Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ρυθμικά τραγουδάει το τσούρμο

Posted by sarant στο 8 Μαΐου, 2020


Μια συζήτηση που έγινε τις προάλλες στο Φέισμπουκ μού θύμισε ένα σημείωμα που είχα γράψει… την προηγούμενη χιλιετία στον παλιό μου ιστότοπο και το οποίο περιέργως δεν το έχω δημοσιεύσει ως τώρα στο ιστολόγιο.

Ο λόγος, για τη λέξη τσούρμο και τα ετυμολογικά της, που είναι μια αρκετά ενδιαφέρουσα ιστορία.

Σήμερα τσούρμο σημαίνει κυρίως πλήθος ανθρώπων, συχνά παιδιών, με κάποια μειωτική χροιά μάλιστα –συνήθως το τσούρμο είναι θορυβώδες και άταχτο ή τουλάχιστον αυτή την εικόνα φέρνει στο μυαλό, μαζί και μιαν ιδέα συνωστισμού, ας πούμε «Ένα τσούρμο απο τουρίστες κατέβηκε από το πλοίο της γραμμής», μια φράση που ακούγεται εξωτική σε μέρες πανδημίας και κοινωνικης αποστασιοποίησης.

Κάποτε η λέξη χρησιμοποιείται και ως επίρρημα, πχ «Κουβαλήθηκαν στη γιορτή τσούρμο όλα τα παιδιά της τάξης» (οι δυο φράσεις από το ΜΗΛΝΕΓ).

Κατά σύμπτωση, προχτές διάβασα σε ελληνικούς ιστότοπους ότι ο πρόεδρος Τραμπ, απαγορεύοντας στον Άντονι Φάουτσι να καταθέσει στη Βουλή, δήλωσε: Η Βουλή είναι ένα τσούρμο όσων μισούν τον Τραμπ -όχι πολύ καλή απόδοση του a bunch of Trump-haters, και δεν εννοώ την επιλογή της λέξης «τσούρμο». Εδώ θα μπορούσε εξίσου καλά να βάλει συρφετός, μπουλούκι ή παρέα, αλλά και το τσούρμο δεν είναι κακό. Η μειωτική χροιά υπάρχει και στο bunch και στο τσούρμο: Η Βουλή είναι ένα τσούρμο αντιτραμπικοί.

Όμως αυτή δεν είναι ούτε η μόνη σημασία της λέξης, ούτε η πρώτη. Στη ναυτική γλώσσα, τσούρμο είναι το πλήρωμα του πλοίου· ο παλιός ο καπετάνιος, όταν ήθελε να μπαρκάρει, έπρεπε πρώτα να τσουρμάρει, δηλαδή να μαζέψει πλήρωμα.

Για παράδειγμα, στα Λόγια της Πλώρης του Καρκαβίτσα διαβάζουμε: Εκείνες τις μέρες βγήκε λόγος στην Κρασόσκαλα πώς ένας Σπετσώτης τσουρμάρει για τη Μαύρη Θάλασσα ενώ σε άλλο σημείο του βιβλίου διατυπώνεται, περίπου σαν γνωμικό, ότι «Ανάθεμα τον καπετάνιο που τσουρμάρει συντοπίτες του».

Η σημασία αυτή είναι παρωχημένη και δεν ακούγεται τόσο πολύ στις μέρες μας, αλλά ακουγόταν επί αιώνες. Ωστόσο, η ιστορία της λέξης «τσούρμο» πάει πολύ πίσω στον χρόνο, μένοντας όμως πάντοτε στη θάλασσα.

Τα μεγάλα πλοία της αρχαιότητας κινούνταν φυσικά με κουπιά -πολλές σειρές από κουπιά. Ολοι αυτοί οι κωπηλάτες, όσο έμπειροι κι αν ήταν, δεν θα μπορούσαν να κρατήσουν τον συντονισμό τους, αν δεν είχαν κάποιον να τους δίνει το ρυθμό. Αυτός ο αρχικωπηλάτης λοιπόν, έδινε το ρυθμό στο πλήρωμα χτυπώντας κάποιο κρουστό όργανο ή και, συχνότερα, φωνάζοντάς τους ρυθμικά, ενώ καμιά φορά κι οι κωπηλάτες οι ίδιοι μουρμούριζαν το σκοπό. Αυτό ήταν το λεγόμενο κέλευσμα. Και ο αρχικωπηλάτης άλλωστε λεγόταν κελευστής, μια λέξη που διατηρείται μέχρι τις μέρες μας στο Πολεμικό Ναυτικό, όπου ο κελευστής είναι το αντίστοιχο του λοχία -τον λένε και «κελέα» στην αργκό.

Στα Ελληνικά του Ξενοφώντα, σε ένα σημείο όπου θέλανε να πλεύσουν χωρίς θόρυβο, ο κελευστής έδινε το ρυθμό με πετραδάκια, όχι φωνάζοντας: λίθων τε ψόφῳ τῶν κελευστῶν ἀντὶ φωνῆς χρωμένων. (Ψόφος είναι ο θόρυβος, έχουμε γράψει).

O αρχικωπηλάτης δίνει το celeusma στον Αστερίξ μονομάχο

Τη λέξη «κέλευσμα» τη δανείστηκαν οι ρωμαίοι, και την είπαν celeusma. Η λέξη αλλάζει με τον καιρό σημασία: επεκτείνεται και τώρα πια σημαίνει όχι το ρυθμικό τραγούδι των κωπηλατών, παρά τους κωπηλάτες τους ίδιους, και αργότερα όλο το κατώτερο πλήρωμα του καραβιού. Έτσι περνάει σε όλη τη Μεσόγειο, και από έναν (αμάρτυρο) λαϊκό λατινικό τύπο *clusma, γίνεται ciusma στα γενουάτικα, chusma στα ισπανικά, ciurma στα ιταλικά, chiourme στα γαλλικά, zurma στα βενετσιάνικα. Η αρχαία σημασία, του ρυθμικού τραγουδιού, διατηρήθηκε στα πορτογαλικά της Γκόα, στην Ινδία, όπου chusma είναι το τραγούδι που τραγουδιέται ομαδικά.

Μάλλον από τα βενετσιάνικα, η λέξη περνάει στα ελληνικά, σαν αντιδάνειο, με πρώτη καταγραφή ως τζούρμα (θηλυκού γένους) στον Μαχαιρά τον 15ο αιώνα. Η τζούρμα ή τσούρμα στα ελληνικά γρήγορα άλλαξε γένος όταν θεωρήθηκε πληθυντικός ουδέτερου (τα τσούρμα), κι έτσι έχουμε το τσούρμο.

Να πούμε όμως οτι για κάποιο διάστημα υπήρξε και ο τύπος «το τσούρμα» πχ στον Κρητικό πόλεμο του Μαρίνου Τζάνε Μπουνιαλή:

καὶ ρίχτει μέσα λουμπαρδιές, τὸ τσοῦρμα θανατώνει

με πληθυντικό «τα τσούρματα», πχ:

Κι ὁ γενεράλες τὸ γροικᾶ κι ὅρισε νὰ ἐμποῦσι
στὰ κάτεργα τὰ τσούρματα κι ὅλοι νὰ ’ρδινιαστοῦσι.

Τελικα επικράτησε ο τύπος «τσούρμο». Και τελικά, στις μέρες μας, ύστερα από δεκάδες αιώνες ναυτικής χρήσης, το τσούρμο αποφάσισε τα τελευταία χρόνια να βγει στη στεριά.

101 Σχόλια to “Ρυθμικά τραγουδάει το τσούρμο”

  1. Γς said

    Καλημέρα

    > Η Βουλή είναι ένα τσούρμο όσων μισούν τον Τραμπ -όχι πολύ καλή απόδοση του a bunch of Trump-haters,

    Και θυμήθηκα το

    Είμαστ όλες
    Ενα μάτσο βιόλες

  2. Γς said

    >Ολοι αυτοί οι κωπηλάτες, όσο έμπειροι κι αν ήταν, δεν θα μπορούσαν να κρατήσουν τον συντονισμό τους, αν δεν είχαν κάποιον να τους δίνει το ρυθμό

    Ενίοτε η απουσία αρχικωπηλάτου είναι σωτήρια

    https://caktos.blogspot.com/2013/04/blog-post_13.html

  3. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Καταπληκτικό το σημερινό. Το επόμενο ναυτικό να είναι για τη manka και τους μάγκες, αν δεν έχει γραφτεί παλιότερα.

  4. Μάααστα… ψιλομύρισε θάλασσα και να μη μπορούμε να πάμε μέχρι τις 18 … αλήθεια αυτό το «στις 18, σοσιαλισμό» του Αντρέα το θυμάται κανείς ; τον χορτάσαμε και τον σοσιοαλισμό, ετεροχρονισμένα βέβαια !

    Απ’ όσα ξέρω, κόντρα στον Καρκαβίτσα, τον καιρό των ιστιοφόρων οι γαλαξιδιώτες καπεταναίοι τσουρμάρανε μόνο από τον τόπο τους, είχανε και φήμη καλής ναυτοσύνης στα πανιά και φρούδες ελπίδες πως δεν θα στεριώσουν οι ατμοί, οι άτιμοι που τους έστειλαν στα αζήτητα. Ο Σκελετόβραχος της Εύας Βλάμη είναι μικρό αλλά δυνατό βιβλιαράκι σχετικά μ’ αυτό το ζήτημα.

    Ανάποδος (σχεδόν πάντα) υπηρέτησα σαν σημαιοφόρος οικονομικών και απολύθηκα υποβιβαζόμενος σαν αρχικελευστής-σιτιστής, ευτυχώς δηλαδή γιατί τους έφεδρους αξιωματικούς κάθε 2-3 χρόνια τους φωνάζανε να τους δείξουνε τα καινούργια όπλα και συστήματα ενώ οι γαλέτες και η ξηρά τροφή δεν είχαν ανάγκη από κελεύστειες καινούργιες γνώσεις και με αφήσανε στην ησυχία μου μέχρι να πενηνταρήσω.

    Καλημέρα είπα ; δεν είπα ! Καλημέρα σας

  5. Γς said

    4:

    >και απολύθηκα υποβιβαζόμενος

    υποβασταζόμενος διάβασα

    Κι ανησύχησα

  6. Georgios Bartzoudis said

    (α) «τσούρμο σημαίνει κυρίως πλήθος ανθρώπων, συχνά παιδιών, με κάποια μειωτική χροιά μάλιστα»
    # Παρ’ ημίν η λέξη «τσούρμο» χρησιμοποιείται με αυτήν ακριβώς την έννοια αλλά χωρίς «μειωτική χροιά». Πάντως, η αντίστοιχη φράση στα Μακεδονικά θα ήταν «ένα μπιλιούκ(ι) από παιδιά», που μπορεί να έχει και μειωτική χροιά διότι σημαίνει και «κοπάδι» ή/και πλήθος.

    (α) «στὰ κάτεργα τὰ τσούρματα κι ὅλοι νὰ ’ρδινιαστοῦσι».
    # Αυτή η φράση, που την ερμηνεύω «όλοι να αραδιαστούν» (να μπουν στη σειρά, στο πόστο τους) μου δίνει μια σκέψη για τη Μακεδονική λέξη αρδίν(ι) (το)= λωρίδα χωραφιού στην οποία μπορεί να εργάζεται μετωπικά μια ομάδα εργαζομένων κλπ. Να προέρχεται δηλαδή από τη λέξη αράδα=σειρά κλπ (της οποίας την προέλευση ο Πασχαλούδης θεωρεί λατινική ή βενετσιάνικη ή σλαβική)

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    6 Ορδινιάζομαι, από το ιταλ/βενετ ordine

  8. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Κράζει όλους τους προεστούς μπροστά του με τη βία
    πως ο βεζύρης έστειλε να δώσω τα κλειδία.
    Τώρα λοιπόν χρειάζονται σολδιά και προθυμία
    και παλληκάρια καλά, να στέκουν στα φορτία.
    Μικροί μεγάλοι στ’ άρματα να είστ΄ ορδινιασμένοι
    ότι ο εχθρός είναι κοντά και δε μας περιμένει.

    (από πού δγιάλο είν’ αυτό ρε γμτ????)

  9. Παναγιώτης K. said

    @5. Κοίτα σύμπτωση! 🙂

  10. raf said

    Καλημέρα και συγχωρείτε με για το εκτός θέματος.

    Εδώ είναι ένα δημοσίευμα εφημερίδας, του 1966 κατά τον αποστολέα, όπου φαντάζονταν πώς θα μοιάζει η Αθήνα του 2000. Πολύ ενδιαφέρον. Ψάχνουμε κάποια άτομα για το ποια εφημερίδα είναι αυτή, γνωρίζει κάποιος εκ των σοφών;

  11. Μαρία said

    8
    Τεμπέλη 🙂
    https://books.google.gr/books?id=AAJeAAAAcAAJ&pg=PA17&lpg=PA17&dq=%CE%A4%CF%8E%CF%81%CE%B1+%CE%BB%CE%BF%CE%B9%CF%80%CF%8C%CE%BD+%CF%87%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%AC%CE%B6%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B9+%CF%83%CE%BF%CE%BB%CE%B4%CE%B9%CE%AC+%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%80%CF%81%CE%BF%CE%B8%CF%85%CE%BC%CE%AF%CE%B1&source=bl&ots=DYOPrpXOgG&sig=ACfU3U3yuLkTKXi7wCi-TB4r5cke9WG5CQ&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwj3soLf66PpAhUxVBUIHTI3CiIQ6AEwAHoECAsQAQ#v=onepage&q=%CE%A4%CF%8E%CF%81%CE%B1%20%CE%BB%CE%BF%CE%B9%CF%80%CF%8C%CE%BD%20%CF%87%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%AC%CE%B6%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B9%20%CF%83%CE%BF%CE%BB%CE%B4%CE%B9%CE%AC%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%80%CF%81%CE%BF%CE%B8%CF%85%CE%BC%CE%AF%CE%B1&f=false

  12. sarant said

    Και ένα τραγούδι.

    Chourmo! των Massilia Sound System

  13. sarant said

    10 Mπορεί να μην ειναι εφημεριδα, αλλά περιοδικό πχ Ταχυδρόμος ή Εικόνες.

  14. Μαρία said

    13
    Μόλις ετοιμαζόμουν να γράψω οτι μάλλον είναι Εικόνες.

  15. # 6

    Φυσικά, κάτεργα είναι τα πλοία

    # 10, 13

    Το 66 Ταχυδρόμος, Εικόνες και Γυναίκα χρησιμοποιούσαν λευκό χαρτί γιαλιστερό. Πιθανόπτατα η φωτό είναι από φτηνά περιοδικά όπως Ρομάντσο ή θησαυρός

  16. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    11 Σας παρακαλώ κυρία μου, τι πράματα είναι αυτά? Όχι τεμπέλης. Άσχετος με τα ψαχτήρια 🙂
    (Τι ειν’ εδωμέσα ρε, δεν τολμάς να βγάλεις μια παιδική σου ανάμνηση για να φωτιστείς και σε βαφτίζουνε κοπρόσκυλο).

  17. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    11 Και κοίτα να δεις Μαρία που έχω χρησιμοποιήσει ως παραπομπή στο σλανγκ δυό στίχους λίγο παρακάτω από αυτό που έψαχνα στο 8. Απαράδεχτος 🙂

  18. Eli Ven said

    «είμαστε τσούρμο αναιμικό σε μια φτωχή γαλέρα »

    η ελληνική εκδοχή του ιταλικού αναρχικού τραγουδιού «I galeone»

  19. Γιώργος Πολυμενάκος said

    10. Εκτός θέματος μεν πολύ ωραίο δε.

  20. Costas X said

    Καλημέρα !

    Αυτά είναι τα ωραία, οι απίστευτες περιπέτειες μιας λέξης !

    «Ένα τσούρμο απο τουρίστες…»: Νομίζω συνήθως πλέον λέγεται «Ένα τσούρμο τουρίστες…», χωρίς το «από».

    12. «Chourmo! των Massilia Sound System» : Γιατί δεν μου εμφανίζεται το καταραμένο λινκ; Δεν τους ξέρω, αλλά θα τους ψάξω άμεσα στο youtube, to «Sound System» σίγουρα παραπέμπει σε βαρβάτη (γαλλική;) ρέγκε !!!

  21. leonicos said

    στα πορτογαλικά της Γκόα, στην Ινδία, όπου chusma είναι το τραγούδι που τραγουδιέται ομαδικά.

    Πού βρήκες την Γκόα, χριστιανέ μου;

  22. Μαρία said

    16
    Όπως είδες γούγλισα ένα στίχο κι αμέσως βγήκε το στιχούργημα. Απο μια ματιά που έριξα στην αρχή του, προσφέρεται και για τον Ξεροσφύρη, έχει διάφορα πλεούμενα.

  23. Γς said

    21:

    Μήπως Μακάου στην Κίνα;

  24. leonicos said

    11 Τι ωραίο πράγμα κατέβασες!!!!!!

  25. Μαρία said

    21
    Μέχρι το 1961 https://en.wikipedia.org/wiki/Portuguese_India#1947_to_1961

  26. Νέο Kid said

    Και το ωραιότερο all time classic κινηματογραφικό τσούρμο.
    Battle speed , qvotator! (Τώρα, κβοτέητορ λέει, βοτέητορ λέει, ροτεητορ λέει … θα σας γελάσω!)

    Πάντως, πρέπει να είναι μύθος ότι οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν κατάδικους δε πολεμικά πλοία. Ένα πλοίο χωρίς αφοσίωση και πειθαρχία … πεθαίνει εύκολα!

  27. Costas X said

    20. @12.

    OK, τους βρήκα τους «Massilia Sound System», είχα δίκιο για το «Sound System», όντως παίζουν ρέγκε, πολύ καλό «τσούρμο», και «τραγουδάει ρυθμικά» !
    Είναι και Μασσαλιώτες, Ελληνόπουλα ! 🙂

  28. Χαρούλα said

    Καλημέρα στο τσούρμο του σαραντάκοπειρατικού!

  29. ΓιώργοςΜ said

    10 Τα στοιχεία ταιριάζουν με τη «Μακεδονία» του 66, από τα λίγα που μπόρεσα να βρω. Μάλλον εφημερίδα είναι, για να έχει τόσο πυκνές στήλες, να τσαλακώνει τόσο εύκολα και να έχει τόσο αραιό ράστερ στην τσιγκογραφία. Το κιτρίνισμα δεν είναι κριτήριο, και καλής ποιότητας χαρτί κιτρινίζει μετά από τόσα χρόνια, πόσο μάλλον του τύπου.

  30. William T. Riker said

    Καλημέρα σε όλους! Ωραίο και το σημερινό άρθρο. Εγώ θα ήθελα να προσθέσω πόσο εντύπωση μου έκανε όταν πρωτοέπαιξα το σχετικά πρόσφατο παιχνίδι Assassin’s Creed Odyssey, που διαδραματίζεται στην Αρχαία Ελλάδα. Ο κεντρικός χαρακτήρας μπορεί να χειριστεί και τριήρη και κατά τη διάρκεια των θαλασσίων του περιπετειών το τσούρμο ακούγεται να τραγουδά ναυτικά τραγούδια στα αρχαία ελληνικά (εντάξει μη σχολιάσετε το θέμα της προφοράς):

    [το δικό μου αγαπημένο σημείο γύρω στο 18′]

  31. Theo said

    Χριστός ανέστη!

    Επειδή δεν βλέπω κανέναν Αστερίξ λεγεωνάριο στο σκίτσο, νομίζω πως η σωστή λεζάντα του είναι: «O αρχικωπηλάτης δίνει το celeusma στο «Αστερίξ λεγεωνάριος» ή O αρχικωπηλάτης δίνει το celeusma στο Αστερίξ λεγεωνάριος«

  32. Κιγκέρι said

    Με παραξένεψε το «ουρανοξύστες» στο 10. Θα περίμενα «ουρανοξύσται».

  33. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Theo τον Αστερίξ σκεφτόμουνα κι εγώ αλλά σε σχέση με το 10. Ένα καρέ κάπου στην αρχή της περιπέτειας με τον Μάντη/Μάγο, που μιλάει για τους μάγους που οραματίζονταν διάφορα, με έναν να προφητεύει σύγχρονους ουρανοξύστες, και λεζάντα «Μερικοί λένε ό,τι τους κατέβει» 🙂

  34. nikiplos said

    Πότε πρωτοάκουσα τη λέξη? Μικρός πολύ μικρός…


    Στέλνει ο νέος Ναπολέων
    μεραρχίες πειναλέων
    στο βουνό ψηλά
    για να βρουν τον διάβολό τους
    κι ο στρατός μας αιχμαλώτους
    τσούρμο κουβαλά

    (Από το «Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του» σε στίχους του Γιώργου Θίσβιου-ψευδώνυμο πρέπει να είναι αυτό)

    Μετά ήταν στις εκλογές του 1981, το έπαιζε μια μικροφωνική ΠΑΣΟΚων.

    Θα ‘ρθουν πάλι τσούρμο οι μεσάζοντες
    Θα κερδοσκοπήσουν οι μεσάζοντες

    (Από τα Αγροτικά του Θωμά Μπακαλάκου)

    Μετά στο Γυμνάσιο, έρως γαρ…
    Ήρθαν γύρω από την κρήνη
    ένα τσούρμο θεατρίνοι
    πήγα να τους δω κι εγώ
    Κι είδα μόν’ τον αρχηγό τους
    ματωμένο, ξαπλωμένο
    μες στο έρημο χωριό

    (Από τον Μπάλλο του Σαββόπουλου)

    Στα Λυκειακά χρόνια που ταξιδεύαμε με το νου…
    Και έπειτα στις ξέρες του Ακορά
    τσούρμο το άγριο κύμα θα μας βγάλει
    τέρατα βαμμένα πορφυρά
    με φτερούγες γλάρων στο κεφάλι

    (Από την Αρμίδα του Νίκου Καββαδία σε μουσική Θάνου Μικρούτσικου. Οι ξέρες του Ακορά είναι ανοιχτά από το Αλγέρι, όπου φυσικά εκεί δεν υπάρχουν ερυθρόδερμοι, αλλά φαντάσματα της τετραϋδοκαναβιδόλης)

  35. sarant said

    31 Oπότε, Τέο, θα πεις επίσης «το διάβασα στο Ανεξάρτητος Τύπος»;

    30 Θα χρειαστούν πολλές ωρες να το μάθουμε αυτό το παιχνίδι;

  36. Κιγκέρι said

    Όμως η σκηνή είναι από το «ο Αστερίξ μονομάχος», όχι λεγεωνάριος.

  37. Pedis said

    Οι επιπλέον σημασίες και χρήσεις συναντιούνται και στα ιταλικά (συχνά με αρνητική σημασία)

    ciurma s. f. [dal genov. ant. ciusma, dal lat. ✻clusma, ✻cleusma per celeusma, dal gr. kéleusma «comando; voce o battuta cadenzata per i rematori»]. – 1. (mest.) [il basso personale d’una nave mercantile; il personale delle tonnare] ≈ ⇑ equipaggio. 2. (estens.) a. [moltitudine di gente equivoca e spregevole] ≈ (lett., spreg.) canaglia, (spreg.) ciurmaglia, (spreg.) feccia, (spreg.) genia, (spreg.) gentaglia, (spreg.) marmaglia. b. (scherz.) [gruppo chiassoso di persone: vengo con tutta la c.] ≈ canea.

    ciurma2 s. f. [dal genov. ant. ciusma, che è il lat. *clusma, *cleusma per celeusma, dal gr. κέλευσμα: v. celeuma]. – 1. a. ant. Il complesso dei rematori d’una galera, che erano schiavi o forzati o volontarî prezzolati: una galea provista Di molta c. e di nocchieri esperti (Ariosto). b. spreg. Il basso equipaggio d’una nave mercantile. Anche, il personale delle tonnare, sia a bordo (c. di mare), sia a terra (c. di terra). c. In Sicilia, il complesso degli operai di una miniera. 2. estens. Moltitudine di gente vile, ciurmaglia: far fuoco sopra quella c., pareva all’ufiziale cosa non solo crudele, ma piena di pericolo (Manzoni); fig., scherz., gruppo chiassoso di persone: è arrivato con tutta la sua c.; una c. di ragazzi.

    http://www.treccani.it/vocabolario/ciurma2/

    εγώ το τσούρμο το ξερω και το χρησιμοποιώ με αρνητική σημασία αν και όχι πάντα μη καλοήθη και στα σοβαρά …

  38. sarant said

    36 Ωχ, σωστά, να το διορθώσω

    Ως προς το απόκομμα του 1966, να μια σελίδα Ταχυδρόμου 1965, βέβαια σκαναρισμένη ασπρόμαυρα.

  39. LandS said

    Να δεις που εγώ το νόμιζα από τη Turma.

  40. Μαρία said

    32
    Το 1966; Ίσως μόνον στην Εστία.

    38
    Εικόνες https://vendora.gr/items/eyj24o/periodiko-ikones-tefchos-575-28101966-exofillo-efippos-vasilefs-konstantinos-parakolouthi-tin-megali-parelasi-titlos-vasilefs-me-tin-mavri-zoni.html

  41. Theo said

    @35α:
    Αν πω «το διάβασα στον Ανεξάρτητο Τύπο», ο συνομιλητής μου θα καταλάβει ότι εννοώ την εφημερίδα. Όταν όμως διάβασα το «O αρχικωπηλάτης δίνει το celeusma στον Αστερίξ λεγεωνάριο», έψαχνα τον Αστερίξ λεγεωνάριο στο σκίτσο. Κι όταν δεν τον είδα, τότε κατάλαβα πως εννοούσες τεύχος του «Αστερίξ» με αυτόν τον τίτλο.
    Οπωσδήποτε, λοιπόν, εδώ χρειάζονται τα εισαγωγικά, είτε γράψεις τον τίτλο του περιοδικού στην αιτιατική είτε στην ονομαστική.

  42. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Ένα ακόμα ωραίο γλωσσικό άρθρο. Τρίτο στην σειρά. Άντε να μπει κανένας Μποστ, κανένας Αστερίξ για να επανέλθει το ιστολόγιο για τα καλά στην κανονικότητα. Να ξεφύγουμε από τα κορονοθέματα.

  43. sarant said

    42 Θα μας χτυπήσουν την πορτα τα κορονοθέματα.

  44. ΓιώργοςΜ said

    38 Διαφορετικά στοιχεία, προφανώς. Κι επειδή τότε εκτός από θέμα εικόνας ήταν και οικονομικό, είναι απίθανο να χρησιμοποιούσαν μεγάλη ποικιλία στοιχείων στο ίδιο έντυπο. Άρα μάλλον ο Ταχυδρόμος αποκλείεται.

  45. ΚΩΣΤΑΣ said

    Σε σώμα κειμένου της εφημερίδας Μακεδονία, η λέξη τσούρμο συναντάται για πρώτη φορά το 1926

    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=7877&id=-1&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AScASbASXASdASZASUASX&CropPDF=0

    Επίσης και στον πληθυντικό (τα) τσούρμα, το 1931

    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=16249&id=-1&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AScASbASXASdASZASUASX&CropPDF=0

    * Η φωτό με την Αθήνα δεν υπάρχει στην Μακεδονία του 1966

  46. William T. Riker said

    35β Εξαρτάται από το πόσο θέλει κανείς να εντρυφήσει και τον βαθμό δυσκολίας που επέλεξε. Πάντως για την ολοκλήρωση της κεντρικής ιστορίας απαιτούνται περίπου 10-12 ώρες, αλλά για να πει κανείς ότι τα έκανε και τα είδε όλα στο παιχνίδι πολύ περισσότερες

  47. Πέπε said

    Τα τσούρμα τραγουδούσαν ρυθμικά για να συντονίσουν τον ρυθμό της κίνησής τους σε διάφορες εργασίες, από την κωπηλασία μέχρι το τράβηγμα των διχτυών.

    Εργατικά τραγούδια. Ερετικά, βόγες (του κουπιού, της τράτας), τσιμαρίσματα. Εργατικά υπήρχαν και για στεριανές δουλειές. Για γύρισμα του «εργάτη» στο λιοτρίβι, για τον χερόμυλο, για τον θέρο (ατομικά τα δύο τελευταία).

    Τα πιο γνωστά εργατικά τραγούδια στην Ελλάδα είναι το Ντιρλαντά, παραδοσιακό από την Κάλυμνο, και το Ήταν ένα μικρό καράβι, παιδικό, μεταφρασμένο από γαλλικό δημοτικό που σίγουρα αρχικά δεν ήταν παιδικό (καθώς το «ποιος-ποιος-ποιος θα φαγωθεί» συνεχίζεται: ρίχνουν όντως τον κλήρο, πέφτει στον μούτσο, το πλήρωμα τσακώνεται αν θα τον κάνουν με πατάτες ή με ρύζι, αυτός καταφεύγει στο πιο ψηλό κατάρτι και προσεύχεται να σωθεί, και την τελευταία στιγμή γίνεται ένα θαύμα, βρέχει ψάρια, και αλλάζει το μενού).

    Αναλυτικά μέχρι αηδίας για τα εργατικά και για το Ντιρλαντά εδώ: http://karpathiandiaries.blogspot.com/2010/06/look-what-they-ve-done-to-my-song.html
    (Το ‘χω ξαναλινκάρει βέβαια. Λείπει λίγο update στους συνδέσμους και σε μερικές πληροφορίες.)

  48. raf said

    Ευχαριστώ για τις απαντήσεις σας!

    >> 30 Θα χρειαστούν πολλές ωρες να το μάθουμε αυτό το παιχνίδι;

    Παιχνίδι δράσης είναι, κάποιος μη εξοικειωμένος νομίζω θα δυσκολευτεί να προσαρμοστεί στον χειρισμό. Η σειρά αυτή λαμβάνει χώρα κάθε φορά σε ένα διαφορετικό ιστορικό χωροχρόνο (έχει πάει Ιερουσαλήμ 11ου, αναγεννησιακή Ιταλία, βικτωριανή Αγγλία, αρχαία Αίγυπτος και το επικείμενο επεισόδιο καταπιάνεται με τους βίκινγκ). Γλωσσικά/πολιτιστικά έχει ενδεχομένως ενδιαφέρον το πώς αντιλαμβάνεται την (αρχαιο)ελληνικότητα το mainstream media. Μην περιμένει κάποιος κάποια πιστή ιστορικότητα. Αν δεν κάνω λάθος, η αρχαία Μύκονος αναπαρίσταται με κοσμοπολίτικο χαρακτήρα…

  49. GeoKar said

    Απίστευτη ετυμολογική εξέλιξη! Μπράβο κι ευχαριστούμε Ν(ο)ικοκύρη!

  50. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Γειά σας κι ἀπὸ μένα.

    Προχτὲς μὲ τὰ Λοφοῦτεν, σήμερα μὲ τὸ τσοῦρμο.

    Μύρισε θάλασσα γιὰ τὰ καλά.

    Νὰ βάλουμε κι ἕναν Ζέπο.

    Μέσα στὸ τσούρμο του εἶναι ὅλοι ἱππότες

  51. dryhammer said

    50. Εγω το άκουγα …Μέσα στὸ τσούρμο* του εἶναι ὅλοι πότες

    Από τη Σμύρνη φύγαμε μπαρούτι φορτωμένοι
    και ο καπετάνιος φώναζε αγάντα μεθυσμένοι

    —-
    *το τσούρμο δεν περισπάται; – Όχι! για να είναι απερίσπαστο στα καθήκοντά του.

  52. dryhammer said

    34. Τέλος. Ψάχνω να βρω ποια φυλή κανιβάλων βαφόταν και στολιζόταν έτσι. Πάντως όχι στις ακτές της μεσογείου (άσε που άλλοι μιλάνε για Ακορά κι άλλοι για Ανκορά και το έχω δει από Αkaroa ως Anchorage)

  53. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @51(τέλος) 🙂

    Σ᾿ αὐτὸ τὸ τσούρμο ἤτανε ὅλοι ἀπερίσπαστοι.

    Στὸ πιῶμα. 😉

  54. William T. Riker said

    48 Εντάξει, απόλυτη ιστορική ακρίβεια δεν υπάρχει, εξάλλου δεν είναι δα και ντοκυμαντέρ. Όμως πρέπει να αναγνωρίσει κανείς ότι έγινε φιλότιμη προσπάθεια (τα ίδια τα ερετικά τραγούδια είναι ένα παράδειγμα, ή, πολύ περισσότερο, ότι αποδόθηκαν με πολύ καλό τρόπο από διάφορα μικρά μνημεία μέχρι τον ίδιο τον Παρθενώνα).

  55. sarant said

    46 Eυχαριστώ!

  56. … ο αρχικωπηλάτης λοιπόν, έδινε το ρυθμό … ενώ καμιά φορά κι οι κωπηλάτες οι ίδιοι μουρμούριζαν το σκοπό. …

    Ρυθμικό κωπηλατικό για τον μεθυσμένο αγροφύλαξ που δεν πολυ-φύλαγε κάποια αμπέλια με σιδερίτη.

  57. nikiplos said

    52@ Εγώ μάλλον έκανα λάθος, αλλά το λάθος μου οφείλεται στο ότι δεν έκανα validation στη διήγηση ενός ναυτικού που μου εξηγούσε τα μέρη στα τραγούδια του Καββαδία.

    Λοιπόν οι Ξέρες του Ακορά, από εδώ:
    https://www.google.com/maps/d/viewer?msa=0&ie=UTF8&t=h&ll=-43.91254312549669%2C172.93969507099075&spn=117.664197%2C296.663818&source=embed&mid=1RP5PC8W33Ac7YFk3bMrruRh33Ro&z=12

    είναι ανοιχτά της Νέας Ζηλανδίας, νοτίως του Κράϊστσερτς. Επομένως είναι κάπως λογικό να υπήρχαν βαμμένοι με φτερά γλάρων στο κεφάλι και όχι φαντασίωση της τετραϋδροκαναβιδόλης, όπως πίστευα μέχρι τώρα…

  58. raf said

    54 Στείλε μου αν θες ένα μέιλ

  59. sarant said

    51 Και αλλού το έχω δει «είναι όλοι μόρτες»

  60. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «Ένα τσούρμο παλιοί ναυτικοί, κουτσοπίνοντας ένα βράδυ σ’ ένα καπηλειό, διηγούνται μια παράξενη ιστορία: το πώς, κάποτε, ένα τσούρμο θεατρίνοι πήγαν σ’ έναν τόπο, που μπορεί να ’ταν η Λήμνος, η Χαλκιδική ή η άγρια Μάνη, να δώσουν μια παράσταση για τους νοικοκυραίους· το πώς αντίς για την παράσταση, έδωσαν μια άγρια κι αιματόβρεχτη γιορτή· το πώς, μέσα απ’ όλους τους νοικοκυραίους, γλίτωσε ένα κορίτσι μόνο, η Αγερινή, που στο κατόπι μπάρκαρε κι αυτή κρυφά, παίρνοντας μέρος σ’ άλλες παραστάσεις, το ίδιο άγριες κι αιματόβρεχτες…».
    https://www.lifo.gr/team/book/58782

  61. Faltsos said

    50, 51, 59
    Δεν έχω άποψη, αλλά παραθέτω τη γνώμη του Ευάγγελου Αθηναίου, βιογράφου του καπετάν Αντρέα Ζέππου.(«Ο καπετάν Αντρέας Ζέπος: ένας γλεντζές, φιλάνθρωπος και θυμόσοφος ψαράς στην παραλία του Φαλήρου», εκδόσεις Μουρούσια, Πειραιάς 2012.) που βρήκα στην παρουσίαση του βιβλίου, εδώ:
    https://www.istorikathemata.com/2013/04/kapetan-andreas-zeppos-Euaggelos-Athinaios.html

    «Μέσα στο τσούρμο του / εινʼ όλοι οι πότες / εξ εινʼ απʼ την Κούλουρη / κι εξʼ Αϊβαλιώτες»
    Η απόδοση «εινʼ όλοι ιππότες» που τραγουδιέται συχνά, φαίνεται λανθασμένη, καθώς η λέξη «ιππότες» είναι άσχετη· αντιθέτως, η λέξη «πότες» ταιριάζει επακριβώς…

  62. Faltsos said

    Συγνώμη για το διπλό π στον Ζέπο. Δεν κατάλαβα γιατί το προτίμησε ο κορέκτορας …

  63. Γς said

    Α, δεν τρώγεται!

    Ο Ευαγγελάτος στο ΜΕGA τώρα.

    Εχει συνδεθεί με το Λύκειο Ραφήνας.

    Η κάμερα δείχνει τις αίθουσες και αμυδρά τον Δήμαρχο Ραφήνας που τον έχει καλέσει το MEGA να είναι παρών στο ρεπορταζ.
    Για νά’ μαι ειλικρινής παράτησα το πληκτρολόγιο και συγκεντρώθηκα στην οθόνη της TV για να τον ακούσω τι θα πει.
    Ο Ευγγελάτος όμως μπλα-μπλα περί άλλων. Περιμένω και να η ρεπόρτερ γυρίζει το μικρόφωνο στον Δήμαρχο. Δεν πρόλαβε όμως ν ανοίξει το στόμα του κι ο Ευαγγελάτος:
    -Για ρώτα την λυκειάρχισα τι γίνεται σε περφίπτωση …Και να η λυκειάρχισα και να σχολιάζει τα λεγόμενά της ο Ε.
    Και στο τέλος ο Δήμαρχος. Μόλις πρόλαβε να πει δυο κουβέντες κι ο Ε άρχισε να μιλάει επάνω του:
    -Ευχαριστούμε τον Δήμαρχο.
    Και τέλος.

    Α, ρε δήμαρχε. Χαρά στο κουράγιο σου

  64. Γιάννης Ιατρού said

    Άλλη μια νίκη των κοινωνικών δικτύων που τον έκραξαν συνεχώς τις τελευταίες μέρες…
    Οπως έγινε πριν από λίγο γνωστό, το υπουργείο Οικονομικών παραιτείται από τα ένδικα μέσα, την αναίρεση δηλαδή κατά της απόφασης του Εφετείου για τις αποζημιώσεις για την Marfin n👍👍👍

  65. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    61, κι από δω
    Καπετάν Αντρέας Ζέππος Με τον Γιάννη Παπαιωάννου Η ιστορία πίσω από το μύθο… http://www.koutouzis.gr/zeppos.htm

    64. Ρουφήξανε (πάλι) τις μύξες τους, λέμε κάτω

  66. sarant said

    64 Μπράβο!

  67. nikiplos said

    60@ Ρε λαγό που έβγαλε η μουστάκα! (που έλεγε κι ο Βέγγος στο «Θα σε κάνω Βασίλισσα»).
    Από την ιστορία με τους πειρατές, η οποία με πήγε στον Μένη Κουμανταρέα, εδώ στη βίκι υπάρχει το απόσπασμα από τη δικαστική του περιπέτεια εν μέσω δικτατορίας:

    Κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας οδηγήθηκε τέσσερις φορές σε δίκη για το διήγημα του «Το Αρμένισμα». Η συλλογή του είχε λάβει το 1967 το Β’ κρατικό βραβείο διηγήματος. Τα επίμαχα διηγήματα που προκάλεσαν την αυτεπάγγελτη δίωξη του εισαγγελέα ήταν τα Μέρα του 1638 και Οι γάμοι του Σπόρου και της Ποππαίας. Κρίθηκαν ως άσεμνα διότι περιειχαν σκηνές σε οικο ανοχής, άντρες ντυμένους γυναίκες και αθυρόστομες εκφράσεις. Το Πλημμελειοδικείο Αθηνών του επέβαλε τέσσερις μήνες φυλακή με τριετή αναστολή για παράβαση του νόμου περί ασέμνων δημοσιευμάτων και άσκησε έφεση.[6] Μάρτυρες κατηγορίες ήταν οι Παν.Νέζης συνταξιούχος εκπαιδευτικός, ο Πανεπιστημιακός Κωνσταντίνος Μερεντίτης, ο συνταξιούχος δημοδιδάσκαλος Αναστάσιος Αντωνόπουλος και ο Αντώνιος Κουερίνης αστυνομικός. Υπερασπιστές του ήταν οι Κωνσταντίνος Τσάτσος, Αλέξης Μινωτής, Δημήτρης Μυράτ, Κωστής Μπαστιάς,Αιμίλιος Χουρμούζιος, Βάσος Βαρίκας[7]Συνήγορος υπεράσπισής του ήταν ο πανεπιστημιακός Γεώργιος Κουμάντος.
    🙂

  68. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «Και υποκρισία και τυμβωρυχία…»
    και χυδαιότητα
    «Η ΝΔ, που όπως φαίνεται έχει κάνει συνήθεια την τυμβωρυχεία, επί 10 χρόνια πρωταγωνιστεί στην εργαλειοποίηση μιας τραγωδίας, παραλείποντας εσκεμμένα ότι η Δικαιοσύνη έχει καταδικάσει με βαριές ποινές τρία στελέχη της τράπεζας για φόνο εξ αμελείας, ότι αθώωσε ομόφωνα δύο κατηγορούμενους ως αυτουργούς αλλά και ότι έχει καταδικάσει για συκοφαντική δυσφήμιση όσους διέσπειραν φήμες για εμπλοκή στελεχών της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς. Επίσης συνεχίζει να ταυτίζει με χυδαίους ισχυρισμούς τα κοινοβουλευτικά κόμμα της Αριστεράς με το έγκλημα. Ασήμαντες λεπτομέρειες μπροστά στο βολικό αφήγημα της που κατασκευάστηκε έκτοτε. Οι τελευταίες δηλώσεις του Μάκη Βορίδη την Πέμπτη ήταν άκρως αποκαλυπτικές των προθέσεων του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος με πρόσχημα την τελετή μνήμης μιλούσε για «ενότητα και τέλος του διχασμού». »
    https://tvxs.gr/news/i-apopsi-mas/kai-ypokrisia-kai-tymboryxia-me-entoli-moysi

  69. antonislaw said

    Βέβαια κέλευσμα για το ρυθμό, για τον ήχο που θα ακολουθηθεί, δίνει και ο Επίσκοπος στην Ορθόδοξη ιερουργία. Μάλιστα σε ψαλτικό ιστολόγιο βρήκα μία αναφορά ψάλτη ότι αυτή καθαυτή η απεύθυνση προς τον Επίσκοπο να κελεύσει ήχο πχ πλάγιο δευτέρου, δεν μπορεί να ψαλεί στον ήχο αυτό, αλλιώς τι να κελεύσει ο Επίσκοπος; λέτε να απηχείται κάτι από τις παλαιές νήες στην ναύν της Εκκλησίας;

    Αρχή τριωδίου
    Μετά την εκφώνησι του ιερέως «ότι πρέπει σοι πάσα δόξα» ακούεται στεντόρειος η φωνή «Κέλευσον, δέσποτα άγιε, ήχος πλάγιος τού πρώτου» . Είναι η εξαίτησις ευλογίας παρ’ ενός αναγνώστου εκ των δύο οι οποίοι την στιγμήν αυτήν ίστανται καταντικρύ του Πατριάρχου.
    Μετά την Πατριαρχική ευλογίαν και κέλευσιν ο δεξιός χορός άρχεται του «Κύριε εκέκραξα»
    http://www.megarevma.net/EnaTriimero.htm

    https://analogion.com/forum/index.php?threads/%CE%9C%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%9A%CE%B5%CE%AF%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%9A%CE%AD%CE%BB%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%BF%CE%BD-%CE%94%CE%AD%CF%83%CF%80%CE%BF%CF%84%CE%B1.16366/

  70. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    «Ενα τσούρμο αντιτραμπικοί΄» υποτίθεται ότι ήταν και οι δημοσιογράφοι των ΗΠΑ( Βγήκε πρόεδρος ως αντισυστημικόσ, που τον αντιπαθούσαν οι συστημικοί δημοσιογράφοι). Αλλά μετά «αναγκάστηκαν» να αποδεχτούν την «αριστεία» του αγράμματου προέδρου και να παραδεχτούν ότι ο Τραμπ «είχε τις καλύτερες οικονομικές επιδόσεις των τελευταίων ετών» και «περιόρισε την ανεργία». Τις καταπληκτικές επιδόσεις του Τραμπ δεν τις είδαν οι Αμερικάνοι ή μάλλον τις είδαν μόνο όσοι δεν τις χρειάζονταν. Οι συμβάσεις εργασίας μηδενικού χρόνου(δουλειά όταν και όσο χρειαστεί) κρύψανε την ανεργία(άμα ο άνεργος υπογράψει ότι δεν είναι άνεργος πέφτει η ανεργεία!).
    Σήμερα η «έγκυρη» Καθημερινή έχει πρωτοσέλιδο ότι ένα στα πέντε παιδιά στις ΗΠΑ πεινάει και αυτό(φυσικά!) οφείλεται στον κορονοϊό https://newspapers.news247.gr/politikes/4/kathimerini/14/date/20200508?watch=fullwidth.
    Μόνο που η είδηση είναι από το 2018 https://www.bankingnews.gr/index.php?id=397525, ο Τραμπ τα είχε καταφέρει να πεινάνε τα παιδιά πολύ νωρίτερα και χωρίς κορονοΪό!

  71. Πέπε said

    @69
    Όχι, άλλη περίπτωση είναι αυτό. Πρόκειται για τα απηχήματα, σύντομες τυποποιημένες μελωδιούλες πριν την αρχή κάθε ψαλμού ή ύμνου, τροπαρίου κλπ., που χρησιμεύουν για να «κουρδίσουν» οι ψαλτάδες τη φωνή τους στον «ήχο» που πρόκειται να ψάλουν. Ο βυζαντινός «ήχος» δεν έχει να κάνει με τον ρυθμό αλλά με τη μελωδία.

    Άκου αυτό:

    Πρώτα πρώτα ακούμε ένα «νεεεε», και μετά αρχίζει: Κύριε εκέκραξα… Διαβάζουμε στον τίτλο ότι ο ήχος είναι Α (πρώτος). Το «νεεεε», μ’ αυτή τη σύντομη μελωδιούλα του, είναι το απήχημα. Όποια κι αν είναι η σύνθεση που θα ψαλεί, αφόσον είναι στον ίδιο ήχο, θα έχει πριν από την αρχή της το ίδιο απήχημα. Οι ήχοι είναι τυπικά οχτώ, πρώτος έως τέταρτος + οι αντίστοιχοι πλάγιοι, αλλά στην πράξη αρκετά περισσότεροι, κι ο καθένας έχει το απήχημά του.

    Το απήχημα είναι μελωδία χωρίς κανονικά λόγια, αλλά με κάποιες συλλαβές (νεανές, ανανές, νανά κ.ά.) που αντιστοιχούν σε κάθε ήχο. Η τελευταία νότα, η κατάληξη του απηχήματος, είναι η τονική του ήχου, δηλ. η βάση της κλίμακας. Συνήθως, μόλις σβήσει το απήχημα. μπαίνει το ισοκράτημα (σ’ αυτή την ηχογράφηση δεν έχει, είναι σόλο) στην ίδια αυτή τελευταία νότα.

    Το ότι άλλος ψάλτης θα ζητήσει (ψαλτά!) από τον Επίσκοπο να δώσει το απήχημα, δεν το γνώριζα. Όπως δε γνωρίζω και τα περισσότερα της εκκλησιαστικής μουσικής.

  72. argyris446 said

    Reblogged στις worldtraveller70.

  73. Theo said

    @69, 71:
    Το «Κέλευσον, δέσποτα άγιε, ήχος τάδε» το λέει ο κανονάρχης (ένας από τους βοηθούς των ψαλτάδων), απευθυνόμενος στον προεστώτα (επίσκοπο, ηγούμενο ή ακόμα και μοναχό, Γέροντα μιας μοναστικής συνοδείας) της εκκλησιαστικής σύναξης. Την εποχή (μέχρι και τις αρχές του περασμένου αιώνα σε πολλές περιπτώσεις) που το χειρόγραφο (μέχρι τον 16ο αιώνα) ή (αργότερα) το έντυπο Μηναίο, Παρακλητική, Τριώδιο ή Πεντηκοστάριο ήταν σπάνιο ή/και ακριβό, άρα συνήθως ένα σε κάθε ναό, ο κανονάρχης το κρατούσε και «κανοναρχούσε», δηλαδή απάγγελλε μελωδικά κάθε μουσικό κώλο, πηγαίνοντας από τον ένα χορό στον άλλο.
    Στην αρχή της ψαλμωδίας του Εσπερινού, δηλαδή στο «Κύριε ἐκέκραξα…» και κοντά στο τέλος του Όρθρου, δηλαδή στους Αίνους, με το «Κέλευσον, δέσποτα άγιε» ζητούσε την ευλογία του προεστώτα για να ξεκινήσουν το ψάλσιμο οι ψάλτες, ενώ τη φράση «ήχος τάδε» την έλεγε μελωδικά στον οικείο ήχο. (Τα κεκραγάρια και οι Αίνοι με τα δοξαστικά και τα θεοτοκία τους, είναι τα αργότερα και δυσκολότερα μέλη του Εσπερινού και του Όρθρου αντιστοίχως, και μάλλον γι’ αυτό ο κανονάρχης ζητά την ευλογία του προεστώτα, αλλά και για να «δώσει το ίσο» (την τονική που λέει ο Πέπε) σε ενδεχομένως άπειρους ψάλτες.

    Το κανονάρχημα συνεχίζεται και σήμερα στο Άγιο Όρος (ίσως και σε άλλες περιοχές), όχι όμως σε όλες τις ακολουθίες αλλά στις πιο λαμπρές για το παραδοσιακότερο αλλά και επιβλητικότερο.

    Ο προεστώς δεν δίνει κανένα κέλευσμα. Όσο για το απήχημα, το ψάλλει ο χορός στην αρχή αργών και δύσκολων μελών και όταν υπάρχει και όταν δεν υπάρχει κανονάρχης.

  74. ΣΠ said

    73 δηλαδή απάγγελλε μελωδικά κάθε μουσικό κώλο
    !!!

  75. Theo said

    @74:
    κώλο: 2. (μετρική) τμήμα του στίχου που αποτελείται από δύο ή περισσότερους πόδες, αν το αγνοείς 😕

  76. Μαρία said

    74
    Την ημιπερίοδο ή κώλον δεν την θυμάσαι απ’ το σχολείο;

  77. sarant said

    Για προφύλαξη μπορούσε να μπει και το ν, κώλον 🙂

  78. Theo said

    @77:
    Σα να ‘χεις δίκιο, αλλά θα παραγινόταν καθαρευουσιάνικο το σχόλιό μου.

  79. ΣΠ said

    76
    Μόνο το κώλον (με ν) της γραμματικής ξέρω.

  80. Prince said

    Συγχαρητήρια για ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον γλωσσολογικό άρθρο. Θα κακομάθουμε στο τέλος!

  81. Μαρία said

    79
    Τι σου κάνει ένα ν 🙂

  82. sarant said

    80 Να είστε καλά!

  83. ΣΠ said

    81
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BA%CF%8E%CE%BB%CE%BF%CE%BD&dq=

  84. Pedis said

    Σύμφωνοι, αλλά το 300 πώς το εκτίμησες; Με το μάτι;

  85. Μαρία said

    83
    Κι εγώ με ν το έγραψα αλλά αυτό δεν με εμποδίζει να το καταλάβω και χωρίς ν 🙂

    84
    Δεν έπιασες το υπονοούμενο;

  86. Pedis said

    # 84 – Ίσως αι μις σαμθιν, διότι νόμισα ότι ο Νικοκύρης γουστάρει και πάει φυρι-φυρί για μήνυση …

  87. ΣΠ said

    85
    Είπαμε, μόνο της γραμματικής ξέρω.

  88. Πέπε said

    @73:
    > > …αλλά και για να «δώσει το ίσο» (την τονική που λέει ο Πέπε) σε ενδεχομένως άπειρους ψάλτες. […] . Όσο για το απήχημα, το ψάλλει ο χορός στην αρχή αργών και δύσκολων μελών και όταν υπάρχει και όταν δεν υπάρχει κανονάρχης.

    Το απήχημα δεν είναι θέμα δυσκολίας ή απειρίας. Είναι κάπως σαν το κούρδισμα ενός οργάνου: όσο έμπειρος και να ‘σαι, χρειάζεσαι κάποιον να σου δώσει τον αρχικό τόνο για να κουρδίσεις ίδια μ’ εκείνον (αυτό που γίνεται ομαδικά πριν την έναρξη των κλασικών συναυλιών: το όμποε, που εκ κατασκευής δε χάνει ποτέ τον τόνο, τον δίνει στους υπόλοιπους). Το απήχημα δίνει και τον τόνο και κάποια βασικά από τα διαστήματα που πρόκειται να ακολουθήσουν. Ο τόνος είναι απολύτως απαραίτητος, τουλάχιστον στην αρχή, στο πρώτο «κομμάτι» που θα ψαλεί. Τα διαστήματα είναι απλώς μια διευκόλυνση.

    Όλα αυτά είναι πράγματα που ξεκινούν από καθαρά πρακτικές μουσικές ανάγκες. Στην πορεία όμως ενσωματώθηκαν και στην αισθητική της εκκλησιαστικής μουσικής αλλά -όπως μαθαίνω σήμερα!- ακόμη και στη λειτουργική της.

    Και για να γυρίσουμε στο κέλευσμα:

    Πιο κοντά στο κέλευσμα της γαλέρας είναι το ρυθμικό τακ-τακ-τακ με τις μπαγκέτες που κάνουν οι ροκάδες ντράμερ πριν ξεκινήσει το κομμάτι, προκειμένου όλη η μπάντα να μπει ταυτόχρονα και στο ίδιο τέμπο. Όμως στις πρόβες και στα λάιβ συνήθως οι ντράμερ το κάνουν αυτό ακόμη και σε κομμάτια όπου δεν ξεκινάει όλη η μπάντα ταυτόχρονα αλλά μόνο ένα όργανο (ακόμη και αν είναι τα ίδια τα ντραμς). Εκεί είναι πρακτικά περιττό, κι όμως γίνεται, γιατί (κάπως όπως το απήχημα) έχει ξεφύγει από την καθαρά πρακτική ανάγκη κι έχει γίνει στοιχείο της αισθητικής.

  89. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,
    βγήκε κι ο Πσαράς μας να πάρει λίγο αέρα και του την πέσανε άγρια, κάτω απ΄το σπίτι του… 🙂

  90. Γιάννης Ιατρού said

    90: Ποιούς τουρίστες; Αυτούς τους βάζουν αρχικά στην 14ήμερη καραντίνα και μετά τους πάνε για το ΝΙΜΙΤΣ
    Επίδειξη κάνουνε χθες στην Κυψέλη, εκεί που (νομίζουν πως) τους παίρνει… Στην Κηφισιά ή στην Αγ. Παρασκευή, μετά τις αντιδράσεις των κατοίκων, στέλνουν «διαμεσολαβητές», (ο αρχηγός της ΕΛ.ΑΣ … ζητά τη χρησιμοποίηση «ειρηνοποιών» αστυνομικών).
    Στην Κυψέλη λόγω (γεωγραφικής κυρίως) γειτνιάσεως με τα Εξάρχεια, στέλνουν τα ΜΑΤ στις 2 το βράδυ και γεμίζουν τον κόσμο δακρυγόνο, στον ύπνο του!

  91. sarant said

    Kαλημέρα. Χημικά στην πιο πυκνοκατοικημένη συνοικία…

  92. Γιάννης Ιατρού said

    Έχουν βάλει στο μάτι τον Γιώργο… Θα έμαθαν για τις σχέσεις του με γνωστό επαναστάτη στον Ελεύθερο Γέρακα 😎

  93. Theo said

    @88:
    Το απήχημα δεν είναι θέμα δυσκολίας ή απειρίας. […] Ο τόνος είναι απολύτως απαραίτητος, τουλάχιστον στην αρχή, στο πρώτο «κομμάτι» που θα ψαλεί.

    Κι όμως, το απήχημα δεν δίνεται ποτέ στα ειρμολογικά μέλη (τα σύντομα «κομμάτια» που ψάλλονται με βάση κάποιο γνωστό ειρμό). Μόνο σε κάποια παπαδικά, δηλαδή αργά και δύσκολα.

  94. Pedis said

    Λόγω καραντίνας δεν έδειραν όσο έπρεπε τις προηγουμενες εβδομάδες και έμειναν πίσω στο πρόγραμμα, λήγει και μια παρτιδα δακρυγόνα, οπότε τους έστειλαν για νυχτερινή άσκηση …

  95. Χαρούλα said

    #92 ….χημικά σε ΚΑΜιΑ συνοικία! Με όλη την εκτίμηση, αλλά….

  96. Στέλιος said

    Ο κύπριος χρονικογράφος του 15ου αιώνα έχει οξύτονο επώνυμο, Μαχαιράς, όπως το ομώνυμο δάσος και το μοναστήρι.

  97. sarant said

    97 Δίκιο έχετε

  98. Μαρία said

    94
    Τα απηχήματα διακρίνονται σε: σύντομα (για τα ειρμολογικά, τα στιχηραρικά και τα αργοσύντομα παπαδικά μέλη) και αργά (για τα μέλη του αργού Στιχηραρίου και τα αργά παπαδικά). https://ront-ekklisiastikis-ymnodias.webnode.gr/themata-theorias/

    Αλλά: https://analogion.com/forum/index.php?threads/%CE%A4%CE%BF-%C2%AB%CF%83%CE%BA%CE%AD%CF%84%CE%BF-%CE%BD%CE%B5%C2%BB-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%C2%AB%CE%B5%CE%BA%CF%86%CF%85%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B1%CF%80%CE%B7%CF%87%CE%B7%CE%BC%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD%C2%BB.33651/
    Είναι γεγονός ότι, μεγάλοι Άρχοντες ιεροψάλτες (κυριότερα, Πατριαρχικοί & επίγονοί τους), έχουν «στην πράξη καταργήσει», τα απηχήματα στα ειρμολογικά & στιχηραρικά μέλη, αντικαθιστώντας τα μ’ ένα νε στη βάση της κλίμακας του ήχου!
    Αυτήν την ενέργεια την ονομάζω «εκφυλισμό των απηχημάτων» κι ας με κατηγορούν οι θαυμαστές των παραπάνω Αρχόντων!
    Σε σχετική συζήτηση, έχω πει δημόσια, ότι ακούω τόσα «σκέτα νε», σε πολλές συναυλίες, που είμαι έτοιμος να πω όχι!

  99. Theo said

    @99:
    Ευχαριστώ για τη διόρθωση, Μαρία.

  100. Μαρία said

    100
    Ο δικός μας ο δεξιός ψάλτης τη δεκαετία του ’60 επίσης νεωτέριζε. Καλό απήχημα θυμάμαι μόνο πριν απ’ το χερουβικό.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: