιάννης Βλαχογιάννης, είναι πιθανώς το πιο πολυδιαβασμένο και σίγουρα το περισσότερο μελετημένο αυτοβιογραφικό έργο της νεότερης ελληνικής γραμματείας. Θεωρείται πως αποτυπώνει όχι μόνο το ήθος των αγωνιστών του 21 αλλά και τη γλώσσα που μιλούσαν.

Έχουν γραφτεί τόσα πολλά για το έργο αυτό που δεν έχει νόημα να προσθέσω κάτι δικό μου. Και η γλώσσα του έχει μελετηθεί εξαντλητικά. Το λεξιλόγιό του αποτέλεσε αντικείμενο μιας από τις πρώτες μελέτες με τη βοήθεια υπολογιστή -εννοώ το πολύτομο έργο των Κυριαζίδη και Καζάζη, που έναν καιρό είχε και διαδικτυακή παρουσία. Παλιά είχα φυλλομετρήσει το έργο αυτό και δεν το θυμάμαι καλά, εντύπωσή μου είναι όμως ότι εστίαζε κυρίως στην κατάρτιση του λεξιλογίου και σε ποσοτικές αναλύσεις, χωρίς να δίνει έμφαση στην ετυμολογία ή τη σημασία των λέξεων (αν κάνω λάθος διορθώστε με). Από την άλλη, υπάρχουν δεκάδες εργασίες, διατριβές και μελέτες για τη γλώσσα του Μακρυγιάννη.

Κι εγώ απο τη μεριά μου, παλιά, είχα αποδελτιώσει τις παροιμιακές φράσεις στα Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη. Κάποια στοιχεία της δουλειάς εκείνης πέρασαν στο βιβλίο μου Λόγια του αέρα.

Στο σημερινό άρθρο οι φιλοδοξίες μας είναι πιο μετρημένες. Διαλέγω 15 λέξεις από τις πρώτες σελίδες των Απομνημονευμάτων του Μακρυγιάννη, παραθέτω το σχετικό απόσπασμα, και γράφω δυο λόγια για την ετυμολογία και τη σημασία της καθεμιάς. Φυσικά διαλέγω λέξεις που δεν τις έχουν τα σύγχρονα λεξικά μας (ΛΚΝ, Μπαμπινιώτης, Χρηστικό), δηλ. ακολουθώ την ίδια προσέγγιση που είχα όταν κατάρτισα το λημματολόγιο του βιβλίου Λέξεις που χάνονται.

διασαχτζής

Φύλαγαν απόξω την πόρτα οι διασαχτζήδες οι Tούρκοι του κονσόλου και άλλοι Tούρκοι, ότι τόμαθαν οπού ήμουν μέσα και ήθελαν να βγω να με πιάσουνε.

Ο διασαχτσής ή διασαξής ή γιασαξής ήταν ένοπλος σωματοφύλακας υψηλών προσώπων επί τουρκοκρατίας, συχνά Τούρκος στρατιώτης που εκτελούσε χρέη θυρωρού και κλητήρα σε προξενεία χριστιανικών κρατών. Απο το τκ. yasakçı που προέρχεται από τη λ. yasak, απαγόρευση που έχει επίσης περάσει στα ελληνικά ως γιασάκι ή διασάκι και που της είχαμε αφιερώσει άρθρο παλιότερα διότι «ακόμα δεν εδόθηκε των ομματιών διασάκι«.

ζαϊρές

Σηκωθήκαμεν καμιά τρακοσιαριά απ’ ούλους τους καπεταναίους (έδωσαν αναλόγως ο Γώγος έδωσε εμένα με καμμιά τριανταριά) κι’ ο Καραϊσκάκης κεφαλή μας ολωνών, και πήγαμε δια το Νιοχώρι και τ’ άλλα τα χωριά να χτυπήσωμεν τους Tούρκους και να πάρωμεν τους κατοίκους ’στην εξουσία μας και ζαϊρέδες, ότι δεν είχαμεν. … Τον Οκτώβριον μήνα διατάζει ο Χουρσίτ πασσάς πολύ ασκέρι από τα Γιάννενα με ζαϊρέδες και πολεμοφόδια να πιάσουνε εις τα Πέντε Πηγάδια.

Ζαϊρές ή ζαερες είναι τα τρόφιμα, και εδώ χρησιμοποιείται για τις προμήθειες σε τρόφιμα που έχει μια στρατιωτική δύναμη, σε διάκριση από τα πολεμοφόδια. Από τκ. zahire.

Φυσικά η λέξη χρησιμοποιόταν, και ακόμα χρησιμοποιείται πχ στην Κρήτη σε ειρηνικά συμφραζόμενα, για τα τρόφιμα, τις προμήθειες, τις ζωοτροφές ενός νοικοκυριού ή μιας στάνης, τη σοδειά σε σιτηρά και όσπρια που αποθηκεύεται στο σπίτι. Ίσως η μοναδική λέξη του σημερινού άρθρου που τη λημματογραφεί το slang.gr.

ζαπίτης, συνηθέστερο ζαμπίτης:

Ήταν ο αδελφός του με τον Αλήπασια και ήταν ζαπίτης αυτός εις την Ντεσφίναν.

Αστυνόμος, χωροφύλακας, κατώτερος αξιωματούχος. Από το τκ. zâbit. Η λέξη επιβιώνει σήμερα ως επώνυμο.

Στην Κρητη χρησιμοποιείται μεταφορικά για τον φύλακα της περιουσίας ή της οικογενειακής τιμής. («Δε σ’ έβαλα ζαμπίτη στα χωράφια μου»). Και ζαμπίτεμα, η επιτήρηση. Τα κοπέλια θέλουν μιαολιά ζαμπίτεμα, μην πάρουν τον κακό δρόμο.

κόνσολας, κονσουλάτο:

Τον Μάρτιον μήνα, τα 1821, πήρα κάμποσα χρήματα και πέρασα εις την Πάτρα. Οι Tούρκοι υποψιασμένοι, να ’βλεπαν Ρουμελιώτη, κιντύνευε, άρχισαν να με ξετάζουν οι Ρωμαίγοι ανόγητα μέσα εις το κονσουλάτο το Ρούσσικο οπού ’ταν κόνσολας ο Βλασσόπουλος.

Κόνσολας είναι ο πρόξενος και κονσουλάτο το προξενείο. Από το ιταλικό consolo, console / consolato. Η λέξη επιβιώνει ως επώνυμο.

Με διάφορες παραλλαγές, κούνσουλας, κούσουλας, που έχουν δώσει και επώνυμα.

μιντάτι:

Ήρθαν μιντάτια δικά μας ο Ράγκος, ο Κατζικογιάννης και έγινε ένας χαλασμός των Tούρκων μεγάλος και πλήθος λάφυρα πήραν οι Έλληνες.

Μιντάτι εδώ είναι η στρατιωτική βοήθεια, οι ενισχύσεις. Από τκ. meded. Λέξη συχνή σε αφηγήσεις από το 21.

Το μιντάτι όμως έχει πάρει και μιαν άλλη σημασία στα χωριά της Ηπείρου και σημαίνει το έθιμο της συλλογικής εργασίας των συγχωριανών για να φτιαχτεί ένα κοινωφελές έργο που το έχει ανάγκη το χωριό π.χ. ένας δρόμος ή να χτιστεί ένα οίκημα. Το ίδιο έθιμο, που μπορεί να παίρνει και τη μορφή της κοινοτικής αλληλοβοήθειας π.χ. για τη συγκομιδή, σε άλλα μέρη είναι γνωστό ως ξέλαση, ορτακιά, κτλ. Περισσότερα σε παλιό μας άρθρο, στα σχόλια.

μπονόρα

Της 29 ξαναπήγαν πίσω εις το Πέτα πολλοί Tούρκοι και οι πασσάδες. Και οι Έλληνες ολίγοι. Και πολέμησαν γενναίως και τα δυο μέρη από την αυγή μπονόρα ως το δειλινό. Και χάλασαν τους Έλληνες. Σκότωσαν και τον αρχηγόν τους, τον γενναίον και καλόν πατριώτη Σκαρμίτζο.

Μπονόρα σημαίνει νωρίς το πρωί. Δάνειο από το ιταλικό di buon’ ora, ενετικό bonora. (Κατά λέξη: από καλή ώρα, όπως και στο γαλλικό de bonne heure).

Μερικές φορές το βρίσκουμε διπλασιασμένο, για έμφαση: «να έρθεις μπονόρα μπονόρα», πολύ πρωί, νωρίς νωρίς. Σε παλιότερα κείμενα θα το δείτε και μπονώρα. Ο Πολίτης δίνει την παροιμία: «Από μπονώρα στη δουλειά κι από νωρίς στο σπίτι».

Στα Επτάνησα ακούγεται ο ιταλοπρεπέστερος τύπος αμπονόρα. Για παράδειγμα, στην Τιμή και το χρήμα του Θεοτόκη, η σιόρα Επιστήμη παραπονιέται: «Εκατάλαβες μπελιάς αμπονόρα αμπονόρα, που να μην είχα σηκωθεί!»

ντογάνα:

Του είπα να πάμε από το μέρος των σταφίδων, μ’ άκουσε, ότι ’στην Ντογάνα ήταν Tούρκοι και θα μας πιάναν.

Ντογάνα είναι το τελωνείο. Επίσης ντοάνα, ντουάνα. Από το βενετ. doana. Όσοι ταξιδεύουν θα έχουν ισως συναντήσει το γαλλ. douane και το ιταλ. dogana που ανάγονται στην ιδια ρίζα.

Ωστόσο, η ιταλική λέξη είναι δάνειο από τα αραβικά. Είναι περίεργο που δεν έχω γράψει άρθρο για το θέμα αυτό, διότι εδώ και καιρό το σκέφτομαι. Αρκεί να πούμε ότι από την ίδια αραβοπερσική ρίζα είναι το ντιβάνι, λέξη που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διοίκηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οπότε, αναμείνατε στο ακουστικό σας.

 

παλταδόρος, πάλτος:

Αφού ήταν πολλή Τουρκιά εις Άρτα και Πρέβεζα και Σούλι και άλλα μέρη της Ήπειρος οπού τα βαστούσε ο Αλήπασσας, καθώς και ’σ τα Γιάννενα, ήταν παντού δύναμες μεγάλες του Σουλτάνου και βάλαν και σφίξη και μάζωναν και τ’ άρματα των Ρωμαίγων και να βουλώσουνε και τον πάλτο της μπαρούτης, του μολυβιού, των στουρναριών της Άρτας. Και αυτόν τον πάλτο τον είχε ένας αγαθός άνθρωπος, φίλος μου στενός, κάναμε εμπόριον μαζί, Γιωργάκη Κοράκη τον έλεγαν, συγγενής των αγαθών και καλών πατριώτων Ζωσιμάδων (…) Τότε αποφασίζω μόνος μου, χωρίς να ρωτήσω τους άλλους, και ορκίζω τον παλταδόρο, τον αγαθόν πατριώτη, και αδειάσαμε όλον τον πάλτο και πήραμε το μπαρούτι, μολύβι και στουρνάρια.

Πάλτος είναι η αποθήκη και παλταδόρος ο αποθηκάριος. Η λέξη είναι ιταλικό δάνειο, από το appalto που όμως σημαίνει «εργολαβία για αποκλειστική πώληση αγαθών». Η αλλαγη της σημασίας πρέπει να έγινε στον ελληνικό χώρο (από την πώληση αγαθών στον χώρο που ήταν αποθηκευμένα). Η Ντομένικα Μινιτι-Γκώνιας θυμίζει και το κερκυραϊκό ρήμα απαλταρίζω. Αναρωτιέμαι αν το επώνυμο Βαλταδώρος προέρχεται από αυτόν τον παλταδόρο.

παντίδος

Αφού τους είπε πολλά ο μπέγης από αυτά, τους λέγει ύστερα πως ο Σουλτάνος στέλνει πασιάδες τους πλέον παντίδους και γύμνωσαν τον κόσμο και του πήραν και τις γυναίκες. «Αυτείνοι θα φύγουν δια τον τόπο τους κ’ εμείς θα μείνουμεν εδώ».

Παντίδος είναι ο ληστής -εδώ μεταφορικά, αφού λέει για πασάδες με ληστρική συμπεριφορά που απομύζησαν τον πληθυσμό. Δάνειο από τα ιταλικά bandito ή τα ενετικά bandido. Και πάλι, η λέξη επιβιώνει σήμερα ως επώνυμο.

Υπάρχει και ο τύπος «μπαντίδος» ενώ σε πολλά ιδιώματα η λ. έχει τη σημασία του καταζητούμενου, του φυγόδικου.

ρούμη:

Έφυγα από εκεί την Μεγάλη Παρασκευή. Πήγα εις Πρέβεζα, πούλησα τις λαμπάδες και ρούμες και καπνό με μια μεγάλη τιμή.

Τι είναι οι ρούμες; Μας είχε απασχολήσει το θέμα στα Υπογλώσσια, και δεν ξέραμε και τον ενικό και είχαμε βρει διάφορα απίθανα (ξερά δαμάσκηνα, ας πούμε).

Τελικά όπως είναι το κοινότατο ρούμι, σ’ ένα βαθύ μπουντρούμι, που ο Μακρυγιάννης και σε άλλα σημεία του έργου του το έχει θηλυκό, η ρούμη. Τη λέξη την έχουν βέβαια τα λεξικά, οπότε καταχρηστικά τη βάζω εδώ. Ας πούμε ότι ανάγεται στο αγγλικό rum.

σερασκέρης

Αφού πήγαμε μέσα εις την Άρτα, μια ημέρα ήρθαν οι πασσάδες εις το κονάκι του μπέγη και όλοι ο σερασκέρηδες οι Αρβανίτες να τον ιδούν.

Σερασκέρης ήταν ο διοικητής μεγάλης στρατιωτικής μονάδας, ο στρατιωτικός διοικητής περιοχής. Αργότερα, ονομάστηκε έτσι ο Υπουργός Στρατιωτικών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Στα τουρκικά serasker, όπου το ser σημαίνει αρχηγός, επικεφαλής.

Επιβιώνει και ως επώνυμο.

τζασίτης:

Είπε: «Οχι αυτόν, έναν άλλον. Εκείνος είναι τζασίτης φερμένος εδώ και να τον πιάσετε να τον κρεμάσω, να πάθη ό,τ’ ήρθε γυρεύοντας εδώ».

Τζασίτης είναι ο κατάσκοπος. Από τα τουρκικά (αλλά από ποια λέξη; βρίσκω ότι casus σημαίνει στα σημερινά τουρκικά κατάσκοπος, πιθανώς από κάποιον διαλεκτικό τύπο).

Τζασίτες εμφανιζονται πολλοί σε αφηγήσεις αγωνιστών του 21. Και στη Διήγηση συμβάντων… του Κολοκοτρώνη «και επήγε ένας Έλληνας τζασίτης και τους είπε, αυτού που πάτε δια τα Δερβένια σας έχουν χωσιές να σας σκοτώσουν»

χασνατάρης

Κεφαλές των Tούρκων ο Χασάν πασσάς και ο χασνατάρης του Χουρσίτ πασσά, ο Σμαήλπασσα Πλιάσας, ο Σμαήλπασσα Γιαννιώτης, ο Χασάμπεγη Βεργιόνης, ο Σεφτήπασσας, ο Γιακόβης, ο Μαξούταγας, ο Σούλτζε Κόρτζας, κι’ άλλοι πολλοί σερασκέρηδες περίτου από εννιά χιλιάδες.

Χασνατάρης και συχνότερα χαζνατάρης είναι ο θησαυροφύλακας. Από το τκ. hazinedar, όπου hazine είναι το θησαυροφυλάκιο, το δημόσιο ταμείο (και χαζινές στα ελληνικά) και -dar δηλώνει τον αξιωματούχο. Η λέξη επιβιώνει και ως επώνυμο ή μάλλον μόνο ως επώνυμο αφού, όπως και οι περισσότερες τουρκικές που δήλωναν συγκεκριμένα αξιώματα έχουν ξεχαστεί (όχι όλες βέβαια: αγάς, μπέης, πασάς, τσαούσης).

χαΐνης:

Το μεγάλο Σαββάτο την νύχτα, ξημερώνοντας Λαμπρή, πήγα εις Άρτα, αντάμωσα τους δικούς μας, τους είπα τα τρέχοντα. Φέραν και τα κεφάλια των Πατρινών εκεί, να τα πάνε του Χουρσίτ πασσά. Τότε πιάνουν κ’ εμένα ως χαΐνην του Σουλτάνου, οπού ήμουν εις Μωριά, με πάνε εις το κάστρο της Άρτας. Μου περνούνε σίδερα εις τα ποδάρια και άλλους παιδεμούς, να μαρτυρήσω το μυστικόν. Εβδομήντα πέντε ’μέρες παιδεμούς.

Χαΐνης, εδώ, είναι ο προδότης, ο αποστάτης, που είναι και η τουρκική σημασία, αφού η λ. είναι δάνειο από το τουρκικό hain, που σημαίνει προδότης, αποστάτης, αχάριστος.

Ίδια σημασία βρίσκουμε στην Αληπασιάδα: «Τον δόλιο τον Μπασβάνογλου τον έβγαλαν χαΐνη» (δηλ. η Πύλη τον κήρυξε προδότη).

Ωστόσο, ειδικά στην Κρήτη, η λέξη πήρε την ειδικότερη σημασία του αντάρτη, του χριστιανού που παίρνει τα βουνά, το ανάλογο του κλέφτη δηλαδή. Για τα κατορθώματα των χαΐνηδων πολλά έχουν γραφτεί στην Κρήτη. Η λέξη επιβίωσε και μετά την τουρκοκρατία, με τη σημασία του ανυπότακτου, του ρέμπελου. «Φωτιά θα βάλω του ντουνιά, πέτρα να μη πομείνει, και τότε θα πάρω τα βουνά, να κάνω το χαϊνη». Σήμερα το δημοφιλές συγκρότημα «Χαΐνηδες» της έχει δώσει μια νέα ζωή. Φυσικά υπάρχει και ως επώνυμο.

χοσμέτι, χουσμέτι:

Σε ολίγον καιρόν γράφει ο αδελφός του αφέντη μου από τα Γιάννενα ότι θέλει ένα παιδί να του κάνη χοσμέτι. Μ’ έστειλαν εμένα, τα 1811.

Χοσμέτι ή χουσμέτι είναι η υπηρεσία. Δάνειο από τα τουρκικά, όπου hizmet είναι η υπηρεσία, η εξυπηρέτηση, το καθήκον. Στα τουρκικά hizmetkâr είναι ο υπηρέτης, που έχει περάσει στα ελληνικά ως χουσμεκιάρης και σπανιότερα χουσμετιάρης.

Ο Δημ. Φωτιάδης στο Καραϊσκάκης έχει τον εξής διάλογο με τον Αλήπασα: «Και τώρα, ωρέ Καραΐσκο, τι να σε κάνω;» «Αν με γνωρίζεις άξιο γι’ αφέντη, κάνε με αφέντη· αν μέ γνωρίζεις άξιο για χουσμεκιάρη, κάνε με χουσμεκιάρη· αν με γνωρίζεις άξιο για τίποτα, ρίξε με στη λίμνη», ενώ στο δημοτικό τραγούδι ο νέος λέει στην καλή του: «Σύρε να πεις τη μάνα σου, γαμπρό για να με κάνει κι αν δε με θέλει για γαμπρό, πες της για χουσμεκιάρη».

Φυσικά, αν ακούγεται σήμερα η λέξη, αυτό οφείλεται κυρίως στους στίχους του Κώστα Βίρβου, από το τραγούδι «Ο δάσκαλος» του θεσσαλικού κύκλου, όπου ο τσιφλικάς παραγγέλνει στους σμπίρους του: «τον δάσκαλο τον δάσκαλο αυτόν τον σαρδανάπαλο να μου τον φέρετε στο στρώμα / που λέει στους χουσμεκιάρηδες που λέει στους μεσιακάρηδες ότι δικό τους είν’ το χώμα».

Advertisements

103 Σχόλια to “Δεκαπέντε λέξεις του Μακρυγιάννη”

  1. Κουνελόγατος said

    Καλημέρα.

  2. Georgios Bartzoudis said

    «Χασνατάρης και συχνότερα χαζνατάρης είναι ο θησαυροφύλακας»
    # Εν τη πεδιάδι Σερρών, το Χαζνατάρ είναι έν παραλίμνειον (παρακερκίνειον) χωρίον, όπερ σήμερον καλείται Χρυσοχώραφα.

    «Χοσμέτι ή χουσμέτι είναι η υπηρεσία».
    # Λέξη ζωντανή στα Μακεδονικά. Και σας πληροφορώ σχετικά ότι εσχάτως, λόγω κάποιου απροόπτου που συνέβη στη συμβία, όλα τα χουσμέτια του σπιτιού τα κάνει η …αφεντομουτσουνάρα μου!

  3. Αγγελος said

    Καλημέρα κι από μένα.

  4. Λευκιππος said

    Στον ζαερε ειναι ειρηνικά ή ειρωνικά τα συμφραζόμενα;

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    4 Ειρηνικά, όχι σχετικά με τις προμήθειες του στρατού.

  6. gpoint said

    Καλημέρα

    Ντεσφίνα είναι η Δεσφίνα ; Περίεργο γιατί οι κάτοικοί της υποστηρίζουν πως δεν πάτησε τούρκος ούτε γερμανός το πόδι του εκεί (λογικό μου φαίνεται…) εκτός αν ο αλή πασάς λογίζεται αλβανός

  7. Πέπε said

    Καλημέρα.

    > > διασαχτζής. …Απο το τκ. yasakçı που προέρχεται από τη λ. yasak, απαγόρευση που έχει επίσης περάσει στα ελληνικά ως γιασάκι ή διασάκι

    Της κορδελιάστρας τον σκοπό τον κάμανε διασάκι / γιατί τον τραγουδούσανε κορίτσια στο τσαρδάκι

    > > ζαπίτης, συνηθέστερο ζαμπίτης:

    Να ‘μουν στη Γιάλη μια βραδιά, στη Χάρα μιαν αυγίτσα / να ‘μουν και στα Κατάπολα ζαμπίτης στα κορίτσια.

    (Χωρίς λινκ. Το έχω ακούσει σε κάποια παλιά καταγραφή. Σήμερα λένε πάντοτε «…που ‘χει όμορφα κορίτσια». Προφανώς ο ζαμπίτης δεν είναι πλέον κατανοητός.

    Είναι άλλος από τον ζαπτιέ;

    > > ντογάνα: Ντογάνα είναι το τελωνείο.

    Όθεν, κατά παραφθορά, το παλιό τοπωνύμιο Τηγάνι στη Σάμο. Σήμερα Πυθαγόρειο. Στο Τηγάνι είχε τελωνείο. Υποθέτω ότι θα μεσολάβησε κάποια παραλλαγή της λέξης με -ου-, Ντουγάνα ή Ντουγάνι, που στα σαμιώτικα προφέρεται Ντ’γάνα / Ντ’γάν’, συμπίπτοντας με το ντ’γάν’ – τηγάνι (όταν χάνεται ένα άτονο [i] / [u] και το άηχο της προηγούμενης συλλαβής βρεθεί δίπλα στο ηχηρό της επόμενης, ηχηροποιείται κι αυτό, π.χ. [gbarus] = κουμπάρος).

  8. Πέπε said

    @7
    στη Χάρα > στη Χώρα

    + κλείσιμο παρένθεσης όπου δει

  9. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Άγνωστα τα περισσότερα, εκτός από τα πολύ προφανή (πχ κόνσολας)
    Η μπονόρα επιβίωνε και στον Καραγκιόζη, στο σιορ Διονύσιο: «Ωωωω, τζόγια μου, ήρθα μπονόρα μπονόρα….»

  10. LandS said

    6 Μα και συ ρε παιδάκι μου πιστεύεις ότι σου λεν οι Δεσφινιώτες 🙂 Σε λίγο θα μας πεις καλούς ανθρώπους τους Καστρίτες.

    Ελάτε ένα στα γρήγορα. Ποιο είναι το Καστρί και ποιοι οι Καστρίτες. Σε ποιους είχαν κακό όνομα; (Τα αισθήματα ήταν βεβαίως αμοιβαία)

  11. sarant said

    7 Πολύ ενδιαφέροντα αυτά. Άλλος ο ζαπτιές (που πρέπει να συγγενεύει με το ζάφτι).

  12. ΓιώργοςΜ said

    Το «ντογάν(ι)» το έχω ακούσει από τη μάνα μου, με την έννοια «ηλίθιος, βλάκας», δεν ξέρω αν έχει κάποια σχέση με τους τελώνες ή έχει άλλη ρίζα.

  13. Πέπε said

    12
    Ναι, καλά λες. Νομίζω και ντόγανος; ή ντούγανος; Δεν είναι από τις λέξεις που τις έχω πολύ φρέσκιες, αλλά κάτι μου θυμιζει

  14. μπετατζής said

    ένα μπράβο όμως στον ερασιτέχνη συντάκτη του σλανγκρ δεν είδα. Τιτίζηδες ! 🙂

  15. Aghapi D said

    11 Το ίδιο ισχυρίζεται και το slang.gr απ’ όπου και αντιγράφω:

    κάνω ζάφτι

    Ελέγχω. Κάνω κουμάντο. Φέρνω βόλτα. Όλα αυτά με μια σχετική δυσκολία διότι το άτομο, το ζώο, το μηχάνημα ή το εργαλείο που προσπαθώ να κοντρολάρω είναι απείθαρχο, ζαβό, απρόβλεπτο.

    Έκφραση παλιά και καθιερωμένη. Προέρχεται από το Τούρκικο zaptetmek, zapt που σημαίνει ακριβώς «χαλιναγωγώ», καταλαμβάνω με τη βία αλλά και καταλαβαίνω, μπαίνω στο νόημα. Από την ίδια ρίζα στα Τούρκικα είναι και το zaptiye που σημαίνει χωροφύλακας και που στα Ελληνικά έχει περάσει ως ο ζαπτιές ή ζαφτιγιές.

  16. Πέπε said

    Κι άλλη διόρθωση στο #7:

    Το «χωρίς λινκ» στο δεύτερο τραγούδι δεν έχει νόημα αφού και στο πρώτο, που είχα λινκ, ξέχασα να το βάλω: https://www.youtube.com/watch?v=WjsQWJRGFFQ

  17. ΣΠ said

    12, 13
    https://www.slang.gr/lemma/1919-ntogani-ntougani

  18. Πέπε said

    Πάντως ο ζαπτιές είναι από τις ελάχιστες αμιγώς λαϊκές λέξεις που διατηρούν το -πτ-, προφανώς επειδή η ανάμνηση της τπύρκικης λέξης υπερίσχυσε του φωνολογικού κανόνα. (Μπορεί να υπάρχει και τύπος με φτ, αλλά υπερισχύει το πτ, όπως και στο απτάλικο και σε ελάχιστες άλλες.)

    Αντίθετα, το ζάφτι μόνο με φτ το έχω ακούσει.

    Ίσως επειδή το «δεν τον κάνω ζάφτι» λέγεται και σήμερα, που η οποιαδήποτε ανάμνηση τουρκικών έχει σβήσει από γενιές, ενώ ο ζαπτιές είναι παλιά λέξη, που χάθηκε από το μεγαλύτερο μέρος της ελληνοφωνίας πριν προλάβει να περάσει τόσες εξελίξεις. Αλλά από την άλλη και το απτάλικο λέγεται σήμερα κανονικά, και δεν έγινε αφτάλικο (έχω δει και λογοπαικτική ταμπέλα μαγαζιού «Απ’ τ’ άλικο»), πλην λίγων ιδιωμάτων.

  19. leonicos said

    Καλημέρα

    Ωραία τα σημερινά

    Το μπονόρα είναι λέξη της καθομιλούμενης στην Κύπρο

    Η Ντογάνα δεν μας ξάφνιασε, αλλά το να βγαίνει από εκεί το Τηγάνι, δεν το είχα φανταστεί.

  20. sarant said

    17 Με πρόλαβες, άλλο το ντουγάνι

  21. Υπάρχει και οδός Δογάνης, στο Κερατσίνι, που πήρε το όνομά της από το παλιό τελωνείο στο λιμάνι του Πειραιά. Περισσότερα εδώ

  22. nikiplos said

    Ενδιαφέρουσες οι λέξεις που έγιναν επώνυμα, από παρατσούκλια κάποτε. Η Δεσφίνα λογικά πρέπει να υπήρξε κάστρο και οχυρός οικισμός στα μεσαιωνικά χρόνια, οπότε, όπως και η Μάνη να είχαν στρατηγική θέση κλπ… Δεν νομίζω πως υπάρχει μέρος στην ημεδαπή χερσόνησο που να μην πάτησε ποδάρι Τούρκου… Πάτησαν και καλοπάτησαν πλειστάκις ποδάρι εκεί που ήθελαν, γιατί είχαν έναν στρατό που μακέλευε και κατελάνους, και ιππότες της δεκάρας, και ψευτογενναίους… Το γεγονός ότι δεν είχαν διοίκηση ή διοικητή σε κάποια μέρη λίγο πριν την επανάσταση δεν σημαίνει ότι αυτό ήταν το μόνιμο καθεστώς κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας και φυσικά αυτό αφορούσε τον εκάστοτε διοικητικό σχεδιασμό που είχαν οι ίδιοι στο μυαλό τους…

    Την Μάνη πχ, όχι μόνο την κατέκτησαν ολόκληρη όταν χρειάστηκε, αλλά έφτιαξαν και Κάστρο εκεί (Κελεφά), μέχρι να αλλάξει το διοικητικό σχήμα και να έχει η περιοχή ντόπιο τοποτηρητή, όπως η Σάμος, τα Σφακιά κλπ…

    Το να έχουμε όμως φαντασίωση ως ενήλικες ότι υπήρξαν κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, «γαλατικά χωριά», απέχει πολύ από τη σοβαρότητα…

  23. nikiplos said

    Στο στράτευμα γνώρισα εναν Διασάκο (επώνυμο) συμφάνταρο, του οποίου η σωματική διπλαση δικαιολογούσε τη σημασία που αγνοούσα… Εργαζόταν μάλιστα και ως πορτιέρης σε μαγαζιά… 🙂

  24. sarant said

    21 Λινκ δεν έβαλες Άρη

  25. #21 Το λινκ που έβαλα δεν λειτούργησε. Εδώ, λοιπόν:

  26. Πέπε said

    @22
    Πιστεύω ότι πρέπει να υπήρξαν ορεινά χωριά σε τίποτε κατσάβραχα που να μην πάτησε Τούρκου ποδάρι, γιατί δε θα είχε κανένα συμφέρον να πατήσει εκεί όπου δε φυτρώνει τίποτε. Αυτό δεν αποκλείει να πάτησε ωραιότατα το ποδάρι στους καλλιεργήσιμους κάμπους που τυχόν ανήκουν στο ίδιο χωριό, ή στα χειμαδιά των βοσκών, δηλαδή ο τόπος να κατακτήθηκε κανονικά όπως όλοι οι άλλοι αλλά απλώς να μην είχαν μπει Τούρκοι στο καθαυτού χωριό.

    Έχω ακούσει από αρκετούς ανθρώπους από τέτοια χωριά να λένε περήφανα ότι δεν πάτησε Τούρκος. Μόνο όμως σε τελείως άσχετες συζητήσεις θα θυμηθούν ότι, μέχρι σχετικά πρόσφατα, ακόμη κι οι ντόπιοι μετά βίας πατούσαν. Είχαν ένα δευτερεύον σπίτι κοντά στο χωράφι (βοσκότοπο / λιμανάκι κλπ.), κι εκεί έμεναν τον πιο πολύ καιρό. Το ίδιο το χωριό ήταν πιο πολύ μια ιδεατή μητρόπολη, ή ένα μέρος όπου πέρναγαν ενίοτε για συγκεκριμένες δουλειές. Τέτοια χωριά μπορούσαν να είναι ακμαιότατα, κι όμως στους δρόμους και τα σπίτια να μη βλέπεις άνθρωπο. Οι κάτοικοι δεν εγκαταστάθηκαν εκεί παρά στο β’ μισό του 20ού αιώνα, όταν έγιναν δρόμοι που τους επέτρεπαν να πηγαινοέρχονται από το σπίτι στο χωράφι χωρίς να χρειάζεται να μένουν εκεί.

  27. Αντώνης Θαλασσέλης said

    Χουσμέτ το λέμε και στη Λέσβο με την ίδια σημασία

  28. Σηλισάβ said

    26. Τούρκοι φοροεισπράκτορες πάτησαν παντού, κι ας καμαρώνουν κάποιοι αφελείς. Μουσουλμανικό πληθυσμό (=Τούρκους) θα έβρισκες στους κάμπους και τις μεγάλες πόλεις (τριάντα χιλιάδες είχε η Τριπολιτσά), πολλοί όμως είχαν εξισλαμισθεί για να γλιτώσουν τους φόρους των χριστιανών. Σε πλούσιο μέρος, είχε νόημα να εξισλαμισθείς. Σε φτωχό, τί φόρους να σου πάρουν; φορολογείται το τίποτα;

  29. loukretia50 said

    Υπάρχει και χωριό Ζαπάντι, σήμερα Μεγάλη Χώρα (λέμε τώρα!) με ενδιαφέρουσα παράδοση.
    https://iaitoloakarnania.gr/2017/12/megali-chora-i-zapanti-ena-istoriko-chorio-mia-anasa-apo-to-agrinio/

  30. Elena said

    Και μερικές ακόμη λέξεις από »Απομνημονεύματα» και «Οράματα και Θάματα» του Μακρυγιάννη:

    Ο τουράς= σουλτανικό μονόγραμμα («…έφεξε ο τόπος όλος˙ εις το δεξιόν του αφεντός μας ο Χριστός και η Θεοτόκο και όλοι οι άγιοι στην σειρά τους˙ βγαίνει η τρομπέτα και την λαλεί ένας γύρα το ένα μέρος και τ’ άλλο αρκετή ώρα, γύρα τρεις φορές˙ τότε άρχισαν και γράμματα τούρκικα με τον τουρά τους και άρχισαν πλήθος στρατέματα κοκκινοφορεμένα, άλλων λογιών φορέματα, και βγαίναν πεζούρα και καβαλαρία και ερχόταν δεξιόν και μπαίναν μέσα αμάξια πλήθος και αναγκαία του πολέμου˙ (…) γιόμωσε ο τόπος, επνίγηκε από αυτούς»).

    ταινιάζω= αδυνατίζω πολύ (»…κι’ αφανίστηκαν οι άνθρωποι από τον σκοτωμόν του ντουφεκιού και γρανάτων˙ και καταπληγώθηκαν και γιατρόν δεν είχαν˙ και ταίνιασαν από την πείνα. Μισή χούφτα αραποσίτι παίρναν κ’ έτρωγαν δεκαφτά μερόνυχτα»)

    ξεκλάω= σκίζω (»…εκείνο το σερνικόν ετρελάθη και ξέκλαγε και τα σκουτιά του και μνήσκει έτσι καθώς γεννήθη˙ το έστειλα με την μητέρα του και με την αδελφή του εις την Βαγγελίστρα – ήταν από τον τόπο μου»).

  31. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ ᾿δῶ.

    Τὶς περισσότερες λέξεις τὶς ἤξερα, κυρίως ἀπὸ διαβάσματα καὶ ἀπὸ τὴ μικρή ἐνασχόλησή μου μὲ τὰ τούρκικα.

    Μόνο τὸ χουσμέτι ὑπάρχει στὴ θερμιώτικη ντοπιολαλιά. Τὸ χρησιμοποιοῦσαν γιὰ τὰ θελήματα.

    Θέλω νὰ μοῦ κάνεις ἕνα χουσμέτι, γιοκαράκι μου, μοῦ ᾿λεγε ἡ γιαγιά μου.

  32. loukretia50 said

    31. Προφανώς δεν ήταν δίμετρο τότε το «γιοκαράκι» !!

  33. gpoint said

    # 10

    Καστρί πρέπει να ήταν οι Δελφοί και λογικά θάχανε νταραβέρια με Αραχωβίτες είτε με τους Χρισσιώτες

  34. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σου, Λοῦ. Ὄχι, βέβαια. 🙂

  35. gpoint said

    # 22, 26

    Μεταφέρω ό,τι έχω ακούσει

    Οι Δεσφινιώτες είναι άλλη «ράτσα» από τους γύρω, άλλοι λένε για κρητικούς κι άλλοι για ηπειρώτες. Ο λόγος που δεν πάτησε τούρκος ή γερμανός το πόδι του δεν ήταν η ανδρεία τους αλλά η θέση εκεί που βρισκότανε αποκομένη (ο παλιός δρόμος Ιτέας Δεσσφίνας ήταν ανάβαση στα ράλυ και σταματήσανε λόγω επικινδυνότητας). Με το Δίστομο δεν θυμάμαι πότε συνδέθηκε, ο καινούργιος δρόμος προς Ιτέα έγινε περίπου το 80 κι άρχισε να περνάει κόσμος από το χωριό.

  36. Παναγιώτης Κ. said

    Μου αρέσει το ρήμα γκιζεράω ή γκιζερίζω (τριγυρνάω) που επίσης χρησιμοποιεί ο Μακρυγιάννης.
    Χρησιμοποιείται (π.χ από μένα 🙂 ) όταν θέλουμε να… συνετίσουμε τα τέκνα μας όταν ξενυχτάνε.
    «Που γκιζεράτε δεξιά και αριστερά σαν τα ζαγάρια»!

  37. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @30. Elena said:

    » …ταινιάζω= αδυνατίζω πολύ…»

    Ἀπὸ τὸ παράσιτο τοῦ πεπτικοῦ συστήματοςταινία ποὺ ὁδηγεῖ τοὺς πάσχοντες σὲ μεγάλη ἀπώλεια βάρους.

  38. ΙΝ said

    Μάλλον έχεις δίκιο για το επώνυμο «Βαλταδώρος» (πολύ γνωστό στην Κοζάνη γιατί το έφεραν ευεργέτες και πέρασε και στο όνομα του Γυμνασίου που ιδρύθηκε και με δικά τους χρήματα), αφού βλέπω ότι υπάρχει και η εκδοχή «Μπαλταδώρος» (αν το γκουγκλάρει κανείς πέφτει πάνω σε ένα σωρό δημοσιεύματα για τον άτυχο πιλότο μ’ αυτό το επώνυμο που σκοτώθηκε), η οποία πρέπει να είναι η αρχική και είναι σχεδόν η ίδια με τον «παλταδόρο». Το «Βαλταδώρος» προφανώς στα πλαίσια της καταπολέμησης του τρισκατάρατου μπουγκουδισμού.

    Προσωπικά πίστευα ότι είχε κάποια σχέση με τον «μπαλτά» αλλά το «-δώρος» δεν κολλάει καλά εκεί. Προφανώς από τον μπαλτά το επίθετο «Μπαλτατζής».

    Το βράδυ στο σπίτι θα δω τι λέει και ο Κ. Ντίνας στο βιβλίο του για τα επώνυμα της Κοζάνης.

    Χουσμέτι(α) η λέξη γνωστή και στο ιδίωμα της Κοζάνης με την έννοια της δουλειάς (του νοικοκυριού) π.χ. «Έσωσετι τα χουσμέτια;» («τελειώσατε τις δουλειές;» παραμονή μεγάλης γιορτής).

  39. Παναγιώτης Κ. said

    Χουσμεκιάρης αλλά και χουσμετζής στην Ποντιακή διάλεκτο. Ιδού ο σχετικός στίχος από Ποντιακό τραγούδι:
    «Θεία μ΄ η κουτσή σ΄ κι΄εγώ χουσμετζής». (Θεία μου (τ)η(ν) κόρη σου και εγώ υπηρέτης)

  40. Παναγιώτης Κ. said

    39.Το «θεία» δεν έχει την έννοια της συγγένειας. Είναι προσφώνηση.

  41. Καλημέρα,
    Κι όπως έλεγε κι ο Ριζά ήρθαμε να γκιζιρίσουμε!,

  42. Παναγιώτης Κ. said

    Τα λεξικά γράφουν ότι ζαπτιές σημαίνει χωροφύλακας.

  43. loukretia50 said

    Tο ρούμι / rum εμφανίζεται συνήθως άγνωστης ετυμολογίας, αν και αναφέρεται κι αυτή η εκδοχή
    Origin: perhaps an abbreviation of obsolete rumbullion, in the same sense First use: mid 17th century oxforddictionaries.com/definition/english/rum
    http://www.memidex.com/rum

    Όμως κερνάω σφηνάκι από ενδιαφέρον άρθρο. Σύμφωνα μ΄αυτό, μια άλλη εκδοχή κερδίζει ένα ρούμπο :
    The Rum History of the Word “Rum” – Oxford University Press’s
    Academic Insights for the Thinking World
    https://blog.oup.com/2010/10/rum/

    «……..In this context it will be proper to mention an article whose title promises nothing to word lovers but that contains numerous ingenious etymologies (John P. Hughes, “On ‘h’ for ‘r’ in English Proper Νames”, ………………………………….. suggests that rum booze was taken for a plural (rumboes); then the new singular rumbo “strong punch” allegedly came up, from which rum would be a shortened form.
    Rumbo was attested only in the middle of the 18th century, but slang words may exist for a long time before they make their way into print. A curious thing is that hum “alcoholic drink” has been recorded too; in Hughes’s opinion, it is a stub of humbooze and a doublet of rumbooze or rum booze………………………………
    The way to rum from rum booze is shorter than from rumbullion (or rumbustion, also “tumult, hubbub, etc.”), but the fact remains that rum reached England from Barbados. It is, however, not improbable that the phrase rum booze had existed in the speech of the English settlers on the Caribbean island and was taken overseas.
    If so, rumbullion, from rum (adjective) and French boullion “hot drink,” was a verbal joke, a pun. (In England, rum was known very little, if at all, before 1685, when after the battle of Sedgemoor the Duke of Monmouth tasted the drink. It must have been one of the last pleasures the rebellious duke enjoyed before his execution.) In any case, rum “a drink” and rum “odd” cannot be separated.
    There was quite a fashion for rum- coinages in the 18th century: compare rumgumption, from which we have the abbreviated form gumption “common sense” (originally perhaps “rough common sense”), while rumbustious “boisterous, violent” sounds suspiciously like rambunctious “mischievous, self-asserting.” Leo Spitzer believed that the French argot word rogomme “strong drink” goes back to Engl. rumgumption. Some details remain hidden, but one thing is clear: excessive consumption of rum results in violent behavior….»

    Μάλλον γενναιόδωρο βγήκε για σφηνάκι…

  44. Σωτήρς said

    30 Το «ταινιάζω» είναι ζωντανό ρήμα στην περιοχή (Φωκίδα). -Ταίνιασες πηγαίνοντας πέρα-δώθε πέρα-δώθε, κάτσε κάτω επιτέλους!. Είναι ένα παράδειγμα που μπορείς να ακούσεις σε κάποια παιδική χαρά από κάποιο γονιό προς το παιδί.

    10, 33: Στη Δεσφίνα επιβιώνει ακόμη ο τσιτακισμός γι’αυτό και ένα παρατσούκλι είναι Τσεσφίνα. Νομίζω αυτός είναι ο λόγος που λένε πως οι αρχικοί κάτοικοι ήταν Κρητικοί εξόριστοι κατάδικοι.

    Όσο για το Καστρί τι να πεις, τα λέει όλα ο Ι. Κακριδής:

    «Ο ζήλος των Άγγλων περιηγητών, των «μυλόρδων», να τα δουν όλα βιαστικά, να τα σχεδιάσουν και, αν μπορούν, να πάρουν μαζί τους καμιάν αρχαιότητα ή τουλάχιστο ένα κομμάτι μάρμαρο, έγινε αφορμή στους Καστρινούς [=κάτοικοι των Δελφών] να σχηματίσουν την ακόλουθη παράδοση: οι Μυλόρδοι δεν είναι χριστιανοί, γιατί κανείς ποτέ δεν τους είδε να κάνουν το σταυρό τους. Η γενιά τους είναι από τους παλιούς ειδωλολάτρες τους Αδελφιώτες, που φύλαγαν το βιό τους σ’ ένα κάστρο που το ’λεγαν Αδελφούς [=Δελφούς], από τους δυο αδελφούς τα βασιλόπουλα που το ’χτισαν. Όταν η Παναγία και ο Χριστός ήρθαν σ’ αυτούς τους τόπους και όλοι οι άνθρωποι ολόγυρα έγιναν χριστιανοί, οι Αδελφιώτες σκέφτηκαν πως ήταν καλύτερα γι’ αυτούς να φύγουν• κι έφυγαν στη Φραγκιά και πήραν και όλα τα πλούτη τους μαζί. Απ’ αυτούς είναι οι Μυλόρδοι, και έρχονται τώρα εδώ και προσκυνούν αυτά τα λιθάρια.
    ΦΩΚΙΔΑ (Δελφοί), 19ος αι. Πηγή: H.N. Ulrichs, Reisen und Forschungen, σελ. 123 κ.ε.»

  45. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Μιά «αγαπημένη» λέξη, ο σερασκέρης, από τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα» που διαβάζαμε με πάθος στα παιδικά μας χρόνια! Αγαπημένη αφού αφορούσε τους επικεφαλής των τουρκικών ασκεριών που κατατροπώνονταν από τους Έλληνες. Και μας ενθουσίαζαν πολύ αυτές οι νίκες!.. 🙂

  46. Θρακιώτης said

    Εξαιρετικό άρθρο, εύγε κ. Σαραντάκο…

    Αν δυό – τρείς Βυζαντινοί είχαν κάνει το ίδιο με τον Μακρυγιάννη (καθόντουσαν και γράφανε όπως μιλούσαν…), τα κείμενά τους σήμερα θα εθεωρούντο ανεκτίμητος Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσης. Και ουδείς θα αμφέβαλλε ότι πολλά από τα λεγόμενα «τούρκικα δάνεια» της Ελληνικής, είναι στην πραγματικότητα είτε παρεφθαρμένες βυζαντινές λέξεις, είτε αντιδάνεια από τα ελληνικά.

    Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την Αρχαιότητα: Αν κάποιος Αθηναίος ή Σπαρτιάτης κλπ. του 6ου , του 5ου ή του 4ου π.Χ. αιώνος καθόταν κι έγραφε όπως μιλούσε, ή κατέγραφε τους καθημερινούς διαλόγους του, το κείμενό του (εφόσον σωζόταν από την Χριστιανική Λογοκρισία) θα εθεωρείτο Χρυσωρυχείο. Και ουδείς θα αμφέβαλλε σήμερα ότι η Ελληνική Γλώσσα είναι η Μητέρα – Τροφός όλων των Ινδο-Ευρωπαϊκών Γλωσσών.

    ΓΕΝΙΚΩΣ, η τεράστια επιτυχία των «Απομνημονευμάτων» του Μακρυγιάννη, επιβεβαιώνει ότι τα καλύτερα κείμενα στην Νεο-Ελληνική Γλώσσα τα έγραψαν είτε αγράμματοι, είτε ανελλήνιστοι άνθρωποι:

    Είναι αναμφισβήτητο πως ούτε ο Σολωμός, ούτε ο Κάλβος, ούτε ο Μακρυγιάννης, ούτε ο Καβάφης, ξέρανε τα «σχολικά» ελληνικά. Κι ο Παπαδιαμάντης με τον Σουρή ουδέποτε κατάφεραν να πάρουν πτυχίο στην Φιλοσοφική, όπου επανειλημμένως είχαν απορριφθεί ως ανεπίδεκτοι μαθήσεως…

    ΔΥΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ προς τον κ. Σαραντάκο: 1) Η γλώσσα του Κολοκοτρώνη που κατέγραψε ο Τερτσέτης είναι αυθεντική ή έχει «πειραχτεί»; Ίδια ερώτηση και για την «Ανθολογία» του Βλαχογιάννη: Οι διάλογοι των Αγωνιστών που καταγράφει ο Βλαχογιάννης (π.χ. η γλώσσα του Καραϊσκάκη) είναι αυθεντική ή πειραγμένη;

    2) Αν, κύριε Νίκο, οι Αγωνιστές του 21 ήξεραν την λέξη «σικτίρ», όπως μάς βεβαιώνει ο διαπρεπής χριστιανός λόγιος κ. Blogotinanai, τί λέτε; Θα την χρησιμοποιούσε ΣΥΝΕΧΩΣ ο Μακρυγιάννης ή όχι;

    Είναι δυνατόν να γνώριζε το «σικτίρ» ο Μακρυγιάννης και να μή το κατέγραψε ποτέ στα «Απομνημονεύματά» του, όπου βουρβουλακιάζουν οι τούρκικες λέξεις; Σοβαροί να είμαστε, κύριε Blog μου…

  47. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Σχετικὰ μὲ τὸ χαζινέ.

    Ὑπάρχει καὶ τὸ θαυμάσιο μνημεῖο
    Al-Khazneh στὴν Πέτρα τῆς Ἰορδανίας.

    Πιστεύεται πὼς εἶναι μαυσωλεῖο τοῦ Ναβαταίου βασιλιᾶ Ḥāritat, ποὺ εἶναι γνωστὸς μὲ τὸ ἐξελληνισμένο ὄνομά του Ἀρέτας ὁ 4ος, ὁ Φιλόπατρις.

    Ἔγινε γνωστὸ ἀπὸ τὴν ταινία Ο Ιντιάνα Τζόουνς και η Τελευταία Σταυροφορία.

  48. Κ. Καραποτόσογου said

    «Μιντάτι εδώ είναι η στρατιωτική βοήθεια, οι ενισχύσεις. Από τκ. meded. Λέξη συχνή σε αφηγήσεις από το 21».

    Η λ. ετυμολογείται καλύτερα από το τουρκοαραβικό امداد imdad, imdat = αρωγή, συνδρομή, βοήθεια, επικουρία, επικουρικός στρατός, από το مدد meded, medet = βοήθεια, επικουρία. Ι. Χλωρού 199α, 1621β.

    Κ. Καραποτόσογλου

  49. ΓιώργοςΜ said

    44, 30 Σα να θυμάμαι την γιαγιά μου να χρησιμοποιεί το ταίνεψες (προφερόμενο κάπως ae το αι), με την έννοια αυτή, ξελιγώθηκες, δεν έβαλες κώλο κάτω. Ποντιακά ή τούρκικα, δεν ξέρω, μάλλον το δεύτερο.

  50. Λοζετσινός said

    36 Παναγιώτης Κ. said
    «Που γκιζεράτε δεξιά και αριστερά σαν τα ζαγάρια»!
    Εμάς έλεγε:
    Δεν μπεζερίσταν να γκιζεράτε;

    ζαϊρές (έχει ζαϊρέ; όλα γίνονται για τον ζαϊρέ.)
    μπονόρα
    νομίζω πως το θυμάμαι απ΄τον Κρυστάλλη (εμείς δεν το λέμε)
    μπαντίδος(από τον Πεπίτο στον Μικρό Αρχηγό-Σερίφη-Κάου μπόυ. Πιθανόν να λέγεται έτσι και στα Μεξικάνικα
    χουσιαμέτια και σε μας ( χάρη και με απόχρωση ερωτική χάρη)

  51. Sarpis said

    «Τζασίτης είναι ο κατάσκοπος»

    Καλησπέρα,

    Πάντως στα περσικά ο κατάσκοπος είναι جاسوس [τζοσούς] και κατασκοπεύω جاسوسى کردن [τζοσουσί καρντάν].
    https://vajje.com/en/search?query=spy

    Μάλιστα, απ’ό,τι βλέπω στα πεταχτά, η ίδια λέξη χρησιμοποιείται και στ’ αραβικά.
    https://www.wordreference.com/enar/spy

    Υποθέτω ότι το casus είναι μεταγραφή / παραφθορά αυτής της λέξης (τροπή του ç σε c;), η οποία, σύμφωνα με τον Nisanyan είναι αραμαϊκής προέλευσης (gəşaş / גְשַׁשׁ).
    https://www.nisanyansozluk.com/?k=casus

  52. spiridione said

    Να διευκρινίσουμε ότι το απάλτο ή πάλτο ή μπάλτο ή πάλτος ήταν η ενοικίαση μιας φορολογικής προσόδου ενός προιόντος: ο ενοικιαστής της φορολογικής αυτής προσόδου αποκτούσε έτσι όλη τη διάθεση του μισθωμένου αυτού προιόντος. Κάτι γράφει ο Ασδραχάς σχετικά. Βλέπουμε σε κείμενα της Επανάστασης, ή πριν για το απάλτο του αλατιού, ή το πάλτο του ταπακίου, το πάλτο του σμυριγλίου κλπ. Αυτή η σημασία υπάρχει στα ιταλικά, από τα βενετικά πρέπει να προέρχεται. Σε αρκετά γλωσσάρια βρίσκουμε και τη σημασία μονοπώλιο, πάκτωσις, μίσθωσις. Και απαλταδόρος, παλταδόρος, μπαλταδόρος, μπαλταδούρος (υπάρχει επώνυμο στα Επτάνησα), είναι ο ενοικιαστής του φόρου.
    Υπάρχει βέβαια σε γλωσσάρια και η σημασία ‘αποθήκη του ενοικιαστού΄. Νομίζω έτσι ότι πάλτο δεν ήταν η οποιαδήποτε αποθήκη, αλλά το μέρος που φυλαγόταν το προιόν αυτό που είχε μισθωθεί μονοπωλιακά.
    Και στο απόσπασμα του Μακρυγιάννη πιστεύω ότι αυτό εννοεί. Όταν λέει «και αυτόν τον πάλτο τον είχε ένας αγαθός άνθρωπος …» πιστεύω ότι εννοεί το προιόν που είχε μισθώσει (το μπαρούτι, μολύβι κλπ.), ούτε καν την αποθήκη που φυλαγόταν.
    Ενδεικτικά ένα έγγραφο από τα αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας:
    «Αναφέρετε εις την Διοίκησιν ότι το απάλτο του αλατιού της επαρχίας μας ζητείται..».
    https://paligenesia.parliament.gr/page.php?id=6438

  53. Κ. Καραποτόσογλου said

    τζασίτης – τσασίτης

    είτα ελθών εις την Πόλιν τον Ιούλιον έδωκε λίβελλον τω άνακτι κατά του πατριάρχου Προκοπίου, γράφων κακά θανάσιμα, και ότι είναι τζασίτης των Μοσχόβων.

    Αθανάσιου Κομνηνού Υψηλάντη, Τα μετά την άλωσιν, 1870, σ. 698.

    Κατάσκοπος جاسوس δζιασούς, χυδ. Τζιασίντ, τζασίτ, çaşit = spy.

    Η λ. τζασίτης πρέπει να γραφτεί τσασίτης, απλώς δεν χρησιμοποιούσαν το τσ- αλλά το τζ- σε πολλά φαναριώτικα κείμενα

    Δημ. Αλεξανδρίδου, Γραμματική Γραικο-τουρκική, 1812, σ. 175.

    Κουκκίδη 94. Redhouse 243.

  54. Λοζετσινός said

    badidos
    Και στα Ισπανικά (που μιλάνε οι Μεξικάνοι ) και στα Πορτογαλέζικα

  55. Chrysostomos Fountoulis said

    Το βρήκα! Ώρα σας καλή. Πριν από αρκετό καιρό είχαμε ξετυλίξει ένα νήμα στην λεξιλογία με το προστίχι ή προστύχι ή ακόμη και προστοίχι
    Ανάμεσα στα συστήματα ιδιοποίησης της παραγωγής ήταν το «προστύχι», δηλ. η προαγορά της συγκομιδής με συμφωνημένες ή υπό διαμόρφωση τιμές: και στις δύο περιπτώσεις η τιμή συνέπιπτε με την εποχική συμπίεση των τιμών, κατά την εποχή δηλαδή της συγκομιδής. Ο Μακρυγιάννης έτσι έφτιαξε πριν από το 1821 το κεφάλαιό του: με δανεικά προστύχισε δημητριακά στην Αρτα και μάλιστα σε μια χρονιά σπάνης και ακρίβειας.
    Για περισσότερα εδώ: http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?14564-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%84%CE%AF%CF%87%CE%B9-(%CE%9F%CE%A7%CE%99-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%84%CF%8D%CF%87%CE%B9)

  56. Sarpis said

    χασνατάρης

    Κι αυτή η τουρκική λέξη προέρχεται από τα περσικά
    https://vajje.com/en/search?query=%D8%AE%D8%B2%D8%A7%D9%86%D8%A9

    https://www.nisanyansozluk.com/?k=hazinedar

    https://www.nisanyansozluk.com/?k=hazine

    Ηι λέξη خزانه [χαζoνέ] και η —αν δεν κάνω λάθος ομόρριζη— گنجینه [γκαντζινέ] σημαίνουν και στα περσικά θησαυροφυλάκιο / θησαυρός.
    https://vajje.com/en/search?query=%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86%D9%87

    Στα δε αραβικά ο θησαυροφύλακας νομίζω ότι είναι και أمين خزانة [αμίν χαζενέγε].
    https://www.wordreference.com/enar/treasurer

  57. IN said

    52: Ο κ. συνάδελφος είναι πολύ διαφωτιστικός. Απ’ όσο μπορώ να καταλάβω από τα Ιταλικά, «appalto» είναι, κατ’ αρχήν, αυτό που στα Ελληνικά λέμε «σύμβαση έργου» και άρα π(μπ/β)αλταδώρος ο εργολάβος, αλλά τοπικά σημαίνει και την προμήθεια ειδών μονοπωλίου, όπως το αλάτι, κάτι που ταιριάζει και με το έγγραφο της περιόδου της επανάστασης που βρήκε ο συνάδελφος. Βλ π.χ. εδώ: http://www.treccani.it/vocabolario/appalto/

  58. Πουλ-πουλ said

    44.
    Ένας παρόμοιος θρύλος υπήρχε και στα μέρη του Επικούριου Απόλλωνα, στις αρχές τουυ 19ου αι. Οι ντόπιοι, επειδή δεν μπορούσαν να καταλάβουν τον ζήλο των μυλόρδων για τα αρχαία ερείπια, τους θεωρούσαν απόγονους των αρχαίων Ελλήνων!

  59. … «Χαΐνηδες» … υπάρχει και ως επώνυμο. …

    Ο Χαΐνης μάς έκανε μαθηματικά τα πρώτα δύο χρόνια στο ΕΜΠ, τέλος 70ζ.

  60. Neo Kid said

    59. …And we had being eating his (Hainis’) books in the mapa until early 90’z (at least…)

  61. nestanaios said

    46.
    Τα πάντα έχουν πειραχτεί και συνεχίζουν να πειράζονται αλλά εμείς για ιδιοτελείς λόγους δεν κάνουμε τίποτα και αυτή η απραξία μας επιβαρύνει τα παιδιά μας, τα εγγόνια μας και όλη την γενιά μας. Ανέδειξαν αγράμματους ανθρώπους για να τους έχουν οι υποτελείς Έλληνες ως πρότυπα και έθαψαν πολλούς άλλους που δεν έπρεπε να τους έχουν οι υποτελείς Έλληνες ως πρότυπα.

  62. spiridione said

    Κάποιο σχόλιο περιμένει έγκριση.

  63. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ο γιασαξής ταυτίζεται με τον καβάση;

  64. loukretia50 said

    O Κ. N. Σάθας αναφέρει πολύ συχνά το σερασκέρη
    «με την δίουρον σημαίαν του σερασκέρου…» ή και «την άνευ ουράς σημαίαν» .
    Για τις ενισχύσεις βρήκα μόνο τη λέξη «επικουρία» , πχ: «αφίχθη μετά νέων επικουριών»
    Γράφει μόνο «τσαμίον/ εν τω τσαμίω προσευχής», όχι τζαμί και χρησιμοποιεί κάποιες γλαφυρά στομφώδεις εκφράσεις : « Ένεκα του χαλαζηδόν εσφενδονισμένου πυρός..» «Κατέσπασεν δια συνεχών νικών την επηρμένην του σουλτάνου οφρύν…» σελ.389, « …Είπομέν τινα περί του πειρατού τούτου, Απολείπεται εις το εξής ίνα συμπληρώσωμεν τον ρωμαντικόν βίον του πρώτου χριστιανού ηγεμόνος εν Ελλάδι..» σελ.390

    Αν τυχόν ενδιαφέρεται κανείς
    Κ. N. Σάθας, Τουρκοκρατουμένη Ελλάς, Αθήνα 1869
    https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/5/c/2/metadata-02-0000617.tkl

    Kαι ένα κειμενάκι που αναφέρει το φόρο «χας» :
    «…Στα τέλη του 17ου αιώνα σημειώνονται μεταβολές στη συγκρότηση της κεντρικής διοίκησης του Σαντζακίου του Κάρλελι.. Μεταφέρεται η πρωτεύουσα αυτού από το Αγγελόκαστρο στο Βραχώρι (Αγρίνιο), που σημειωτέον ήταν από τα μέσα του 16ου αιώνα πρωτεύουσα του ομώνυμου καζά.(2). Και το πιθανότερο τότε υπάγεται στην κατηγορία των σαντζακίων των παραχωρουμένων ως χάς πασά. [(για παράδειγμα: το 1732 ο πασά βεζίρης διοικητής του σαντζακίου της Ναυπάκτου Χατζή Μεχμέτ εκμεταλλευόταν τις προσόδους (= χάς) του σαντζακίου του Κάρλελι, «εν είδει σιτηρεσίου».(3). Το 1733 το Κάρλελι ενέμετο, ως χάς πασά, ο πασάς του σαντζακίου Ευρίπου, ή ως χάς προσώπου της Αυλής του Σουλτάνου με διοικητή κάποιον εκπρόσωπο αυτών, μουτεσελλίμην, γιαυτό και ονομάζονταν και ‘‘μουτεσελλιμλίκιον του Κάρλελι’’.(4). Εξακολούθησε δε να διοικείται από μουτεσελλίμη μέχρι την Επανάσταση του 1821.(5)
    Νεραντζής Ιωάν., «Το Βραχώρι στην Επανάσταση του 1821», περιοδ. ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΣ, τχ. 155 (Μάϊος 1982), σ. 10/138 – 13/141

  65. loukretia50 said

    Σε δημοσίευση του Ιω.Νεραντζή επίσης βρήκα στην τελευταία σελίδα – 48, χάρτη με τοπωνύμια:
    Χάρτης µε αναγραφοµένη επ’ αυτού χρονολογία: 1660.
    «GREECE with part of ANATOLIA – La Graecia con Parte della Natolia».
    Ο χάρτης είναι ένθετος στο βιβλίο τού περιηγητή Bernard Randolf,
    The Present State of the Morea, Called Anciently Peloponnesus : Together with
    Description of the City of ATHENS, Inslands of ZANT, STRAFADES, and SERIGO,
    With the Maps of Morea and Greece, and several Cities. Also a true Prospect of the Grand Serraglio, or Imperial Palace of Constantinople, as it appears from Galata :
    Curiously Engraved on Copper Plates, (The third Edition, London, MDCLXXXIX [= 1689]), (αναστατική φωτοανατύπωση από το ‘‘Βιβλιοπωλείο ∆ιονυσίου Νότη
    Καραβία’’, Αθήνα MCMXCI [=1991]).

    Δε μπορώ να το απομονώσω και το λινκ είναι κατεβατό, ελπίζω να βγαίνει. Ίσως σας ενδιαφέρουν και τα υπόλοιπα:
    « – Βραχώρι – Vrahor – Vvracori – Vracori –
    – Vvricori – Vurachacori – Vlahor – Lahor –
    – Lahoz – Imrahoar – Viacouij – Βρακοχώρι
    – Wrachori – Vrachori – Αγρίνιον :
    η περιπέτεια τής ονοµατοδοσίας µιάς πόλεως,
    στόν µεσαίωνα »
    http://www.epoxi.gr/News13/%CE%92%CF%81%CE%B1%CF%87%CF%8E%CF%81%CE%B9_%20%CE%97%20%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%80%CE%AD%CF%84%CE%B5%CE%B9%CE%B1%20%CF%84%CE%AE%CF%82%20%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%AF%CE%B1%CF%82%20%CE%BC%CE%B9%CE%AC%CF%82%20%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CF%89%CF%82%20-%20%CE%B4%CF%81%20%CE%99%CF%89%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%82%20%CE%9D%CE%B5%CF%81%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B6%CE%AE%CF%8254.pdf

    Σε μεγέθυνση μόνο στο – σα σταυρόλεξο! – 38 οριζ./42 καθέτως υπάρχει το Ζαπάντι, το Μεσολόγγι και… το Ιμβαημοχώρι! η ΝΑPOLI di ROMANIA (Nαύπλιο) , MIZITHRA of LACEDEMON, Termia (Δον?),
    Negro Ponte (Εύβοια) Gierapetra , Candia – για όλη την Κρήτη, Metelino of Lesbos, μια περίεργη Metropolis κλπ.
    Χωρίς μεγέθυνση δε διαβάζεται.

  66. spiridione said

    57. Καιρό είχαμε να σε δούμε συνάδελφε 🙂
    Appalto σε συγκεκριμένες περιπτώσεις σήμαινε την εκμίσθωση/εκχώρηση φόρων (προσόδων) που ξέρουμε ότι γίνονταν και στην Οθωμ. Αυτοκρατορία και στη Δύση.
    Ένα σχετικό άρθρο (που αναφέρεται βεβαίως στον 14-15ο αιώνα, αλλά πιθανότατα και τους επόμενους αιώνες θα ίσχυε κάτι παρόμοιο):
    Appalto and gabella: farmed tax or monopoly?
    Το απάλτο/καμπέλα(γαπέλα) δεν ήταν μονοπώλιο, ήταν εκχώρηση/εκμίσθωση είσπραξης του φόρου ενός αγαθού. Κατέληγε όμως στην πράξη να γίνεται μονοπώλιο, επειδή ο ενοικιαστής του φόρου (για παράδειγμα ο ενοικιαστής που αναλάμβανε την είσπραξη του φόρου στο αλάτι σε μια περιοχή), για να συλλέγει πιο αποτελεσματικά τον φόρο, αποκτούσε έλεγχο στην παράγωγή και στην εμπορία του συγκεκριμένου αγαθού.
    https://www.academia.edu/10248387/_Appalto_and_gabella_farmed_tax_or_monopoly_

    52. Να διορθώσω, ότι στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο Μακρυγιάννης μάλλον εννοεί και τον χώρο που ήταν αποθηκευμένο το πάλτο, αφού λέει ότι οι Τούρκοι ήθελαν να το βουλώσουν το πάλτο (να σφραγίσουν προφανώς). Αλλά πάντως σίγουρα δεν ήταν μια συνηθισμένη αποθήκη, ήταν αποθήκη του ενοικιαστή του φόρου. Αυτό φαίνεται και από το αυτοβιογραφικό σχεδίασμα του Μακρυγιάννη, που διηγείται με ελαφρώς άλλα λόγια τα ίδια γεγονότα:
    https://books.google.gr/books?id=O0deAAAAcAAJ&q=%22%CE%BC%CF%80%CE%AC%CE%BB%CF%84%CE%BF%22&dq=%22%CE%BC%CF%80%CE%AC%CE%BB%CF%84%CE%BF%22&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjqqOGU3qrkAhVH-6QKHfpWB7kQ6AEINTAC

  67. sarant said

    Να με συμπαθάτε για την πολύωρη απουσία, ευχαριστω για όλα τα σχόλια!

    38 Βρε καλώς τον, χαθήκαμε! Νομίζω ότι από την Κοζάνη θυμάμαι κι εγώ το επίθετο.

    47 Εντυπωσιακό!

    48 Φυσικά δίκιο έχετε, ευχαριστώ!

    53 Ευχαριστούμε, επίσης

    52-57-66 Ωραία, μάλλον ξεκαθαρίστηκε. Ο Κεχαγιόγλου στο γλωσσάρι της πεζογραφικής ανθολογίας δίνει σκέτο πάλτος = αποθήκη.

    63 Καλή ερώτηση.

    65 Η ετυμολογία του Βραχωριού είναι σκληρό καρύδι.

  68. Μανούσος said

    Η περσική κατάληξη -dār είναι η ακριβής αντίστοιχη της ελληνικής -ούχος και προέρχεται επίσης από το ρήμα έχω (το περσικό βέβαια νταστάν)
    Στον σύνδεσμο θα βρείτε τα περσικά επιθήματα (και το ban που έχει και άλλοτε συζητηθεί -πχ. βαξεβάνης)

    https://books.google.gr/books?id=RMhUDwAAQBAJ&pg=PA149&lpg=PA149&dq=persian+suffix+dār&source=bl&ots=swPLtdEQVv&sig=ACfU3U0s-9zkYZmY0FBWiElnUTfUauFPng&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwj-gJHBnKvkAhWIaVAKHVqHAmIQ6AEwB3oECAgQAQ#v=onepage&q=persian%20suffix%20dār&f=false

  69. Γιάννης Μάττος (Πολ.Μηχ. ΕΜΠ 1978-84) said

    Εξ ου και ο καθηγητής μαθηματικών στο ΕΜΠ Ιωάννης Χαΐνης τέλη 70 αρχές 80, με επιμελητή της έδρας τον Ηλία Ντζιώρα (βλ βιβλίο άλγεβρας στο δημόσιο Λύκειο).

  70. Μανούσος said

    Και το θησαυροφυλάκιο περσικής αρχής (γκαντς δίνει ο Μπρόκελμανν), και πολύ αρχαίο δάνειο. Στα αρχαία έχει περάσει ως γαζοφυλακείον. Και ίσως είναι γνωστή σε κάποιους η Γκενίζα του Καΐρου. Είχε περάσει ήδη ως δάνειο στα αραμαϊκά.
    http://www.dukhrana.com/lexicon/Brockelmann/index.php

  71. mitsos said

    Καλησπέρα
    α) Από τις 15 αυτές λέξεις ,μόνο το μπονώρα- μπονώρα χρησιμοποιούσαν οι γονείς μου και το ήξερα. ( Και σαν πουρνό-πουρνό )

    β) Όταν είχα επιχειρίσει να διαβάσω τα απομνημονεύμετα του Μακρυγιάννη , διαδίκτυο δεν υπήρχε και ο Δημητράκος βοηθούσε σε ελάχιστες περιπτώσεις. Οπότε, έλεγα δεν πειράζει, πάμε παρακάτω. Νομίζω ότι δεν το τέλειωσα. Σίγα μην θυμάμαι τώρα τέτοιες λέξεις (ούτε μεθαύριο δεν θα τις θυμάμαι).

    γ) Μερικές από αυτές ίσως να μου ήταν χρήσιμες για να συνεννοηθώ με το σόϊ της γυναίκας μου ( Ποντιακής καταγωγής όλες οι θείες )

    δ)Και οι 15 όμως λέξεις είμαι σίγουρος πως θα ήταν χρήσιμες σε ανθρώπους που ασχολούνται με αναγνώσματα σχετικά . Προς το παρόν υπάρχουν άλλες προτεραιότητες.
    ε) https://www.youtube.com/watch?v=3N-Y5usSApA

  72. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Επειδή α) ο Νίκος εντέχνως μας παρέσυρε σήμερα σε αποκλειστική λεξιλογία (με το περίφημο δόγμα του «εμείς εδώ μόνο λεξιλογούμε»..) και β) επειδή εμείς οι δεξιοί δεν θεωρούμε απαραίτητο να λιβανίζουμε τον Αρχηγό για κάθε του επιλογή, θα μου επιτρέψετε μιά σύντομη παρέκβαση προς την τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα.
    Πολύ θα ήθελα, λοιπόν, να ουρλιάξω προς τον Πρωθυπουργό: «Πού, στο διάολο τον βρήκες αυτόν τον ά-σ-χ-ε-τ-ο χουσμεκιάρη και, προκειμένου να τον φυτέψεις ως αρχι-τζασίτη (=διοικητή Ε.Υ.Π.), καταδέχεσαι να γελοιοποιείς τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες;»..

  73. Μπούφος said

    59 Mιχάλης Νικολάου

    Τι σύμπτωση! Μια δασκάλα μας είχε παντρευτεί με τον καθηγητή Χαίνη. Μα πόσο μικρός πια είναι ο κόσμος; τρομάζω!:-)

  74. Κιγκέρι said

    36 Παναγιώτης Κ. said
    «Που γκιζεράτε δεξιά και αριστερά σαν τα ζαγάρια»!
    50 Λοζετσινός said
    Δεν μπεζερίσταν να γκιζεράτε;

    Εμάς μας έλεγαν ότι γκιζεράμε σαν τα έρμα βόδια (κι εγώ με τη σειρά μου το λέω στα παιδιά μου – ουπς, κόλλησα Λου!)

    Μιντζιά λένε το μιντάτι οι πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία
    https://www.kileler.gov.gr/symvainoun-sto-dimo/28-5-8.html

    Διασαχτζής: Είδα πρόσφατα στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο μια υδατογραφία του Γεράσιμου Πιτζαμάνου με τίτλο:
    «Πατρινός προξενικός γιασακτζής»
    Δεν την ήξερα τη λέξη και φωτογράφισα το έργο με την
    πινακίδα που το συνόδευε, απ’ όπου αντιγράφω:
    Ο γιασακτζής («γιασάκ» δηλ. απαγόρευση) ορίζει αυτόν που προπορευόταν σημαντικών προσώπων για να τους προστατεύει από ενοχλητικούς.

  75. Γιάννης Ιατρού said

    72: Ρε Γιώργο Κ., ξέρω (από ΄δω μέσα δηλαδή) ένα καλό παιδί με 40 χρόνια εμπειρία στο ψάρεμα, τι λες, γίνεται τίποτα η μπα;;; 🙂

  76. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    68 Ενδιαφέρον!

    70 Ίσως το έγραψαν και πριν αλλά δεν το πρόσεξα. Δεν είχα σκεφτεί ότι το γαζοφυλάκιο συνδέεται με τον χαζινέ!

    72 🙂

  77. 73: έξι ολιές δρόμο

  78. Θρακιώτης said

    Παρατηρώ μία κατακόρυφο πτώσι της θεαματικότητος του Ιστολογίου σήμερα, που οφείλεται – ασφαλώς – στην άφρονα πολιτική του Ιατρού και τις ατυχείς επιλογές του κατ’ εξακολούθησιν. Θα προσπαθήσω να ανατρέψω – κάπως – αυτή την κατρακύλα, με δύο σημαντικές αποκαλύψεις που θα συναρπάσουν εχθρούς και φίλους…

    1) Καθότι Πελοποννήσιος, ο κ. Σαραντάκος αποφεύγει όπως ο διάβολος το λιβάνι να μάς πεί τί γνώμη είχε ο στρατηγός Μακρυγιάννης για τους Πελοποννησίους και τον αρχηγό τους τον Κολοκοτρώνη. Αναρτώ από πρόσφατη (2012) διδακτορική διατριβή που ενέκρινε το ΕΚΠΑ («Το επιχείρημα στον Μακρυγιάννη»)

    ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ, τί φοβερά πράγματα μάς κρύβουν επί 200 χρόνια στα Ρωμέικα σχολεία; Ο Μακρυγιάννης πίστευε ότι το μόνο δικό τους αίμα που χύσανε οι Κολοκοτρωναίοι για την Ελευθερία της Ελλάδος, ήταν η δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη κατά την διάρκεια του Εμφυλίου από Ρουμελιώτες!..

    2) Επιθυμώντας να παρηγορήσω τον εκλεκτό παοκτζή σχολιαστή κ. Gpoint (που δικαιολογημένα είναι για να τον κλαίν’ οι ρέγγες μετά τα συνεχή στραπάτσα της ομάδος του, και μετά από όσα τράβηξε προσφάτως εδωμέσα από κάποια ταλαντούχα σχολιάστρια του Ιστολογίου…), ΑΝΑΚΟΙΝΩΝΩ ότι:

    Το Επιτελείο μας ανεκάλυψε – επιτέλους – την πηγή της περιφήμου φράσεως του Φρόϋντ για τις γυναίκες, ότι – δηλαδή – ουδείς γνωρίζει τί ακριβώς θέλουν…

    Την φράση την είπε ο ίδιος ο Φρόϋντ στην μαθήτριά του, Ελληνίδα πριγκήπισσα Μαρία Βοναπάρτη, και καταγράφεται από τον βασικό βιογράφο του μεγάλου Εβραίου ψυχιάτρου, Ernest Jones (1879 – 1958), στην μνημειώδη βιογραφία του Φρόϋντ («The Life and Work of Sigmund Freuh» (1953, κατεβάστε την εδώ) σε μορφή searchable, για να γίνει μάγκας ακόμα κι ο Ιατρού)

    Την βάζω και ολογράφως, επειδή τα γράμματα της εκδόσεως «Penguin» είναι κακοτυπωμένα και με δυσκολία διαβάζονται:

    “[Freud] said once to Marie Bonaparte: «The great question that has never been answered, and which I have not yet been able to answer, despite my thirty years of research into the feminine soul, is «What does a woman want?»

    ΗΘΙΚΟΝ ΔΙΔΑΓΜΑ: Άφες αυταίς, αγαπητέ φίλε κ. Gpoint, ού γαρ οίδασι τι θέλουσι… Με την ευκαιρία, σε ευχαριστώ προκαταβολικά για τα χρήματα που θα μού χαρίσουν όλο τον χειμώνα οι απανωτές γκέλες του φετεινού ΠΑΟΚ…

  79. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Χουσμέτι και χουσμετάκι λέγεται ακόμη.
    Θέλημα, μικροεξυπηρέτηση.
    «Το χουσμεκιάρικό μου» με κανάκευε/παίνευε η γιαγιά μου όταν έκανα τις μικροδουλειές (μπόλικες) που μου ανέθεταν, οι δικοί και η γειτονιά. Μ΄έλεγε εξίσου και θεληματάρικο 🙂

    Τα ζαμπιτεύω/ζαμπίτης, διασαχτσής/διασάκι επίσης γνωστότατα.

    «Πού χαϊνευγες;» -πού γύρναγες, κλασική ερώτηση των οικείων μας είτε ως παιδιά είτε και μεγαλύτεροι. Και στο σκύλο όταν εξαφανιζόταν για ώρες κι ερχόταν χοροπηδώντας.

  80. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Το θάνατο του Χαϊνη τον τραγούδησε υπέροχα ο Λουδοβίκος των Ανωγείων.Σαν μικρού μήκους ταινία τα λόγια, προσέξτε τα όποιοι δεν το ξανάχετε ακούσει

  81. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Απόσπασμα από δημοτικό τραγούδι της εποχής αναφέρεται στον Οσμάν πασά:
    Πολύν καιρό’ χει ό βασιλιάς να πέψη’ ένα ζαμπίτη,
    κι έπεψε τον Όσμάν πασά κι εμέρωσε την Κρήτη.
    Ούλους τσ’ αγάδες τω Χανιώ έπεψε κι άβιζέρνει
    πώς τα φερμάνια του έγραφαν να πνίγει και να δέρνει..
    http://users.sch.gr/stcharist/genitsaroigerlides.htm

  82. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @75. Γιάννη. ήδη μετάνιωσα που έκανα τέτοιου είδους σχόλιο εδώ (πραγματικά προτιμώ μόνο να λεξιλογούμε..) αλλά είμαι πολύ αγανακτισμένος. Σε καιρούς δημοκρατίας. μιά τόσο σημαντική θέση πρέπει να την καταλαμβάνει ένας ΑΪΤΟΣ, για να μπορεί να προστατεύει την Πατρίδα σ’ αυτούς τους σκοτεινούς δαιδάλους διακρατικών συγκρούσεων και όχι τέτοια μαλάκια με τέτοιες μεθοδεύσεις.. (Εμπρός για πότισμα! Καλή σου μέρα!)

  83. Theo said

    @78:
    Παρατηρώ μία κατακόρυφο πτώσι της θεαματικότητος του Ιστολογίου

    Εμ, όταν ο «αποδεδειγμένα πολυτιμότερος σχολιαστής του παρόντος Ιστολογίου», κατά τη μετριόφρονα εκτίμησή του, πέφτει από γκάφα σε γκάφα (βλ. άλλη μια στο https://sarantakos.wordpress.com/2019/08/27/mpampiniotis-5/#comment-602030), πώς να μην πέφτει η επισκεψιμότητα του ιστολογίου; 😛 😆

  84. Theo said

    Έχω ακούσει το «τσιατίζομαί σου» στα κυπρέικα με την έννοια «συμφωνώ».
    (Και το «τσαττιστά» δεν έχει την έννοια του «ταιριαστά»;)

  85. Alexis said

    Το βάζω εδώ για να βρίσκεται.
    Το τελευταίο περιστατικό θεωρώ ότι είναι ιδιαιτέρως σοβαρό αλλά και απολύτως ενδεικτικό του κλίματος που επικρατεί στην ΕΛΑΣ.

    Καλημέρα…

  86. gpoint said

    # 78

    Θρακιώτη δεν τόμαθες από πέρσι το μάθημα. Χωρίς Ευρώπη εύκολα νταμπλ ξανά κι αν μέχρι δεέμβρη δεν γίνει η στραβή ώσπου να τα βρει ο αλενατόρε με τους παίκτες ρίξε κάνα ψιλό στο αήττητο…
    Από την άλλη βέβαια τα πράγματα δείχνουν διαφορετικά, λυθρινάς εγώ και πιάνω νταβλιάδες (εννοείται γιατί δεν έχω λεφτά να αγοράσω κ.λ.π.)

  87. sarant said

    Καλημέρα από εδώ. Καλή ψαριά, Τζι.

  88. ΓιώργοςΜ said

    86 Γιώργο νταβλιάδες λες τα τσιπουροσπαροειδή του κουβά; Στο δικό μου χωριό νομίζω καμπανάδες τα λέγαμε (διαφορά από το σπάρο το μέγεθος και η δεύτερη μαύρη γραμμή).
    Έχω και καμιά τριανταριά+ χρόνια να ψαρέψω, μπορεί να θυμάμαι λάθος.

  89. IN said

    66 – 68: Πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά. Είχα γράψει χθες ότι θα κοιτούσα το βράδυ το βιβλίο του Κ. Ντίνα, «Κοζανίτικα Επώνυμα 1759 – 1916», αλλά το ξέχασα και το θυμήθηκα σήμερα το πρωί.

    Δεν αναφέρει επώνυμο «Βαλταδώρος» αλλά «Μπαλταδώρος», προφανώς γιατί έτσι έχει καταγραφεί στους κώδικες βαπτίσεων της Μητρόπολης Κοζάνης, από τους οποίους έχει αντλήσει το υλικό του. Επιβεβαιώνεται λοιπόν ότι το «Β» είναι στα πλαίσια της καταπολέμησης του μπουγκουντουδισμού.

    Για την ετυμολογία του επωνύμου το «πάλτο» και «παλταδόρος» τού έχει ξεφύγει εντελώς, και αναφέρει: «το τουρκ. balta ‘τσεκούρι’, ή baltaci ‘ξυλοκόπος, σκαπανέας, τσεκουροφόρος στρατιώτης της αυτοκρατορικής φρουράς’ πβ και Βογιατζόγλου 1992, 127. Επαγγελματικό». Και μετά δίνει πληροφορίες για την οικογένεια των ευεργετών Βαλταδώρου. Ο «Βογιατζόγλου» στον οποίο παραπέμπει είναι ο Βάσος Βογιατζόγλου, «Επώνυμα της Μικράς Ασίας», Αθήνα 1992, Φιλιππότη, αν έχει κανείς το βιβλίο ας το τσεκάρει.

    Νομίζω ότι το στοιχείο από τα περσικά που αναφέρεται στο σχόλιο 68 και εξηγεί μια χαρά το, αλλιώς, ακατανόητο -δωρ- επιβεβαιώνει ότι η εκδοχή που αναφέρει ο Νίκος στην ανάρτηση είναι σωστή. Τη μελέτη στην οποία παραπέμπει ο Spiridione στο 67 την κατέβασα αλλά δεν τη διάβασα (ακόμη), ελπίζω να με διαφωτίσει για το τι ακριβώς ήταν αυτός ο θεσμός του appalto/πάλτο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

    Πάντως, λογικό φαίνεται η λέξη για το φορολογικό μονοπώλιο, ή όπως αλλιώς το χαρακτηρίσει κανείς, να επεκτάθηκε για να σημαίνει την αποθήκη όπου εναποτίθενταν τα είδη αυτού του μονοπωλίου και, ίσως, αργότερα γενικότερα την αποθήκη. Σχετικά θυμάμαι ότι μέχρι πριν λίγα χρόνια στο Λουξεμβούργο υπήρχε ιστορική αλυσίδα πολυκαταστημάτων που λεγόταν «Monopol» και που, σχετικά πρόσφατα, φαλήρισε.

  90. Triant said

    Τζη, τα βλέπω.

    Poros

  91. Triant said

    (Νέα προσπάθεια)

  92. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    85 Αλέξης

    86 Τζη Καλά πας! Σπαρταριστά και στο σωστό αριθμό 🙂

    91 με το μέτρο; ! 🙂

  93. ΓιώργοςΜ said

    92 τέλος: Σε άλλα πράγματα υπάρχουν διιστάμενες απόψεις, αλλά στα ψάρια το μέγεθος έχει σημασία! 😛

  94. sarant said

    89 Eυχαριστούμε. Στο Λουξεμβούργο φαλιρίζουν τα μονοπώλια 🙂

  95. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    Θόδωρε, σε σακούλα, πλαστική!!, το ψαράκι;
    Χάθηκε καμιά σουπιέρα, κουβάς κλπ. Ή η σακούλα είναι από κάποιο ιχθυοπωλείο; 🙂 🙂

    ΥΓ: Ωραίο, καλοφάγωτο. Το αυτό και στον Πσαρά με τους ωραίους του κακαρέλους

  96. Θρακιώτης said

    Αγαπητέ κ. Gpoint (86), ο πεινασμένος καρβέλια ονειρεύεται. Για ποιό φετεινό αήττητο του ΠΑΟΚ μιλάτε; Δεν έχετε δεί τα σημερινά δημοσιεύματα των εφημερίδων; Πιστεύετε τις αρλούμπες της παοκτζήδικης «Forza»;

    Δείτε λίγο τί γράφει και ο έγκυρος αθηναϊκός Τύπος, π.χ. το οπισθόφυλλο της «Άποψης» για τον σανό που σάς ταΐζει ο Ιβάν, ενώ δεν υπάρχει ούτε ευρώ στο Ταμείο;

  97. gpoint said

    # 96

    Βρε μανιαμούνια άρχισες πάλι ; ποιός είναι πεινασμένος, ο αήττητος νταμπλούχος ; ( και μη μου πεις τις σαχλαμάρες που έγραψε κάποιος στα ΔΙΠΛΑ παιχνίδια νοκ άουτ υπάρχει συνολικό σκορ δεν υπάρχουν επιμέρους παρά μόνο για στατιστικές )
    Δεν διαβάζω εφημερίδες, έχω εσωτερική πληροφόρηση καϋμένε που αν είχες δόσει λεφτά για πέηπερβιού θα έβλεπες τρεις μεταγραφές βασικούς και με ικανοποιητική απόδοση για την εποχή.
    Πρόπερσι με Εστερσουντ και πέρσι στους ομίλους πάλι σερνότανε ο ΠΑΟΚ, πρόπερσι του το κλέψανε στα χαρτιά και πέρσι έκανε περίπατο. Στο ξανάγραψα η ομάδα θα ρολάρει Δεκέμβρη, φορμαρίσθηκε στα ματς με Αγιαξ και αμέσως έρριξε στροφές γιατί αλλιώς δεν βγαίνει η χρονιά, δεν δουλεύουν πορτοκαλάδες όπως σε άλλες ομάδες που ανεβοκαεβαίνει η απόδοση σαν ασανσέρ (κιτρινόμαυρες κι αρχίζουν από Α – το ξέρει΄όλη η πιάτσα και συ κοιμάσαι).
    Αφού τα μπέρδεψε με τους Δοξαπατρίδιδες, ψάξε τώρα στους Δελαπατρίδιδες να βρεις καμιά συνταρακτική ανακάλυψη, όχι στην Αποψη, χάνεις το (όποιο) κύρος σου !

  98. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    γιασαξής και καβάσης:
    Αν και δεν ταυτίζονται, εντούτοις φαίνεται ότι πολλές φορές τα καθήκοντά τους αλληλομπλέκονταν… Ίσως να υπάρχει και μια διαφοροποίηση ρόλων, ιστορικά.
    Ο καβάσης (<kavas) από κάποια λεξικά δίδεται και ως «κλητήρας» ή «κλητήρας αστυνομικός».
    Ο γιασαξής, σύμφωνα και με όσα αναφέρει το άρθρο και το σχ. 74, ίσως ήταν κάτι σαν υπασπιστής.

    χαζινές:
    Στην Κρήτη (ακούγεται χατζινές) σημαίνει και δεξαμενή νερού. Στο Χουδέτσι Ηρακλείου υπάρχει ακόμη η κοινόχρηστη τούρκικη κρήνη, τροφοδοτούμενη από τον «χατζινέ».

  99. Triant said

    92,93,95: Συγγνώμη για το άσχετο του θέματος αλλά ήταν διπλάσιο σχεδόν σε μέγεθος από το επόμενο που έχω πιάσει (γι αυτό και η φωτογράφιση) και όταν είδα τα ψάρια του Τζή δεν κρατήθηκα 🙂
    Γιάννη, μέσα σε σακούλα τα βάζω στο ψυγείο της βάρκας. Απλώς αυτό δεν χωρούσε σε αυτές του ΙΚΕΑ που σφραγίζουν.

  100. Γιάννης Ιατρού said

    99: Α, και βάρκα με ψυγείο…. Οργανωμένος!! 🙂
    Τζί, τ΄ακούς; Πολιτιζμός ρε!

  101. Κ. Καραποτόσογλου said

    ρούμες

    όπου ο εχθρός εδούλευεν εκεί, οπού έπιασαν και οκτώ εργάταις χριστιανούς από την νήσον τής Εύβοιας, επήραν όλα τά εργαλεία των, ρ α κ ι ά, ρ ο ύ μ α ι ς και τα τοιαύτα, έπειτα εδούλευσαν έως μισήν ώραν, επιστατούντος πάλιν του φιλοπόνου Μακρηγιάννη, και εις τούτο και του Μάστρο Κώστα, και εγέμισαν και ίσιωσαν όλον το έξουσιασμένον διάστημα του χαντακιού, μέσα του όποιου ήσαν και αι υπόνομοι, παίρνοντες εις το φρούριον τα κοφίνια και ταις κασσέλαις.

    Αθηναϊκόν Αρχείον, τ. 1, επιμέλεια Ι. Βλαχογιάννη, σ. 92.

    -55 προστίχι

    Σε κείμενο του 1861 διαβάζουμε:Ο πρώτος είναι διοικητής της Τραπέζης, υπόθεσις αξιόλογος· εδόθη δε εις αυτόν η επί ενεχύρω δανειστική Τράπεζα, μετά την καταδίκην του πτωχού Καμπάνα. Ο δεύτερος είναι «τηρητής» ως λέγεται, της Ρώμης, υπό βουλευτών εκλεχθέντα δια την μηδαμινότητα αυτού, τουτέστι πάρεδρος δήμου όπου δεν σημαίνει τίποτε ο δήμαρχος. Ο τρίτος μετέρχεται δημοσίως το έργον του π ρ ο π ώ λ ο υ ή π ρ ο σ τ υ χ ι σ τ ο ύ, μεγάλας έχων ευκολίας να εμποδίζη η να εγκρίνη την εξαγωγήν, καθ όσον αι αποθήκαι αυτού είναι πλήρεις ή κεναί.

    Κ. Καραποτόσογλου

  102. Κ. Καραποτόσογλου said

    Ρούμες συνέχεια

    Έφυγα από εκεί την Μεγάλη Παρασκευή. Πήγα εις Πρέβεζα, πούλησα τις λαμπάδες και ρούμες και καπνό με μια μεγάλη τιμή.

    «Της λαμπάδες της πούλησα εις Πρέβεζα τη Μεγάλη Παρασκευή προς 17 γρόσ. την οκά, 1300 οκ. καπνό από 3 γρόσια και 7 παράδες την οκά και της μποτίλλιες το ρούμι από 112 παράδες την μποτίλλια».

    Αρχείον του Στρατηγού Ιωάννου Μακρυγιάννη, επιμ. Ιωάννου Βλαχογιάννη, Εν Αθήναις 1907, σ. ιβ´, υπ.1, από αυτόγραφο σημείωμα του Ι. Μακρυγιάννη.

    Βλέπουμε ότι οι ρούμες είναι οι μποτίλλιες το ρούμι.

    Κ. Καραποτόσογλου

  103. sarant said

    102 Ωραία, επιβεβαιώνεται, ευχαριστούμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: