Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γλευκόζη, αυτή η άγνωστη (μια συνεργασία του Νίκου Νικολάου)

Posted by sarant στο 11 Σεπτεμβρίου, 2019


Εδώ και κάμποσο καιρό έχουμε αρχίσει να δημοσιεύουμε συνεργασίες του φίλου γλωσσολόγου Νίκου Νικολάου. Το σημερινό άρθρο είναι το δωδέκατο αυτής της συνεργασίας. Στο τέλος θα βρείτε ευρετήριο των προηγούμενων άρθρων.

Τη λέξη γλευκόζη μάταια θα την αναζητήσετε στα λεξικά. Ούτε καν γκουγκλίζεται -αν δοκιμάσετε «γλευκόζη» στο γκουγκλ, θα σας ρωτήσει αν εννοείτε «γλυκόζη». Το γιατί είπαμε γλυκόζη και όχι γλευκόζη θα μας το πει σήμερα ο Νικολάου μαζί με άλλα ζητήματα της προφοράς του ύψιλον.

Του δινω λοιπόν τον λόγο -εγώ απλώς πρόσθεσα την εικόνα, που την πήρα από τη Βικιπαίδεια.

Αρχική δημοσίευση εδώ.

Η κανονική απόδοση του ύψιλον, στα αρχαιοελληνικά δάνεια στις δυτικές γλώσσες, είναι ως <y> σε όσες γλώσσες έχουν το γράμμα αυτό στο κανονικό τους ρεπερτόριο. Ισχύει δηλαδή για τα γαλλικά, τα αγγλικά και τα γερμανικά, αλλά όχι τα ιταλικά και τα ισπανικά. Και είναι βέβαια κληρονομιά από τα λατινικά, που και αυτά απέδιδαν το ύψιλον με <y>, γιατί αλλιώς προφερόταν το ύψιλον τω καιρώ εκείνω, και αλλοιώς το <i>. (Και καταπώς έχουμε ξανασχολιάσει εδώ, η διαφορετική προφορά του ύψιλον κράτησε στα ελληνικά μέχρι τουλάχιστον το 1030, και κατά τόπους μέχρι και το δωδέκατο αιώνα.)

Οι φράγκοι αποδέχονται πως η προφορά του ύψιλον στην αττική διάλεκτο, στην κοινή, και στον πρώιμο μεσαίωνα, ήταν ο φθόγγος που το διεθνές φωνητικό αλφάβητο αποδίδει ως, τι άλλο, /y/· διαβάζεται έτσι για παράδειγμα το <y> στα σουηδικά και τα νορβηγικά, αλλά μάλλον θα σας είναι πιο γνώριμος ο φθόγγος ως το γαλλικό <u> ή το γερμανικό <­ü>.

(Η σύμβαση <Χ> αποδίδει το γράμμα στη γλωσσολογία, σε αντίθεση με το /X/, που αποδίδει το φώνημα, και το [X] που αποδίδει το φθόγγο. Βέβαια οι περισσότεροι γλωσσολόγοι αποφεύγουν να ασχοληθούν με τη γραφή της γλώσσας, οπότε η σύμβαση <Χ> σε ελάχιστους γλωσσολόγους είναι γνωστή.)

Στα γερμανικά και το <y> προφέρεται έτσι: το Hypothese προφέρεται σαν να γραφόταν Hüpotese. Τυχαίνει και στα παλαιοαγγλικά να είχε αυτήν την αξία το <y>: το church «εκκλησία» προέρχεται από το παλαιοαγγλικό cyrice, το κυριακόν δώμα. Αλλά στα παλαιογαλλικά ήδη έτυχε το <y> να προφέρεται σαν το <i> και όχι το <u>. Και έτσι τα γαλλικά και τα αγγλικά (που δέχτηκαν γαλλική ορθογραφία όταν εισέβαλαν οι Νορμανδοί) το προφέρουν /i/. Οι γάλλοι προφέρουν το Hypothèse σαν να γραφόταν Ipotese.

Αν και βέβαια τα αγγλικά έχουν τη μουρλαμάρα να προφέρουν το μακρό /i/ σαν /ai/ (όρα Μεγάλη Φωνηεντική Μεταβολή), και την ακόμα πιο μεγάλη μουρλαμάρα να διακρίνουν τα φωνήεντα σε ελληνολατινικά μακρά ή βραχέα, για λόγους που δεν είχαν τίποτα μα τίποτα να κάνουν με τις αρχαίες γλώσσες (όρα Παραδοσιακή αγγλική προφορά της λατινικής, με όλες τις απανωτές εξαιρέσεις. Στα αγγλικά π.χ. το y του hypothesis καταλήγει μακρό /ai/, μόνο και μόνο γιατί είναι αρχικό το ύψιλον—το <h> δεν μετράει. Το ίδιο γίνεται με το i στο idea. Αλλά όχι με το inertia, γιατί οι προθέσεις… είναι λέει εξαίρεση πάνω στην εξαίρεση.)

Η παραδοσιακή αγγλική προφορά της λατινικής είναι να χτυπιέσαι χάμω, και εξηγεί πολλά φαιδρά. Αλλά για το υπόλοιπο του άρθρου, θα εμμείνω σε κάτι άλλο. Τις λιγοστές περιπτώσεις που το ύψιλον αποδίδεται με <u>. Και μια ιδιάζουσα περίπτωση, όπου δεν πρόκειται για ύψιλον καθόλου.

Αυτό κυρίως συμβαίνει με μεταλατινικά δάνεια, κατευθείαν από τα αρχαία. Πρόκειται για μόδα του 19ου αιώνα και εξής· οι δυο πιο διαδεδομένες περιπτώσεις στα αγγλικά είναι η ύβρις και το κύδος, hubris και kudos. Επειδή τα δάνεια αυτά μπήκαν χωρίς λατινικό ένδυμα, βγήκε kudos το κύδος και όχι cydus.

Η δεύτερη έκδοση του αγγλικού λεξικού της Οξφόρδης του 1989 νομίζει πως η γλυκόζη, που στα αγγλικά και στα γαλλικά είναι glucose, είναι τρίτη περίπτωση όπου το υ αποδίδεται ως u:

Etymology: First formed as French glucose (Dumas 1838, in Compt. Rend. VII. 109); compare Greek γλυκύς sweet and -ose suffix.
Ετυμολογία: Αρχικά σχηματίστηκε στα γαλλικά ως glucose (Dumas 1838, στα Compt. Rend. VII. 109)· παράβαλε ελληνικό γλυκύς και -ose -όζη.

Και η αγγλική Βικιπαίδεια δεν λέει περισσότερα.

Αλλά η μόδα με το hubris και kudos είναι αγγλική: η κανονική γραφή στα γαλλικά είναι hybris, και το le kudos αντί le kydos φαίνεται να είναι γραφή πρόσφατη στα γαλλικά. Να έγραφαν γάλλοι το γλυκύς glucus αντί glycys εν έτει 1832, μου φάνηκε ύποπτο εν έτει 2017, όταν τέθηκε στην Κβόρα η ερώτηση με την υποσημείωση «γιατί για παράδειγμα γράφουμε glucose αλλά psyche;».

Όπως θα ξέρετε εις Ευρώπας περισσότερο απ’ ότι ξέρουμε οι εν Αγγλοσφαίρα, υπάρχουν αξιόλογες πηγές και σε γλώσσες εκτός της αγγλικής. Ακόμα και βικιπαίδειες. Και αφού η γλυκόζη ονομάστηκε στη Γαλλία, είπα να δώ τι λέει η γαλλική βικιπαίδεια για το θέμα.

Glucose — Wikipédia:

Το 1838, επιτροπή της Ακαδημίας των Επιστημών, με συμμετοχή των γάλλων χημικών και φυσικών Thénard, Gay-Lussac, Biot και Dumas, αποφάσισε να καλέσει το σάκχαρο που βρίσκεται στα σταφύλια, το άμυλο και το μέλι glucose, και έδωσε ως ετυμολογία το ελληνικό γλεῦκος «μούστο». Ο Émile Littré προέτεινε εναλλακτική ετυμολογία, το επίθετο γλυκύς «γλυκός», και γι’ αυτό η ρίζα σε παράγωγες λέξεις είναι glyc- (το ελληνικό υ μεταγράφεται ως y), όπως π.χ. στο glycémie «γλυκαιμία» και glycogène «γλυκογόνο».

Και η γαλλική βικιπαίδεια δίνει σε υποσημείωση την απόδοση από το αρχικό άρθρο:

Louis Jacques Thénard, Louis Joseph Gay-Lussac, Jean-Baptiste Biot et Jean-Baptiste Dumas, « Rapport sur un mémoire de M. Péligiot, intitulé: Recherches sur la nature et les propriétés chimiques des sucres », Comptes rendus hebdomadaires des séances de l’Académie des sciences,‎ 2 juillet 1838, p. 106-113 (lire en ligne [archive]):

« Il résulte des comparaisons faites par M. Péligot, que le sucre de raisin, celui d’amidon, celui de diabètes et celui de miel ont parfaitement la même composition et les mêmes propriétés, et constituent un seul corps que nous proposons d’appeler Glucose (γλευϰος, moût, vin doux). »

Από συγκρίσεις που έκανε ο κ. Πελιζιό, προκύπτει πως το σάκχαρο του σταφυλιού, του άμυλου, των διαβητικών και του μελιού έχει παντελώς την ίδια σύνθεση και τις ίδιες ιδιότητες, και αποτελούν μία και μοναδική οντότητα, που προτείνουμε να ονομάσουμε Glucose (γλεῦκος «μούστο, γλυκό κρασί»)

Η μεταγραφή στα γαλλικά του <ευ> ως <u> δεν είναι η κανονική: κανονική είναι η μεταγραφή <eu>, όπως στο leucocyte «λευκοκύτταρο». Αλλά υπάρχει σποραδικά· π.χ. rhumatisme «ρευματισμός».

Κανείς δεν το σφύριξε στο λεξικό της Οξφόρδης πως ο Ντυμά και Σία παρήγαγαν το glucose από το γλεύκος. Το σφύριξα εγώ πρόπερσι, όταν βρήκα εκεί το τσιτάτο που έδωσα παραπάνω απαράλλαχτο στην ηλεκτρονική τρίτη έκδοση. Το καλό με τις ηλεκτρονικές εκδόσεις είναι πως ανανεώνονται: μόλις το ξαναέψαξα, και βρίσκω με ουκ ολίγη ικανοποίηση πως το έχουν διορθώσει:

Etymology: < French glucose a white crystalline sugar of the hexose class (J. Dumas 1838, in Comptes rendus hebd. de l’Acad. des Sci. 7 109), a syrup containing this (1850 in the passage translated in quot. 1852 at sense 2) < ancient Greek γλεῦκος must, sweet wine, sweetness ( < an ablaut variant of the base of γλυκύς sweet: see glyco- comb. form), with u representing ευ and -ose representing -ος : see further discussion at -ose suffix.
Ετυμολογία: < Γαλλικό glucose λευκό κρυσταλικό σάκχαρο της τάξεως των εξοζών (J. Dumas 1838, στο Comptes rendus hebd. de l’Acad. des Sci. 7 109), ή σιρόπι που το περιέχει (1850 στο χωρίο που μεταφράζεται στην παραπομπή από το 1852 στην έννοια 2) < αρχαιοελληνικό γλεῦκος μούστο, γλυκό κρασί, γλύκα (< παραλλαγή με αποφωνία της βάσης γλυκύς: όρα συνδετικό glyco-), με το u να αντιπροσωπεύει το ευ και το -ose το -ος: όρα περαιτέρω συζήτηση στο επίθημα -ose.

Θα μπορούσαν βέβαια να με είχαν ενημερώσει, αλλά χαλάλι τους.

Κανείς δεν το σφύριξε ούτε και σε μας εν Ελλάδι, να το πούμε και μεις γλευκόζη καταπώς το είχαν κατα νου Ντυμά και Σία. Αλλά δεν πειράζει, και να το λέγαμε γλευκόζη, μόνο σύγχυση θα προξενούσαμε. Του στυλ ορθοπαιδικός/ορθοπεδικός…

 

137 Σχόλια to “Γλευκόζη, αυτή η άγνωστη (μια συνεργασία του Νίκου Νικολάου)”

  1. rizes said

    ΑΝΟΡΘΟΓΡΑΦΟΣ
    https://vgiannelakis.wordpress.com/2019/09/09/%ce%b1%ce%bd%ce%bf%cf%81%ce%b8%ce%bf%ce%b3%cf%81%ce%b1%cf%86%ce%bf%cf%83/

  2. Νέο Kid said

    «ως σε όσες γλώσσες έχουν το γράμμα αυτό στο κανονικό τους ρεπερτόριο. Ισχύει δηλαδή για τα γαλλικά, τα αγγλικά και τα γερμανικά, αλλά όχι τα ιταλικά και τα ισπανικά.»

    A? Y por qué no, señor ??
    Y Barça, y Barça, y Baaarça!

  3. Ώρα είναι να έχουμε και Β΄ ορθοπεδικό πόλεμο.
    Η μεγάλη έκπληξη, για μένα, ήταν ότι υπάρχουν κανόνες για την προφορά των αγγλικών φωνηέντων 🙂

  4. Νέο Kid said

    y= i griega (ι γριέγα) εν εσπανιόλ

  5. Γς said

    Καλημέρα

    >Glucose (γλεῦκος «μούστο, γλυκό κρασί»)

    Κι η Moustalevria; Η Moustogrfia;

    Και θυμήθηκα το μούστο μου

    https://caktos.blogspot.com/2014/02/blog-post_11.html

  6. Περιονουσκιας said

    Ναι, φυσικά και υπάρχει το y στα καστιλλιάνικα, αλλά δεν χρησιμοποιείται για την μεταγραφή του ελληνικού υ. 🙄

  7. Παναγιώτης Κ. said

    Άλλο ένα παράδειγμα ότι η γλώσσα είναι σύμβαση.
    Εξάλλου για να τη μιλήσουμε, δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε την ετυμολογία των διαφόρων λέξεων.

  8. Νέο Kid said

    6. Ναι , μάλλον αυτό εννοούσε ο ΝικΝικ, αλλά το «δεν έχουν το γράμμα αυτό στο κανονικό τους ρεπερτόριο» για τα Ισπανικά, το θεώρησα αδόκιμο ,καθότι είναι κανονικότατα γράμμα του αλφαβήτου το «ελληνικό ι» .

  9. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    Καλή η ουσία του άρθρου (και η διόρθωση στο λεξικό), αλλά ο Ν.Ν. με την εισαγωγή νομίζω πως μπερδεύει αρκετά τον μέσο αναγνώστη. Χαλάλι του βέβαια, αλλά αγκομαχάς μέχρι να φτάσεις στις τελευταίες 5-6 προτάσεις όπου ξεδιαλύνεται η κατάσταη 🙂

  10. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    8 Ισχύει αυτό για τα πορτογαλικά (και τα ιταλικά). Όπου η New York έχει και τα τρία ξενόφερτα γράμματα, γι’ αυτό και οι Πορτογάλοι καθαρολόγοι τη γράφανε Nueva Iorque

  11. LandS said

    9 Επίτηδες το κάνει. Τι ήθελες; Να σου δώσει τον δολοφόνο από το πρώτο κεφάλαιο;

  12. Θρακιώτης said

    Το Επιτελείο μας ΕΡΩΤΑ τον διαπρεπή γλωσσολόγο της διασποράς, κ. Nick Nicholas:

    1) Πόθεν προκύπτει ότι «…η διαφορετική προφορά του ύψιλον κράτησε στα ελληνικά μέχρι τουλάχιστον το 1030, και κατά τόπους μέχρι και το δωδέκατο αιώνα»; Παπίρεν, βιβλιογραφία, αλλιώς δεν σάς πιστεύουμε εκλαμπρότατε…

    2) Για τα περί προφοράς του ύψιλον από τους ΑΗΠ, έχει ήδη απαντήσει ο Κωνσταντίνος Οικονόμος εξ Οικονόμων στο μνημειώδες «Περί της Γνησίας Προφοράς της Ελληνικής Γλώσσης» (Αγία Πετρούπολις 1830). Αν προκληθώ, θα ανεβάσω τα σχετικά αποσπάσματα. Τα όσα σχετικώς λέει ο αγαπητός κ. Nicholas είναι αποκυήματα της φαντασίας των Ερασμιτών, που μισούν θανάσιμα την Θεία Ελληνική Γλώσσα.

    3) Πόθεν προκύπτει ότι «…πως ο Ντυμά και Σία παρήγαγαν το glucose από το γλεύκος»; Τα Γαλλικά ετυμολογικά και λοιπά λεξικά δεν λένε τίποτα σχετικώς

    4) Γιατί ο πολύ αγαπητός σε όλους μας κ. Nicholas μάς κρύβει ότι το «γλυκύς» (ήδη Ομηρικό: Ιλιάς Α΄ 249 «γλυκύ νέκταρ» Α’ 610 «γλυκύς ύπνος») προϋπήρξε του «γλεύκους» (= μούστος) κι ότι οι δύο λέξεις είναι ομόρριζες; Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το όλο άρθρο είναι «περί όνου σκιάς»

    5) Είναι γεγονός ότι όλα τα αγγλικά λεξικά (εκτός από της Οξφόρδης και το Merriam – Webster, το Online Etymology, το American Heritage κλπ) υπάκουσαν στο «σφύριγμα» του κ. Nick Nicholas και ανάγουν πλέον την ετυμολογική προέλευση της «γλυκόζης» στο «γλεύκος» και ουχί στο «γλυκύς». Πώς κατάφερε να πείσει τέτοιες Γλωσσικές Υπερδυνάμεις ένας απλός (έστω και διαπρεπής…) γλωσσολόγος σαν τον κ. Nicholas; Κάποιον λάκκο έχει η φάβα…

  13. argyris446 said

    Reblogged στις worldtraveller70.

  14. Παναγιώτης Κ. said

    @9. Έτσι!
    Προτιμάμε το… θεώρημα πρώτα και μετά την απόδειξη! 🙂

  15. LandS said

    3. Βέβαια υπάρχουν κανόνες προφοράς. Αφού έχουν ιστορία (οι κανόνες). Κάποιοι μάλιστα λένε ότι και οι λέξεις έχουν περισσότερο ιστορία παρά κανόνες.
    Ανάλογο είναι και με το [γραπτό] Σύνταγμα του ΗΒ. Υπάρχει ως σύνολο νόμων και ψηφισμάτων σχετικού περιεχομένου που δεν έχουν κωδικοποιηθεί (ούτε πρόκειται).

  16. LandS said

    12 Πλάκα κάνεις έτσι;

  17. Γς said

    KOYNHUHKAME!

  18. Γς said

    Τοπικός ήταν ο σεισμούλης;

    Πέσανε βιβλία απ τα ράφια

  19. Γς said

    .3.6 R
    Επίκεντρο Μαραθώνας, δίπλα δλδ

  20. Γς said

    Ραφήνα-Μάτι λέει ο Λέκκας

    Γιαυτό έπεσαν τα βιβλία μου

  21. Γιάννης Ιατρού said

    Βάλτε και μια εξήγηση/τίτλο από κάτω από τη φωτό στο άρθρο ρε παιδιά π.χ. Οινοχόη του Δίπυλου 🙂
    Έχει αναφερθεί βέβαια δεκάδες φορές εδώ στο μπλογκ (π.χ. στο επικό άρθρο του 2013 για τη μαθηματική δομή της ελλ. γλώσσας 🙄… εδώ) αλλά δεν το είδα με εικόνα ΚΑΙ τίτλο μαζί, μόνο αναφορές η συνδέσμους.

  22. sarant said

    12 Για την προφορά του υ έχουμε μαρτυρία του 1030

    Frederick Lauritzen. Michael the grammarian’s irony about hypsilon. A step towards reconstructing byzantine pronunciation. Byzantinoslavica 67 (2009) 161-168

    Μέμφεται τους χωριάτες της πατρίδας του ότι προφέρουν κρίο και ξίλο.

    Ἐμοὶ πατρὶς, βέλτιστε, τραχὺ χωρίον,
    ὅπου περ ἀνδρῶν καὶ βοῶν ἶσαι φρένες,
    οἳ τὸ κρύον λέγουσιν ἀφρόνως κρίον,
    καὶ τὸ ξύλον λέγουσιν ἀγροίκως ξίλον,

  23. Γιάννης Ιατρού said

    12α: Ρε άσχετε «Θρακιώτη», δεν είναι Παπίρεν η ονομαστική πλυθηντικού για τα ‘χαρτιά’ στα γερμανικά, σκέτο «Παπίρε», χωρίς ν(ι).

  24. Γιάννης Ιατρού said

    23 πληθυντικού 🙂

  25. ΣΠ said

    12
    3) Τι πόθεν προκύπτει; Αφού δίνει το αρχικό άρθρο:
    Louis Jacques Thénard, Louis Joseph Gay-Lussac, Jean-Baptiste Biot et Jean-Baptiste Dumas, « Rapport sur un mémoire de M. Péligiot, intitulé: Recherches sur la nature et les propriétés chimiques des sucres », Comptes rendus hebdomadaires des séances de l’Académie des sciences,‎ 2 juillet 1838, p. 106-113

  26. Γιάννης Ιατρού said

    12: Καλά που αναφέρεις και το πρότυπό σου για την προφορά κλπ. για να καταλάβουμε γιατί χτυπιέσαι τόσο με την ερασμιακή προσφορά κλπ. κλπ.

  27. Γς said

    17, 18, 19, 20:

    κι ούτε ένα μήνυμα συμπαράστασης,

    Που μαύρα Ρίχτια να σας ταρακουνήσουν το ιστολόγιο και να τρέχετε να σωθείτε

  28. Γιάννης Ιατρού said

    22: Αν διάβαζε προσεκτικά ο πολυώνυμος θα το ήξερε από το 2011 (που το πρωτοείπε εδώ στο μπλογκ ο Νικ. Νικ.)

  29. Γιάννης Ιατρού said

    27: Τι έγινε ρε ΓουΣου; Αφού μας λες πως μόνο κάτι βιβλία έπεσαν, τι συμπαράσταση θέλεις;
    Μη μου πεις πως φοβήθηκες από το κουνηματάκι, σε κουνήματα😋 έγραφες πως ήσουν συνηθισμένος 🙂

  30. gpoint said

    Μεταξύ μας γλυκό είναι το πετιμέζι και όχι ο μούστος ή τουλάχιστον όχι τόσο όσο τα κοινότατα στους αρχαίους σύκα οπότε δεν πείθομαι πως το γλεύκος χαρακτηρίζει το οποιοδήποτε γλυκό πριοϊόν όπως η λέξη γλυκός, πιστεύω πως αναφέρεται μόνο στον μούστο

  31. Γς said

    Βγάλε μας και κουδούνια τώρα Ντοcteur

  32. gpoint said

    # 18

    και μένα όταν πέσανε τα ράφια από τα (πολλά) βιβλία, δεν μου συμπαραστάθηκε κανείς. Μόνος μου τα μάζεψα.

  33. Γιάννης Ιατρού said

    Εδώ σε πιντιέφι η δημοσίευση του Frederick Lauritzen στο Byzantinoslavica, 1-2/2009: Michael the grammarian’s irony about hypsilon. A step towards recostructing byzantine pronunciation

  34. Triant said

    27: Πρόσεχε, μην φωνάζεις απερίσκεπτα «συμπαράσταση λαέ» γιατί μπορεί να εμφανιστεί από το πουθενά κανένας Λαφαζάνης 🙂

  35. Dimitris Harvatis said

    Εξαιρετικό κείμενο! Έτσι λοιπόν προέκυψε αυτό το τεράστιο πρόβλημα που μας ταλαιπωρεί σήμερα: πώς διακρίνουμε τους όρους με gluco- από τους όρους με glyco-; Έχουμε glucoside και glycoside, glucosidase και glycosidase… Το χημικό λεξικό του ΕΚΠΑ προτείνει π.χ. «γλυκοζογλυκοζίτης» για το πρώτο, εξηγώντας ότι:

    Με τη χρήση του συνδετικού «γλυκοζογλυκο-» στην ελληνική απόδοση διακρίνεται το ειδικό συνθετικό gluco-, το οποίο αφορά αποκλειστικά τη γλυκόζη, από το γενικό συνθετικό glyco- που αφορά κάθε σάκχαρο.

    Άντε όμως να προλάβεις τον άλλον που θα δει gluco- και θα πρέπει να έχει τον νου του να ΜΗΝ πει «γλυκο-»…

  36. Γς said

    30:

    Κι εγώ αυτής της γνώμεΩς είμαι.

    Πάντως η «δεξιόστροφη μορφή» της γλυκόζης, η D-γλυκόζη πρέπει να βγαίνει από το Koykoyla

  37. sarant said

    35 Δημήτρη αυτό το μπέρδεμα δεν το είχα αντιληφθεί!

  38. atheofobos said

    Μπορεί κάτι γλυκό, άσχετα από ιατρικούς λόγους, να σε σκοτώσει;
    Βεβαίως και μπορεί!
    ΤΟ ΓΛΥΚΟ ΣΙΡΟΠΙ ΠΟΥ ΣΚΟΤΩΣΕ 21 ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ
    http://atheofobos2.blogspot.com/2017/01/21.html

  39. Theo said

    Καλημέρα!

    46 χρόνια σήμερα από το πραξικόπημα και την αυτοκτονία του ρομαντικού σοσιαλιστή Σαλβαδόρ Αλιέντε.
    Και 18 χρόνια από την αποφράδα για τη Ν. Υόρκη μέρα που σήμανε και την αρχή για μαζικές και ατομικές δολοφονίες από τους Αμερικανούς και τους συμμάχους τους εν ονόματι του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» 🙂

  40. ΣΠ said

    10
    Μήπως Nova Iorque;

  41. BLOG_OTI_NANAI said

    Η Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάνικα 2004-2005 (κυκλοφόρησε σε 61 CD, ένα κάθε τόμος) αναφέρει:

  42. Γς said

    Ηταν κι αυτή η νοσοκόμα που μου έκανε το γκλούκος τόλερανς τεστ

    https://caktos.blogspot.com/2014/07/blog-post_31.html

  43. Theo said

    39:
    Λυπημένη φατσούλα ήθελα να βάλω και μου βγήκε χαρούμενη 😦

  44. Αμάν, Θρακιώτη, δεν διαβάζεις το άρθρο προτού σχολιάσεις;
    Το (1) το έχουμε πει επανειλημμένως, και σου έδωσαν άλλοι τις παραπομπές. Είναι μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις όπου έχουμε ρητή μαρτυρία (όχι απλώς ορθογραφικά «λάθη») που μας επιτρέπει να χρονολογήσουμε με σχετική ακρίβει τη συγκεκριμένη φθογγική αλλαγή.
    Για το (2) — είναι τουλάχιστον κωμικό να επικαλείσαι εν έτει 2019 τον Κωνσταντίνο Οικονόμο τον εξ Οικονόμων. Η γλωσσολογία έχει κάνει κάποιες προόδους από τότε…
    Το (3) το τεκμηριώνει ρητώς μέσα στο άρθρο, με συγκεκριμένη βιβλιογραφική παραπομπή!
    Και το (4) το λέει μέσα στο άρθρο, όχι ο ίδιος ο ΝικΝικ παρά το λήμμα του OED που διορθώθηκε μετά από υπόδειξή του και που το παραθέτει.
    Όσο για το (5), είναι τόσο σαφής και πειστική η εξήγηση του ΝικΝικ, ή μαλλον η παραπομπή που δίνει στη δημοσίευση του ίδιου του δημιουργού του όρου, που οποιοσδήποτε ευσυνείδητος λεξικογράφος θα την υιοθετούσε, ενδεχομένως κάνοντας τον κόπο να την επιβεβαιώσει συμβουλευόμενος τα έντυπα Comptes Rendus του 1838. Δεν χρειάζεται να έχεις τον αρχισυντάκτη κουμπάρο!

  45. Νέο Kid said

    39. Δηλαδή, δεν έπρεπε να τιμωρηθεί ο Μπιν Λάντεν και να εξοντωθεί η Αλ-Κάιντα?

  46. Παιδιά, ο Βάτμαν διαβάζει μόνο αγγλικά από ξένες γλώσσες. Παραπομπές αλλού απλά δεν υπάρχουν 🙂

  47. BLOG_OTI_NANAI said

    39: Φαντάζομαι εννοεί τις «παράπλευες απώλειες» οι οποίες ήταν κάπως τεράστιες.

  48. Νέο Kid said

    47. Ποιές «παράπλευρες απώλειες» ήταν κάπως τεράστιες? Οι Αμερικάνοι ήταν ήδη στο Ιρακ , στο Αφγανιστάν και στον Κόλπο πριν την 9/11 . Δεν χρειαζόντουσαν «αφορμή» για να ενισχύσουν το νταβαζτηλίκι τους.

  49. Γιάννης Ιατρού said

    Άσχετο με το θέμα:
    Σήμερα πρώτη μέρα για το φετινό σχολικό έτος. Καλή χρονιά 😉, ειδικά στα πρωτάκια (και στους γονείς/δασκάλους όλων των βαθμίδων). Ένα ωραίο κείμενο που διάβασα «Γιατί μερικά πράγματα τελικά πρέπει να τα κάνουμε τάλαρα» εδώ🤗

  50. BLOG_OTI_NANAI said

    48: Δεν είναι πανθομολογούμενο ότι οι δίδυμοι πύργοι ήταν η ευκαιρία για την μεγάλη εισβολή στο ΙΡΑΚ το 2003;

  51. Ρε συ Κιντ, στο Αφγανιστάν δεν ήταν και στο Ιράκ δεν είχαν μπει μετά την ανακατάληψη του Κουβέιτ. Πρώτη μέρα σχολείου και ήδη έχεις μπερδέψει τις ημερομηνίες!! 🙂

  52. Νέο Kid said

    51. Nαι? Θυμάμαι τόσο λάθος…? Mea culpa!

  53. Με τον κηδεμόνα σου… Άσε, πρώτη μέρα είναι, στη χαρίζουμε 🙂

  54. Κ. Καραποτόσογλου said

    Ο. Α. Ρουσόπουλου, Πρακτικός οδηγός του Οινοποιού, τεύχος Δεύτερον, φυλλάδιον Α´, Paris 1894, σ. 44, 139.

    «Ό χυμός της σταφυλής ή τo γλεύκος (o μούστος), ίνε τότε συντεθειμένος εξ 70 μερών ύδατος, 25 σταφυλοσακχάρου (γλυκόζης) και 5 αλάτων, εξ οξέων, εξ αιθέριων ελαίων, εξ ουσιών κομμεοειδών και αζωτούχων…

    Δια να βεβαιωθώμεν περί του πλούτου γλεύκους τινός επί τη βάσει πάντοτε της τελείας ωριμάνσεως των σταφυλών, πιέζομεν εις αυτόν τον αμπελώνα ποσότητά τινα σταφυλιών ληφθέντων εκ διαφόρων κλημάτων έπειτα βυθίζομεν εις τον χυμόν φερόμενον εις θερμοκρασίαν 15 βαθμών εκατονταβάθμου (και διηθούμενον ει δυνατόν) όργανον (γλευκόμετρον, μουστόμετρον. γράδον) βαθμολογημένον εν είδει θερμομέτρου και δεικνύον τον βαθμόν του σακχάρου αμέσως ή τη βοήθεια πινάκων.

    Τοιαύτα όργανα ίνε ο γλευκοζυγός του Έξλε, ο του Βάβω, ο του Άας, το σακχαρόμετρον του Βάλλιγκ, το γ λ ε υ κ ό μ ε τ ρ ο ν ή γ λ υ κ ό μ ε τ ρ ο ν του Γκυγιώ, το μουστόμετρον του Σαλλερών και τα αραιόμετρα (γράδα) του Βωμέ καί Βάγνερ, άτινα ταυτίζονται».

    «gleucomêtre ή gleuco-œnomètre. Γλευκόμετρον, εργαλείον προς γνώσιν του καιρού καθ᾽όν πρέπει να μεταγγισθή ο οίνος».

    Ραγκαβή – Λεβαδέως, Λεξικόν Γαλλοελληνικόν, Αθήνησιν 1842, σ. 429.

  55. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    40 Ωχ, ναι.

    54 Εκδομένο στο Παρίσι το φυλλάδιον, ενδιαφέρον.

  56. Περιονουσκιας said

    Είστε καλά; Γιατί απαντάτε σοβαρά στον Θρακιώτη; Ο Θρακιώτης είναι για να τον διαβάζεις και απλώς να τέρπεσαι με την φαντασία του ή – εδώ σε θέλω κάβουρα- να του απαντάς με το ίδιο πνεύμα.

  57. panayiota said

    καλημέρα! με αφορμή τη γλυκόζη και ουχί γλευκόζη , θυμάμαι έναν καθηγητή μας που το πυροσταφυλικό οξύ το έλεγε πυρουβικό μεταφράζοντάς το κατευθείαν από το αγγλικό «pyruvic acid».. αυτές οι αποδόσεις των χημικών όρων , πάντα είναι πονοκέφαλος για τους μεταφραστές τους άσχετους, αλλά και για μας που τα διαβάζουμε και ψαχνόμαστε… Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το νάτριο και το κάλιο που ως sodium και potassium τα έχω δει να τα μεταφράζουν σε «σόδιο» και «ποτάσσιο», με άνεση.

  58. sarant said

    57 Ήταν το πρώτο σας σχόλιο και γι αυτό κρατήθηκε. Συγνώμη!

    Για το σόδιο και το ποτάσσιο έχουμε γράψει κι εδώ.

  59. BLOG_OTI_NANAI said

  60. Jules Delos said

    Ο φίλος μας, ο γλωσσολόγος, ξέχασε το σημαντικότερο, το γλευκόμετρο.
    Το οποίο στα γαλλικά δε λέγεται «gleucomètre» αλλά pèse-moût.
    Γι’ αυτό χρειάζονται τα δίγλωσσα λεξικά…

  61. Γς said

    57:

    >Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το νάτριο και το κάλιο που ως sodium και potassium τα έχω δει να τα μεταφράζουν σε «σόδιο» και «ποτάσσιο», με άνεση.

    Μόνο κανείς τρόμπας μπορεί να το γράψει έτσι

  62. mitsos said

    Καλημέρα
    Αρκετά τεχνικό το άρθρο. Με τρόμαξε αρχικά με εκείνες τις λεπτομέρεις με τα πηγαινέλα στις ευρωπαΙκές γλώσσες ( που να ξέρω εγώ πως προφέρεται το Hypotheseis στα γερμανικά – Δεν είμαι Ιατρού )
    Αλλά τελικά το γενικό ερμηνευτικό σχήμα το κατάλαβα.
    Οπότε μπράβο στον Νικο Νικολάου και ευχαριστώ και τον Ν.Ν. και τον Ν.Σ.

    Για την Χημική πλευρά του θέματος
    Το 1838 μάλλον δεν είχαν μέθοδο διάκρισης των εξοζών . Τουλάχιστον την D-γλυκόζη ( που πολυμερίζεται και σε άμυλο ) δεν μπορούσαν να την διακρίνουν από τις φρουκτόζες ή άλλες εξόζες.
    Και βέβαια στον χυμό του σταφυλιού έχουμε σημαντικά μεγαλύτερα ποσοστά σακχάρων σε μορφή φρουκυόζης σε σύγκριση με τα άλλα φρούτα. Όσο για τις μεγάλες διαφοροποιήσεις του μεταβολισμού γλυκόζης και φρουκτόζης είναι ακόμα θέμα έρευνας, και μεγάλης σημασίας μάλιστα , αφού συνδέεται με την πρόληψη της υπεργλυκαιμίας σε άτομα με προδιάθεση …
    Αλλά αυτά δεν είναι καθοριστικά στην ιστορία των μεταγραφών των λέξεων με ρίζες γλευκ- και γλυκ- σε gluc και glyc

    Στο κάτω κάτω της γραφής ,ακόμα και σήμερα ακούγεται η ορθογραφίατης φράσης :
    «Ότι κι αν μέλλει γενέσθαι. δεν με μέλει
    αν τα μέλη σου ,γεμίσαν μέλι» 🙂

  63. BLOG_OTI_NANAI said

    Ο Κ. Άμαντος επισημαίνει μια άλλη λέξη στο ίδιο εδάφιο και αναρωτιέται για το «τραχύ χωρίον»:

  64. sarant said

    63 Α, πολύ ενδιαφέρον!

  65. nikiplos said

    Πάντως Gpoint με το νέο ρόλο του Ιβάν, αναβαθμιστήκατε!
    🙂

  66. ΓιώργοςΜ said

    Καλησπέρα!
    Άσχετο με τα γλωσσολογικά, συνειρμός απ’ τη δεξτρόζη:
    Όταν κάποτε ήμουν τεχνικός σε μια εταιρεία, με κάλεσε πελάτης επειδή ένα καινούριο φωτόμετρο που είχε αγοράσει δε δούλευε καλά (δηλαδή άλλα αντ’ άλλων) στις μετρήσεις του σακχάρου. Έβαλα την (καινούρια) βιολόγα που το χρησιμοποιούσε να κάνει την αντίδραση μπροστά μου και παρατήρησα πως το διάλυμα γινόταν κατευθείαν σκούρο κόκκινο, άρχισα να ψάχνω ημερομηνία λήξης για το αντιδραστήριο, για θερμοκρασίες κλπ, μέχρι που είδα πως για την αραίωση του δείγματος αντί για φυσιολογικό ορό χρησιμοποιούσε δεξτρόζη (που ήταν σε παρόμοιο μπουκάλι)… Πάλι καλά που δεν τη χρησιμοποίησε για ένεση σε κανένα διαβητικό…

  67. Panayiota (57), φυσικά πρέπει να ξέρουμε την καθιερωμένη ελληνική ορολογία, όταν μάλιστα είναι σχολικού επιπέδου (νάτριο, κάλιο) ή… είμαστε καθηγητές, αλλά το πρόβλημα είναι υπαρκτό. Λέμε (και καλά κάνουμε) μυρμηκικό και οξεικό οξύ, αλλά λέμε ταυτόχρονα φορμαλδεΰδη και ακεταλδεΰδη/ακετόνη — αν και σε παλιότερα βιβλία βρίσκουμε και μυρμηκαλδεΰδη και οξόνη (και οξυλένιο). Και με το καπρικό/καπροϊκό/καπρινικό οξύ τι θα κάνουμε;
    Και οι Γερμανοί και Ολλανδοί δοκίμασαν να επιμείνουν γερμανικά και είπαν Sauerstoff/zuurstof και Wasserstoff/waterstof το οξυγόνο και το υδρογόνο, αλλά ως εκεί. Η οξυγόνωση και υδρογόνωση ονομάστηκαν Oxygenation και Hydrogenation…

  68. ΓιώργοςΜ said

    63 Κι άλλο συνειρμικό, με λέξη που παρομοιάζει:
    «Ο αχαλούς όσο να νονίζ’ ο ζαντόν εδέκε μια κ’ εδεύεν», (=μέχρι να το σκεφτεί ο γνωστικός, ο τρελλός έδωσε μια κι έφυγε) ποντιακή παροιμία, αχαλούς=γνωστικός
    Για όσους, όπως εγώ, ψιλοκοσκινίζουν κάθε απόφαση.

  69. ΓιώργοςΜ said

    (68 δυσκλαίμερον: Όπως το θυμάμαι προφορικά από τη γιαγιά μου, μπορεί να υπάρχουν μικροδιαφορές στην προφορά.)

  70. Νέο Kid said

    Το (μελανόμορφο? σωστά?) αγγείο της φωτογραφίας -αν δεν κάνω λάθος έχει όλο το αλφάβητο πάνω- είναι «κανονικό» αρχαίο ή «φτιαχτό» ?

  71. Γιάννης Ιατρού said

    68: 👍 απαλλοτριώθηκε για περεταίρω χρήση με αναφορά πηγής 🙂

  72. Νέο Kid said

    67. Οξυζενίρουνγκ, στα Γερμανικά αλλά στην Ιατρική τους ορολογία … doch Ζάουερστοφσέτινγκουνγκ
    https://de.wikipedia.org/wiki/Sauerstoffs%C3%A4ttigung

  73. Γιάννης Ιατρού said

    70 => 21

  74. Γιάννης Ιατρού said

    72 Ζάουερστοφζέτινγκουνγκ 🙂

  75. Νέο Kid said

    73. Μου είχε ξεφύφει το 21. αλλά είναι το ίδιο αγγείο σίγουρα?

  76. Marios said

    Καλησπερα, ξερετε μηπως την σημασια του ονοματος Κωλκωλινα (Γαλλικα Culculine) απο το εντεκα χιλιαδες βεργες ?

  77. ΓιώργοςΜ said

    71 The story of my life, που λέμε και στο χωριόμ’.

  78. sarant said

    76 cul είναι ο κώλος

  79. Marios said

    χαχαχαχαχ και το culine/κωλινα? παντως καντε ενα αφιερωμα αν γινεται στο βιβλιο πιστευω το αξιζει

  80. Marios said

    Χαχαχαχα και το κωλινα/culine? παντως καντε ενα αφιερωμα στο βιβλιο πιστευω το αξιζει

  81. Γς said

    Θυμήθηκα κι αυτή τη Ντεξτρόζη στη Καλλίπολη του Λέτσε, Απουλία μεριά

    https://caktos.blogspot.com/2013/06/blog-post_3.html?m=1

  82. Γς said

    78:

    Oh! Calcutta!

    [O quel cul t’as!]

  83. Γιάννης Ιατρού said

    75: Κίντο, ήμουν εκτός μπλογκ…
    Ναι, τσεαρισμένα, το ίδιο αγγείο είναι

  84. Γιάννης Ιατρού said

    75/83: Ωχ, ανακαλώ, sorry
    πιθανώς έχω βάλει λάθος συνδέσμους. stay tuned

  85. Γιάννης Ιατρού said

    75/83/21:
    Το απεικονιζόμενο στην φωτό του άρθου αγγείο με το ελληνικό αλφάβητο είναι Αττικό αγγείο του 4ου αιώνος π.Χ.

  86. Γιάννης Ιατρού said

    85: Εδώ ο σωστός σύνδεσμος

  87. sarant said

    79 Στα υπόψη λοιπόν.

  88. leonicos said

    Κανείς δεν το σφύριξε στο λεξικό της Οξφόρδης πως ο Ντυμά και Σία παρήγαγαν το glucose από το γλεύκος. Το σφύριξα εγώ πρόπερσι, όταν βρήκα εκεί το τσιτάτο που έδωσα παραπάνω απαράλλαχτο στην ηλεκτρονική τρίτη έκδοση. Το καλό με τις ηλεκτρονικές εκδόσεις είναι πως ανανεώνονται: μόλις το ξαναέψαξα, και βρίσκω με ουκ ολίγη ικανοποίηση πως το έχουν διορθώσει:

    Δέχομαι πως μόνο η παραπάνω πρόταση αξιζει να γραφτε’ι ‘ενα αρθρο εδω για να μας γνωστοποιήσει το γεγονος

    Από κει και πέρα όμως βρίσκω το άρθρο κάπως ελαφρύ. Θα το προτιμούσα ως κανονική ανακοίνωση. Το λεξικό της Οξφόρδης αποδέχτηκε την επισήμανση του διαπρεπούς ελληνα γλωσσολόγου και φιλου του ιστολογίου μας Ν Νικολάου κλπ. Όλα ατά τα γύρω γύρω τα βρίσκω περιττά… μέχρι απορίας άξια

    Από συγκρίσεις που έκανε ο κ. Πελιζιό, προκύπτει πως το σάκχαρο του σταφυλιού, του άμυλου, των διαβητικών και του μελιού [ΠΡΟΣΘΕΤΩ την κυτταρίνη και το γλυκογόνο του ήπατος] έχει παντελώς την ίδια σύνθεση και τις ίδιες ιδιότητες, και αποτελούν μία και μοναδική οντότητα, που προτείνουμε να ονομάσουμε Glucose (γλεῦκος «μούστο, γλυκό κρασί»)

    Δεν ξέρω πότε ο κ, Πελιζό έκανε τις συγκρίσεις του, αλλά κάνει ΠΑΤΑΓΩΔΩΣ ΛΑΘΟΣ

    Οι εξόζες του συγκεκριμένου τύπου είναι δύο, η γλυκόζη ή αλδοεξοζη με οπτική ισχύ χτο πεπολωμένο φως δεξιόστροφη εξ ου και δεξτρόζη, και η φρουκτόζη ή κετοεξόζη με οπτική ισχύ αριστερόστροφη, εξ ου και λεβουλόζη. Το μέλι αποτελείται από μίγμα ισόποσο των δύο αυτών συστατικών, αλλ’ επειδή η αριστεροστροφία της φρουκτόζης είναι ισχυρότερη από τη δεξιοστροφία της γλυκόζης, αναστρέφεται η οπτική ισχύ του μίγματος και γι’ αυτό το μέλι ονομάζεται και ιμβερτοσάκχαρο, σάκχαρο που αντιστρέφει. Η κοινή ζάχαρη είναι δισαχαρίτης που κάθε μόριό της αποτελείται από μια γλυκόζη και μια φρουκτόζη. Η φρουκτόζη απαντά σε όλες τις φυσικές πηγές (λαχανικά, φρούτα) μαζί με τη γλυκόζη

  89. ΣΠ said

    Μια άλλη αγγλική λέξη ελληνικής προέλευσης που έχει u αντί y για το ύψιλον είναι η kurtosis (κύρτωσις), όρος της στατιστικής.

  90. Χαρούλα said

    #39😥

    Κρόνη 💭

  91. Ερμιόνη Γρηγοριάδη said

    Χίλια εύγε στον κύριο Λεωνικο, πού κατατρόπωσε τον διαπρεπή γλωσσολόγο της Διασποράς κύριο Nick Nickolas

  92. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @68, 69. Πολύ καλό! Έλα να το βελτιώσουμε κάπως στην προφορά: αχούλ= μυαλό> αχουλούς= γνωστικός// νους> νουνίζω= σκέφτομαι// Η προφορά του εδεύεν (διαβαίνω) έχει μιά μικρή δυσκολία επειδή το δεύτερο (ε) είναι διαφορετικό των άλλων (κάτι μεταξύ α+ε) 🙂

  93. Ντροπή σας ιστολόγε και χωροφύλακα, τόση ώρα έχει που ήρθε μια κυρία στο ιστολόγιο και μια τέτοια γλευκογλυκοζική μέρα δεν την κερνάτε μια πορδοκαλάδα για το καλωσόρισες. Τι να πω…

  94. Γιάννης Ιατρού said

    93: Η υπερήλιξ κυρία του #91 δεν είναι και τόσο κυρία… 🙂
    Σεσημασμένη είναι από παλιά….

  95. Γς said

    88:

    -Le fenêtre είναι δεσποινίς και όχι la fenêtre!

    Κι η δακτυλογράφος:

    -Δεν νομίζω κύριε διευθυντά

    -Χα, χα. Τι λέτε τώρα. Δεν ξέρω εγώ; Διορθώστε το!

    -Μα, -Μου κτλ Φτάσαμε και στα λεξικά

    -Ορίστε δεσποινίς μου, Τολμάτε να αμφισβητείτε και το Larousse;

    -Μα γράφει la fenêtre…

    -Μα τι λέτε τώρα. Για να δω….αμάν….Ποιος περίμενε ότι και το Larousse το γράφει λάθος!

  96. 94 Γιατρέμ δε με διαβάζεις μετά της δεούσης προσοχής. Κατά την κυρία και το κέρασμα 🙂

  97. mitsos said

    4 Γάλλοι σ΄ένα δωμάτιο
    ο πρώτος Louis Jacques,ο δεύτερος Louis Joseph , εντάξει
    και οι άλλοι δυο Jean-Baptiste
    Ρε μπράβο 🙂

  98. sarant said

    93-94 Όντως. Η έρμη η Ερμιόνη, αυτό τη μειώνει.

  99. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @59. Περί της μεσαιωνικής προφοράς του ύψιλον (όπως το γαλλικό ): Στην Ποντιακή κύστις>κούστ.

  100. BLOG_OTI_NANAI said

    Ας με βοηθήσει κάποιος, να δω αν κατάλαβα καλά:

    Το λεξικό της Οξφόρδης, ουσιαστικά έμαθε την ετυμολογία και τα περί «γλεύκου» από τη… γαλλική Βικιπαίδεια, και μάλιστα όχι επειδή έκαναν τον κόπο οι συντάκτες του λεξικού να διαβάσουν οι ίδιοι το σχετικό απόσπασμα, αλλά επειδή κάποιος φιλοτιμήθηκε να τους το πεί (δηλ. ο Nick Nicholas);!

    Έτσι γράφεται το λεξικό της Οξφόρδης;

  101. gpoint said

    # 94

    Δίνει και προγνωστικά στο στοίχημα, άφοβα ;;

  102. Περιονουσκιας said

    Και στη νέα ελληνική: κουτί από το κυτίον, μουστάκι από τον μύστακα. Και τρύπα εκ της τρύπας!

  103. Περιονουσκιας said

    Τρούπα, βεβαίως…

  104. Γς said

    98:

    Μπαμπάς της ο Μενέλαος
    και μάνα τηςι η Ωραία Ελένη.

  105. Prince said

    102: Στρογγύλωση δε λέγεται αυτό το φαινόμενο; Το συναντήσαμε και στην «Αθηναϊκή διάλεκτο» (ΚΥριακή -> ΤσΟΥριατσή).

  106. Γιάννης Ιατρού said

    98, 101: Ναι, ναι 🙂
    Μόλις γύρισα από το μποστανάκι
    Αύριο θα το ρίξω στην χορτοφαγία 🙂

  107. loukretia50 said

    98. Ωραία ρίμα Sir!

  108. gpoint said

    # 106

    Ευγε ! Καλοφάγωτα !!

    (τα αγγουράκια όμως συμβουλεύω να τα κόβεις τσάγαλα που έχουν μια ιδέα άρωμα αν το φας επί τούτου- το δεκατιανό μου και με την φλούδα )

  109. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    – Παρά το ότι το «ζουμί» του άρθρου βρίσκεται στο τέλος, σε μένα θα φανούν –ελπίζω– πολύ χρήσιμα τα της εισαγωγής του (στο ψάξιμο της πορείας/ετυμολογίας μιας λέξης που με προβληματίζει…)

    35, said: >>’’Έχουμε glucoside και glycoside, glucosidase και glycosidase… Το χημικό λεξικό του ΕΚΠΑ προτείνει π.χ. «γλυκοζογλυκοζίτης» για το πρώτο,…’’

    Δηλ. με αυτό το σκεπτικό, το λεξικό αυτό προτείνει για το «γλυκονικό οξύ (gluconic acid-αcide gluconique) τον όρο «γλυκοζογλυκονικό οξύ» και κατόπιν «γλυκοζογλυκονικό σίδηρο» κλπ;; Χαθήκαμε!! 🙂
    (Οι ιατρο-χημικο-φαρμακοποιοί τι λένε;)

  110. sarant said

    99 Σε πολλά ιδιώματα (Μάνης) λένε σούκος, άχιουρο.

  111. Θρακιώτης said

    1) Ένα μεγάλο μπράβο στον διαπρεπή χριστιανό λόγιο κ. Blogotinanai για την σοφή απορία που εξέφρασε στο σχόλιο 100: Η ιστορία που μάς ξεφούρνισε στο παρόν άρθρο ο διαπρεπής γλωσσολόγος κ. Nick Nicholas, για το πώς έπεισε το Λεξικό της Οξφόρδης να αλλάξει την ετυμολογία της «γλυκόζης», είναι κυριολεκτικά απίστευτη. Απορώ πώς του επέτρεψε ο κ. Σαραντάκος να γράψει ένα τέτοιο απίστευτο σενάριο που δεν θα μπορούσε να πιστέψει ούτε ο πιό ευκολόπιστος αναγνώστης του παρόντος Ιστολογίου

    2) Δύο μεγάλα μπράβο στον διαπρεπή ιατρό κ. Λεώνικο για όσα σοφά γράφει στο σχόλιο 88 (ιδίως στην 3η παράγραφο) σχετικά με την ουσία του παρόντος άρθρου και για τις παταγωδώς λάθος μετρήσεις του κ. Πελιζιό

    ΚΟΝΤΟΛΟΓΙΣ: Κατόπιν όλων αυτών, ο πολύ αγαπητός κ. Nick Nicholas είναι έκθετος στα μάτια όλων των αναγνωστών του παρόντος Ιστολογίου. Έχει υποχρέωση να βγεί και να μάς πεί την αληθινή ιστορία για το πώς «σφύριξε» στο Λεξικό της Οξφόρδης την ετυμολογία της «γλυκόζης»

  112. Γιάννης Ιατρού said

    Επειδή λεξιλογούμε (ενίοτε 🙂 ), πείτε κάτι, έστω μονολεκτικά, ρε σεις !!!

  113. 112 Το είδα και αλλού, αλλά να σου πω κάτι; Δεν μου φαίνεται λάθος.

  114. Είναι κάπως αστείο, βέβαια, αλλά μόνο για τους γεννηθέντες πριν το 1975 ας πούμε που θυμούνται το νέφος της Αθήνας. Θαρρώ έχει να ακουστεί πολλά χρόνια η λέξη.

  115. mitsos said

    @88 Leonikos
    Για την αδυναμία διάκρισης των εξοζών το 1838 έγραψα κι εγώ στο σχόλιο 62
    και συμπλήρωσα
    «Αλλά αυτά δεν είναι καθοριστικά στην ιστορία των μεταγραφών των λέξεων με ρίζες γλευκ- και γλυκ- σε gluc και glyc «
    και συμπληρώνω
    Μήπως η μη διάκριση των εξοζών κάνει την πληροφορία για το glycose>γλεύκος πιο αναξιόπιστη. Εγώ γιατί νομίζω ότι ακριβώς η αδυναμία εκείνης της εποχής να διακρίνει τις εξόζες καθιστά την επιλογή αυτή πιο αληθοφανή;

  116. mitsos said

    @112
    Κυβερνητικό νέφος
    Πολύ σωστός όρος και ακριβής
    Διότι η περιγραφή της κυβέρνησης και τα επιτελείων της είναι δυνατή μόνο μεσω πιθανοκρατικών ερμηνευόμενων εξισώσεων για την κατανομή τους στο χώρο. Όπως και στην κβαντομηχανική περιγραφή του «ηλεκτρονιακού νέφους «… 😉

  117. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Προς ενίσχυση της συσχέτισης γλεύκους-γλυκύτητας στην Γαλλία του 19ου αιώνα, αλλά όχι μόνο:

  118. Αιμ said

    62,115,88 κ.α. Η βίκι λέει πάντως ότι η ισομέρεια ανακαλύφθηκε το 1830

  119. Γιάννης Ιατρού said

    114: Το έχουμε ξανασυζητήσει εδώ, αυτό με την ξένη (αγγλική) ορολογία και την πορεία ενσωμάτωσης/μετάφρασης κλπ. στην ελληνική. Αλλά ακριβώς λόγω των συνειρμών στην περίπτωση αυτή, ίσως ήταν καλό να βρεθεί ένας άλλος όρος, εκτός «νέφους».

    116: Εμ, ναι, αυτό λέω…

  120. Alexis said

    #99, 110: Και η Πόντια γιαγιά μου έλεγε «γιούφτος» αντί «γύφτος»

  121. Γιάννης Ιατρού said

    Εκτός θέματος:
    Ρίξτε και μια ματιά σ΄ αυτήν την έρευνα του Ρόιτερς, ειδικά στη σελίδα 27 😉

  122. loukretia50 said

    117. Στον Ι.Σταματάκο βρίσκουμε και
    «γλευκοπότης = ο πίνων γλεύκος , μούστον , νέον κρασί»

    Για το γλυκύς αναφέρει και το δεύκος και δευκής, https://html1-f.scribdassets.com/4mcxehamtc444uq4/images/235-3e0aa2d293.jpg ενώ μας παραπέμπει στο λήμμα «αδευκής» https://html1-f.scribdassets.com/4mcxehamtc444uq4/images/28-8873816537.jpg και φτάνουμε μέχρι Πολυδεύκη

    Είναι ολόκληρη η σελίδα, ελπίζω να μη βγούν εδώ τεράστιες οι εικόνες,

  123. Γιάννης Ιατρού said

    122: απ΄όπου «Δευκαλίων= ο Γλύκας» !! 🙂

  124. 95,
    -Le fenêtre είναι …
    -Μα γράφει la fenêtre…

    -… Ποιος περίμενε ότι και το Larousse το γράφει λάθος! …

    Για το σωστό παραπομπή στο Lerousse!

  125. loukretia50 said

    123.
    Κι όμως του Δευκαλίωνα ήταν γλυκειά η πετριά !
    γιαυτό του Έλληνα η γενιά
    θα βρίσκει πάντα γιατρειά στον οίνο,
    δευκή* και φίνο,
    όπως αρμόζει
    στο σύγχρονο αμφιτρύωνα.
    Το γλεύκος σώζει.
    ΛΟΥ
    Τι κι αν η γλύκα η παλιά
    εγένετο γλυκόζη

    * κάπως έπρεπε να κολλήσω την περίεργη λέξη!
    τώρα που την είδατε, την κάνουμε βάλσαμο, νέκταρ κλπ

  126. loukretia50 said

    …κι ο γλευκοπότης, ο χαρωπός οικοδεσπότης
    με μάτια σαν το νιο κρασί και γλύκα αντιλόπης
    μάλλον θα ήτανε γλευκώπις!

  127. Γς said

    124:

    Ο,τι πεις

    https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/fen%c3%aatre/33252?q=fenetre#33181

    fenêtre
    nom féminin

    (latin fenestra)

  128. BLOG_OTI_NANAI said

    111: Εμένα το ζήτημα δεν με ενδιαφέρει προβοκατόρικα όπως συνηθίζεις. Επειδή κάποιοι γνωστικοί φορείς είναι μυθοποιημένοι καλό είναι να τα γνωρίζουμε αυτά.

  129. Triant said

    Καλημέρα.

    121: Όχι, η καλύτερη σελίδα είναι η 24! (προφανώς η έρευνα έγινε επί Σύριζα).

  130. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,
    129: Ναι Θόδωρε, το είχα εντοπίσει αυτό με το φιλοθεάμον κοινό, τώρα πλέον συμπίπτουν οι κύκλοι….
    Προφανώς, όπως λές 🙂

  131. sarant said

    112-3-4 Λέγεται πια. Υπολογιστικο νέφος και σκέτο νέφος.

  132. gpoint said

    Πάντως μια άποψη για τον ερχομό του οίνου στην Ελλάδα υπάρχει στην τραγωδία ηριγόνη. Εδώ μια έμμετρη περόληψη που αγγίζει και άλλες πλευρές…

    Ο θάνατος της Ηριγόνης, διαφυσική απόδοση της τραγωδίας
    .
    Οταν μιά κυρία πιάνει το μολύβι και αρχίζει
    Ποιηματάκια να σκαρώνει και σελίδες να γεμίζει
    Πρέπει νάχει κατά νου της την κυρία Φανοθέα
    Που ο Σοφοκλής την θέλει ποιήτρια, την πιό αρχαία
    Τραγωδία «Ηριγόνη» πρέπει ευθύς να μελετήσει
    Της μαμάς και του μπαμπά της πάθη να κατανοήσει
    Πως η μήτηρ Φανοθέα, σύζυγος του Ικαρίου
    Βασιλέως του Διονύσου, νοικοκύρη του κτιρίου
    Μόνο εξάμετρα εμέτρα κάθε μέρα αρκετά
    Κι’ οι δουλειές μέσα στο σπίτι…τετρακόσιες στην οκά
    Κι’ όταν ο μικρός θεούλης ήρθε να επισκεφθεί
    Του Ικάριου το παλάτι και να φιλοξενηθεί
    Φαγητό δεν είχαν διόλου, που καιρός να μαγειρέψει
    Ποιηματάκια και στιχάκια είχε μόνο να φιλέψει
    Αγαθός ο Διονυσάκος, ξεκαρδίσθηκε στα γέλια
    Και στον σύζυγο μαθαίνει το κρασί από τ’ αμπέλια
    Να της δίνει να μεθάει, ποιήματα να αραδιάζει
    Ξαπλωμένη στο κρεβάτι όλο σκέρτσα, όλο νάζι
    Και μαζί της να γουστάρει σαν ποιήματα διαβάζει
    « Μην το δώσεις στο λαό σου, χάθηκες» τονε προστάζει
    «Πίνε το με τη κυρά σου, να περνάτε μιά χαρά
    και στο πόπολο μη δώσεις ούτε και γιά μυρουδιά»
    Μα η κυρία Φανοθέα δεν ακούει συμβουλές
    Σαν ποιήτρια φτασμένη, δεν αντέχει κριτικές
    Τον Ικάριο τον ψήνει πως γιά να κατανοεί
    Ο λαός τα ποιήματά της, του χρειάζεται κρασί
    Κι’ όποιον στα ποιήματά της αγανάκτηση προβάλλει
    Τον πλακώνει στο κρασάκι, του γυρίζει το κεφάλι
    Νέους δρόμους του μαθαίνει, της ποιήσεως τη μέθη
    Μα το πλήθος δεν μασάει, αμφισβήτηση ηγέρθη.
    Μόνο η κόρη Ηριγόνη, σώας έχουσα τας φρένας
    Πολεμούσε το κρασάκι, δεν την άκουγε κανένας.
    Κάποια μέρα η πόλις όλη, μεθυσμένη κοινωνία
    Του Ικάριου ζητάνε να τους δώσει τα ηνία
    Το κρασί τους είχε κάνει μία πλύση εγκεφάλου
    Δεν δεχόταν ο καθένας εξουσία κάποιου άλλου.
    Αρνηθέντος του καϋμένου, λιθοβόλησαν αυτόν
    και στο πτώμα του επάνω λίθων έστησαν σωρόν.
    Η θυγάτηρ Ηριγόνη, αγνοούσα την σκηνή
    Με την σκύλα της, Μαΐρα, βγήκε εις την εξοχή
    Οσφρανθείσα η σκυλίτσα, έτρεξεν εις τον σωρόν
    Και η Ηριγόνη βρήκε τον πατέρα της νεκρόν.
    «Ω, μητέρα, επιπολαία» έβγαλε μία κραυγή
    και στου δένδρου εκρεμάσθη το ψηλότερο κλαδί.

  133. Για το OED:
    Εάν η παλιότερη έκδοση ετυμολογούσε το glucose απευθείας από το ελλ. ‘γλυκύς’ και κάποιος, οποιοσδήποτε, τους έγραφε «Ξέρετε, δεν έχετε τελείως δίκιο ως προς την ετυμολογία του glucose, διότι τον όρο τον εισήγαγε ο Τάδε παραπέμποντας στο ελλ. ‘γλεύκος’, βλ. Comptes rendus κλπ.», δεν λέω βέβαια πως θα τον πίστευαν απλώς και μόνο επειδή το λέει, αλλά πιστεύω πως θα έκαναν τον κόπο να συμβουλευτούν τη δημοσίευση, και άμα την έβρισκαν και ήταν τόσο σαφής και κατηγορηματική όσο είναι, θα διόρθωναν πράγματι το λεξικό — ή, τον καιρό που δεν υπήρχαν ηλεκτρονικές εκδόσεις, θα προσέθεταν τη διόρθωση σε μια δελτιοθήκη προς ενσωμάτωση στην επόμενη έντυπη έκδοση.Και μπράβο τους που το διόρθωσαν!
    Δεν είναι θέμα απομυθοποίησης, είναι θέμα λεξικογραφικής ευσυνειδησίας.

  134. sarant said

    133 Ε ναι, ας ήταν και χημικός μηχανικός ο επιστολογράφος, αν έδινε πηγή θα την κοίταζαν.

  135. nestanaios said

    22.
    Αυτό το κείμενο κάτι προσπαθεί να πει, αλλά ως επιστήμονες δεν μπορούμε να είμαστε απολύτως σίγουροι.

  136. nestanaios said

    12.
    Για να είναι ομόρριζες δύο λέξεις, τα θέματά τους πρέπει να συνάγονται από τα ίδια στοιχεία και αυτό δεν συναντάται στις ομορριζολογίες των γλωσσολόγων.
    Δύο παραδείγματα ομορρίζων¨
    Λόγ-ος και Oλγ-α.
    Λύκ-ος και λύκ-.

  137. Γς said

    Γλυκόζη και Πλας Πιγκάλ

    https://sarantakos.wordpress.com/2019/09/13/pigalle/#comment-604637

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: