Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ορολογία των επαγγελματικών θηλυκών: η περίπτωση της «βουλεύτριας»

Posted by sarant στο 11 Νοεμβρίου, 2019


Την Παρασκευή που μας πέρασε πήρα μέρος στο 12ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Ορολογίας, της ΕΛΕΤΟ. Άκουσα πολλές ενδιαφέρουσες ομιλίες και έκανα μιαν ανακοίνωση με τον τίτλο του σημερινού άρθρου, για θέματα που έχουμε συζητήσει και στο ιστολόγιο κατ’ επανάληψη.

Η ανακοίνωσή μου, όπως και όλες οι άλλες ανακοινώσεις του συνεδρίου, περιλαμβάνεται στον τόμο του συνεδρίου, ο οποίος έχει ήδη τυπωθεί και επιπλέον θα ανεβεί σε ηλεκτρονική μορφή στην ιστοσελίδα του συνεδρίου εντός των ημερών -όταν γινει αυτό, θα βάλω εδώ τον σύνδεσμο, διότι βέβαια έγιναν πολλές ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις στο Συνέδριο.

Προς το παρόν, θα δημοσιεύσω εδώ το κείμενο της ομιλίας μου στο Συνέδριο.

Η ομιλία διαφέρει από την ανακοίνωση, διότι η ανακοίνωση μπορεί να φτάνει έως τις 10 σελίδες και φυσικά πρέπει να έχει και βιβλιογραφία, ενώ η ομιλία στο συνέδριο δεν μπορει να ξεπεράσει τα 15 λεπτά. Έτσι, η ομιλία είναι μια περίληψη της ανακοίνωσης.

Το κείμενο συνοδεύεται από μερικές από τις διαφάνειες της παρουσίασής του, ενώ έχω προσθέσει και κάποια λινκ.

Ορολογία των επαγγελματικών θηλυκών: η περίπτωση της «βουλεύτριας»

Πριν από μερικές εβδομάδες, ενώ έγραφα το κείμενο της ανακοίνωσής μου, το πανεπιστήμιο Αιγαίου αποφάσισε να τιμήσει μια διακεκριμένη γυναίκα από τα Αραβικά Εμιράτα, απονέμοντάς της επίτιμο διδακτορικό τίτλο.

Στο επίσημο κείμενο της αναγόρευσης, η κ. Aysha Al-Hameli χαρακτηρίζεται «επίτιμη διδακτόρισσα», όμως κατά την ειδησεογραφική κάλυψη σε εφημερίδες και ιστότοπους επικράτησε πολύ μεγαλύτερη πολυτυπία: επίτιμη διδακτόρισσα, επίτιμη διδάκτορας, επίτιμη διδάκτωρ ως και… επίτιμος διδάκτωρ.

Πολυτυπία και αμηχανία, που θυμίζει την αμήχανη πολυτυπία που παρουσιάστηκε στον Τύπο και στις δημόσιες συζητήσεις όταν εξελέγη, το 1952, η πρώτη γυναίκα στη Βουλή των Ελλήνων: η βουλευτής, η βουλευτίς, η βουλευτίνα, η βουλευτού, η βούλευτις, η βουλεύτρια, η βουλεύτρα (Τριανταφυλλίδης, 1953).

Η αμηχανία αυτή απέναντι στα λεγόμενα «επαγγελματικά θηλυκά ουσιαστικά» θα μπορούσε σε ένα βαθμό να εξηγηθεί από το ότι η είσοδος των γυναικών σε πολλά επαγγέλματα έγινε τις τελευταίες μόνο δεκαετίες. Φαίνεται όμως ότι αυτή δεν είναι η μοναδική εξήγηση, ότι υπάρχουν και κοινωνιογλωσσικές αντιστάσεις στη θηλυκοποίηση των επαγγελματικών ουσιαστικών ή αλλιώς στη χρήση έμφυλων τύπων.

Πριν από 14 χρόνια, στο 5ο συνέδριο της ΕΛΕΤΟ, παρουσιάστηκε μια ανακοίνωση-σταθμός για το ζήτημα των επαγγελματικών θηλυκών. Εννοώ την ανακοίνωση «Τα θηλυκά επαγγελματικά ουσιαστικά: Γλωσσική χρήση και τυποποίηση» (Ιορδανίδου και Μάντζαρη, 2005), η οποία διατηρεί όλη την αξία της. Στη σημερινή μου ανακοίνωση θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω κάποιες νέες εξελίξεις στα 14 χρόνια που μεσολάβησαν, με την εμφάνιση νέων έμφυλων όρων, καθώς και την αποδοχή των έμφυλων τύπων από τα λεξικά.

Ταυτόχρονα, σε όλο αυτό το διάστημα υπήρξαν εξελίξεις και σε ξένες γλώσσες που επίσης έχουν, όπως και η ελληνική, γραμματικό γένος, άρα και ανάλογα προβλήματα. Για παράδειγμα, στη Γαλλία, το 2014, ο βουλευτής Julien Aubert ανεκλήθη στην τάξη επειδή αποκάλεσε Madame le président την προεδρεύουσα της συνεδρίασης αντί του έμφυλου τύπου Madame la présidente που όριζε ο κανονισμός του σώματος. Ο βουλευτής αντέτεινε ότι εφαρμόζει τις συστάσεις της Γαλλικής Ακαδημίας. Ωστόσο, πέντε χρόνια αργότερα, τον Φεβρουάριο του 2019, οι Αθάνατοι (έτσι αποκαλούνται τα μέλη της Γαλλικής Ακαδημίας) αναγνώρισαν την εξέλιξη των πραγμάτων και δήλωσαν ότι δεν υπάρχει καταρχήν καμία αντίρρηση στους έμφυλους τύπους των επαγγελματικών ουσιαστικών.

Και στη χώρα μας έχει προχωρήσει, όπως δείχνουν τα σώματα κειμένων, η διαδικασία αποδοχής και εδραίωσης των έμφυλων αυτών τύπων.

Επίσης έχουν αναφανεί και άλλα επαγγελματικά θηλυκά ουσιαστικά με έμφυλο τύπο, που δεν υπήρχαν το 2005 ή χρησιμοποιούνταν πολύ λιγότερο.

Για παράδειγμα, που το αναφέρω με αλφαβητική σειρά, στο ουσιαστικό «ο αρμοστής», που εμφανίζεται κυρίως σε σχέση με το αξίωμα του Ύπατου Αρμοστή σε διάφορα όργανα του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών, έχει εμφανιστεί ο έμφυλος τύπος η αρμόστρια ή η ύπατη αρμόστρια, σε κείμενα δημοσιογραφικά ή της ΕΕ. Πάντως, ο επίκοινος τύπος «η ύπατη αρμοστής» υπερέχει καταφανώς στη χρήση.

Παρομοίως, για το ουσιαστικό «ο γερουσιαστής», που βέβαια εμφανίζεται κυρίως σε σχέση με πολιτικά πρόσωπα άλλων χωρών, ιδίως των ΗΠΑ, αφού στην Ελλάδα δεν έχουμε τον θεσμό της Γερουσίας, εμφανίζεται ο έμφυλος τύπος «η γερουσιάστρια», με αναλογία περίπου 20% στο Google σε σχέση με τον επίκοινο τύπο «η γερουσιαστής». Υπάρχει και άλλος έμφυλος τύπος «η γερουσιαστίνα», πιο ανεπίσημος και σαφώς σπανιότερος, που παραδόξως λεξικογραφείται από το ΜΗΛΝΕΓ.

Ίδια περίπου αναλογία έχει ο έμφυλος τύπος «η κυβερνήτρια» του ουσιαστικού «ο κυβερνήτης», το οποίο εμφανίζεται όχι μόνο σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και για τους (ή τις) οδηγούς σκαφών κάθε τύπου.

Απουσίαζε εύλογα από τη μελέτη των Ιορδανίδου-Μάντζαρη ο έμφυλος τύπος «η περιφερειάρχισσα», αφού ο θεσμός του αιρετού περιφερειάρχη καθιερώθηκε στη χώρα μας με τον ν. 3852/2010, τον λεγόμενο και Καλλικράτη. Ο έμφυλος τύπος είναι υπαρκτός στα σώματα κειμένων αλλά σπάνιος. Σε αυτοδιοικητικές εκλογές της τελευταίας δεκαετίας υπήρξαν σποραδικά συνδυασμοί των οποίων η επικεφαλής αυτοπροσδιοριζόταν ως περιφερειάρχισσα, αν και ήταν περισσότερες οι υποψήφιες που προτίμησαν τον επίκοινο τύπο «η περιφερειάρχης».

Στον χώρο των δικαστηρίων, εμφανίστηκε ο τύπος «εφέτρια» που χρησιμοποιήθηκε αρκετά χάρη σε μια σύμπτωση: σε μια πολύκροτη δίκη το έργο της ανάκρισης ανατέθηκε σε δύο γυναίκες, οπότε χρησιμοποιήθηκε πολύ το δίλεκτο «εφέτριες-ανακρίτριες» πλάι στο καθιερωμένο «εφέτες-ανακρίτριες». Βλέπετε, ο έμφυλος τύπος «ανακρίτρια» έχει καθιερωθεί προ πολλού και ασκεί κάποια έλξη στον επίκοινο τύπο.

Από τον πανεπιστημιακό χώρο έχουμε τον έμφυλο τύπο «η πρυτάνισσα», που επίσης εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια, ιδίως με την πρόσφατη εκλογή της κ. Χρυσής Βιτσιλάκη ως πρυτάνισσας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και με την αξιέπαινη επιμονή της να χρησιμοποιεί τον όρο αυτό στις δημόσιες εμφανίσεις της π.χ. στην τηλεόραση. Βλέπουμε εδώ ότι ορισμένες φορές για να πιάσει ρίζες ένας όρος αρκεί ο «γλωσσικός ακτιβισμός» ορισμένων προσώπων που έχουν το αξίωμα αυτό.

Πάλι στον πανεπιστημιακό χώρο έχουμε και την κοσμητόρισσα. Και εδώ, τα τελευταία χρόνια έχουμε καθιέρωση του όρου, μεταξύ άλλων χάρη στην ανάδειξη αρκετών γυναικών στο αξίωμα. Το ΑΠΘ χρησιμοποιεί πλέον στις ανακοινώσεις του τον διπλό τύπο «ο κοσμήτορας / η κοσμητόρισσα». Μία από τις κοσμητόρισσες, η κ. Δήμητρα Κογκίδου, δήλωσε «περήφανη που πέτυχε να καθιερωθεί ο όρος κοσμητόρισσα».

Ωστόσο, η λεξικογραφική παρουσία των έμφυλων αυτών τύπων δεν είναι η αναμενόμενη, όπως βλέπουμε και σε αυτόν τον πίνακα.

Χαρακτηριστικά, το μόνο λεξικό που καταγράφει τους τύπους βουλεύτρια, γερουσιάστρια, διδακτόρισσα, δικάστρια, περιφερειάρχισσα και πρυτάνισσα είναι το («ερασιτεχνικό») Βικιλεξικό.

Ένα θέμα που αξίζει προσοχή είναι η διαφοροποίηση των θηλυκών των επίκοινων τύπων στην γενική πτώση. Πράγματι, πολλοί ομιλητές, ενώ κλίνουν το αρσενικό με τον τρόπο της δημοτικής, δηλ. ο βουλευτής-του βουλευτή, ο εισαγγελέας-του εισαγγελέα, όταν κλίνουν το θηλυκό προτιμούν για τη γενική πτώση του ενικού τον λογιότερο τύπο: της βουλευτού, της συγγραφέως, της εισαγγελέως, της εφέτου, της δικαστού, της περιφερειάρχου. Το ΛΝΕΓ συστηματικά και το ΧΛ σποραδικά υποδεικνύουν αυτή τη διαφοροποιηση.

Η προτίμηση στον λογιότερο τύπο ίσως εξηγείται ως εξής: αφού η δημοτική δεν έχει αναπτύξει έμφυλο τύπο, ο ομιλητής θεωρεί ότι ο γραμματικός τύπος της δημοτικής είναι επίκοινος μόνο στην ονομαστική ενώ ο λόγιος τύπος είναι επίκοινος σε όλες τις πτώσεις. Κι έτσι, για να σχηματίσει τη γενική του θηλυκού επίκοινου τύπου δανείζεται τον λόγιο τύπο.

Δεν πρέπει να λησμονούμε και την επίδραση της αγγλικής. Επειδή η αγγλική δεν έχει γραμματικό γένος, η μετάφραση από τα αγγλικά ευνοεί υποσυνείδητα τη χρήση επίκοινων τύπων, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η μετάφραση μπορεί να γίνεται από μηχανές. Έτσι, ενώ ο έμφυλος τύπος «η χρήστρια» είναι αρκετά παλαιός και έχει εδραιωμένη λεξικογραφική καταξίωση, στην πράξη χρησιμοποιείται λιγότερο, μάλλον λόγω της επιρροής φράσεων του τύπου «Ο χρήστης Μαρία….» που είναι τόσο συχνές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Μια άλλη παρατήρηση είναι ότι ενώ μπορεί να υπάρχουν καθιερωμένοι έμφυλοι τύποι για ένα παρεμφερές ουσιαστικό, η αναλογία δεν λειτουργεί πάντοτε και δεν οδηγεί σε γενίκευση των έμφυλων τύπων. Έτσι, η εργάτρια δεν οδηγεί αυτόματα στη συνεργάτρια, ούτε η ταξιθέτρια στη σκηνοθέτρια, ούτε η εφαρμόστρια στην αρμόστρια. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, οι καθιερωμένοι έμφυλοι τύποι αφορούν επαγγέλματα χαμηλότερου γοήτρου, οπότε η δυσκολία έχει σαφώς κοινωνική διάσταση. Παρομοίως, ενώ ο συμπολίτης έχει τη συμπολίτισσα, η πολίτισσα συναντάει δυσκολίες (επειδή θυμίζει την Πολίτισσα;)

Η περίπτωση του όρου «βουλεύτρια»

Ωστόσο, αν υπάρχει ένας έμφυλος τύπος που να είχε ορμητική άνοδο στη χρήση του τα τελευταία χρόνια, αυτός είναι χωρίς αμφιβολία ο τύπος «βουλεύτρια», εναλλακτικός θηλυκός τύπος για τον βουλευτή. Θα μπορούσαμε, με μια δόση υπερβολής, να πούμε ότι από ορολογική άποψη η δεκαετία που τελειώνει είναι «η δεκαετία της βουλεύτριας».

Μια έμμεση απόδειξη για τούτο είναι και το ότι στην εργασία της Άννας Ιορδανίδου και της Ελένης Μάντζαρη για τα θηλυκά επαγγελματικά ουσιαστικά, του 2005, η βουλεύτρια απουσιάζει ενώ παρατίθενται άλλοι όχι ιδιαίτερα διαδεδομένοι έμφυλοι τύποι όπως δικάστρια ή ειρηνοδίκισσα. Αντίθετα, σε μια νεότερη εργασία της Ντενίζ Σαρρή-Χασάν (2018) για το ίδιο θέμα, η βουλεύτρια αναφέρεται κανονικά.

Η εκτίναξη της χρήσης του όρου φαίνεται χαρακτηριστικά σε αυτό το διάγραμμα, όπου γίνεται σύγκριση με τον άλλο έμφυλο τύπο «βουλευτίνα». Ο τύπος «η βουλευτίνα» χρησιμοποιείται ευρέως, αλλά πιο πολύ σε ανεπίσημο ύφος, ενώ την τελευταία ιδίως δεκαετία έχει αυξηθεί κατακόρυφα η χρήση του τύπου «βουλεύτρια».

Ο επίκοινος τύπος («η βουλευτής») παρουσιάζει πολλές αδυναμίες, πέρα από τη θεωρητική ότι αντιβαίνει στον πανάρχαιο νόμο ότι στα ελληνικά δεν υπήρχαν (τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα) πρωτόκλιτα θηλυκά σε -ς.

Ο επίκοινος τύπος κρύβει τη γυναίκα, την εξαφανίζει, κι αυτό φαίνεται ιδίως στον πληθυντικό, όπου όταν θέλουμε να αναφερθούμε μόνο σε γυναίκες πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την άγαρμπη περίφραση «οι γυναίκες βουλευτές» -στη διαφάνεια εδώ βλέπετε πόσο βολικός είναι ο έμφυλος τύπος.

Σε πρόσφατο επεισόδιο όπου απαγορεύτηκε η είσοδος στο Ισραήλ σε δύο γυναίκες μέλη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, μέτρησα ότι οι έμφυλοι τύποι επικράτησαν στο Γκουγκλ: οι «Αμερικανίδες βουλευτίνες» είχαν 43.000 ανευρέσεις, οι «Αμερικανίδες βουλεύτριες» 8.000 και οι «Αμερικανίδες βουλευτές» 22.200.

Όσοι λοιπόν θέλουμε να αποφύγουμε τον επίκοινο τύπο, έχουμε να διαλέξουμε ανάμεσα στη βουλεύτρια και στη βουλευτίνα. Ή ίσως και να μη διαλέξουμε.

Η βασική (και βάσιμη) αντίρρηση για τον τύπο «βουλευτίνα» είναι ότι θεωρείται ανεπίσημος και λαϊκός, όπως τον χαρακτηρίζουν τα τρία από τα τέσσερα μεγάλα σύγχρονα λεξικά μας. (Μια άλλη ένσταση για τη βουλευτίνα, που ήταν έντονη πριν από χρόνια αλλά τώρα φθίνει, είναι πως δηλώνει τη σύζυγο του βουλευτή και όχι τη γυναίκα που έχει εκλεγεί στη Βουλή). Τελευταίο και όχι πολύ σημαντικό μειονέκτημα της βουλευτίνας είναι πως έχει λιγάκι άβολη τη γενική πληθυντικού. Των βουλευτίνων ή των βουλευτινών;

Παρ’ όλ’ αυτά, ο έμφυλος τύπος «η βουλευτίνα» κατά τη γνώμη μου είναι σαφώς προτιμότερος από τον επίκοινο τύπο «η βουλευτής».

Ωστόσο, ο τύπος «βουλεύτρια» έχει κι αυτός όχι αμελητέα πλεονεκτήματα, κι έτσι, εγώ τουλάχιστον, στα νεότερα άρθρα μου, τον χρησιμοποιώ επίσης, πλάι στη «βουλευτίνα».

Θα εκθέσω λοιπόν κάποια επιχειρήματα υπέρ του τύπου «η βουλεύτρια», επειδή είναι ο νεότερος τύπος και ξενίζει πολλούς καλοπροαίρετους ομιλητές που δεν τον έχουν συναντήσει (ή που δεν έχουν εξοικειωθεί μαζί του) έτσι ώστε να συμβάλω στην εξοικείωση με τον όρο και ίσως στην απενοχοποίηση της χρήσης του. Όμως σημειώνω πως η συνηγορία υπέρ της βουλεύτριας δεν σημαίνει απόρριψη της βουλευτίνας αλλά του τύπου “η βουλευτής”.

* Ο τύπος «βουλεύτρια» είναι ομαλά σχηματισμένος, κατά το καθιερωμένο μοτίβο επαγγελματικών θηλυκών -τής, -τρια, π.χ. καθηγητής-καθηγήτρια. Υπάρχουν πολλές εκατοντάδες θηλυκά σε -τρια, και ειδικότερα υπάρχουν δεκάδες θηλυκά σε -εύτρια, π.χ. εκπαιδεύτρια, νοσηλεύτρια, προμηθεύτρια, ερμηνεύτρια, (λογο/φυσικο/ψυχο)θεραπεύτρια, σκοπεύτρια, χορεύτρια, κτλ.

Το σημαντικό είναι ότι τα επαγγελματικά θηλυκά σε -τρια/-εύτρια δεν έχουν καμιά μειωτική ή οικεία απόχρωση και χρησιμοποιούνται κάλλιστα και στο επισημότερο ύφος. Έτσι, η αντίρρηση «δηλαδή βουλεύτρια όπως χορεύτρια;» που προβάλλεται από κάποιους είναι σαφώς κακοπροαίρετη.

* Επίσης, ο τύπος «βουλεύτρια» κλίνεται ομαλά και δεν παρουσιάζει πρόβλημα στη γενική πληθυντικού (όπως ίσως ο τ. «βουλευτίνα»)

* Ο όρος «βουλεύτρια» είναι ήδη παλιός αφού χρονολογείται από τον 19ο αιώνα (εδώ, εφημερίδα Ακρόπολις, 1896), όπως άλλωστε και ο όρος “βουλευτίνα”.

* Πολλές από τις άμεσα ενδιαφερόμενες, εννοώ γυναίκες που έχουν εκλεγεί στη Βουλή, έχουν υιοθετήσει και προωθούν τον όρο «βουλεύτρια». Μάλιστα, το 2014 οι βουλεύτριες του ΣΥΡΙΖΑ συμμετείχαν σε ειδική εκδήλωση με τον εύγλωττο τίτλο «Δεν είμαστε βουλευτές, είμαστε βουλεύτριες» (Αυγή, 12 Δεκεμβρίου 2014).

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι ο τύπος «βουλεύτρια» χρησιμοποιείται από αριστερούς μόνο ή ότι όσοι τον χρησιμοποιούν ανήκουν στην Αριστερά. Αν αναδιφήσει κανείς τα πρακτικά της Βουλής βρίσκει τον όρο να αναφέρεται δεκάδες φορές, και όχι μόνο από βουλευτές και βουλεύτριες της Αριστεράς, π.χ. από την τ. βουλεύτρια Αντιγόνη Λυμπεράκη.

Χαρακτηριστικό είναι ότι όταν προέδρευε ο κ. Αναστάσιος Κουράκης συνήθιζε να καλεί στο βήμα τις ομιλήτριες ανάλογα με τον τύπο που γνώριζε ή υπέθετε ότι προτιμούσαν: η βουλευτής, η βουλευτίνα ή η βουλεύτρια!

* Στις τελευταίες εκλογές, πολλές γυναίκες υποψήφιες αυτοπροσδιορίστηκαν ως «υποψήφιες βουλεύτριες». Ωστόσο, πρέπει να επισημάνω ότι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πολλοί, πολιτικά αντίθετοι, αντέδρασαν χλευαστικά κατηγορώντας για αγράμματες όσες ενστερνίζονται αυτόν τον τύπο!

* Είναι γεγονός ότι ο τύπος «βουλεύτρια» δεν έχει τη λεξικογραφική αναγνώριση που του αξίζει. Έτσι, ενώ καταγράφεται από τον Βοσταντζόγλου στο Αντιλεξικό του, καθώς και από το Βικιλεξικό, απουσιάζει από τα τέσσερα μεγάλα λεξικά μας. Βέβαια το ΜΗΛΝΕΓ βρίσκεται ακόμα υπό επεξεργασία, ελπίζω λοιπόν ότι στην τελική μορφή θα αναγνωρίσει την πραγματικότητα και θα συμπεριλάβει τον όρο.

* Μια αντίρρηση θα μπορούσε να προβληθεί στον όρο «βουλεύτρια», από κάποιον που χρησιμοποιεί τον όρο «βουλευτίνα». Ότι με το να προβάλλονται δύο έμφυλοι τύποι δεν καθιερώνεται κανείς κι έτσι παραμένει ο επίκοινος («η βουλευτής»). Έχει μια βάση η αντίρρηση αυτή. Επειδή όμως η βουλεύτρια έχει κάποια χαρακτηριστικά που δεν τα έχει η βουλευτίνα (απουσία ειρωνικής-μειωτικής χροιάς, ευκολία κλίσης, επισημότερο ύφος) ίσως είναι πιο εύκολο να υιοθετηθεί από κάποιους ομιλητές που, ενώ θέλουν να σταματήσουν να χρησιμοποιούν τον τύπο «η βουλευτής», δεν μπορούν να αποδεχθούν τον τύπο «η βουλευτίνα».

* Με άλλα λόγια, αν ήδη χρησιμοποιείτε τον τύπο «η βουλευτίνα» δεν είναι ανάγκη να αλλάξετε συνήθεια. Μάλιστα, όσο περισσότερο εδραιώνεται ο ένας έμφυλος τύπος και δείχνει τα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα των έμφυλων τύπων στη σαφήνεια, την ευκαμψία και την οικονομία της φράσης, τόσο θα διευκολύνεται και ο άλλος, με την ελπίδα ότι τελικά οι δυο έμφυλοι τύποι, η βουλεύτρια και η βουλευτίνα, θα συνυπάρχουν, ίσως με μια διαφορά ύφους, επισημότερος ο πρώτος και πιο οικείος ο δεύτερος.

Τέλος, ευχής έργον θα ήταν να καταγραφούν, είτε από την Ακαδημία Αθηνών είτε από την ΕΛΕΤΟ είτε από άλλον φορέα, όλα τα επαγγελματικά θηλυκά ουσιαστικά και γενικότερα οι έμφυλοι τύποι ή/και να κυκλοφορήσει, κατά το γαλλικό παράδειγμα, οδηγός με κατευθύνσεις για τη θηλυκοποίηση των ουσιαστικών. Η σύνταξη αυτού του οδηγού θα βοηθήσει ώστε να μην αναρωτιόμαστε στο μέλλον πώς είναι το θηλυκό του πολίτη και πώς θα πούμε στη γενική πτώση την αυτόπτη μάρτυρα!

 

 

168 Σχόλια to “Ορολογία των επαγγελματικών θηλυκών: η περίπτωση της «βουλεύτριας»”

  1. Αὐγουστῖνος said

    Καλημέρα καὶ καλὴ ἑβδομάδα.
    Εἶναι μακρὺς ὁ δρόμος ἀκόμα… Ἤδη φαίνεται ἀπὸ τὸ συνημμένο ἀπόκομμα τῆς «Ἀκρόπολις» ἕνα παράδειγμα ἐπίκοινου τύπου ἀρσενικοῦ γένους ποὺ ἀντιστέκεται: Ὁ/Ἡ Σύμβουλος Ἐπικρατείας (καὶ γενικότερα ὁ/ἡ σύμβουλος, ὅπως ὁ νομικὸς σύμβουλος, ὁ ἐξ ἀπορρήτων σύμβουλος κ.λπ.). Στὴν ἴδια κατηγορία εἶναι καὶ ὁ ἀκόλουθος (π.χ. στρατιωτικὸς ἀκόλουθος πρεσβείας).
    Ἕνα ἄλλο σημεῖο ἐπιφύλαξης (ἕως καὶ διαφωνίας) μὲ τὸ ἄρθρο εἶναι τὸ σκηνοθέτρια κατὰ τὸ ταξιθέτρια καὶ τὸ συνεργάτρια κατὰ τὸ ἐργάτρια. Δὲν πιστεύω ὅτι χρειάζονται τόσο ἄκαμπτοι κανόνες, ὅταν ἤδη βρίσκονται ἐν χρήσει οἱ ὅροι σκηνοθέτιδα καὶ συνεργάτιδα (τοὺς ἀκούω κατὰ κανόνα ἀπὸ τὶς ἄμεσα ἐνδιαφερόμενες).
    Πάντως ἡ πρόγευση ἀπὸ τὸ συνέδριο μᾶς ἀνοίγει τὴν ὄρεξη καὶ περιμένουμε μὲ ἀδημονία καὶ τὸ ὑπόλοιπο μενού.

  2. Γς said

    Καλημέρα

    >έχει εμφανιστεί ο έμφυλος τύπος η αρμόστρια ή η ύπατη αρμόστρια, σε κείμενα δημοσιογραφικά ή της ΕΕ.

    Κάτι τέτοιο ήθελα να πω σ έναν υπερόπτη παπά, αλλά τελικά βολεύτηκα με το «η επικεφαλής της Υπάτης Αρμοστείας» και εντυπωσιάστηκε η ταπεινότητά του.

    https://caktos.blogspot.com/2015/03/blog-post_81.html

  3. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Πρόσεξε τι λέω, ότι η αναλογία δεν λειτουργεί, διαπίστωση κάνω:
    Μια άλλη παρατήρηση είναι ότι ενώ μπορεί να υπάρχουν καθιερωμένοι έμφυλοι τύποι για ένα παρεμφερές ουσιαστικό, η αναλογία δεν λειτουργεί πάντοτε και δεν οδηγεί σε γενίκευση των έμφυλων τύπων. Έτσι, η εργάτρια δεν οδηγεί αυτόματα στη συνεργάτρια, ούτε η ταξιθέτρια στη σκηνοθέτρια, ούτε η εφαρμόστρια στην αρμόστρια. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, οι καθιερωμένοι έμφυλοι τύποι αφορούν επαγγέλματα χαμηλότερου γοήτρου, οπότε η δυσκολία έχει σαφώς κοινωνική διάσταση.

  4. Πριν από μερικούς μήνες, στο δελτίο της ΕΡΤ1 υπήρχε η είδηση: «Επίσημη επίσκεψη στη Βόρεια Μακεδονία πραγματοποιεί η αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών…». Και δεν είναι από τα «δύσκολα» της θηλυκοποίησης. Είχα κάνει τότε σχετική ανάρτηση και είχα αναφέρει την περίπτωση της Γαλλίας και το ιστορικό από το εξαιρετικό βιβλίο των Μενεγάκη-Ευθυμίου «Όταν οι γυναίκες της Γαλλίας αναζητούσαν το όνομα… ή Γιατί η γλώσσα τις ήθελε αόρατες» (https://katerinatoraki.blogspot.com/2019/03/blog-post.html).

    Η πρόταση που κάνεις στο τέλος είναι χρησιμότατη, να δούμε αν θα εισακουστεί (ή να προσπαθήσουμε), Η παρέμβασή σου έκανε αίσθηση και η συζήτηση συνεχίστηκε το Σάββατο στην πρωινή συνεδρίαση, όπου προτάθηκε να διερευνηθεί αν θα μπορούσε να είναι το κεντρικό θέμα στο επόμενο συνέδριο της ΕΛΕΤΟ. Δεν αποκλείστηκε, αλλά και σε κάθε περίπτωση, κάτι κινείται. (και … χείρα κίνει, βέβαια). Να σου θυμίσω, πάντως, και την παρατήρηση του κ. Τάσιου στην Ανοικτή συζήτηση για το συναδελφη αντί συναδέλφισσα.

  5. Αποτεφρωσόμενος said

    Τον τύπο δικάστρια τον καταγράφει και το λεξικό Δημητράκου.

    Δεν συμφωνώ με τους τύπους εφέτρια και χρήστρια διότι εφέτης και χρήστης τονίζονται στην παραλήγουσα.

  6. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>ξενίζει πολλούς καλοπροαίρετους ομιλητές
    και ομιλήτριες 🙂

  7. sarant said

    4 Γεια σου Κατερίνα, θα τα πουμε

    5 Τι σχέση έχει η παραλήγουσα; Δεν λέμε συλλέκτρια από τον παροξύτονο συλλέκτη; Μετανάστρια (ήδη αρχαίο) από τον μετανάστη; Ράπτρια (αρχαίο) από τον ράπτη; Υπηρέτρια από τον υπηρέτη;

  8. Georgios Bartzoudis said

    Δεν έχω πρόβλημα να πω είτε η βουλευτής, είτε η βουλευτίνα. Δεν μου πολυέρχεται η βουλεύτρια, αλλά …περί ορέξεως κολοκυθόπιτα!
    Να θυμίσω πάντως ότι ο Καραμανλής ο πρεσβύτερος (που δεν ήταν κακός ομιλητής), έλεγε «κυρίες και κύριοι βΟλευτές». Και νομίζω ότι το έλεγε ενσυνειδήτως και σκοπίμως. Διότι, κακά τα ψέμματα, οι περισσότεροι βουλευτές (και …βουλεύτριες) μάλλον βΟλεύονται παρά βουλεύονται.
    Τέλος, έχω τη γνώμη ότι κανένα λεξικό ή συνέδριο κλπ δεν μπορεί να διαμορφώσει όρους. Αυτό το κάνει ο λαός με τον καιρό. Οι πάσης φύσεως ειδήμονες ή κρατούντες ή …παρακρατούντες ή κομματικοί κράχτες, το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ το λαό. Αυτό νομίζω ότι κάνει (και συνιστά) και ο Τριανταφυλλίδης, στο λινκ που παραθέτει ο Νοικοκύρης

  9. Για τη γυναίκα γιατρό, υπάρχει το λαϊκό γιατρέσα (κατά το μετρέσα;) ενώ ο Ζαμπέτας δεν έχει πρόβλημα: «είσαι σκέτο παρακράτος και προβοκατόρισσα».

  10. venios said

    Χωρίς να έχω διαβάσει το άρθρο λόγω χρόνου, επισημαίνω τον δουλευτή και την δουλεύτρα (ή παραδουλεύτρα) και όχι δουλευτίνα ή δουλεύτρια. Ίσως το βουλεύτρα είναι πολύ μπασκλάς. Εξάλλου, δουλεύουν οι βουλευτές;

  11. Κουνελόγατος said

    Το έχω ξαναγράψει. Στις μεγάλες επιχειρήσεις έχουν εδώ και μερικά χρόνια καταργήσει τον τύπο ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ. Οι γυναίκες υπογράφουν π.χ. ως Μαρία Μαράκη, Διευθυντής.

  12. Triant said

    Καλημέρα.

    Αυτό που μου ήρθε στο μυαλό (δεν ξέρω γιατί) είναι ο πιλότος. Δεν ξέρω για τα επιβατικά αλλά στα μαχητικά έχει κάμποσες στο Ισραήλ και νομίζω μία σε μας. Αλλά κόλλησα. Πιλοτίνα δεν γίνεται γιατί είναι είδος σκάφους. Πιλότρια; Πιλότα; Πιλότισα; Φαντάζομαι την ανακοίνωση «σας ομιλεί η …» και δεν μού ‘ρχεται τίποτα ανώδυνο.

  13. LandS said

    #1 Σωστά τα λέει η ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ τα δευτερόκλιτα θηλυκά είναι και αυτά σε -ος. Άρα γιατί να μην είναι μια χαρά το ο/η σύμβουλος;
    Εντάξει, ακομα και από τους αττικοπληκτους του 13ου αι. (και πιο πριν) έχουμε το Παλαιολογινα και ειναι διαδεδομένο το γιατρίνα αλλά ο Μεσαίωνας εχει πια τελειώσει και κανείς δεν διανοείται να αποκαλέσει τη γιατρό του «γιατρίνα μου». Γιατρέ μου λέει και η κόρη των Αλεξοπουλων (τυχαίο) είναι χειρουργός στο Γεννηματά (και αυτό τυχαίο)
    Δεν υπάρχουν κανόνες-οδοστρωτηρες. Ούτε τα επιρρήματα έγιναν όλα σε -α.

  14. 11 Εδώ που δουλεύω έχω διευθύντρια. Δεν είναι ακριβώς επιχείρηση βέβαια, είναι οργανισμός ιδιωτικού δικαίου εποπτευόμενος από το κράτος.

  15. Alexis said

    #10: Επίσης αφέντης-αφέντρα (και όχι αφέντρια ή αφέντισσα)
    Η οποία βεβαίως δεν είναι και καθόλου μπασκλάς 😂

  16. Λοζετσινός said

    Καλημέρα σας
    …Κοσμητόρισσα . Έχουμε το:

    Κόρη του Μαγιού, κυρά του φεγγαριού
    σ’ ανιστόρησα, παντοκρατόρισσα.
    Όρτσα τα πανιά, κόντρα στο Δεληβοριά
    είναι τ’ αμπάρια γεμάτα, π’ ανάθεμά τα, άγρια θεριά.
    To δύσκολο είναι όταν γυναίκα παίρνει τον τίτλο ¨’μαιτρ¨ στο σκάκι.
    Αν την πούμε μαιτρέσσα τη βάψαμε.
    Κράτα με σαν μια μαιτρέσσα
    πλήρωσέ με αδρά…
    δεν είχες ποτέ τη μπέσα
    να δεχτείς απλά…
    πως σε είχα ρίξει μέσα
    σε βαθιά νερά

  17. LandS said

    Σε 30‘ στη Δυτική Ευρώπη θα ειναι η 11η ώρα της 11ης μέρας του 11ου μήνα.

  18. Αναστό said

    Καλημέρα!

    Με την παράγραφο όπου γράφεις για την αντίρρηση λόγω της μειωτικής χροιάς, με κάλυψες απόλυτα. Πάντα μου φαινόταν σαν ειρωνεία πχ το «σωφερίνα» που προφανώς έτσι χρησιμοποιήθηκε και στον τίτλο της ταινίας. Επίσης, μου φαίνεται και στις νέες ανάγκες για δημιουργία θηλυκού τύπου, κακόηχη η κατάληξη σε -ίνα. Το Σάββατο μάλιστα, έπαιζε χάντμπολ η μικρή μου στο Ζεφύρι και για πρώτη φορά εμφανίστηκε να διαιτητεύσει παιχνίδι της μια κοπέλα (που παρεμπιπτόντως ήταν άψογη στα διαιτητικά καθήκοντά της) και ρώτησα τη φιλόλογο της παρέας (μαμά φίλης και συμπαίκτριάς μας) πώς την αποκαλούμε τώρα την κοπέλα κι απ’ ό,τι κατάλαβα ήταν υπέρ του τύπου «διαιτήτρια» αναφέροντας και το όνομα σου Νικοκύρη.

  19. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Η πρόθεση είναι σωστή. Η βουλεύτρια, πράγματι είναι ένας «στρωτός» τύπος. Ωστόσο, φαντάζομαι ότι ακόμα κι αν γίνει η πλήρης προτεινόμενη καταγραφή των επαγγελματικών ουσιαστικών, για ένα σημαντικό ποσοστό δε θα μπορούν να υπάρχουν κατευθύνσεις, οπότε θα παραμένουμε σε ένα «μικτό» συστημα. Π.χ.το

    «Μαρία Τάδε, Ειδική Νευρολόγος-Λογοθεραπεύτρια, Αναπληρώτρια Διευθύνουσα Σύμβουλος ΓΝΑ «Ο Αχέρων»

    δε νομίζω ότι μπορεί να «θηλυκοποιηθεί» περαιτέρω…

  20. Παναγιώτης Κ. said

    Όσοι είμαστε εξοικειωμένοι με την καθαρεύουσα μπορούμε να ερμηνεύουμε διαφόρους τύπους ( π.χ θυμηθείτε τη διάκριση των τριγενών και δικατάληκτων επιθέτων) ή και να διαμορφώσουμε τις νέες λέξεις.
    Οι νεότερες γενιές θα δεχτούν αυτό που επισήμως θα κυριαρχήσει και ελάχιστοι είναι αυτοί που θα ενδιαφερθούν για το «πόθεν». Ναι για τον περισσότερο κόσμο η γλώσσα είναι μέσον και πέραν αυτού…ουδέν.
    Η συγγραφή νέων σχολικών βιβλίων οπωσδήποτε θα συμβάλει στην «νομιμοποίηση» δηλαδή στην καθιέρωση λέξεων που τώρα μας ξενίζουν.
    Αντιλαμβανόμαστε ότι η διαδικασία αυτή έχει τους δικούς της ρυθμούς.
    Νομίζω ότι έχει λεχθεί πως η γλώσσα είναι συντηρητικό πράγμα. (Διορθώστε με αν έχω κάνει λάθος).

  21. LandS said

    8 Αυτό για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή το έχεις δει κάπου γραμμένο, το αναφέρει κάποιος βιογράφος του, το εχει διηγηθεί κάποιος φίλος του, συνεργάτης του η πρόκειται για τον Καραμανλή που εσύ φαντάζεσαι και όχι τον πραγματικό.
    Πρέπει να αποδοθεί σε κάποιον για να εχει πλάκα το συγκεκριμένο λογοπαίγνιο;
    Για τη Σουηδική Αραβία ισχύει το ίδιο;

  22. ΓΤ said

    #15 To «αφέντρα» έχει bdsm συνυποδηλώσεις…

  23. Alexis said

    #12,13: Πράγματι τα πιο «δύστροπα» στη θυληκοποίηση είναι τα εις -ος.
    Εδώ οι περιπτώσεις είναι πολλές και ποικίλες:

    γιατρός- γιατρίνα- γιατρέσσα (λαϊκό)

    δικηγόρος- δικηγορίνα- δικηγορέσσα (εμφανώς ειρωνικό-μειωτικό)

    χημικός, φυσικός, μαθηματικός, μηχανικός κλπ. ως έχουν. Υπάρχουν βέβαια τα «σχολικά» φυσικού, χημικού, αγγλικού, αλλά αυτά νομίζω ότι είναι άλλη υπόθεση, μάλλον στην αργκό πρέπει να τα εντάξουμε.

    Τα εις -λόγος είναι ιδιαίτερη περίπτωση. Κανονικά δεν έχουν θηλυκό αλλά καμμιά φορά χρησιμοποιείται με σαφώς ειρωνική χροιά το θηλυκό σε -λόγα (τι να μας πει τώρα και η αρχαιολόγα; )

    Τα προπαροξύτονα επίσης δεν έχουν θηλυκό, π.χ. σύμβουλος, φιλόλογος, αντιπρόσωπος.
    Εξαιρείται το δάσκαλος. Νομίζω όχι τυχαία, έχει να κάνει (και) με την μακρά παρουσία των γυναικών στο χώρο.

  24. sarant said

    13-19 Μα φυσικά αυτό που έχει ο Πάνος στο 19 είναι μια χαρά. Τα εις -ος μένουν ως έχουν διότι έχουμε «η μέθοδος» κτλ. έστω κι αν είναι προβληματικά.

    10 Μόνο η δουλεύτρα ακολουθεί αυτό το παράδειγμα. Δεν λέμε χορεύτρα, ούτε εκπαιδεύτρα, ούτε νοσηλεύτρα.

  25. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Να θυμίσω πως κάποια ονόματα (νομίζω τα σε -ος, αλλά οι γνώστες ας εξειδικεύσουν) είναι διγενή μονοκατάληκτα, οπότε πρόεδρος, νευρολόγος, δήμαρχος κλπ δεν κάνουν ομαλό τύπο στο θηλυκό, εκτός ίσως από το κάπως λαϊκό σε -ίνα που δεν μου αρέσει και τόσο.
    Κατά τα λοιπά, οι έμφυλοι τύποι είναι ένα δυνατό και χρήσιμο στοιχείο της γλώσσας μας. Βοηθάει στην κατανόηση και στην οικονομία των φράσεων και θα έπρεπε να το προωθούμε, ακτιβιστικά ή όχι. Οι ακρότητες που ίσως προκύψουν θα εξομαλυνθούν με τη χρήση· ακόμη κι αν κάποιος ήθελε να φτιάξει μια… δημαρχέσσα 🙂 , δε νομίζω πως θα έπειθε πολλούς να χρησιμοποιήσουν τη λέξη…

  26. Παναγιώτης Κ. said

    Πάντως ο Πολάκης, γιατρίνα αποκάλεσε την κόρη του που φέτος εισήλθε στην Ιατρική. 🙂

  27. spiridione said

    17. 101 χρόνια
    https://en.wikipedia.org/wiki/Armistice_of_11_November_1918

  28. Αγγελος said

    Μα, Πάνο με πεζά, μόλις το ξαναείπαμε: τα ονόματα σε -ος μπορούν θαυμάσια να είναι επί κοινά, αφού θηλυκά σε -ος υπάρχουν πάμπολλα (οδός, πάροδος, μέθοδος, λεωφόρος, Σύρος, Τήνος, Μύκονος…)

  29. Triant said

    Σήμερα στην Ναυτεμπορική στη λίστα Ποιοι θα πάρουν μέρος στο γεύμα με τον Κινέζο πρόεδρο περιλαμβάνεται και η «Μελίνα Τραυλού, εφοπλίστρια».

  30. 29 Δεν είθισται να καλείται και η αντιπολίτευση σε τέτοια γεύματα; (Τρεις εφοπλιστές αλλά όχι ο Μαρινάκης; Τι φούρνος γκρέμισε;)

  31. Παναγιώτης Κ. said

    Εν πάση περιπτώσει τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει την γλωσσική αίσθηση που πρέπει να καλλιεργήσει όποιος νοιάζεται για την καλλιέπεια. Για να δημιουργηθεί αυτή η αίσθηση χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια και γλωσσική ευαισθησία. Ονομάζω γλωσσική ευαισθησία το…ντουέντε στη γλώσσα. 🙂

  32. LandS said

    11 Αυτό οφείλεται καθαρά στις διακρίσεις στους χώρους δουλειάς. Τόσο τις μισθολογικές όσο και στην ανάδειξη σε θέσεις ευθύνης.
    Στις Τράπεζες πάντως δεν ισχύει αυτό που λες αλλά και για τις ελάχιστες γυναίκες CEO ο τίτλος τους ειναι Διευθύνουσα Σύμβουλος.

  33. Κουνελόγατος said

    Δύτη εγώ δεν εργάζομαι στο Δημόσιο.
    Lands να το ξαναψάξεις. Ξέρω τι λέω.

  34. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    19 >«Μαρία Τάδε, Ειδική Νευρολόγος-Λογοθεραπεύτρια, Αναπληρώτρια Διευθύνουσα Σύμβουλος ΓΝΑ «Ο Αχέρων»

    «Η Αχερουσία» ! 🙂

  35. EΦΗ - ΕΦΗ said

    30 >>Τρεις εφοπλιστές αλλά όχι ο Μαρινάκης;
    τους κυβερνήτες τους δέχονται χωριστά 😦

  36. LandS said

    30 Ο Μ. δεν είναι πια εφοπλιστής. Μικρομέτοχος Αμερικάνικου φαντ είναι.

  37. Γς said

    19:

    >δε νομίζω ότι μπορεί να «θηλυκοποιηθεί» περαιτέρω…

    Πως δεν μπορεί;

    Η Αχερουσία ;

  38. ΣΠ said

    Από τον πανεπιστημιακό χώρο έχουμε τον έμφυλο τύπο «η πρυτάνισσα», που επίσης εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια, ιδίως με την πρόσφατη εκλογή της κ. Χρυσής Βιτσιλάκη ως πρυτάνισσας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

    Η δικιά μας στην Πάτρα πάντως υπογράφει «Η Πρύτανις».

  39. Πάνος με πεζά said

    Σωστά τα λέτε.
    Στα εις -τρα, να προσθέσυμε και τη «Βάγγελίστρααα μου», που έλεγε και ο Βέγγος 🙂

  40. Γς said

    21:

    Ηταν αλήθεια. Δεν το έκανε βέβαια επίτηδες. Απλώς επειδή έτσι του έβγαινε στα Σερραίικα.

    Θυμάμαι μάλιστα μια φορά που ο γέρο-Παπαμδρέου δεν άντεξε και του είπε στη Βουλή ότι άλλο το ρήμα βουλεύομαι κι άλλο το βολεύομαι

  41. Οι διάφοροι ακτιβισμοί της π. Προέδρου της Βουλής νομίζω έβλαψαν και τη βουλεύτρια, ή κάνω λάθος;

  42. ΓΤ said

    #12 Η Μαρίνα Κωνσταντίνου; H πρώτη γυναίκα αρχηγός της Σχολής Ικάρων (07.2019), «ιπτάμενη αρχισμηνίας».

  43. Γς said

    29:

    Κι έβλεπα πριν λίγο στην ΤιΒι τον Κινέζο πρόεδρο να ποζάρει με τον Μητσοτάκη στην πόρτα του Μαξίμου.

    Ντάξει, και με τον Δήμαρχο Βύρωνα να ήταν δεν θα καταλάβαινες την πληθυσμιακή ανισότητα
    1/150

  44. Ντεν γκαταλαβαίνει γιατί έμφυλους τύπους, έχουμε έμφυλα άρτρα αφού !! Πως οι Τεσσαλοί λένε ι Μήτσους ενιγκός, οι Μήτσους πλητεντιγκός !!

  45. LandS said

    33 Δεν έχω πρόχειρα τα ακριβή στοιχεία αλλά η εικόνα είναι πάνω κάτω η εξής. Ίσως περισσότερο από το 65% του προσωπικού μιας τράπεζας ειναι γυναίκες. Υπάρχουν υποκαταστήματα που βλέπεις μόνο γυναίκες. Διευθυντριες όμως υποκαταστήματος ειναι κάπου μια στους δεκαπέντε, στα κεντρικά ενώ οι τμηματαρχισσες ειναι όχι παρα πολύ λιγότερες των τμηματαρχών και τις διευθύντριες τις ψάχνεις με το ντουφεκι ο ορος διευθύντρια ακούγεται πολύ περισσότερες φορές απο το τμηματαρχισσα (ούτε το τμηματάρχης ακούγεται πολύ για τους άντρες). Παρα πάνω το πράμα χαλάει γιατί έχεις επικεφαλής μονάδων με εγγλέζικα αρχικά (CFO, CRO, κλπ) και δεν βγάζεις άκρη. Αν βάλεις στοίχημα ότι το επόμενο τέτοιο στέλεχος που θα συναντήσεις θα ειναι άντρας πρέπει να είσαι και πολύ γκαντέμης να το χάσεις.
    Ε λοιπόν σε αυτο το αντροκρατουμενο περιβάλλον όταν κάποια γυναίκα καταφέρει και φτάσει εχει υποστεί τόσο άδικη συμπεριφορά που το βλέπει δικαίωση να ειναι διευθύντρια.

  46. ΣΠ said

    42
    Για τα θηλυκά των πρωτόκλιτων σε -ης μπορούν να βρεθούν λύσεις σε -τρια, σε -ινα, σε -ισσα ή σε -ις/-ιδα. Τι γίνεται με τα πρωτόκλιτα σε -ας; (σμηνίας, ταμίας) Τι γίνεται με τα τριτόκλιτα; (γραμματέας, συγγραφέας)

  47. LandS said

    40 Μπορεί και να του το έλεγε για την υπόθεση στα Τουρκοβουνια, οπότε το λογοπαίγνιο (ήταν μανούλα σε αυτά ο Ανεμόμυλος) θα ταίριαζε.

  48. Κουνελόγατος said

    45. Δε μπαίνω στην ουσία, μόνον το όνομα σχολιάζω. Και στις συστημικές τράπεζες (δε γνωρίζω για την Εθνική), η γυναίκα αποκαλείται «ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ».

  49. LandS said

    46 Γιατί να έχουμε πρόβλημα με τη ταμία; Σάμπως είχαμε πρόβλημα με την γραμματέα;
    Ας δεχτούμε ότι θα έχουμε και λέξεις που θα ταιριάζουν και στα δύο γένη. Ο κανόνας και πάλι μπορεί να διατυπωθεί. Μια περίπτωση τα -της άλλη τα -ος και -ας, άλλη τα ξερωγω κοκ.
    Γιατί να αποφασίσουμε όλα τα θηλυκά να ειναι σε -τρια η όλα σε -ίνα η όλα σε -ιδα. Αλλα έτσι, αλλα αλλιώς και τα -ος,-ας μένουν ως έχουν.

  50. Πάνος με πεζά said

    Και μια που πιάσαμε τα ιατρικά, η απλοποίηση «νοσοκόμα», ξέρουμε πότε ακριβώς έγινε; Σϊγουρα καταγράφεται σε τραγούδι του 1951, αλλά θα είναι παλιότερη. Και, αν και τότε ίσως δεν υπήρχαν άντρες στο επάγγελμα, βόλεψε και βολεύει πολύ μέχρι και σήμερα στα νοσοκομεία («Θα το πείτε στο νοσοκόμο, θα βρείτε τη νοσοκόμα»).

    Η διάκριση βεβαίως, δεν έχει ακόμα ισχύσει στα ομόρριζα επαγγέλματα : τραπεζοκόμος, βρεφονηπιοκόμος κλπ.

  51. Πάνος με πεζά said

    1. Όταν ένα πρόσωπο σου λέει «δουλεύω ταμίας», εξακριβωνεις οπτικά το φύλο (με 99.9% πιθανότντες, λέω εγώ…)
    2. Όταν υπογράψει ως «Ταμίας», διαβάζεις από πάνω το όνομα, οπότε πάλι καταλαβαίνεις το φύλο.
    3. Όταν θες να μιλήσεις γι αυτό το πρόσωπο σε ένα φίλ σου, λες «Άσε τί τράβηξα με την ταμία της Glyfobank, σημερα…», οπότε κι αυτός καταλαβαίνει το φύλο.

    Άρα ποιο ακριβώς το πρόβλημα με την ταμία (εκτός βεβαίως, από το να είναι…μία) ;

  52. ΣΠ said

    49
    Δεν έγραψα να είναι όλα σε -τρια, -ινα κλπ. Έγραψα ότι υπάρχουν όλες αυτές οι εναλλακτικές. Για τα -ος συμφωνώ να μείνουν ως έχουν παρ’ όλο που τα θηλυκά σε -ος είναι λόγια και δυσκολεύουν (δες τα τελευταία μεζεδάκια και την/τον ψήφο). Για τα -ας όμως υπάρχει πρόβλημα αφού δεν έχουμε πρωτόκλιτα θηλυκά σε -ς.

  53. ΓιώργοςΜ said

    51 Αυτά ισχύουν παντού. Το πρόβλημα είναι πως δε συμφωνεί το φύλο του ουσιαστικού με αυτό του υποκειμένου. Με άλλα λόγια, θα προτιμούσε (συνήθως 🙂 )κάποιος να συστηθεί πχ «Πάνος, νοσηλευτής» παρά «Πάνος, νοσηλεύτρια».

  54. Alexis said

    #51: Το πρόβλημα είναι στον πληθυντικό.
    Άμα πεις «οι ταμίες» δεν προσδιορίζεις φύλο.

  55. atheofobos said

    50
    Το παράδειγμα με τον νοσοκόμο και την νοσοκόμα αποδεικνύει πως στα κλασσικά γυναικεία επαγγέλματα η εισχώρηση των ανδρών δεν προκάλεσε κανένα πρόβλημα στην ονομασία τους, αν και το νοσοκόμος είναι συνήθως αυτός που δεν έχει τελειώσει κάποια σχολή. Οι απόφοιτοι σχολών ονομάζονται νοσηλευτές-τριες.
    Βέβαια στο αντίστοιχο της αδελφής αποκλείεται να καθιερωθεί το αδελφός!

  56. Πάνος με πεζά said

    @ 54 : Ε ούτε κι όταν πεις «είδα δύο υπολογαχούς», προσδιορίζεις φύλο !

  57. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    @56,

    καλά, ο ένας είναι ο Νατάσα – ο άλλος;

  58. LandS said

    52 Γενικά το έλεγα. Για παράδειγμα υπάρχουν αρκετοί που λενε αφού έχουμε το βουλευτίνα γιατί να μπλέξουμε το βουλεύτρια, υπονοώντας «όλα σε -τινα». Άλλοι (τραβηγμένο παράδειγμα) θέλουν προστάτρια (ο σπελτσεκερ δεν το κοκκινίζει) «όλα σε -τρια». Από την άλλη τα -ισσα μια χαρά είναι, αν και κάπως …ποιητικά.
    Όσο για τα εις -ας, αιώνες τώρα λέμε η ταμίας, άρα ο κανόνας υπάρχει.
    Επίσης δεν είναι πάντα γραμματικοι οι λόγοι. Εγώ ισχυρίζομαι ότι το βουλεύτρια συναντά αντιδράσεις γιατί ειναι ισοτιμο με το βουλευτής.

  59. Θρασύμαχος said

  60. leonicos said

    Τα γλωσσικά προβλήματα δεν λύνονται με ιδεολογήματμα και κολλήματα

    Όποιος έχει ‘γλωσσικό πρόβλημα’ σημαίνει πως δεν κατάλαβε ποτέ, κι ας ασχολείται επαγγελματικά νυχθημερον, τι σημαίνει γλώσσα και πώς λειτουργεί.

    Η γλώσσα διαμορφώνεται όπως πάει, σαν τα ποτάμια. Όπου βάζει το χε΄ρι του ο άνθρωπος, γίνονται πλημύρες. Το πλυμήρα μ’ ένα μ

  61. Costas Papathanasiou said

    Σε γενικές γραμμές, μπορεί να πει κανείς ότι όσο μεγαλύτερο κύρος έχει ένα επάγγελμα (ιδίως ένα πάλαι ποτέ ανδροκρατούμενο) τόσο πιο ανθρωπίνως επόμενο είναι να παραμένει ένας επίκοινος («ανδροπρεπής») τύπος, με την έννοια της απαίτησης ή απόδειξης ισότιμου σεβασμού και προς την προσφωνούμενη νέα επαγγελματία.
    Αντιστρόφως, η επινόηση νέου έμφυλου («καθαρότερου») όρου για την επαγγελματική ιδιότητα, μπορεί να θεωρηθεί ότι υποκρύπτει και απαίτηση άνισης μεταχείρισης και πρόσθετων δικαιωμάτων πέραν των όσων ανήκουν σε κάθε εργαζόμενο(και όχι κηφήνα) πολίτη κατά την ισχύουσα δημοκρατική νομοθεσία(η οποία πάντα θα χρήζει βελτίωσης για όλες και όλους).
    Εκεί πάντως που φαίνεται να επιτυγχάνεται πλήρης ισότητα είναι στον εργασιακό πάτο των καναλιών, δεδομένου ότι οι λέξεις «Μαϊντανός» και «Γλάστρα», μπορούν να χαρακτηρίζουν άνευ παρεξηγήσεως κάθε αντίστοιχη τηλεπερσόνα, ανεξαρτήτως φύλου.

  62. Γιάννης Ιατρού said

    60: ..γίνονται πλημύρες. Το πλυμήρα μ’ ένα μ..

    https://e-didaskalia.blogspot.com/2018/02/blog-post_2.html

    Πλημμύρα ή πλημύρα;
    Η ιστορική ορθογραφία της λέξης πλημμύρα είναι με 2 -μ- . Ωστόσο, σύμφωνα με το λεξικό του Μπαμπινιώτη η λέξη θα έπρεπε κανονικά να γράφεται με ένα -μ- , αφού ετυμολογικά δε δικαιολογείται η γραφή με δύο -μ- .
    Παρ’ όλα αυτά, ο Νίκος Σαραντάκος στο βιβλίο «Γλώσσα μετ’ εμποδίων» αναφέρει πως η λέξη «πλημμύρα» σε όλους τους λεκτικούς της τύπους απαντά στην αρχαία γραμματεία (δηλαδή στο TLG) 170 φορές, ενώ η «πλημύρα» μόλις 18. Παρόμοια αναλογία και στη λέξη «πλημμυρίς». Ο τύπος πλημμυρίς έχει 206 ανευρέσεις, ενώ ο τύπος πλημυρίς έχει 29. Αν υπολογίσουμε και το ρήμα και κάποιες άλλες ομόρριζες λέξεις, οι τύποι, με ένα -μ-, απαντούν μόνο στο 10% των ανευρέσεων. Συνεπώς, εδώ και χιλιάδες χρόνια η λέξη γράφεται με δύο -μ-. 😎👍👌

  63. Ακρ. said

    @38
    Όταν μάς έρχονταν για δημοσίευση στο ΦΕΚ από το Παν. Πατρών διορθώναμε αυτοβούλως το «Η Πρύτανις» σε «Η Πρύτανης», γιατί το πρώτο είναι καθαρεύουσα κι όχι κοινή νεοελληνική.
    Αντιθέτως το «Η Πρυτάνισσα» του Παν. Αιγαίου το κρατούσαμε.
    Αυτά το 2016-2018, τώρα δεν ξέρω

  64. 39, …να προσθέσυμε και τη «Βάγγελίστρααα μου», που έλεγε και ο Βέγγος 🙂…

    Και η τραγουδίστρα (σε μια μικρή ορχήστρα) του Γκάτσου από την Παναγία των Πατησίων

  65. Γς said

    60:

    > Όπου βάζει το χε΄ρι του ο άνθρωπος, γίνονται πλημύρες. Το πλυμήρα μ’ ένα μ

    Με τρία λάμδα. Οπως το πσάρι

  66. Ακρ. said

    Σ’ ένα χώρο που γίνεται όλο και πιο συντηρητικός πολιτισμικά, επομένως και γλωσσικά, το ελληνικό πανεπιστήμιο, είναι νομίζω διαδεδομένα μια άλλου τύπου διάκριση:
    Λέμε πολύ συχνά «κύριε καθηγητά», ιδίως σε παλαιότερους/γηραιότερους, τους οποίους αποφεύγουμε να προσφωνούμε με το όνομα, π.χ, «κύριε Ταδόπουλε»
    Αλλά δε λέμε «κυρία καθηγήτρια», παρά προσφωνούμε με το όνομα «κυρία Τάδε».

    Προ 15ετίας «παλιός» καθηγητής (εγώ τότε νέος διδάκτορας) μου παρατήρησε ενοχλημένος ότι τους καθηγητές τους προσφωνούμε «κύριε καθηγητά» κι όχι «κύριε + όνομα».
    Από την άλλη, το «κυρία καθηγήτρια» που είχα καθιερώσει με μια συγκεκριμένη καθηγήτρια προκάλεσε τη (θετική) έκπληξή της και την ομολογία ότι κανείς δε την προσφωνούσε έτσι, όλοι με το «κυρία + όνομα».
    (Αυτά στο Α.Π.Θ. και Νομική. Διπλό άντρο συντηρητισμού, καθωσπρεπισμού, ευπρεπισμού, σχολαστικισμού κλπ. [συμπληρώστε κατά βούληση])

  67. # 60, 62

    για να την γράφω σωστά είχα τον δικό μου κανόνα να θεωρώ πως παράγεται από το χωρίς αρώματα δλδ πλην+μύρα …

  68. Κιγκέρι said

    Αχ αυτό το ανυπότακτο θηλυκό γένος!

    http://yannisharis.blogspot.com/2008/01/15.html
    http://yannisharis.blogspot.com/2008/01/14.html

  69. aerosol said

    #61
    Αδυνατώ να κατανοήσω πώς θα μπορούσε ένας τύπος δηλωτικός και του άλλλου φύλου (σε γλώσσα που έχει γραμματικό γένος) να θεωρηθεί ότι υποκρύπτει και απαίτηση άνισης μεταχείρισης και πρόσθετων δικαιωμάτων. Ειδικά όταν ιστορικά είναι δεδομένο πως έχει εδραιωθεί η χρήση ενός κυρίαρχου φύλου, το οποίο σαφώς είχε πρόσθετα δικαιώματα. Και έχει ακόμα. Δηλαδή η απλή αναγνώριση της ταυτότητας του αδικημένου φύλου μπορεί σοβαρά να θεωρηθεί ως απαίτηση ηγεμονίας του;

    Επιπλέον -για να θίξω φλέγοντα θέματα της άλλης πλευράς- πότε θα χρησιμοποιήσουμε τον όρο «μπαλαρίνος» βρε παιδιά; Το σεξιστική μονομέρεια είναι αυτή; 😀

    Προς Θεού, όμως, ας κάνουμε κάτι να γλιτώσουμε τους διπλούς τύπους («οι φίλοι και φίλες ακροατές και ακροάτριες..» κλπ). Ας βάζουμε το αρσενικό (γλωσικά κυρίαρχο), το θηλυκό (δεν με ενοχλεί), το ουδέτερο (ακόμα κι αν το εφεύρουμε εκεί που δεν υπάρχει!). Κάτι, προκειμένου να γλιτώσουμε προτάσεις-σιδηρόδρομους!

  70. Aghapi D said

    Καλημέρα
    Ξεχάσαμε την εράστρια > εραστής
    Πολλές γιατρίνες / γιάτρισσες / γιατροί ζητούν οι ίδιες να γράφεται στη σφραγίδα τους το «επιμελήτρια» κι’ άλλες αναγκάζονται να ξύνουν το «ρια» για να φαίνεται μόνο το επιμελητ.

  71. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    38 Είχε σχολιαστεί αυτό και στο ιστολόγιο, και από την καθηγήτρια κ. Ρούσσου -το αναφέρω στην πλήρη ανακοίνωση (είπαμε, η ομιλία είναι περίληψη)

    41 Αντίθετα, η Ζωή Κωνσταντοπούλου, όσο ήταν πρόεδρος ουδέποτε χρησιμοποίησε έμφυλο τύπο για τις βουλεύτριες. Είχε σχολιαστεί αυτό τότε, όχι εδώ.

    45 Και στο δικαστικό σώμα, ενω οι γυναίκες επικρατούν, στα ανώτατα δικαστήρια είναι λιγότερες.

    46 Αυτά είναι λιγότερα αλλά δυσκολότερα. Μακάρι να επικρατήσουν τύποι σε -α, όπως στα αρχαία («η ταμία» είναι αρχαίο).

    69 Ας βάλουμε για καναδυό αιώνες το θηλυκό και μετά βλέπουμε.

  72. Γς said

    64:

    Κι από τους Αντικατοπτρισμούς του…

    Καληνύχτα Κεμάλ. Αυτός ο κόσμος δεν θ αλλάξει ποτέ

    https://www.thetoc.gr/athlitika/article/o-sloukas-den-kratise-pano-gia-ton-atatourk-i-apantisi-tou

  73. ΣΠ said

    71
    Ναι, δεν το θυμόμουν.
    https://sarantakos.wordpress.com/2014/11/14/prytanis/

  74. Costas Papathanasiou said

    69 Aerosol
    Και όμως θα μπορούσε, αν αναλογιστεί κανείς ότι, τουλάχιστον στα ελληνικά, αρκεί τουλάχιστον η διαφορά των άρθρων ο,η για την έμφυλη επαγγελματική διάκριση, πράγμα που δεν ισχύει για άλλες γλώσσες. Οπότε, η επινόηση (και όχι η δια της καθομιλουμένης παραγωγή) ενός επαγγελματικού τίτλου, έχοντος και ένα καθαρά θηλυκό(ή αρσενικό) επίθημα, είναι μία πρόσθετη προβολή της έμφυλης υπόστασης η οποία μπορεί είτε να ακούγεται απαξιωτικά (π.χ. όπως μία γιατρέσσα έναντι μίας Ιατρού) είτε σαν να υπερισχύει της επαγγελματικής της ιδιότητας (π.χ. στο αμφισβητούμενου πλέον κύρους βουλευτικό «επάγγελμα;», μία βουλεύτρια θα μπορούσε να υποδηλώνει, προτάσσοντας την σαφώς διακριτή γυναικεία υπόστασή της, ότι δικαιούται μεγαλύτερη άφεση αμαρτιών για τα πολιτικά της λάθη, μία στρατιωτίνα ότι δεν πρέπει να αναλάβει βαριά «ανδρικά» καθήκοντα κλπ ).
    Κάθε άνθρωπος είναι κατώτερος από πολλούς συνανθρώπους τους σε κάτι και ελαφρώς καλύτερος από κάποιoυς εξ αυτών σε κάτι άλλο. Μία γυναίκα είναι φύσει ανώτερη από έναν άνδρα σε παρα πολλά. Ένα επίθημα σε έναν επαγγελματικό τίτλο της, σε μένα τουλάχιστον, δεν προσθέτει τίποτα παραπάνω σε αυτή καθεαυτή την γυναικεία υπόστασή της.

  75. Νίκος Κ. said

    23 [χημικός, φυσικός, μαθηματικός, μηχανικός κλπ. ως έχουν]

    Το μεγαλύτερο πρόβλημα εμφανίζεται στην ονομαστική πληθυντικού: π.χ. η φράση «την παρουσίαση θα την κάνει η χημικός» κάπως τρώγεται. Αν όμως πρόκειται για δύο γυναίκες τι θα πούμε; «την παρουσίαση θα την κάνουν οι χημικοί»;

  76. ndmushroom said

    Μια άλλη ένσταση που έχω ακούσει (από γλωσσολόγο μάλιστα) είναι ότι δεν μπορούμε, λέει, να λέμε «βουλεύτρια» γιατί, σε αντίθεση με τις χορεύτριες, τις εκπαιδεύτριες κλπ. που βγαίνουν από την ενεργητική φωνή του ρήματος (χορεύω, εκπαιδεύω κλπ.), το «βουλεύτρια» βγαίνει από το «βουλεύομαι». Υποθέτω ότι δεν την προβλημάτισε (τη γλωσσολόγο) αυτή η αναντιστοιχία όταν μιλάμε για τον αρσενικό βουλευτή, αλλά όταν φτάσαμε στη βουλεύτρια άρχισε να την ενοχλεί. Τέλος πάντων…

  77. Κ. Καραποτόσογλου said

    It is noteworthy that a satisfactory feminine of ο βουλευτής ‘member of parliament’ has not yet been found: the frequently used βουλευτίνα is felt to be too familiar for official use, which prefers η βουλευτής: the form *βουλεύτρια, which from a linguistic point of view would seem the obvious solution, does not exist (despite the numerous parallel formations, including ερμηνευτής ερμηνεύτρια ‘interpreter (of song etc.)’). There are also a few examples of the converse process, i.e. the formation of a masculine noun from a feminine: e.g. γεροντοκόρη ‘spinster, old maid’ γεροντοκόρος ‘old woman (of man)’.

    Peter Mackridge, A Descriptive Analysis of Standard Modern Greek, Oxford 1985, σ.161.

    Βουλεύτρια, consultrix (= one takes thought for).

    Λεξικόν Τρίγλωσσον, ήτοι Λέξεων σλαβονικών, ελληνικών τε και λατινικών, 1704.

    (β)ουλεύτρια η ‘δουλεύτρια’

    Κ. Μηνά, Λεξικό των ιδιωμάτων της Καρπάθου, 2006, σ. 203.

    Κ. Καραποτόσογλου

  78. Λευκιππος said

    Και το δικαστρια απο το δικάζω!

  79. Γς said

    -Να μην χάσουμε το μάθημα

    Φουκαριάρη, τι πληρώνεις κι εσύ…

    Καραγκιοζάκο!

  80. Jane said

  81. aerosol said

    #74
    «μία βουλεύτρια θα μπορούσε να υποδηλώνει, προτάσσοντας την σαφώς διακριτή γυναικεία υπόστασή της, ότι δικαιούται μεγαλύτερη άφεση αμαρτιών για τα πολιτικά της λάθη»
    Αυτό προϋποθέτει το να θεωρήσει κανείς την γυναικεία της φύση κατώτερη στην πολιτική και ευεπίφορη σε λάθη.
    Δηλαδή προϋποθέτει σεξισμό, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει σε πατροναριστική σκέψη. Υπερισχύει το φύλο στο μυαλό κάποιου που υπερισχύει στις προϋπάρχουσες απόψεις του το φύλο.
    Το να ακούγεται απαξιωτικά ο γυναικείος όρος είναι ακριβώς αυτό που ισχύει και που ελπίζουμε μια «κανονικοποίηση» του όρου να το διορθώσει.
    Το να θεωρήσουμε πως η χρήση του θηλυκού τύπου προτάσσει την γυναικεία υπόσταση επίσης προϋποθέτει συγκεκριμένη προκατάλλειψη στο γιατί να υπάρχει και να χρησιμοποιηθεί αυτός ο τύπος.

    Δηλαδή και στις τρεις πιθανές αιτιάσεις εγώ βλέπω ακριβώς την παλιά νοοτροπία ανισότητας -αυτή που θα θέλαμε να μειώσουμε, όχι να την κάνουμε κριτήριο για την τωρινή χρήση της γλώσσας. Είναι λίγο σαν την παλιά αντίληψη (μάλιστα των πιο φιλελεύθερων) για την ομοφυλοφιλία: ανεκτή, εάν και εφόσον ο ομοφυλόφιλος δεν υιοθετήσει κανένα γνώρισμα «γυναικωτού», διότι τότε προβάλλει την «ιδιαιτερότητά» του και «προκαλεί». Σε όλα τα παραδείγματα, παρά τις διαφορές τους, βλέπω την επιθυμία να μην τονιστεί κάτι διότι «προβάλλει» με σκοπό να «προκαλέσει». Αλλά η δήλωση ταυτότητας μπορεί να θεωρηθεί ως πρόκληση μόνο από αυτόν που έχει πρόβλημα με την συγκεκριμένη ταυτότητα. Εάν ως κοινωνία λέμε πως δεν έχουμε… πρόβλημα με το να είσαι γυναίκα (!), τότε δεν μπορεί να θεωρηθεί προκλητική, υπερβάλλουσα ή πιεστική μια απλή γλωσική διευκρίνηση του φύλου.

  82. Theo said

    Κι εγώ νομίζω πως η χρήση καταξιώνει τους γλωσσικούς τύπους.
    Εδώ και δεκαετίες ενοχλούμαι από τα «διευθυντής», «διαιτητής», «δικαστής», «βουλευτής», κλπ. για γυναίκες. Βλέπω όμως στις δυο πρώτες περιπτώσεις ο έμφυλος τύπος να έχει επικρατήσει, ενώ ο επίκοινος να αντιστέκεται στις άλλες δύο.
    Και κάποιες φορές φρενάρω τον εαυτό μου όταν πάω να πω «δικαστίνα» ή «βουλεύτρια» (που μου έρχονται πιο φυσιολογικά) θεωρώντας ότι θα ενοχλήσω τους συνομιλητές μου. (Μήπως το δεύτερο φέρνει συνειρμούς σαν το κλέφτρα, ψεύτρα, πλανεύτρα και παραδουλεύτρα, και το αποφεύγουν κάποιες; )
    Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα 🙂

    @48:
    Στην Εθνική Τράπεζα στη Θεσσαλονίκη ξέρω μια διευθύντρια που ήταν προηγουμένως υποδιευθύντρια κι έτσι την αποκαλούν και την αποκαλούσαν προϊστάμενοι και υφιστάμενοί της.

  83. 41/71: Ανάποδα το θυμόμουνα…

    Ο Φίλης σήμερα προτιμά τη συνεργάτιδα…
    Προέκταση του πολιτικού της γραφείου μετατρέπει η υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως τον Εθνικό Οργανισμό Πιστοποίησης Προσόντων & Επαγγελματικού Προσανατολισμού (ΕΟΠΠΕΠ), έπειτα από το διορισμό της στενής της συνεργάτιδας και υποψήφιας βουλευτή Αρκαδίας της ΝΔ Ιωάννας Λυτρίβη.

  84. Γιάννης Κουβάτσος said

    Σαφώς υπέρ του έμφυλου τύπου, ακόμα και ακτιβιστικά. Και εφέτρια και βουλεύτρια και διαιτήτρια και ποδοσφαιρίστρια και δικάστρια. Προσωπικά έτσι τα λέω πια και δεν είδα κανέναν να με κοιτάει παραξενεμένος ή να μην καταλαβαίνει τι εννοώ.

  85. venios said

    24β: είναι και η ράφτρα και η πλύστρα και η ακαμάτρα

  86. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    84 Πράγματι, ίσως και η μοδίστρα (παρόλο που είναι από μοδίστα αυτή) αλλά και πάλι δεν πρόκειται για νεολογισμούς, αυτό είναι το σημαντικό

    77 Κύριε Καραποτόσογλου, σας ευχαριστώ. Είναι διδακτικό τι έγραφε ο Μάκριτζ το 1985.

    Μια και σας βρίσκω: ο Κριαράς έχει γράψει πάνω από μία φορά ότι έχει βρει τη βουλεύτρια σε αρχαίο κείμενο, κωμωδία νομίζω, αλλά χωρίς να δίνει παραπομπή. Εγώ δεν βρήκα τίποτε. Έχετε κάτι υπόψη σας;

  87. ΣΠ said

    84
    Είναι αρλετά: κλέφτρα, ψεύτρα, αφέντρα, ξεμυαλίστρα, πλανεύτρα, προξενήτρα, φταίχτρα.

  88. ΣΠ said

    86
    αρκετά εννοώ

  89. Κουτρούφι said

    Μια παρατήρηση που μπορεί να έχει ήδη γίνει: Όταν κάποιος ανατρέχει στο google για να δει πόσες φορές εμφανίζεται κάποια λέξη πρέπει να έχει στο μυαλό του ότι αρκετές φορές οι ιστότοποι αναπαράγουν-αντιγράφουν κείμενα από μια πηγή. Έτσι, με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται ο αριθμός εμφάνισης μιας λέξης αλλά δεν είναι σωστό να προσμετρούνται όλες οι περιπτώσεις. Φυσικά, είναι πολύ δύσκολο να βρει κάποιος τις ανεξάρτητες εμφανίσεις ενός όρου.

    ——————————
    θηλυκά σε «-τρια» έχουμε μερικά προσωνύμια για την Παναγία:
    Ευαγγελίστρια
    Ελευθερώτρια
    Οδηγήτρια
    μεσίτρια
    λοχεύτρια

    Τα περισσότερα πρέπει να έχουν ηλικία πάνω από 1000 χρόνια και κανένας γραμματιζούμενος θρησκευάμενος δεν δυσανασχετεί.

  90. Κ. Καραποτόσογλου said

    Ο Σομαβέρα, 1709, λ. consigliatrice, παρέχει: συμβουλεύτρα, συμβουλεύτρια, βουλεύτρα, βουλεύτρια.

    Είναι αμφίβολο εάν υπάρχει λ. βουλεύτρια στην αρχαία ελληνική.

  91. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Επαγγελματικά θηλυκά σε –τρια, -τρα καταγράφει άφθονα ο Σκαρλάτος Βυζάντιος στο γνωστό ‘Λεξικόν της καθ’ήμας ελληνικής διαλέκτου’ του 1835. Τα περισσότερα έχουν ιδιαίτερο -έως καταπληκτικό- ενδιαφέρον και δείχνουν ότι σήμερα θα τον θεωρούσαμε «γλωσσικό ακτιβιστή» 🙂 (περίπου 2 αιώνες πριν…)
    Μερικά απ’ αυτά:
    ράπτρια –και- ράπταινα
    προξενήτρια –και- προξενήτρα
    πλύντρια –και- πλύστρα
    τραγουδίστρα
    χορεύτρα
    δουλεύτρα (=δούλα). Δεν υπάρχει η υπηρέτρια.
    ορχήστρια
    μεταπουλήτρα
    υφάντρια –και- υφάντρα –και- ανυφάντρα
    θηλάστρια –και- βυζάστρα
    πράτρια –και- μεταπράτρια
    μονάστρια (=μονάζουσα, καλογριά)
    βελονοπικίλτρια –και- κεντήστρα
    φαρμακεύτρια (=η μάγισσα)
    μαθήτρια –και- μαθήτρα
    μαιεύτρια –και- μαία
    πενθήτρια –και- μοιρολογήτρα
    νυμφεύτρια –και- προξενήτρα
    χνουδίστρα (=παρατίλτρια. Θα τη λέγαμε σήμερα αποτριχώτρια!)

    Και θηλυκά επιθέτων:
    φταίχτρα
    κλέπτρια –και- κλέφτρα
    μακαρίτρα (=μακαρίτισσα)

  92. Dong-ho Spiros Merimanis said

    19
    πού είναι η δυσκολία να πουμε «Ειδική Νευρολόγα-Λογοθεραπεύτρια, Αναπληρώτρια Διευθύνουσα Σύμβουλη ΓΝΑ»;

    20
    αντίθετα η γλώσσα είναι προοδευτικό πράμα, κάθε μέρα βγαίνουν νέες λέξεις εξελίσσονται εκφράσεις
    πριν από λίγο διάβασα στο ανοιχτό παράθυρο «Το θέμα είναι να μην είσαι «μπαχαλάκιας»» σε τίτλο και λίγο παρακάτω «Τι ακριβώς μπαχαλοποίησε;» όλοι γκουγκλάρουν ή κουγκλάρουν ή κάνουν γκουγκλάρισμα και ο Πολάκης σχεδόν σε κάθε δήλωσήτου μιλάει για κεελπνοταϊσμένους

    23
    υπάρχει και η γιάτρισσα που πήρε όμως ειδική έννοια
    οι «χημικός, φυσικός, μαθηματικός, μηχανικός κλπ» υπάρχουν πρώτα σαν επίθετα που έχουν θηλυκά : «χημική, φυσική, μαθηματική, μηχανική κλπ», όπως κανένας δε μπερδεύει το μαθηματικό τύπο με το γείτονα που είναι μαθηματικός, δε θα μπερδευτεί και με τη καθηγήτρια μαθηματική και να την πάρει γιαμαθηματική εξίσωση ή μαθηματική θεωρία
    για το ουσιαστικό «φυσικός» είναι ακόμα πιο απλό αφού υπάρχει το θηλυκό ουσιαστικό Φυσική, το ίδιο και για τη Μηχανική

  93. Dong-ho Spiros Merimanis said

    το αντίστροφο λεξικό έχει 1176 λέξεις με την κατάληξη «-τρια» λείπει όμως η βουλεύτρια και η εφέτρια

  94. Γιάννης Ιατρού said

    86β: Νίκο, επειδή ο ίδιος δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να το ελέγξω, δες εδώ (σελ. 451-452) της δημοσίευσης «Εξουσία και γλώσσα στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Μια προσέγγιση» της Mαρίας Μενεγάκη και της Λουκίας Ευθυμίου (2007) μήπως γράφει κάτι σχετικό.

    ΥΓ: και γενικά, η ενδιαφέρουσα δημοσίευση του 2007 είναι ακριβώς στο πνεύμα του σημερινού άρθρου (προσφορά του υπογείου😊)

  95. Theo said

    @84:
    Πρόσφατα φίλος, με τρία πτυχία ένα master και υψηλό iq, παραξενεύτηκε όταν είπα «βουλεύτρια».

  96. sarant said

    94 Όχι, δεν έχει. Ο Κριαράς το έχει γράψει 2-3 φορές αλλά δεν δίνει παραπομπή

    90 Ευχαριστώ!

  97. Γιάννης Κουβάτσος said

    95: Νομίζω πως το εν λόγω θέμα δεν σχετίζεται τόσο με το επίπεδο μόρφωσης όσο με τη συνήθεια και τις προκαταλήψεις.

  98. Λευκιππος said

    Το αεροπλάνο πετάει στα 33.000 πόδια, και από τα μεγάφωνα ακούτε

    Α. Η κυβερνήτης του αεροσκάφους …μπλα μπλα μπλα
    Β. Η κυβερνήτρια του αεροσκάφους …..μπλα μπλα. μπλα
    Γ. Η κυβερνητισσα του αεροσκάφους. ….μπλα μπλα μπλα

    Ερώτηση Με ποια από τις τρεις ανακοινώσεις θα χαλαρώσετε περισσότερο;

  99. Μαρία said

    96
    Ούτε ο Τσοπανάκης στο σχετικό άρθρο του, που σχολιάσαμε παλιότερα και με τη συμβολή Πιδύου είδαμε και επιγραφές, περιλαμβάνει τη βουλεύτρια, την οποία και προτείνει, στις κληρονομημένες ή νεκραναστημένες λέξεις.

  100. Γιάννης Κουβάτσος said

    98: Με το β. Δεδομένου ότι, αν εγώ ήμουν πιλότος, θα εκνευριζόμουν αν με έλεγαν κυβερνήτρια, άντρα με τα όλα μου, και θα επηρεαζόταν η πτητική μου ικανότητα.

  101. ΚΩΣΤΑΣ said

    Να βάλλω μια αιρετική άποψη; έτσι για την κουβέντα. Στη γλώσσα μας το γένος μιας ονοματικής λέξης ορίζεται από το άρθρο.

    Αν θέλουμε να δημιουργήσουμε έμφυλους τύπους με το σκεπτικό ότι εξισώνουμε έτσι τα δύο φύλα, τις γυναίκες με τους άντρες, πώς αποδεικνύεται ότι όντως αυτό ισχύει.

    Να το κάνω ποιο σαφές. Αν πω βουλευτής για τον άντρα και βουλεύτρια για τη γυναίκα, είναι σίγουρο ότι αυτά τα δύο είναι απολύτως ισότιμα; Ενώ αν χρησιμοποιήσω ακριβώς την ίδια λέξη και για τα δύο γένη, βουλευτής, και προσδιορίσω το φύλο με το άρθρο, – ο βουλευτής, η βουλευτής – μήπως εδώ προκύπτει νοηματικά η απόλυτη ισοτιμία;

    Και αφού θέλουμε ισότιμα έμφυλα, το παιδί γιατί το αφήνουμε ουδέτερο.

    Πάλης ξεκίνημα, νέοι αγώνες… για το παιδί. Είπα και ελάλησα*… αιρετική άποψη καταθέτω.

    *Ελάλησα, το ε στην αρχή το έβαλα για να μη μου πείτε… πάει αυτός, λάλησε! 😜

  102. aerosol said

    #98
    Κανένα από τα 3 δεν θα επηρέαζε το πόσο χαλαρός θα ήμουν.

  103. Costas Papathanasiou said

    81
    Και όντως το να απομονώνει κανείς μία φράση και να της δίνει τη χειρότερη δυνατή ερμηνεία προσπαθώντας (γιατί τάχα;) να αποδώσει κακοβουλία σε έναν άγνωστό του, μειώνοντάς τον, αποδεικνύει πόση (συγχωρητέα) πονηρία υποκρύπτει η ανθρώπινη φύση μας, άρα και το πόσο ευεπίφορος είναι έκαστος ημών(ανεξαρτήτως φύλου) να εκμεταλλευτεί την όποια ιδιαιτερότητά του για να εξασφαλίσει ευνοϊκή μεταχείριση την οποία δεν δικαιούται.
    Επί της ουσίας,για να μην μπερδευόμαστε περισσότερο:Για μένα μία βουλευτής είναι πιο ίση με έναν βουλευτή, αμφότεροι είναι πολιτικά πρόσωπα, ασκούν λειτούργημα(=υπηρετούν το λαό) και όχι επάγγελμα, τουτέστιν ο τίτλος του σημερινού άρθρου είναι μάλλον σόλοικος. Εσείς, εννοείται ότι μπορείτε να αποκαλείτε μία τέτοια λειτουργό βουλεύτρια,βουλευτίνα ή όπως αλλιώς αγαπάτε (αρκεί να μην την μισείτε όταν το κάνετε αυτό και να μην το κάνετε ως υποκριτική επίδειξη φεμινιστικών φρονημάτων). Εκείνη θα ξέρει καλύτερα και από εσάς και από μένα πώς να αυτοαποκαλείται.
    Τι άλλο προβλημα έχετε δεν μπορώ να το κατανοήσω κι έτσι δεν μπορώ βοηθήσω στην επίλυσή του.
    Ψεκάσαμε, σκουπίσαμε, τελειώσαμε.

  104. Γιάννης Κουβάτσος said

    101: Δηλαδή, Κώστα, να λέμε η καθηγητής, η διευθυντής, η δάσκαλος, η προπονητής, η ποδοσφαιριστής, η μπασκετμπολίστας, η τενίστας κλπ, προκειμένου να νιώθουν οι γυναίκες ισότιμες με τους άντρες συναδέλφους τους και να τις παίρνουν οι άλλοι στα σοβαρά; Νομίζω ότι η ουσιαστική ισοτιμία προκύπτει από τον σεβασμό στην προσωπικότητα και στο αξίωμά τους και όχι από το αν θα τις αποκαλούμε με τον αντρικό τίτλο, που εμένα μου φαίνεται κωμικός όταν αποδίδεται σε γυναίκα.

  105. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    50. ΠΜΠ
    Εκτός από το τραγούδι του Παπαϊωάννου «Η νοσοκόμα» (1951), υπάρχει και του Τσιτσάνη «Ο τραυματίας» (1949) όπου υπάρχει μια νοσοκόμα:
    Κι η νοσοκόμα μόλις ακούει
    το παλικάρι να την καλεί,
    τρέχει κοντά του, τον αγκαλιάζει
    και σαν μανούλα του τού δένει την πληγή

    Ανεξάρτητα όμως απ’ αυτό, η παλαιότερη «νοσοκόμα» που εντόπισα (εννοείται μέσω γκούγκλη) βρίσκεται σε έναν τόμο με «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ», εκδ. ΕΣΤΙΑΣ (1896):

    Ενδιάμεσα (μέχρι το 1949 και μετά) υπάρχει χρήση του τύπου «νοσοκόμα» από την Πην. Δέλτα (1921), Μ. Καραγάτση (1946) κ.ά.
    Ο Σκαρλ. Βυζάντιος (1835) έχει αντίστοιχη λέξη: θεραπεύτρια.

  106. ΚΩΣΤΑΣ said

    104 Προφανώς, μόνο όπου επικράτησαν τέτοιοι τύποι. Όπου υπάρχουν ήδη έμφυλοι, ας παραμείνουν. Μην ανοίξουμε καινούρια δουλειά!

    Στη Λά’ρσα, Γιάννη, θα το ακούσεις η δάσκαλος, η καθηγητής… 😉

  107. Γιάννης Ιατρού said

    96α (94, 86β): Έχεις κοιτάξει στην συνέντευξη του Κριαρά στον Ηλία Μαγκλίνη στο «Κ» της Καθημερινής της 20.5.2007, τεύχος 207 ;;

  108. Κ. Καραποτόσογλου said

    ΒΟYΛΕYΤΡΙΑ η ΒΟΥΛΕΥΤΙΝΑ;

    Κύριε Διευθυντά,

    Δια τρίτην και τελευταίαν φοράν σας παρακαλώ να μου επιτρέψετε να σας ενοχλήσω. Αφορμή αι δύο επιστολαί που εδημοσιεύθησαν εις το «Βήμα» της 19ης Μαρτίου εις απάντησιν ιδικής μου περί τής λέξεως βουλευτίνα. Η πρώτη είναι του σεβαστού φίλου καθηγητή Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Σπ. Μαρινάτου. Ο κ. καθηγητής λέγει ότι η κατάληξις -ίνα εις τύ γλωσσικόν μας αίσθημα είναι κυριώτατα ανδρωνυμική και τότε θα πρέπει να καθιερώσωμεν το βουλευτίνα δια την σύζυγον του βουλευτού, καθώς δημαρχίνα, ταγματαρχίνα, υπουργίνα και το βουλεύτρια διά το αξίωμα. Και εγώ έχω την γνώμην ότι το βουλεύτρια γραμματικώς είναι άψογον και κανείς δεν δύναται νά αντείπη και το διεκήρυξα μάλιστα και δημοσία, αλλά και πιστεύω οτι το βουλευτίνα είναι δημοτικώτερον και θα επικράτηση και με την σημασίαν της κατόχου του βουλευτικού αξιώματος. Τα παραδείγματα που ανέφερα εις την προηγουμένην επιστολήν, περισσότερα από τρεις δεκάδας, δεν είναι μόνον ανδρωνυμικά, αλλά καθαρώς και προσηγορικά, καθώς αδερφίνα, γερακίνα, δικηγορίνα, καρδερίνα, καφετζίνα, κορίνα, λαγουδίνα, λαφίνα, προβατίνα, χωριατίνα κτλ. Ώστε το -ίνα εις το γλωσσικόν αίσθημα του λαού εκφράζει κάλλιστα και τα προσηγορικήν έννοιαν έχοντα ονόματα, καθώς και το βουλευτίνα. Η δεύτερα επιστολή είναι της καθηγητρίας κ. Μαίρης Πρεβελάκη, η οποία διατείνεται ότι το βουλεύτρια είναι τόσον δημοτικόν, όσον και το βουλευτίνα, και προς απόδειξιν φέρει τα παραδείγματα ιδιοκτήτρια, καθηγήτρια, διευθύντρια κτλ. Αύτά τω οντι έγιναν δημοτικά, αλλά το βουλεύτρια όχι, διότι αυτό μόλις τελευταία ακούσθηκε με την εκλογήν της πρώτης βουλευτίνας εις την Ελληνικήν Βουλήν. Δεν καταλαβαίνω όμως γιατί τόση αντιπάθεια στην κατάληξιν -ίνα, η οποία εισήλθεν εις την γλώσσαν μας από την Λατινικήν κατά τους πρώτους αιώνας της Ρωμαϊκής κατακτήσεως. Πρόχειρον παράδειγμα έχω το όνομα Αγία Αικατερίνα του 3ου μ.Χ. αιώνος. Ασφαλώς θα υπάρχουν και παλαιότερα παραδείγματα. «Το βουλευτίνα, λέγει η κ. Πρεβελάκη, ενθυμίζει ονόματα αντικειμένων (γκαμπαρτίνα) και προκαλεί θυμηδίαν ή κύρια ονόματα (Χριστίνα κτλ.), ενώ το βουλεύτρια (εκ του βουλεύομαι) δείχνει μιά ιδιότητα αποσχολήσεως, αυτή άκριβώς που μας χρειάζεται για τις γυναίκες που θα μπαίνουν στη Βουλή… Το βουλεύτρια και νέος όρος είναι δια μίαν νέαν απασχόλησιν της γυναικός, αλλά καί δημοτικώτατος, χωρίς να πλήττη τα ώτα των καθαρευολόγων ή, όπως το βουλευτίνα, να προκαλή τον ειρωνικόν γέλωτα του λαού». Αυτά λέγει η κ. καθηγήτρια. Εν πρώτοις κρίνω αναγκαίον να κάνω μίαν γλωσσικήν παρατήρησιν ότι το βουλεύτρια δεν είναι κατευθείαν « έκ του βουλεύομαι», αλλά θηλυκόν του βουλευτής. Έπειτα την παρακαλώ να μου επιτρέψη να την ερωτήσω το εξής. Όταν ακούη το δημοτικό τραγούδι «μιά λαφίνα» ή το ωραίο τραγούδι « γερακίνα» να το τραγουδούν παιδιά σε σχολικές γιορτές που τυχαίνει να παρευρίσκεται και η ίδια ως καθηγήτρια, της γεννάται «θυμηδία» ή της έρχεται «ειρωνικός γέλωτας» ; Εγώ τουλάχιστον που κατοικώ κοντά σε σχολείο και συχνά ακούω την «γερακίνα » ομολογώ οτι δε μου γεννάται ούτε «θυμηδία » ούτε « ειρωνικός γέλωτας ». Δέν πρόκειται να επανέλθω εις την συζήτησιν « δια να μη πλήττω τα ώτα των καθαρευολόγων », δια τους οποίους πολύ ενδιαφέρεται η κ. καθηγήτρια. Αν θα επικρατήση τελικώς το βουλεύτρια ή βουλευτίνα, αυτό εξαρτάται αποκλειστικώς από το γλωσσικόν κριτήριον του λαού, όστις το μεν πρώτον ακούει δια πρώτην φοράν, το δε δεύτερον αισθάνεται ως ζωντανόν στοιχείον της γλώσσης του. Και εδώ θά ισχύση το γλωσσικόν αξίωμα του Ρωμαίου ποιητοϋ « η χρήσις είναι ο κανών του λόγου ». Τελειώνων παρακαλώ να προστεθή και τούτο, ότι εις την προηγουμένην επιστολήν μου το Βυζαντινόν παρωνύμιον Καρβουνοψίνα ετυπώθη κατά λάθος Καρβουνοφίνα.
    Μετά τιμής

    Α. Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Διευθυντής του Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών

    ( « Το Βήμα », Αθήναι, 22 Μαρτίου 1953 ).

    Οδ. Λαμψίδου, «Βιογραφία Α. Α. Παπαδόπουλου», Αρχείον Πόντου 24 (1961) 350-352.

    Κ. Καραποτόσογλου

  109. Γς said

    100:

    >θα επηρεαζόταν η πτητική μου ικανότητα.

    πουλάαακι είσαι;!

  110. Μαρία said

    106
    Για το αρσενικό άρθρο ι υπάρχει το άρθρο του Θαβώρη στα Ελληνικά, 16 του 1959.
    http://media.ems.gr/ekdoseis/ellinika/Ellinika_16/ekd_peel_16_thavoris.pdf

    Δεν ήξερα οτι το λένε και στη Λάρσα. Το χρησιμοποιούσαν πολύ φίλοι μου Χαλκιδικιώτες.

  111. Γς said

    66:

    > το «κυρία καθηγήτρια» που είχα καθιερώσει με μια συγκεκριμένη καθηγήτρια προκάλεσε τη (θετική) έκπληξή της και την ομολογία ότι κανείς δε την προσφωνούσε έτσι, όλοι με το «κυρία + όνομα».

    Ηταν και μια καθηγήτρια στον Αλεξόπουλο, στη Φυσική που όλοι την φώναζαν με το «κυρία + όνομα».

    Και επειδή ήταν μιας κάποιας ηλικίας και ανύπαντρη που και που άκουγε και το «δεσποινίς + όνομα».

    Δεν τσίμπαγε όμως:

    -Ελα. Ασε τις εξυπνάδες!

  112. Peter Stroggylos said

    Θερμά συγχαρητήρια στον κ. Καραποτόσογλου για την λαμπρή συνεισφορά του στα σχόλια 77, 90 και 108 και ίδίως για το απόσπασμα του Perer Mackridge για την ανύπαρκτη βουλεύτρια. Το παραθέτω και στο πρωτότυπο για την Ιστορία

    Ακόμα πιό μεγάλο μπράβο αξίζει στον κ. Καραποτόσογλου για την τόλμη του να διορθώσει (σχ. 90) τον άγιο Κριαρά, που τάχα βρήκε το βουλεύτρια σε αρχαίο σατιρικό κείμενο.

    Θα ήθελα όμως να τον ρωτήσω: Ποιός Ρωμαίος ποιητής λέει τη φράση « η χρήσις είναι ο κανών του λόγου», όπως γράφει το 1953 ο αείμνηστος διευθυντής του Λεξικού της Ακαδημίας στο «Βήμα»; (βλ. σχόλιο 108)

    Κύριε Καραποτόσογλου, γνωρίζω πόσο έγκυρος είσαστε και είμαι βέβαιος ότι θα το παραδεχθείτε: Όπως ο Κριαράς είδε στον ύπνο του ότι το «βουλεύτρια» είναι αρχαία λέξη, έτσι και ο δημοτικιστής Α.Α. Παπαδόπουλος καταφεύγει σε μιά ανύπαρκτη ρήση κάποιου μή κατονομαζόμενου Ρωμαίου ποιητή για να μάς πείσει ότι το συνεχιζόμενο λάθος γίνεται σωστό με την πάροδο του χρόνου. Σάς ρωτάω: Αν είναι υπαρκτή η ρήση του Ρωμαίου ποιητή που μνημονεύει ο Α.Α.Π., ποιό είναι το λατινικό της πρωτότυπο;

    ΥΓ: Κι ένα μικρό λάθος του κ. Σαραντάκου που εντόπισα στην ανάρτηση «Οι βουλεύτριες που ενοχλούν» του Σεπτεμβρίου 2018. Γράφει ο κ. Σαραντάκος ότι ο Κριαράς λέει τα περί βουλεύτριας που τάχα έχει βρεθεί σε αρχαίο σατιρικό κείμενο στο βιβλίο του «Ερμηνευτικά» σελ. 164. Πρόκειται περί λάθους από βιασύνη. Το βιβλίο του αείμνηστου Κριαρά λέγεται «Ερευνητικά» και θα το βρείτε εδώ

  113. Γς said

    104:

    >προκειμένου να νιώθουν οι γυναίκες ισότιμες με τους άντρες συναδέλφους τους.

    Σώπα καλέ. Δεν έχουν αι γυναίς τέτοιες επιθυμίες.

    Ιδίως αυτές που υιοθετούν την ανδρική εκδοχή του επωνύμου τους

    Ioannidis, Papastavrfos, Spanos κλπ

    Και το καλαμπούρι επ αυτού με την μακαρίτισσα [Νο 2]:

    Προσπαθούσε σε κάτι εκλογές να βρει σε πιο εκλογικό τμήμα την είχαν μεταφέρει.
    Εψαχνε όλους τους καταλόγους και διαδικτυακά. Άφαντη.
    Δεν υπήρχε πουθενά.

    Κάποιος υπάλληλος από υπερβάλλοντα ζήλο [διάβαζε μ@λ@κία] θεώρησε ότι είναι Ρωσίδα και της άλλαξε το επώνυμο!

    Εντάξει δεν ήταν και δίμετρη. Ηταν ψηλή αλλά δεν έμοιαζε καθόλου με ξανθιά ρωσίδα αφού ήταν μαύρη από την υποσαχάρια Αφρική.

    Ο κύριος λοιπόν αυτός βλέποντας το σε –οβ «ρώσικο» όνομά της Ειρήνη Νάματοβ, έκρινε ότι δεν είναι σωστό και το άλλαξε σε Ναμάτοβα. Ειρήνη Ναμάτοβα.

    Και μετά ψάχναμε. Παντού είχε αλλαχθεί το επώνυμο της και καμιά βάση των εκλογικών καταλόγων δεν την έδινε.

  114. antonislaw said

    38 63
    Σχετικό με το η πρύτανις, η πρυτανισσα.
    Σήμερα σε εκπομπη του καναλιου της Βουλής παρουσίαζε τη Σαβίνα Γιαννάτου με τη λεζάντα:» τραγουδίστρια- συνθέτις». Παρότι ο όρος συνθέτρια είναι απολύτως δοκιμος, πχ για την Ελένη Καραΐνδρου λεμε συνθέτρια
    https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%AD%CE%BD%CE%B7_%CE%9A%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%90%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%85

    50 τραπεζοκόμος
    Πάντως στο νοσοκομείο που δούλευε μάγειρας ο θείος μου ελεγαν κανονικα τη λεξη «η τραπεζοκόμα» χωρις ιχνος υποτίμησης ή ειρωνίας, ως καθιερωμενο τυπο

  115. antonislaw said

    66 κυρία καθηγήτρια
    Πάντως στη Νομική της Αθήνας στη δεκαετια του ‘ 90 η προσφώνηση «κυρία καθηγήτρια» ήταν σε χρήση ισοτιμα θα ελεγα με το» κύριε καθηγητά» και » κύριε καθηγητή»

  116. 105 Η μόρτισσα που αναφέρεται θα είναι τέτοιου τύπου: https://sarantakos.wordpress.com/2015/09/15/mortu/

  117. Alexis said

    #98: Με το β.
    Θα αισθανθώ ότι βρίσκομαι στα …στιβαρά χέρια της κυβερνήτριας! 😂

  118. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ελένη Καραϊνδρου: Καλλιτέχνισσα, συνθέτρια, πιανίστρια, στιχουργός, ερμηνεύτρια, δημιουργός, διευθύντρια ορχήστρας, τραγουδίστρια(έστω σ΄ένα της μόνο), υποψήφια βουλεύτρια -δε θυμάμαι.

    Γεννήθηκε στη Φωκίδα, Φωκαέα (ς;)

  119. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    116.
    Πιθανότατα! Με ξένισε λίγο, είν’ αλήθεια, το απόσπασμα αυτό του 1896…
    ———–
    Να θυμηθούμε κάτι:
    Ένα βασικό μέτρο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1976 επί υπουργίας Γ. Ράλλη -που στηρίχθηκε και από αντιπολιτευόμενα κόμματα- ήταν η καθιέρωση σε όλες τις βαθµίδες της εκπαίδευσης της δημοτικής γλώσσας. Βασίστηκε στη Μικρή Νεοελληνική Γραμματική (1949) του Μανώλη Τριανταφυλλίδη, που την είχε υιοθετήσει η μεταρρύθμιση Παπανούτσου το 1964 (το μονοτονικό ήρθε αργότερα, το 1982, επί ΠΑΣΟΚ). Εκδόθηκε τότε η «Νεοελληνική Γραμματική», και μ’ αυτήν πορευθήκαμε γλωσσικά, κτγμ αρκετά ομαλά, μέχρι σήμερα (δυό γενιές σχεδόν…)
    Μήπως πρέπει να αναρωτηθούμε ποιά κατάσταση θα είχαμε σήμερα στην ελληνική γλώσσα, αν είχαν μείνει τα πράγματα να «αυτορυθμιστούν» με τον αχταρμά/διχασμό της καθαρεύουσας της χούντας (και του επίσημου κράτους) και της ακραίας δημοτικής (δημοτικιάς!), που η χρήση της ήταν και δείγμα «προοδευτικότητας» τότε;
    Και τελικά, ναι μεν κυρίαρχος είναι ο ρόλος του γλωσσικού κριτηρίου του λαού και της χρήσης της κάθε λέξης ή έκφρασης, αλλά σταδιακά η γλωσσική «κατάσταση» πλησιάζει προς κάποιας μορφής παγίωση. Και τότε, αφού ληφθούν υπόψη τα σύγχρονα δεδομένα, πρέπει να αποτυπωθεί επίσημα και έτσι να διδάσκεται (μέχρι νεωτέρας…), με γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες κλπ.

    Σ’ αυτή την κατεύθυνση, ο οδηγός που προτείνει ο Νικοκύρης στο τέλος του άρθρου θα βοηθήσει τα μέγιστα. (Μάλιστα, θα έλεγα ότι το πρόβλημα υπάρχει και σε πολλά θηλυκά επίθετα και όχι μόνο σε ουσιαστικά – και στην κλίση όλων, βέβαια).

  120. Γς said

    118:

    >Ελένη Καραϊνδρου: Καλλιτέχνισσα, συνθέτρια, πιανίστρια, στιχουργός, ερμηνεύτρια, δημιουργός, διευθύντρια ορχήστρας, τραγουδίστρια(έστω σ΄ένα της μόνο), υποψήφια βουλεύτρια -δε θυμάμαι.

    Καραΐνδρου. Ετσι για να βάλω μια ωραία εικόνα:

    https://caktos.blogspot.com/2016/06/blog-post_17.html

  121. Γς said

    Στον ΣΚαι τώρα:

    Ρωτάνε τον Τζανακόπουλο για κάτι που είπε ο Αδ Γεωργιάδης.

    -Μα σοβαρά τώρα θέλετε να σχολιάσω τον κ. Γεωργιάδη;

    -Μα είναι υπουργός της κυβέρνησης

    -Πρόβλημα της κυβέρνησης

  122. ΚΩΣΤΑΣ said

    110 Ναι, λέγεται όχι αποκλειστικά μόνο στη Λάρισα, γενικότερα στη Θεσσαλία. Είναι ένα φαινόμενο που σιγά-σιγά εκλείπει. Λόγω τηλεόρασης η γλώσσα ομογενοποιείται. Κάτι αγράμματοι παππούδες, γιαγιάδες στα χωριά μιλάνε ακόμη έτσι.

    Το ι συνηθίζεται περισσότερο στη ΒΑ Θεσσαλία, Τύρναβος, Ελασσόνα … Κι ο Μ. Τριανταφυλλίδης το έχει, από ανέκδοτη καταγραφή του Τζάρτζανου. Τυρναβίτικη ντοπιολαλιά: «Η γ’ναίκα τ’ ήταν μια φαντασμέν’… – Γέν’ αφέντ΄ς τουν ήλιγι κι ι θιός…»

    Στη ΝΔ πλευρά (Τρικαλοκάρδιτσο) συνηθίζεται και το ου. Ου Γιώργους, ου Νίκους…

  123. sarant said

    114α Εύστοχη παρατήρηση

  124. Dong-ho Spiros Merimanis said

    επαγγέλματα που δεν έχουν αρσενικό, ενώ υπάρχουν άντρες που τα κάνουν: μαμή, πουτάνα
    επαγγέλματα που έχουν μόνο θηλυκό, ενώ ανφέρονται κυρίως σε άντρες: ορντινάτσα, σοφεράντζα

  125. Κ. Καραποτόσογλου said

    «Σε πολλές άλλες περιπτώσεις και κατηγορίες, όπως στα βουλευτής, γυμνασιάρχης, επιθεωρητής, λυκειάρχης, νομάρχης κττ., θα μπορούσαν να σχηματισθούν κανονικά θηλυκά, με κατάλληλες παραγωγικές καταλήξεις σε -τρία και -ισσα, όπως βουλεύτρια, επιθεωρήτρια και γυμνασιάρχισ- σα, λυκειάρχισσα, κ.ά. Για άγνωστους λόγους, το βουλεύτρια δεν ακούστηκε ποτέ, το επιθεωρήτρια δεν χρησιμοποιήθηκε στην σχολική ιεραρχία —δεν μας είναι γνωστό αν το χρησιμοποιούν οι βιομηχανίες— είναι πολύ πιθανό και στα δύο το εμπόδιο να είναι η ανομοίωση λ + φτρ, ρ + τρ. Τώρα άρχισαν να ακούωνται τα γυμνασιάρχισσα και λυκειάρχισσα, η συναδέλφισσα, οι βουλευτίνες, στρατιωτίνες, χωροφυλακίνες, οι περισσότερες όμως γράφονται με αρσενική κατάληξη: η βουλευτής, η κυρία Γυμνασιάρχης, Επιθεωρητής, Λυκειάρχης κτλ., με τις ίδιες δυσκολίες στην γενική».

    Αγαπ. Τσοπανάκη, Νεοελληνική Γραμματική, 1994, σ. 266.

    Η ερμηνεία του Τσοπανάκη για το βουλεύτρια, λ + φτρ είναι ορθή.

  126. Γιάννης Ιατρού said

    Κάπως άσχετο (ίσως ενδιαφέρον για τους εκπαιδευτικούς): Στη Γερμανία, στη Βρέμη (ομοσπονδιακό κρατίδιο και πόλη συνάμα), αντικατέστησαν στα σχολεία κλπ. τους βαθμούς με Emoji .. 🙂

  127. sarant said

    125 Από την άλλη, η δικάστρια που δεν έχει πρόβλημα με την ανομοίωση ακούγεται πολύ λιγότερο από τη βουλεύτρια, η οποία πράγματι καθόλου δεν ακουγόταν το 1994 αλλά σήμερα λέγεται αρκετά.

    Ως προς την επιθεωρήτρια, ο θεσμός βέβαια έχει σχεδόν(*) καταργηθεί στην εκπαίδευση, αλλά ο τύπος είναι θαρρώ καθιερωμένος αφού έχουμε Γενική Επιθεωρητρια Δημόσιας Διοίκησης
    https://www.dikastiko.gr/tag/%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CE%B8%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%AE%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CE%AF%CE%BA%CE%B7/

    (*) Λέω σχεδόν διότι στο ελληνικό τμήμα των ευρωπαϊκών σχολείων προβλέπεται εθνικός επιθεωρητής και τη θέση αυτή τώρα την έχει γυναίκα, η εθνική επιθεωρήτρια.

  128. Περιονουσκιας said

    124. Αρσενική πουτάνα; Ζιγκολό

  129. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Διαπραγματεύτρια

  130. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @124,128. Ὑπάρχει ὁ πούτανος.

    Μπορεῖ νὰ χρησιμοποιηθεῖ γιὰ νὰ δώσει ἔμφαση στὸ θηλυκό, μόνο του ἢ σὲ συνθετικό, π.χ. καραπούτανος.

    Μπορεῖ νὰ χρησιμοποιηθεῖ καὶ ὡς αρσενικό. Πρβλ. τὸ ἀρχαιοπρεπές πόρνος καὶ τὸ ἱσπαν.puto.

    Ἔχω ἀκούσει, ἀπὸ λαϊκὸ ἄνθρωπο παλιότερα, τὸ μάμος.

  131. 130 Αυτό είναι μπύρα, μην τα μπερδεύεις 🙂

  132. sarant said

    130 Μάμος πρέπει να λεξικογραφείται (πάντως στο word blitz είναι δεκτό 🙂

  133. 131 και εξαιρετική μπίρα μάλιστα

  134. Κιγκέρι said

    Μαιευτής είναι ο επίσημος όρος.
    http://www.semma.gr/

  135. Μαρία said

    130
    Προκειμένου για άντρα υπάρχει ο σερνικοπούτανος.

    Μάμος στη λαϊκή γλώσσα είναι ο γυναικολόγος, όταν δεν υπήρχαν άντρες μαμές.

  136. aerosol said

    #103
    Κύριε Παπαθανασίου, γράψατε κάποια επιχειρήματα για την άποψή σας. Τα οποία διάβασα και για τα οποία ψύχραιμα έδωσα την δική μου οπτική -στα πλαίσια μιας πολιτισμένης διαφωνίας, καθώς δεν θυμάμαι να έχουμε να χωρίσουμε τίποτα χωράφια. Ήμουν σαφής στο λόγο μου, δεν μίλησα επί προσωπικού, και θεώρησα πως δυο ενήλικες μπορούν να διαφωνήσουν και να ανταλλάξουν επιχειρήματα -ενδεχομένως με την υπερβολική αισιοδοξία πως δυο άνθρωποι μπορούν να μάθουν ο ένας από τον άλλο. Ούτε κακοβουλία σας απόδωσα, ούτε σας μείωσα στο ελάχιστο.

    Αν θεωρείτε πως ο μόνος λόγος για να διαφωνήσει κανείς μαζί σας και να εκφράσει το πώς αντιλαμβάνεται τα επιχειρήματά σας (και πού τα βρίσκει προβληματικά, γιατί όχι;) είναι κάποια πονηρία (!) ή άλλοι ύποπτοι λόγοι (!!!) τότε έχουμε πρόβλημα… Γιατί αυτό όντως είναι και δίκη προθέσεων αλλά και προσωπική επίθεση στον χαρακτήρα κάποιου. Από την οποία δεν θίγομαι μεν αλλά δεν παύει να είναι βαθιά απογοητευτική. Ασφαλώς μπορώ στο μέλλον να μην ασχολούμαι με τα γραφόμενά σας και αυτό θα αφαιρούσε το όποιο πρόβλημα και για τους δυο μας. Πάντως σας θυμίζω πως γράφοντας εδώ, γράφετε δημόσια. Δηλαδή δέχεστε να μπει η άποψή σας υπό την εξέταση και κρίση αγνώστων, που δεν θα έχουν κάποιο λόγο να την χαϊδέψουν σώνει και καλά, ούτε και ξέρουν τι εννοείτε μέσω τηλεπάθειας.

  137. Γιάννης Κουβάτσος said

    126: Μ’ αρέσει πολύ η ιδέα. Άτυπα, και χειρόγραφα, την εφαρμόζω σε κάποια τεστάκια. ☺

  138. Γιάννης Ιατρού said

    137: 👋👋 Αλλά αυτό το «χειρόγραφα» με προβληματίζει κάπως… Το κάνεις και έγχρωμα; 😉

  139. Ο οικοδέσποινος και η οικοδεσπότρια

  140. Γιάννης Ιατρού said

    139: Παλιά θυμάμαι Μιχάλη να άκουγα και το «δεσποσύνη».Πιό καλά μου ακούγεται από το δεσπότρια…

  141. Γιάννης Κουβάτσος said

    138: Όχι, χωρίς χρώμα, όπως μου βγει εκείνη την ώρα και με παραλλαγές, γυαλί, μούσι, μεγάλα αφτιά, παπιγιόν, κωμικά καπέλα, τέτοια… Δεν βγαίνει, μάνα μου, το δασκαλίκι χωρίς πλάκες…😎

  142. ΣΠ said

    124, 130, 132
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BC%CE%AC%CE%BC%CE%BF%CF%82

  143. sarant said

    142 Το ερμήνευμα όμως πάσχει -ή τουλάχιστον σήμερα μάμος δεν είναι ο μαιευτήρας (= γιατρός) αλλά ο μαιευτής

  144. Μαρία said

    Καθόλου δεν πάσχει. Επειδή γίνονται μαμές και άντρες, θα μας κλέψουν τη λέξη;
    Κατα παραχώρηση σε επόμενη έκδοση του λεξικού θα μπορούσε να προστεθεί και ο άντρας μαμή 🙂

  145. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Γεροντοκόρος

  146. Γς said

    124, 132:

    Μάμή, μάμης

    https://caktos.blogspot.com/2013/09/blog-post_7433.html

  147. antonislaw said

    133
    «131 και εξαιρετική μπίρα μάλιστα ( περι της μπύρας Μάμος)»
    Όταν η μπύρα Μάμος παρασκευαζοταν στην Πάτρα αυτοδύναμα έως το 1976 ήταν κατι ξεχωριστό. Τωρα απο το 2017 που παραγεται στο εργοστάσιο της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας ( βλέπε σηματα Αμστελ, χάινεκεν, άλφα)στην Πάτρα, κατά τα γούστα μου δεν έχει κατι που να την καθιστά εξαιρετική…

    135 «Μάμος στη λαϊκή γλώσσα είναι ο γυναικολόγος, όταν δεν υπήρχαν άντρες μαμές.»
    Τη λέξη την εχω ακούσει και ως «μαμόγιατρος», οταν ο μάμος δεν ειναι πρακτικός αλλά ειναι γιατρός, αλλα με σημασια μειωτική/ λαϊκή/ περιπαικτική.

    Απαντάται κ στη Βαβυλωνία του Δημητριου Βυζάντιου: «Εγώ είμαι ο περίφημος ιατρός, χερούργος, μάμος, και σπετσέρης ντετόρ Τζαλάπας… (Δημ. Βυζάντιου, Βαβυλωνία, Πράξη Δ’ – Σκηνή Ι).

  148. sarant said

    144 Η αντίρρησή μου είναι στην εξήγηση «μαιευτήρας».

  149. ΚΩΣΤΑΣ said

    Και σε μας παλιά μάμο λέγαμε τον γυναικολόγο-μαιευτήρα. Τώρα αν λένε μάμο τον μαιευτή, δεν ξέρω, ούτε είχα ακούσει ως τώρα ότι υπάρχει ειδικότητα μαιευτής, μόνο την μαμή ήξερα.

    Μην ξεχάσουμε και την ποντικομαμή! 🐭

  150. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    147 >>«μαμόγιατρος»
    Μαμογιατρός στο χωριό λεγόταν ως κανονικό (όχι μειωτικά) ο μαιευτήρας. Έλεγαν για το θείο μου πχ ότι έβγαλε δυο μαμογιατρούς.
    Αργότερα, μεταξύ των χωρικών, μιαιυτήρες 🙂

  151. Γς said

    147:

    Μάμος

    Και γι αυτόν έχει γράψει ο Κάκτος

    https://caktos.blogspot.com/2019/11/blog-post_12.html

  152. Πέπε said

    Καλησπέρα.

    Μετά από απουσία μερικών ημερών διαβάζω μαζεμένα κάμποσα άρθρα. Σχετικά με το παρόν, έχω να σχολιάσω κάτι που δεν αναφέρθηκε μέσα, αν και ομολογώ ότι δεν έχω δει τα σχόλια για να ξέρω αν αναφέρθηκε εκεί.

    Η βουλεύτρια, ως θηλυκό του «βολευτής», μου φαίνεται πιο δυσκολοχώνευτη από την κυβερνήτρια ως θηλυκό του «κυβερνήτης». Το ίδιο δυσκολοχώνευτη και η δικάστρια.

    Από την άλλη, η δικαστίνα και η βουλευτίνα μπορεί μεν να έχουν μια χροιά πιο ανεπίσημη, αλλά δυσκολοχώνευτες δεν είναι.

    Αν λοιπόν το δικό μου ευκολοχώνευτο και δυσκολοχώνευτο συμπίπτει με αρκετών άλλων ομιλητών, τότε υπάρχει ένας παράγοντας με τον οποίο …δεν ξέρω τι μπορούμε να κάνουμε, αλλά πάντως αξίζει να τον επισημάνουμε: ο τονισμός.

    Μέσα στα ζεύγη «κυβερνήτης-κυβερνήτρια», «δικαστής – δικαστίνα», «βουλευτής – βουλευτίνα», αλλά και «εργάτης-εργάτρια», «συνεργάτης-συνεργάτιδα/συνεργάτρια/συνεργάτις», «χρήστης-χρήστρια», «εφέτης-εφέτρια», η τονισμένη συλλαβή είναι η ίδια μεταξύ του παλιότερου αρσενικού και του νεότερου θηλυκού. Αυτό καθιστά το νεότερο θηλυκό πιο οικείο. (Ίδια δεν εννοώ π.χ. παραλήγουσα και στα δύο, που ούτε ισχύει ούτε και θα έπαιζε κανένα ρόλο, αλλά π.χ. «η συλλαβή -νη- και στα δύο.)

    Το αντίθετο συμβαίνει μέσα σε ζεύγη όπως «βουλευτής – βουλεύτρια», «δικαστής – δικάστρια», και αυτό κάνει τους νεότερους θηλυκούς τύπους λιγότερο οικείους.

    Βέβαια, μπορεί κανείς να πει: και στο «αθλητής-αθλήτρια»; Η αθλήτρια έχει ακουστεί πάρα πολύ και έχει πάψει να ξενίζει. Όχι απλώς για όλα τα αθλήματα υπάρχουν ξεχωριστές διοργανώσεις ανδρών και γυναικών, αλλά επιπλέον υπάρχουν και φράσεις όπως «πρωταθλήτρια [ενν. ομάδα]» επίσης ευρύτατης χρήσης.

    Και οι διάφοροι -ιστές με τις -ίστριές τους; Κομμουνίστρια, νεοελληνίστρια, καθαρίστρια, κιθαρίστρια. Αυτοί οι τύποι αποδεικνύουν κατά τη γνώμη μου ότι το εμπόδιο του διαφορετικού / ανοίκειου τονισμού δεν είναι ανυπέρβλητο. Όχι όμως και ότι δεν υφίσταται.

  153. Πέπε said

    Άλλο σχόλιο:

    Η προτίμηση προς την αρχαιοπρεπέστερη κλίση των γραμματικά αρσενικών τύπων όταν αναφέρονται σε γυναίκα εξηγείται κατά τη γνώμη μου και αλλιώς:

    Η αρχαία δεύτερη και τρίτη κλίση δεν έχουν διαφορές στις καταλήξεις μεταξύ αρσενικού και θηλυκού. Η δεύτερη καθόλου, η τρίτη όχι σε απόλυτο βαθμό (κάποιες καταλήξεις είναι μόνο αρσενικές), αλλά πάντως σε αρκετό βαθμό. Με τέτοιους τύπους λοιπόν αποφεύγει κανείς αγαρμπιές όπως «η βουλευτής, της βουλευτή, τη βουλευτή, τις βουλευτές»:

    -Η γιατρός, γης γιατρού: εντελώς κανονικό.
    -Η συγγραφεύς, της συγγραφέως: δεν είναι εντελώς κανονικό μεν, αλλά πάντως θηλυκά με γενική σε -εως υπάρχουν, έστω και σε άλλες κατηγορίες, οπότε η κατάληξη ακούγεται σχετικά ομαλότερη για θηλυκό απ’ ό,τι «της συγγραφέα».

    Οπότε, ίσως κάποιοι ομιλητές έχουν την τάση να το επεκτείνουν αυτό και στην πρώτη κλίση, λέγοντας «της βουλευτού» αντί «της βουλευτή», παρόλο που και τα δύο είναι ακριβώς εξίσου αντιγραμματικά.

    ______________________

    Σε κάθε περίπτωση, για φράσεις όπως «χημικός μηχανικός», «δημόσιος υπάλληλος» κλπ. η πρώτη λέξη είναι επίθετο, οπότε, αν το πρόσωπο είναι γυναίκα, οφείλουμε να θεωρήσουμε ότι η δεύτερη λέξη, που είναι ουσιαστικό επίκοινο, είναι εδώ θηλυκή, και να προσαρμόσουμε την πρώτη αναλόγως: η δημόσια υπάλληλος, η χημική μηχανικός, η γενική γραμματέας, η επιστημονική σύμβουλος. Προσωπικά το κάνω πάντοτε έτσι, εντελώς αβίαστα και (απ’ όσο έχω παρατηρήσει) χωρίς λάθη και ασυνέπειες.

  154. Πέπε said

    Τώρα που διάβασα και μερικά από τα σχόλια, μοι προξενεί αλγεινήν εντύπωσιν ότι ουδείς μπολσεβίκος σχολιαστής εμπήκε στον κόπο να χαιρετίσει τη θριαμβευτική επάνοδο του στρογγυλού μου φίλου. Διατί και αυτός ακόμη ο οξυδερκέστατος κ. Σαραντάκος τηρεί σιγήν παλαιάς Αρσακειάδος;

    Προφανώς ίνα μη δυσαρεστήσει τον φιλαράκον του κ. Παντελεήμονα Μπουκάλα.

    Πάω να δω τι έγινε στην επόμενη ανάρτηση.

  155. Πέπε said

    Α, εντάξει. Όλα καλά. Στην επόμενη ανάρτηση αντηλλάγησαν οι δέουσες χειραψίες.

  156. sarant said

    152 Όλα τα εις «ευτής-εύτρια» έχουν το «πρόβλημα» του τονισμού αλλά μόνο η βουλεύτρια προβληματίζει και όχι η νοσηλεύτρια, η εκπαιδεύτρια, η (λογο)θεραπεύτρια ή η ερμηνεύτρια.

  157. Μαρία said

    148
    Το κατάλαβα και απάντησα σ’ αυτό.
    Υπάρχει περίπτωση αυτοί που ξέρουν την ύπαρξη των μαιευτών να καταδεχτούν να τους πουν μάμους;

  158. Πέπε said

    156

    Λες; Μπορεί… Κάποιες σκέψεις:

    Δε συμφωνώ ότι μόνο η βουλεύτρια προβληματίζει. Υπάρχουν και άλλα, οπωσδήποτε όμως υπάρχουν και άφθονα παραδείγματα που να μην προβληματίζουν. Για παράδειγμα, στο λεξιλόγιο ενός χώρου που να είναι από παλιά μη-ανδροκρρατούμενος: νοσηλεύτριες (ή νοσοκόμες) υπήρχαν από τότε που υπάρχουν και νοσηλευτές, αν όχι και παλιότερα. Αυτές είναι περιπτώσεις όπου μάλλον δεν τέθηκε ποτέ θέμα αποδοχής ή όχι του θηλυκού νεολογισμού (γιατί το θηλυκό δεν ήταν, σε σχέση με το αρσενικό, νεολογισμός).

    Εφόσον όμως το θηλυκό αποτελεί νεολογισμό, πιστεύω ότι η αλλαγή στον τονισμό μιας λέξης, στον ρυθμό της, με άλλα λόγια στην αναγνωρισιμότητά της, δημιουργεί ένα σκάλωμα, όσο κι αν αυτό μπορεί να ξεπεραστεί. Κάτι παρόμοιο βλέπουμε και σε πολλές από τις λέξεις που έχουν πρόβλημα στη γενική πληθυντικού: καθαρά νεοελληνικές αλλά με αλλαγή τονισμού στη συγκεκριμένη πτώση. Με τις αρχαίες / λόγιες λέξεις δεν υπάρχει πρόβλημα εδώ, ούτε με ΟΛΕΣ τις νεότερες, σαφώς όμως υπάρχει με κάποιες.

    Με άλλα λόγια:

    Αν δε φταίει ο τονισμός στη βουλεύτρια και τη δικάστρια, τι άλλο μπορεί να φταίει;

    Δε νομίζω ότι θα μας κάλυπτε μια απάντηση σχετική με τη γενικότερη απροθυμία αποδοχής των έμφυλων τύπων: ούτε είναι ίδια αυτή η απροθυμία για κάθε έμφυλο τύπο, ούτε γραμματικά έχουμε παντού όμοιες περιπτώσεις*. Κατόπιν τούτου, ψάχνω να βρω μια γραμματική εξήγηση για την άνιση απροθυμία.

    ____________________
    * Τυπικά όλοι οι -ευτές / -εύτριες είναι η ίδια γραμματική περίπτωση, αλλά υπάρχει κάποια διαφορά ανάμεσα στο να πρέπει να βγάλεις από τον υπάρχοντα αρσενικό τύπο έναν καινούργιο θηλυκό και στο να πρωτοεμφανίστηκαν και οι δύο ταυτόχρονα.

  159. Γιάννης Κουβάτσος said

    Θέμα συνήθειας και προκαταλήψεων είναι, Πέπε, δεν νομίζω ότι έκατσε κανείς να ψιλολογήσει ρυθμούς και τονισμούς. Όταν ο άλλος (δεν μου έχει τύχει προσωπικά) σαρκάζει την «αγραμματοσύνη» σου, όταν λες βουλεύτρια και δικάστρια, αλλά όχι όταν λες χορεύτρια και αθλήτρια, τι άλλο μπορεί να είναι; Για φαντάσου να πεις και πρεσβεύτρια! ☺

  160. Γιάννης Κουβάτσος said

    Είδες; Με ξενίζει κι εμένα το πρεσβεύτρια κι όμως κάποιοι …θαρραλέοι το χρησιμοποιούν και μπράβο τους:

    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://www.ethnos.gr/kosmos/23276_ipa-i-keli-nait-kraft-ypopsifia-nea-presbeytria-ston-oie%3Famp&ved=2ahUKEwjGlcmHvOblAhXoN-wKHby3B4UQFjAQegQIBhAB&usg=AOvVaw1_yfPUg4iPglEJhZwNZZ1X&ampcf=1

  161. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Καλημέρα!
    Μια και αναφέρθηκε η ‘πρεσβεύτρια’: Με εύκολη αναζήτηση βρίσκουμε ότι τύπος αυτός καταγράφεται σε λεξικά του 1538 και 1539 (!), ενώ εμφανίζεται σε χρήση και κατά τον 19ο αι.
    Ακόμη και η ‘βουλεύτρια’ καταγράφεται σε τρίγλωσσο σλαβο-ελληνο-λατινικό λεξικό του 1704.
    (συγνώμη αν μου έχει ξεφύγει κάποια μέχρι τώρα σχετική αναφορά…)

    Και μια ερώτηση προς κ. Σαραντάκο (ή όποιον άλλον γνωρίζει): Οι ανακοινώσεις των συνεδρίων της ΕΛΕΤΟ και το εκάστοτε θέμα, πότε περίπου αναρτούνται στην ιστοσελίδα της; Δηλ. πόσο καιρό πριν τη διεξαγωγή γνωστοποιούνται θέμα, προθεσμίες κλπ.

  162. Οι εργασίες προετοιμασίας αρχίζουν από τον Ιανουάριο (συνεδριάσεις Οργανωτικής και Επιστημονικής Επιτροπής, επιστολές σε φορείς κτλ.) και οι δημόσιες ανακοινώσεις ξεκινούν προς τα τέλη Φεβρουαρίου. Η υποβολή περιλήψεων έπρεπε να γίνει μέχρι τις 30 Μαρτίου (δόθηκε παράταση στη συνέχεια). Η ανακοίνωση: http://www.eleto.gr/download/Conferences/12th%20Conference/HeLaTerm2019_Call-for-Papers_GR.pdf.

  163. Χρηστάρας said

    Συγγραφέας, εισαγγελέας και αντίστοιχα σε -έας μάλλον είναι γιούνισεξ…, παρά την λογιότερη κλίση της γενικής του θηλυκού. Θα χρησιμοποιούσε κανείς -σε ευθυμογράφημα, ας πούμε- τα: συγγράφτρα, εισαγγελούδα, συγγραφίνα, εισαγγελίνα, συγγράφισσα, εισαγγέλισσα? Και με ποιο τρόπο…?

  164. Πέπε said

    163
    Το «εισαγγελίνα» δε θα με εξέπληττε να το ακούσω. Στους νομικούς κύκλους, τουλάχιστον του Ηρακλείου, λέξεις όπως δικαστίνα και δικηγορίνα είναι απολύτως τρέχοντες στον προφορικό λόγο και δεν έχουν ούτε σκωπτική ούτε οποιαδήποτε άλλη συμπαραδήλωση.

  165. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    162. Ευχαριστώ πολύ, κυρία Τοράκη.

  166. gbaloglou said

    Η κοσμητόρισσα εν δράσει — για καλό σκοπό πάντως…

  167. Γιάννης Ιατρού said

    «Δικιά μας» η κυρία Κογκίδου 🙂

  168. Γιάννης Ιατρού said

    166: Α, δεν σε είδα! Γι αυτό πρέπει να κάνουμε ρεφρες, και σε παλιότερα άρθρα που έχουμε ακόμα ανοιχτά ..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: